Helezon

Helezon Nedir?

Helezon dökme haldeki malzemeleri yatay veya eğimli bir hat boyunca taşımak için kullanılan mekanik bir taşıma sistemidir. Tarihi Arşimet’e kadar uzanan helezon prensibi, bir mil üzerine sarılmış spiral kanadın dönmesi ile malzemeyi ileri doğru iter. Yığın hammaddeyi kapalı bir kanal veya boru içinde taşıdığı için tozuma yapmaz ve çevreyi kirletmez. En çok toz, granül veya tane formundaki ürünlerin aktarımında kullanılır; çimento, un, şeker, yem, tahıl ve kimyasalların taşınması bunun başlıca örnekleridir.

Helezon Çalışma Prensibi

Bir helezon konveyör; tahrik motoru, redüktör, dönme mili, spiral kanat (burgu) ve malzemenin içinde hareket ettiği oluk veya tüpten oluşur. Motor mili redüktör aracılığıyla helezon miline bağlanır; mil üzerindeki sarmal kanat, dönme hareketiyle malzemeyi tutarak ileri veya yukarı doğru iter. Taşıma hızı ve kapasite, helezon çapı ve adım genişliği, mil dönüş hızı ve malzemenin akış özelliklerine göre belirlenir. U tipi (açık) helezonlar kolay temizlik ve bakım imkânı sunar; boru tipi (kapalı) helezonlar ise tozlu veya zehirli malzemelerin güvenli taşınmasında kullanılır. Bazı uygulamalarda birden fazla giriş ve çıkış bulunabilir; bu da üretim süreçlerinde esneklik sağlar.

Helezon Tipleri ve Modelleri

1. U tipi helezon konveyör: Yatay ya da hafif eğimli taşımalarda kullanılan, üstü kapaklı “U” kesitli oluk içinde dönen spiral mil ile çalışır. Çimento ve yem sanayisinde yaygındır.
2. Boru tipi helezon konveyör: Tamamen kapalı boru içinde dönen vidalı mil; toz ve koku yaymayan taşıma için tercih edilir. Gıda, kimya ve ilaç sektöründe hijyenik modelleri paslanmaz çelikten üretilir.
3. Esnek (flexible) helezon: Plastik veya yay çeliğinden yapılmış esnek bir burgu ve kılavuz boru ile 3–5 m uzunluğa kadar her yöne bükülebilir. Dar alanlarda ve kısa mesafeli dozajlamalarda kullanılır.
4. Dikey helezon konveyör: Vida şaftının dikey yerleştirildiği bu tip, malzemeyi 90° açıyla yukarı taşımak için tasarlanır. Tahıl siloları ve karıştırıcı çıkışlarında kullanılır.
5. Milsiz (merkezsiz) helezon: Aşındırıcı veya yapışkan malzemelerin taşınmasında, merkezde boş mil bulunmadan çalışan spiral yapraklı modellerdir. Çamur susuzlaştırma, katı atık taşıma ve gıda endüstrisinde tercih edilir.
6. Helezon besleyici ve dozajlayıcılar: Tartım sistemlerine sabit akış sağlamak üzere düşük hızda çalışan ve hassas dozajlama yapan modellerdir. Kimya, gıda ve ilaç sanayisinde kullanılır.
7. Yay helezon ve tel makineleri: Metal tel veya çubuktan spiral yay üreten endüstriyel makineler de “helezon tel makinası” olarak anılır. Bu makineler bobin yay, sarmal yay ve çekme yayı üretiminde kullanılır.

Helezon Kullanım Alanları

1. Tarım ve yem sektörü: Tahıl silolarından yem karma sistemlerine, un değirmenlerinden tohum temizleme makinelerine kadar çok sayıda uygulamada tahıl ve yem taşıma.
2. Gıda sanayi: Un, şeker, kakao, kahve, tuz ve baharat gibi dökme gıdaların hijyenik taşınması; hamur hatlarına kuru madde beslemesi; paketleme makinelerine toz malzeme aktarımı.
3. Çimento ve inşaat sektörü: Beton santrallerinde çimento, kalker tozu ve agrega aktarımı; yapı kimyasalları üretiminde dozajlama.
4. Kimya ve plastik endüstrisi: Granül plastik, kimyasal tozlar ve pigmentlerin işlenmesi; reaktörlere ve ekstrüzyon hatlarına besleme.
5. Madencilik ve metalurji: Kömür, cevher, kum ve kireçtaşı gibi malzemelerin kısa ve orta mesafelerde taşınması; mineral arıtma tesislerinde spiral yıkayıcılar.
6. Atık ve geri dönüşüm: Evsel veya endüstriyel atıkların taşıması, kompost ve çamur susuzlaştırma tesislerinde milsiz helezonlar.

Helezon sistemleri, yükleme ve boşaltma noktalarının esnekliği, kapalı yapısı sayesinde toz ve koku yaymaması ve bakım kolaylığı nedeniyle işletmelerin tercih ettiği ekonomik çözümler sunar.

Helezon Avantajları ve Dezavantajları

Helezon Avantajları: Basit tasarım, düşük ilk yatırım ve işletme maliyeti; kompakt yapısı sayesinde küçük alanlara kurulabilme; yatay, eğimli veya dikey taşıma imkânı; birden fazla giriş/çıkışla süreçlere entegre olabilme; tozlu ve uçucu malzemelerde kapalı ortamda taşıma; bakım ve temizliğinin kolay olması.

Helezon Dezavantajları: Kaba ve iri parçalı malzemeleri taşıyamama; yapışkan ve lifli maddelerde tıkanma riski; uzun mesafeli taşımalarda verim düşüklüğü; aşındırıcı malzemeler için kanat ve olukta yüksek aşınma; yüksek hızlarda kapasiteleri sınırlı olması.

Helezon Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler

1. Malzeme özellikleri: Taşınacak malzemenin tane boyutu, aşındırıcılığı, yapışkanlık derecesi ve akış kabiliyeti dikkate alınmalıdır. Aşındırıcı ve kimyasal maddeler için paslanmaz veya hardox çelik tavsiye edilir.
2. Kapasite ve uzunluk: Saatlik tonaj ve taşıma mesafesi; helezon çapı, hat yüksekliği ve vida adımı hesaplanarak belirlenmelidir. Uzun hatlarda ara yatak ve tahrik düzenekleri gerekir.
3. Tasarım tipi: U tipi, boru tipi, milsiz veya esnek helezonlar arasından süreç ve ortam şartlarına uygun olanı seçilmelidir. Gıda ve hijyen gerektiren uygulamalarda sökülüp temizlenebilen paslanmaz modeller tercih edilmelidir.
4. Motor ve redüktör: Gerekli torku sağlayacak güçte motor ve doğru devir oranında redüktör kullanılmalıdır. Yüksek tork gerektiren uygulamalarda planet redüktörlü tahrik sistemi daha dayanıklıdır.
5. Giriş ve çıkış sayısı: Prosese uygun şekilde birden fazla besleme ve boşaltma ağzı planlanmalıdır. Dozajlama isteniyorsa helezon besleyici tasarımı kullanılır.
6. Bakım ve montaj: Yataklama noktalarına kolay erişim, yağlama noktalarının konumlandırılması ve ayarlanabilir gergi sistemi bakım kolaylığı sağlar. Kapakların sızdırmazlık contaları düzgün yerleştirilmelidir.
7. Güvenlik ve otomasyon: Korumalı kapaklar, acil stop ve tork limitleyici kavramalar ile operatör güvenliği sağlanmalıdır. Seviye ve hız sensörleri üretim hatlarına entegre edilerek otomatik kontrol yapılabilir.

Sonuç

Helezon konveyörler, birçok sektörün vazgeçilmez malzeme taşıma, besleme ve dozajlama ekipmanıdır. Spiral kanat ve motor tahrikli mil mekanizması ile toz, granül ve tane formundaki malzemeleri yatay, eğimli veya dikey olarak güvenli ve hijyenik şekilde taşır. U tipi, boru tipi, esnek ve dikey modellerden oluşan geniş ürün yelpazesi sayesinde her üretim hattına uygun bir helezon çözümü bulmak mümkündür. Doğru helezon seçimi için taşınacak malzemenin özellikleri, kapasite gereksinimi, yapı malzemesi, tahrik sistemi ve güvenlik unsurları dikkatle değerlendirilmelidir. Böylece uzun ömürlü ve verimli bir taşıma sistemi kurularak üretim süreçlerinizin sürekliliği sağlanabilir.