Türkiye’den Örnekler İstanbul İçin Yaşam Kalitesi Göstergeleri Çalışması

Ülengin ve diğerleri (2001), çok boyutlu bir bakış açısıyla, İstanbul’da yaşayan nüfusun kente ilişkin önceliklerini araştırarak modellemişlerdir. Çalışmada topladıkları verileri, bireylerin yaşam kalitesi etkenlerinin ağırlıklarını elde etmede kullanmışlardır. Yaşam kalitesini tanımlayan özellikler; yazın taraması, İstanbul’da farklı sosyo-ekonomik sınıflardaki insanlarla yürütülen pilot bir araştırma ve uzmanlarla yapılan derinlemesine görüşmeler yoluyla belirlenmiştir. Bu özellikler arasından, sadece yetkililerin müdahale edebileceği özellikler seçilmiştir. Çünkü çalışmanın amacı yetkililere politika önerileri yapmaktır. Bu nedenle, iklim ve nem oranı gibi etkenler çalışmanın dışında bırakılmıştır. Daha sonra yaşam kalitesi özellikleri dört grupta sınıflandırılmıştır:  fiziksel çevre, sosyal çevre, ekonomik çevre ve ulaşım-iletişim olanakları. Bu özellikler Tablo 12’de verilmektedir:

KENTSEL YAŞAM KALİTESİ

FİZİKSEL ÇEVRENİN KALİTESİ

SOSYAL ÇEVRENİN KALİTESİ

EKONOMİK ÇEVRENİN KALİTESİ

ULAŞIM VE İLETİŞİMİN KALİTESİ

  • Bina düzeni
  • Konut tipi
  • Yeşil alanlar
  • Rekreasyon alanları
  • Altyapı&belediye hizmetleri
  • Eğitim hizmetlerinin kapsamı
  • Eğitim hizmetlerinin ücreti
  • Sağlık hizmetlerinin kapsamı
  • Kültürel etkinlikler&eğlence
  • Güvenlik
  • Yaşam maliyeti
  • Tatmin edici bir iş bulma fırsatı
  • Barınma maliyeti
  • İletişim araçları
  • Toplu taşım araçları
  • Trafik akışı

Tablo 12-Yaşam Kalitesi Modelinin Hiyerarşik Yapısı

 

Çalışma İstanbul’da oturan 200 kişilik bir örneklem ile ve üç sosyo-ekonomik sınıf üzerinde yürütülmüştür. Araştırmacılar, bu çerçeveyi kullandıkları çalışmada, İstanbul’da yaşayanların en fazla önceliği ekonomik çevreye verdiklerini bulmuşlardır. Yukarıda verilen gösterge gruplarında yer alan özelliklere İstanbul’da yaşayanların verdikleri önem, aşağıdaki tablolarda derlenmektedir:

 

Özellik

Düzey

Yarar

Ortalama önemi (%)

Bina düzeni

Kompleks
Bağımsız

-0.1199
0.1199

3.29

Konut tipi

Ayrık
Apartman

 0.9303
-0.9303

10.70

Yeşil alanlar

Şehir içinde az sayıda büyük park
Şehir içinde çok sayıda küçük park
Şehrin çevresinde geniş yeşil alan

-0.2959
-0.3010
0.5969

12.31

Rekreasyon alanları

Yaygın
Kısıtlı

 0.8801
-0.8801

24.13

Altyapı ve belediye hizmetleri

Yeterli
Yetersiz

 1.8087
-1.80807

49.58

Tablo 13-İstanbul’da Yaşayanlar İçin Fiziksel Çevre İçinde Yer Alan Özelliklerin Fiziksel Çevre Yapısına Katkısı

 

Tablo 13 incelendiğinde, bireylerin bina olarak kompleks yapıları ve apartmanları tercih etmedikleri görülmektedir. Şehir içinde yeşil alan yerine, şehrin çevresinde büyük yeşil alanları tercih ettikleri anlaşılmaktadır. Bu arada, altyapının ve yaygın rekreasyon alanlarının en fazla önem verilen özellik olduğu görülmektedir. Tüm özelliklerin ortalama önemlerine bakıldığında ise, en fazla önem verilen özelliğin altyapı ve belediye hizmetleri, en az önemli görülen özelliğin ise bina düzeni olduğu ortaya çıkmaktadır.

 

Özellik

Düzey

Yarar

Ortalama önemi (%)

Eğitim hizmetlerinin kapsamı

Yaygın ve erişimi kolay
Kısıtlı ve erişimi zor

 1.041
-1.041

19.88

Eğitim hizmetlerinin ücreti

Ücretsiz
Ücretli

 0.291
-0.291

5.56

Sağlık hizmetlerinin kapsamı

Yaygın ve erişimi kolay
Kısıtlı ve erişimi zor

 0.699
-0.699

13.36

Sağlık hizmetlerinin ücreti

Ücretsiz
Ücretli  

 0.426
-0.426

8.13

Kültürel etkinlikler ve eğlence

Yaygın ve erişimi kolay
Kısıtlı ve erişimi zor

 1.041
-1.041

19.88

Güvenlik

Düşük suç oranı
Yüksek suç oranı

 1.738
-1.738

33.20

Tablo 14-İstanbul’da Yaşayanlar İçin Sosyal Çevre İçinde Yer Alan Özelliklerin Sosyal Çevre Yapısına Katkısı

Tablo 14 incelendiğinde, bireylerin yaygın, erişimi kolay ve ücretsiz eğitim ve sağlık hizmetlerini ve düşük suç oranını tercih ettikleri görülmektedir. Bu sonuçların elde edilmesi normal olmakla beraber, bunlara verilen önem düzeyinin farklılaştığı anlaşılmaktadır. İdeal bir sosyal çevre için, en fazla önem verilen özellik düşük suç oranı olarak bulunmuştur. Bu arada eğitim hizmetlerine verilen önem, sağlık hizmetlerine verilen önemden fazladır. Ayrıca kültürel etkinliklere ve eğlenceye verilen önem de sağlıktan fazladır. En az önemli bulunan konu eğitim hizmetlerinin ücretidir.


Özellik

Düzey

Yarar

Ortalama önemi (%)

Yaşam maliyeti

Düşük
Yüksek

0.9870
-0.9870

22.79

Tatmin edici bir iş bulma fırsatı

Yüksek
Kısıtlı 

 2.3932
-2.3932

55.26

Barınma maliyeti

Düşük ev fiyatları ve kiraları
Yüksek ev fiyatları ve kiraları

0.9505
-0.9505

21.95

Tablo 15-İstanbul’da Yaşayanlar İçin Ekonomik Çevre İçinde Yer Alan Özelliklerin Ekonomik Çevre Yapısına Katkısı

Bu küme içinde en önemli görülen özelliğin, tatmin edici iş bulma fırsatı olduğu görülmektedir. Yaşam maliyeti ve barınma maliyeti aşağı yukarı aynı düzeyde önemli bulunmaktadır.

Özellik

İletişim

Ulaşım

Trafik akışı

Yarar

Önemi (%)

İletişim

Yaygın ve erişimi kolay

Gelişmiş toplu taşım
Yetersiz toplu taşım
Gelişmiş toplu taşım
Yetersiz toplu taşım

Hızlı
Hızlı
Sıkışık
Sıkışık 

2.3625
1.3530
1.2055
1.0490

32.04

Ulaşım

Yaygın ve kullanımı kolay
Kısıtlı ve kullanımı zor
Yaygın ve kullanımı kolay
Kısıtlı ve kullanımı zor

Gelişmiş toplu taşım

Hızlı
Hızlı
Sıkışık
Sıkışık 

2.1765
1.1670
0.9410
0.7865

27.20

Trafik akışı

Yaygın ve kullanımı kolay
Kısıtlı ve kullanımı zor
Yaygın ve kullanımı kolay
Kısıtlı ve kullanımı zor

Gelişmiş toplu taşım
Gelişmiş toplu taşım
Yetersiz toplu taşım
Yetersiz toplu taşım

Rahat ve hızlı

2.8825
1.7255
1.6470
1.3430

40.77

Tablo 16-İstanbul’da Yaşayanlar İçin İletişim ve Ulaşım Özelliklerinin Değişen Düzeylerinin Bileşimlerinin Önemi

Tablo 16, iletişim ve ulaşım özelliklerinin farklı düzeylerinin bileşimlerine, İstanbul’da yaşayanların verdikleri önemi ortaya koymaktadır. Trafik akışının kolaylığı en fazla önemsenen özelliktir. Yukarıdaki tablo incelendiğinde, İstanbul’da yaşayanlara göre ideal kentin, trafiğin hızlı ve kolay aktığı, yaygın iletişim ve ulaşım olanaklarının bulunduğu, toplu taşıma erişimin kolay olduğu kent olduğu anlaşılmaktadır.

Çalışmada irdelenen tüm özelliklerin bütünleşik şekilde değerlendirilmesi ise Tablo 17’de verilmektedir:

 

Sıra

Özellik

Önem (%)

Sıra

Özellik

Önem (%)

1

Tatmin edici bir iş bulma fırsatı

21.05

10

Eğitim hizmetlerinin kapsamı

3.98

2

Altyapı ve belediye hizmetleri

9.82

11

Kültürel etkinlikler ve eğlence

3.98

3

Trafik akışı

9.01

12

Sağlık hizmetlerinin kapsamı

2.67

4

Yaşam maliyeti

8.68

13

Yeşil alanlar

2.44

5

Barınma maliyeti

8.36

14

Konut tipi

2.12

6

Toplu taşım araçları

8.22

15

Sağlık hizmetlerinin ücreti

1.63

7

İletişim araçları

7.08

16

Eğitim hizmetlerinin ücreti

1.11

8

Güvenlik

6.64

17

Bina düzeni

0.65

9

Rekreasyon alanları

4.78

 

 

 

Tablo 17-İstanbul’da Yaşayanlar İçin Özelliklerin önem düzeyi

Tablo 17 incelendiğinde, İstanbul’da yaşayanlar için ideal kentin, tatmin edici bir iş bulma fırsatının yüksek olduğu, yeterli altyapı ve belediye hizmetleri ile donatıldığı, rahat ve hızlı trafik akışına sahip olduğu, yaşam maliyetinin düşük olduğu, konut fiyatlarının ve kiraların düşük olduğu ve gelişmiş toplu taşım araçlarının bulunduğu bir kent olduğu anlaşılmaktadır. Diğer bir deyişle, İstanbul’da yaşayanların önemsediği bu özellikler, kentteki yaşam kalitesini yükseltmek için kaynakların aktarılması gereken alanlar olarak düşünülebilir (Ülengin ve diğ. 2001, 366-373).

ERKAN MAKİNA / ALİ ERKANKapat