Türkiye’de Veri Üreten Kuruluşlar

Ülkemizde veri üreten kuruluşlar şunlardır:

  • Türkiye İstatistik Kurumu
  • Büyükşehir Belediyeleri ve belediyeler
  • Bakanlıklar
  • Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü
  • Genel Müdürlükler, Bölge Müdürlükleri, İl Müdürlükleri, Valilikler

 

Bu kuruluşlar arasında en kapsamlı veri üreten kuruluş Türkiye İstatistik Kurumu’dur (TÜİK). Kurumun görevleri arasında, ülke genelinde iktisadi, sosyal, kültürel faaliyetlerle ilgili her türlü istatistiği derlemek; genel nüfus sayımı, genel tarım sayımı, genel sanayi ve iş yeri sayımı yapmak; ülke genelinde ekonomik, sosyal ve kültürel konularda verileri kapsayan bir bilgi bankası kurmak  yer almaktadır. TÜİK ayrıca AB uyum sürecinde Türk İstatistik Sisteminin geliştirilmesi ve uyumlulaştırılması çalışmalarını da sürdürmektedir (DAMPO Danışmanlık Araştırma Mimarlık Planlama Ltd. Şti. 2007).
TÜİK tarafından yürütülen çok sayıda istatistik çalışması ve ankete dayalı araştırma aşağıda verilmektedir:

1. Genel Nüfus Sayımları
2. Nüfus İstatistikleri ve Projeksiyonları
3. Nüfus ve Kalkınma Göstergeleri
4. Demografik İstatistikler
5. Aile Yapısı Araştırması
6. Göç İstatistikleri
7. Konut İstatistikleri
8. Yaşam Memnuniyeti Araştırması
9. İnsan Hakları İstatistikleri
10. Sosyal Güvenlik İstatistikleri
11. Sosyal Koruma İstatistikleri
12. Sağlık İstatistikleri
13. Özürlü İstatistikleri
14. Gıda ve Beslenme İstatistikleri
15. Turizm İstatistikleri
16. Ulaşım İstatistikleri
17. Haberleşme İstatistikleri
18. Trafik İstatistikleri
19. Adalet İstatistikleri
20. Milletvekili Seçim Sonuçları
21. Mahalli İdareler Seçim Sonuçları
22. Teknolojik Yenilik İstatistikleri
23. Bilim Teknolojileri Kullanımı Araştırması
24. AR-GE İstatistikleri
25. Çevre İstatistikleri
26. Enerji İstatistikleri
27. Dış Ticaret İstatistikleri
28. Eğitim İstatistikleri
29. Kültür İstatistikleri
30. Spor İstatistikleri
31. Fiyat İstatistikleri
32. Tüketici Eğilim İstatistikleri
33. Gelir Dağılımı ve Yaşam Koşulları Araştırması

34. Tüketici Harcamaları İstatistikleri
35. Yoksulluk Analizleri
36. Kazanç İstatistikleri
37. İşgücü İstatistikleri
38. Çocuk İşgücü İstatistikleri
39. Yapısal İş İstatistikleri
40. Yıllık Sanayi Malları İstatistikleri
41. Kısa Dönemli İş İstatistikleri
42. Sektörel İstatistikler
43. Yabancı Sermayeli Girişim İstatistikleri
44. İş Demografisi
45. Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı
46. Mali İstatistikler
47. Bütçeler: Belediyeler, İl Özel İdareleri ve Köyler
48. Kesin Hesaplar: Belediyeler ve İl Özel İdareleri
49. Şirket, Kooperatif ve Firma İstatistikleri
50. Bina Sayımları
51. Bina İnşaatı İstatistikleri
52. Bina İnşaatı Maliyet Endeksi
53. Yıllık İmalat Sanayi İstatistikleri
54. Bitkisel Üretim İstatistikleri
55. Tarımsal İşletmelerde Ücret İstatistikleri
56. Tarım Sayımları
57. Hayvancılık İstatistikleri
58. Su Ürünleri İstatistikleri
59. Tarımsal Fiyat İstatistikleri
60. Tarımsal Alet ve Makine Sayımları
61. Ulusal Hesaplar
62. Eğitim Harcamaları Araştırması
63. Hanehalkı Gelir Tüketim Harcamaları Araştırması
64. Hanehalkı İşgücü Anketi
65. Zaman Kullanımı Anketi
66. Türkiye Özürlüler Araştırması

Tablo 11-TÜİK Tarafından Üretilen İstatistikler ve Ankete Dayalı Araştırmalar

TÜİK’i izleyerek ülkemizdeki diğer önemli veri kaynakları belediyelerdir. Belediyeler TÜİK tarafından derlenen bazı verileri doğrudan üretmekte olan kurumlardır. Bunun dışında, belediyelerin ürettiği verilerin başında konut, altyapı, arazi kullanımı ve planlama ile ilgili mekansal veriler gelmektedir. Belediyelerin sunduğu hizmet alanlarına ilişkin verilere de en doğru biçimde belediyelerden ulaşmak mümkündür.

Bakanlıklar da kendi sorumluluk alanları ile ilgili veri üretmektedir. Sağlık Bakanlığı, Temel Sağlık Hizmetleri, Yataklı Tedavi Kurumları ve Araştırma, Planlama ve Koordinasyon konularında istatistikleri derlemektedir. Milli Eğitim Bakanlığı Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu İstatistik Dairesi Başkanlığı’nda, Türkiye genelindeki tüm eğitim kurumlarından online olarak MEİS Programı aracılığıyla veri toplanmaktadır. İçişleri Bakanlığı, yerleşmelerin çeşitli boyutlarına ilişkin veri derlemektedir. İçişleri Bakanlığı’nın istatistik çalışmaları içinde en önemlisi, Türkiye’nin en büyük bilişim projesi olan Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi’dir (MERNİS). Yerleşmelerdeki orman alanlarına, doğal ve çevresel nitleikleri nedeniyle korunması gereken alanlara ilişkin veriler ise Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından derlenmektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı, kültürel varlıklar, kültürel etkinlik düzeyleri, buna ilişkin mekansal altyapı ve turizme ilişkin verileri derlemektedir. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile tarım müdürlükleri, tarım alanları ve tarım dışı kullanılabilecek araziler, tescilli ve tahsisli meralara ilişkin bilgileri üretmektedir. Milli Savunma Bakanlığı’ndan, askeri alanlar, askeri güvenlik bölgeleri, askeri havaalanı, mania planı, askeri petrol boru hatları ve çekme mesafelerine ilişkin bilgiler elde edilebilmektedir.

Bu kuruluşların yanı sıra, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Devlet Limanlar ve Havaalanları Genel Müdürlüğü, Karayolları Genel Müdürlüğü ve ilgili Bölge Müdürlükleri, Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü, valilikler ile Bayındırlık ve İskan Müdürlükleri, veri derleyen diğer önemli kuruluşlardır (DAMPO Danışmanlık Araştırma Mimarlık Planlama Ltd. Şti. 2007, 79-106).

ERKAN MAKİNA / ALİ ERKANKapat