Kapat

Bilimsel Bilgi Nedir?

Bilimsel Bilgi Nedir?

Bilimsel bilgi bir önermedir.
Konusu belli, sonlu, zamanlı, mekanlı, gözlemlenebilen ve / veya ölçümlenebilen olaylar ve
olgular hakkında bilimsel yöntem ve teknikler kullanarak elde edilmiş, test edilebilir önerme
ya da önermelerdir.

Bilimsel Bilgiyi Bilimsel Yapan Nedir?-I

• Konusu belli, sonlu, zamanlı, mekanlı ve gözlemlenebilen ve / veya ölçümlenebilen olaylar ve olgularla ilgili olmasıdır.
• Bilimsel yöntemle elde edilmiş,
• Sınanabilir ve Yinelenebilir,
• Güvenilir, Geçerli ve Tutarlı olmasıdır.


Bilimsel Bilgi ile Buluş, Teknoloji, Proje vb. Arasındaki Fark Nedir? - I

(1) Bir buluş, keşif, patent vb.;
(2) Bir proje;
(3) Bir teknolojik ürün (ileri teknoloji ürünü bir otomobil, makine, uzay aracı)
kendi başına bilimsel değildir.
• Uzay mekiği bilimseldir denemez.
• Çünkü; bilimsellik, bilginin elde ediliş sürecine ilişkin bir niteliktir.

Bilimsel Bilgi ile Buluş, Teknoloji, Proje vb. Arasındaki Fark Nedir? - II

Projeler de değişik nitelikte olabilir.
• Bilimsel proje, bir konuda, yaratıcı nitelikte, yeni bilgi üretmeyi hedefleyen ve bu bilginin nasıl elde edileceğinin teorik temelini ve uygulama sürecini gösteren bir araştırma projesidir.
• Mimarlıkta, mühendislik gibi teknik alanlarda kullanıldığı anlamıyla bir proje ise, üretilmiş bir bilgiyi doğrudan hayata geçirmeyi hedefler.

Bilimsel Bilgiye Örnekler - I

• Dünya Güneş’in etrafında dönen yuvarlak bir gezegendir.
• Yerçekimli ortamda bir cismi serbest bırakırsanız yere düşer.
• Bir malın fiyatı arttıkça talep düşer.
• Güneş ışınlarına uzun süre maruz kalanların derisinde yanık oluşur.

Bilimsel Bilgiye Örnekler - II

• Sigara sağlığa zararlıdır.
• Kadınlarda düşük kalsiyumlu diyet, ilerleyen yaşlarda kemik erimesi hastalığı riskini artırır.
• Sosyal devlet yardımları kişilerde çalışma isteğini azaltır.
• Okul öncesi eğitime alan çocuk ilkokulda daha başarılı olur.


Bilimsel Olmayan Bilgiye Örnekler - I

• “Dikdörtgen olan cisimler biçimlidir” önermesi bilimsel değildir. Çünkü bu önerme olgusal içerikten yoksundur.
• “Yeşili sevmek doğrudur”.
• “Bir kişiye kırk defa deli dersen deli olur”.

Bilimsel Olmayan Bilgiye Örnekler - II

• “Dünya Öküzlerin Boynuzları Üzerindedir”
• Yıldız kayınca tutulan dilek gerçekleşir.
• Fal ile elde edilen bilgiler geçersizdir.

Bilginin Kaynakları - I

• Mistik - Metafizik Yöntem: Bilginin kaynakları metafiziktir. Bilgiyi verenin doğa üstü güçlerinin olduğuna inanılır.
• Otoriter Yöntem: Bilginin ne kadar güvenilir olduğuna kimden geldiğine göre karar verilir. Büyücülerin, karizmatik devlet adamlarının, din adamlarının, kralların ya da bilimsel olarak önemli bir pozisyondaki kişilerin söyledikleri güvenilir bilgi olarak kabul edilir.

Bilginin Kaynakları - II

Akılcı-Mantıki-Rasyonalist Yöntem:
• Mantığın kurallarına ve yöntemlerine sıkı sıkıya bağlı kalınması durumunda bütüncül ve doğru bilgiye ulaşılacağı savunulur.
• İnsan aklının dünyayı, olayları ve olguları gözlemden bağımsız olarak anlayabileceği ileri sürülür. (Matematik, mantık vb.)
• Tümdengelimci yönteme bağlılık esastır. Yani, bizim dışımızdaki bilgi mevcuttur ve biz onu mantıkla bulabiliriz, keşfedebiliriz.

Bilginin Kaynakları - III

• Sezgisel Yöntem (Aklıselim): Yeni olay ve olguları eski deneyimlerimize ve eski fikirlere benzerliğine göre muhakeme ederek bilgi üretmektir.
• Ancak, burada sezgisel duygusal davranmak olasıdır.
• Çok kızgın olduğunuz bir insanın başına kötü bir şey gelmesini ilahi adaletin yerine gelmesi olarak görebilirisiniz.
• Yani, kişinin kendi görüşünü destekleyen kanıtları kullanma konusunda daha seçici davranması, diğer olası nedenleri göz ardı etmesi mümkündür.

Bilginin Kaynakları - IV

• Bilimsel Yöntem: Bir olay, olgu ya da sorun hakkında ampirik olarak güvenilir, geçerli ve tutarlı bilgi elde etme sürecidir.
• Diğer bir ifade ile; bilimsel yöntem, araştırmanın ve bilgi toplama ve değerlendirmenin dayandığı kuralları, ilkeleri, teknikleri, süreçleri vb. anlatır.


Bilginin Kaynakları - Bilimsel Yöntem

• Bilimsel yöntem, bilim insanlarının ve araştırmacıların ortak çalışma, bilgiye ulaşma ve iletişim kurma yol, yöntem, araç ve tekniklerinin bir toplamıdır.
• Tümevarım ve tümdengelim bir arada kullanılır.
• Tekrar edilebilen, sorgulamaya ve sınamaya açık niteliği vardır.

Bilim Nedir?

» Belirli bir kuramın ya da yaklaşımın ışığında;
» Yansız-objektif olarak;
» Bilimsel yöntem ve teknikleri kullanarak;
» Gözlemlenebilen ve ölçümlenebilen, konusu belli, sonlu, zamanlı, mekanlı ve özgün olaylar ve olgular hakkında toplanmış;
» Güvenilir, geçerli ve mantıksal ya da kuramsal bir ilişki içinde tutarlılığı olan;
» BİLGİ TOPLULUĞUDUR.

Bertrand Russel’a Göre Bilim

• “Gözlem ve gözleme dayalı akıl yürütme yoluyla önce dünyaya ilişkin olguları, sonra bu olguları birbirine bağlayan yasaları bulma çabasıdır.”

Albert Einstein’a Göre Bilim

• “Bilim, her türlü düzenden yoksun duyu verileri (algılar) ile mantıksal olarak düzenli düşünce arasında uygunluk sağlama çabasıdır.”

Bilimin Konusu-I

• Bilimin belirli bir konusu yoktur.
• Genel olarak bilim gözlemlenebilen, hakkında bilgi toplanabilen ve ölçümlenebilen doğal, toplumsal, ekonomik, psikolojik, antropolojik, kültürel, fizyolojik, tıbbi vb. olayları, olguları, sorunları vb. konu alır.

Bilimin Konusu-II

• Bu olgu ve olayları, var olan düzenlilikleri saptamaya, betimlemeye, anlamaya, sınıflandırmaya, neden-sonuç ilişkilerini açıklamaya ve öngörüde bulunmaya çalışır.
• Bu olay ve olgulara ilişkin, belirli bir kuram ya da kuramların ışığında biçimlendirilen önermeleri, hipotezleri test eder.

Bilimin Konusu-III

• Condorcet’in deyişiyle,

“İlerlemek için öngörmek, öngörmek için bilmek gereklidir.”



Bilimin Konusu Olmayan Şeyler Nedir?

• Bilim insan için mutlak olarak neyin iyi, neyin kötü olduğu ya da insan için arzu edilenin ne olması gerektiği sorusuna yanıt aramaz.
• Ahlaken mutlak doğru ve yanlış nedir? sorusuna yanıt aramaz.
• Gözlemlenemeyen ve ölçümlenemeyen olgular ya da ilgiler bilimin konusuna girmez.
• Metafizik konularla, fal, astroloji, sihir, büyü gibi konular bilimin inceleme alanına girmez.

Metafizik Düşünce ve Bilim

• Metafizik düşüncede dünyadaki olay ve olgular ya Tanrının özünün bir uzantısı olarak, ya Tanrının iradesinin ortaya çıkışı olarak, ya da Tanrının müdahalesi için bir araç olarak kabul edilir.
• Örneğin Gazali, doğa olaylarının, neden-sonuç ilişkilerinin doğrudan doğruya Tanrının müdahalesi için araçları olduğunu savunmuştur.

Bilimin Özellikleri - I

• Ampirik doğası vardır.
• Bulgulara ulaşım biçimi, yöntemleri ya da teknikleri net ve açıktır.
• Bu yöntemleri-teknikleri başkalarınca tekrar edilebilir.
• Bu yöntemler ve elde edilen bulgular teste ve sorgulanmaya açıktır.

Bilimin Özellikleri - II

• Belirli bir kuramsal temeli olan önermeler üzerine kuruludur.
• Dağınık ve ilişkisiz önermeler yığını değildir.
• Durağan, değişmez ve mutlak değildir.

Bilimin Özellikleri - III

• İnsanın beyin, mantık, muhakeme gücüne ve özgür düşünceye dayanır.
• İnsanlık değerlerinden tamamen soyutlanamaz.
• Dünyada, doğada ve toplumsal yaşamda belirli bir düzenliliğin var olduğunu sayıltılar.

Bilimin Amaçları

• Saptama
• Anlama-Anlamlandırma
• Betimleme
• Tanımlama
• Sınıflama
• Öngörü-Tahmin
• Açıklama
• Yönlendirme
• Kontrol

Bilimin Sınıflanması - I

• Bilimlerin sınıflandırılması konusunda görüş farklılıklar bulunmaktadır.
• Genellikle matematik ve mantık "bilim” olarak kabul edilmemektedir.
• Çünkü matematikte bazı açık ve genel önermelerden özel önermeler çıkartılması söz konusudur; bu da tümdengelim yönteminden başka bir şey değildir.

Bilimin Sınıflanması - III

• O halde gerçek anlamda yenilik yaratıcı ve bilimsel yöntemin uygulandığı bilimler pozitif bilimlerdir.
• Pozitif bilimlerde amaç, bilimsel yöntemle bilgi toplanarak, olgular arasındaki ilişkilerin açıklanması, soyut modeller geliştirilmesi ve genel kuramlara - yasalara ulaşılmasıdır.
• Bilimsel araştırma da pozitif bilimlerin temel bilgiye ulaşma çabasıdır.

Bilimin Sınıflanması - IV

• Pozitif bilimler de (1) doğa bilimleri ve (2) toplumsal bilimler diye ikiye ayrılır.
• Doğa bilimleri de cansız varlıkları ve canlıları konu alışlarına göre, fiziki bilimler ve biyolojik bilimlerden oluşmaktadır.

Bilimin Sınıflanması - V

• Toplumsal bilimler ise, toplum içinde yaşayan insan, insan davranışları ve insan örgütlenmelerini inceleyerek, genel teoriler elde etmeye çalışılır.
• Sosyoloji, psikoloji, ekonomi, siyaset bilimi, yönetim bilimi, sosyal antropoloji, vb. gibi toplumsal bilim dalları vardır.

Sosyal-Doğa Bilim Farkları - I

• Epistemolojik boyuttaki fark: Sosyal bilimlerde bilgi, bilen varlıkla (özne yani insan) bilinmesi istenen (obje ya da nesne, yani dış dünya) arasındaki bağdır.
• Örneğin, kültürel ve toplumsal çalışmalarda incelenen, bilgiyi elde eden ve bilgi edinilen özne insandır.

Sosyal-Doğa Bilim Farkları - II

• Etkilenme ve nesnellik farkı: Sosyal bilimin hem nesnesi hem de öznesi olan insan, hem toplumsal süreçlerden etkilenir ve hem de bu süreçleri, insanı ve toplumu etkiler.
• Ancak, doğanın incelenmesi sonucunda elde edilen bilgi doğayı etkilemez.
• Doğa bilimlerinde değer yargılarından kolaylıkla arınabilen araştırmacı, sosyal bilimlerde aynı kolaylığa sahip olamayabilir.

Bilimsel Araştırma Nedir? - I

Bilimsel yöntem kullanılarak, gözlemlenebilir, ölçümlenebilir, konusu belli, sonlu, zamanlı, mekanlı, özgün olay, olgu ve sorunlar hakkındaki araştırma soru ya da sorularına güvenilir, geçerli, tutarlı ve sınanabilir yanıt arama sürecidir.
Ya da kısaca, bilimsel yöntem ve teknikleri kullanarak bir araştırma sorusuna yanıt arama sürecidir.

Niçin Bilimsel Araştırma?

Bilimsel araştırmalarla elde edilen bilgiler doğayı anlamamıza ve insanlığın karşılaştığı birçok soruna çözüm üretmemize katkı sağlarlar.
Bilimsel araştırmalardan elde edilen bilimsel bilgilerin birikimi ile kuramlara ya da yasalara ulaşılır.
Keşifler, patentler, projeler vb. hep bilimsel araştırma ve bilimsel araştırma sürecinin ürünüdürler.

Araştırma Sorusu Nedir?

• Bilimsel araştırma her zaman bir soru ile başlar.
ARAŞTIRMA SORUSU ŞÖYLE TANIMLANABİLİR:
• Gözlemlenebilir ve ölçümlenebilir, sınırlı, zamanlı, özgün bir olay, olgu ya da sorun hakkında sorulmuş olan ve bilimsel yöntem kullanılarak cevap aranan bir sorudur.
• Araştırma sorusu, değişkenlerin ve kavramların ilişkisi şeklinde ifade edilmiştir.
• Bilimsel ve toplumsal bir yarar sağlayacağı umulur.
• Araştırmacıda entelektüel bir merak uyandırır.

Araştırma Sorusu Örnekleri

 “Kentsel sıvı atıkların arıtılarak tarımda tekrar kullanılması için ne düzeyde arıtma gerekir?”
 “AB ile gümrük birliği Türkiye’nin AB ülkelerine ihracatını ve ithalatını nasıl etkilemiştir?”
 “Türkiye’de ölümle sonuçlanan trafik kazalarının nedenleri nelerdir?”
 “Radyoaktif atık depoları inşa etmek için kullanılacak çimentoda, radyoaktif yalıtkanlığı sağlayacak ne tür bir medde kullanmak gerekir?”
 “Değişimim hızlı olduğu bir örgütte yöneticinin başarısını neler belirler?”

Araştırma Sorusunda Değişkenlerin İncelenmesi

• Araştırma Sorusu: “ilkokul öğrencilerinin yüksek zekalı olması başarılarını olumlu etkiler mi?”
• Bağımlı Değişken: ‘ilkokul öğrencilerinin başarısı’
• Bağımsız Değişken: ‘Zeka düzeyi’

Değişken Nedir?

• Değişken, bir araştırmada incelenen sorun, olgu ya da olaya ilişkin temel bir kavramın açıklıkla, ölçülebilir ve değerlendirilebilir bir şekilde ifade edilmiş biçimidir.
• Başarı, ihracat, zeka, hoşgörü, doyum, arz ve talep, kan basıncı, yoksulluk, gelir vb. hep birer değişkendir.

Değişken: Bağımlı ve Bağımsız
• Araştırma sorusunda açıklanmaya çalışılan olguya ya da sonuca ilişkin olan değişken bağımlı değişkendir.
• Bu sonucu ya da olguyu ortaya çıkardığı düşünülen nedenlere ya da unsurlara ilişkin değişken ise bağımsız değişkendir.
• “İlkokulda zeki çocuklar daha başarılı olur mu?”

Bilimsel Araştırma Türleri - I

Bilimsel Araştırmaların Amaca Göre
Sınıflandırması
• Betimleyici (Descriptive) Araştırmalar
• Açıklayıcı (Explanatory) Araştırmalar
• Kontrol Amaçlı Araştırmalar

Amaca Göre Bilimsel Araştırma Türleri - I

• Betimleyici (Descriptive) Araştırmalar: Olay ve olguları betimlemeyi, anlamayı, tanımlamayı ve sınıflandırmayı amaçlayan çalışmalardır. Öngörüde bulunma ya da kontrol etmeye olanak vermezler.
• Açıklayıcı Araştırmalar: Açıklayıcı, yani neden-sonuç ilişkilerini araştıran ve bir olgu ya da olaya yol açan unsurları açığa çıkarmaya çalışan (explanatory) ve öngörüde bulunmaya sınırlı ölçüde olanak veren araştırmalardır. Ancak, kontrole olanak vermezler.

Amaca Göre Bilimsel Araştırma Türleri - II

Kontrol Amaçlı Araştırmalar:
• Çok daha kesin ve sayısal temelli olan;
• İstatistiksel yöntemlerle araştırmanın iç ve dış güvenilirliklerinin de sağlandığı;
• Bir olgu ya da olayın neden-sonuç ilişkilerinin güvenilirlik derecesinin bilinebildiği;
• Bu nedenle de net öngörü, yönlendirme ve kontrol olanakları sağlayan çalışmalardır.

Normatif- Ampirik Araştırma Ayrımı -I

• Normatif Araştırmalar: Daha çok insanların belirli konularda sahip oldukları kişisel, öznel görüşlerini saptamak için yapılır.
• “Ölüm cezası kaldırılmalı mı?”, “Milletvekili dokunulmazlığı kaldırılmalı mı?”, “Avrupa Birliği’ne girmeli miyiz?”, “Merkezi yönetimin gücü azaltılmalı mı?” gibi sorulara yanıt arayan araştırmalar normatiftir.

Normatif-Ampirik Araştırma Ayrımı - II

• Ampirik Çalışmalar: Gözlemlenebilir ve ölçümlenebilir doğal, toplumsal ve ekonomik konularla, olaylarla ve olgularla ilgili Ne? Neden? Niçin? Sorularının yanıtını daha karmaşık tekniklerle araştıran çalışmalardır.
• Gözleme ve deneye dayanır.


Temel ve Uygulamalı Araştırma Ayrımı-Temel Araştırmalar

(1) Temel (Basic) Araştırma: Toplumsal ya da doğal olaylar hakkında yeni bilgilere-bulgulara ulaşarak, genel geçer doğruları-genellemeleri bulma çabasındaki çalışmalardır.
Belirli koşullarda kesin ya da yüksek olasılıklı öngörüde bulunabilmek temel amaçtır.

Uygulamalı Araştırmalar İkiye Ayrılır

(2) Uygulamalı Araştırma (Policy Research):
Belirli bir sosyal sorunu anlama ve çözümleme amacıyla yapılır.
Trafik kazası, suç, yoksulluk gibi sorunların nedenleri araştırılarak, çözümüne yönelik öneriler geliştirilir ve olaylar denetim altına alınmaya çalışılır.
(3) Değerlendirme Araştırmaları: Uygulanan belirli bir politikanın (policy) ya da programın uygulama sonuçlarının değerlendirilmesi amacını taşır.

Nitel-Nicel Araştırma Ayrımı

• Nitel Araştırmalar: Gözlem, görüşme, belge incelemesi ve çözümlemesi gibi büyük ölçüde sayısal olmayan veri toplama tekniklerinin kullanıldığı, olguların ve olayların doğal ortamında, gerçekçi ve bütüncül bir biçimde ortaya konmasına yönelik yorumlayıcı bir nitel sürecin izlendiği araştırmalardır.

Nitel-Nicel Araştırma Ayrımı- Nitel Araştırmalar

• Değişkenler arasındaki sınırların karmaşık ve iç içe geçtiği ve kesin olarak saptanamadığı, dolayısıyla değişkenler arasındaki ilişkilerin ölçümlenmesinin ve yönünün saptanmasının güç olduğu araştırma ortamlarında kullanılır.
• Araştırmacı olay ve olguları daha katılımcı bir şekilde, yakından ve derinlemesine izler, yorumlar ve çözümlemeye çalışır.

Nitel-Nicel Araştırma Ayrımı- Nitel Araştırmalar

• Araştırmada gözlemlenen aktörlerin perspektifleri ve olayların örüntüsü anlamlandırılmaya çalışılır.
• Araştırmacı kendisi veri toplamanın önemli bir parçasıdır.
• Katılımlı gözlem, fenemonoloji, etnometodoloji, durum analizi, yorumlayıcı araştırma, betimsel araştırma, tarihsel inceleme çalışmaları, içerik analizi, söylem analizi gibi çeşitleri vardır.

Nitel-Nicel Araştırma Ayrımı

• Nicel Araştırmalar: Deney, test, anket gibi sayısal ağırlıklı veri toplama, ölçme ve ölçümleme tekniklerinden ya da istatistiksel veri tabanları gibi veri kaynaklarından yararlanılan, verilerin sayısal göstergelerle ifade edildiği ve değişkenler arasındaki ilişkileri daha kesin olarak saptama iddiasındaki araştırma yöntemidir.

Nitel-Nicel Araştırma Ayrımı - Nicel Araştırmalar
• Birçok fizik ya da doğa bilimi alanıyla, iktisat, psikoloji, sosyoloji, yönetim gibi sosyal bilim alanlarında yaygın olarak kullanılan araştırma türüdür.
• Öngörüde bulunabilmeyi, genellemeler yapabilmeyi ve nedensellik ilişkilerini daha kesin olarak saptamayı amaçlar.
• Ama nitel araştırmalar, derinlemesine anlama, betimleme ve yorumlamayı öne çıkarır.

Kuram (Teori) Nedir?

• Kuram, olayları ya da olguları açıklama ve öngörüde bulunma amacı ile geliştirilmiş, sınanabilir, geçerli, tutarlı, güvenilir ve birbiriyle ilişkili ilkeler, kavramlar, tanımlar, önermeler, hipotezler ve değişkenler setidir.
• Değişkenler arasındaki ilişkileri tanımlayarak olaylara ve olgulara sistemli, geçerli ve tutarlı bir açıklama getirir.
• Karmaşık olguları basit bir şekilde açıklar.

Kuramın Özellikleri Nedir?-I

• Genellemelere ve öngörüde bulunmaya olanak sağlar.
• Kavram, tanım, önerme ve değişkenler bir kuramın temel elemanlarıdır.
• Değişkenler ya da önermeler birbirleriyle tutarlı olarak ilişkilendirilmiştir.
• Test edilebilir, sınanabilir niteliği vardır.

Kuramın Özellikleri Nedir?-II

• Kuramın Ampirik verilerle uyumlu olması beklenir.
• Ampirik verilerle uyumlu değilse
(1) Kuramın ya bunun nedeni açıklayabilmesi gerekir;
(2) Ya da kuramın değişkenlerinin birbirleriyle ilişkilendirilme biçimi yeni veriler ışığında yeniden gözden geçirilir ve gerçeklerle uyumlu hale getirilir.

Kuram Örnekleri

• Einstein’ın görelilik kuramı
• Serbest piyasa kuramı
• Yeni liberal ekonomi kuramı
• Pozitivist bilim kuramı
• Darwin’in evrim kuramı
• Kıta kayması kuramı
• Büyük patlama kuramı
• Marksist kuram vb.


Yasa Nedir? - I

• Ortaya atılan bir hipotezin birçok ampirik test sonucunda geçerli çıkması ve var olan koşullarda geçerliliğinin ve genellenebilirliğinin kabul edilmesi durumunda bu hipoteze yasa denir.
• Kısaca yasa, birçok ampirik testin desteklediği ve genellenebilen hipotezdir.

Yasa Nedir? - II

• Yerçekimi yasası, arşimet yasası, arz-talep yasası, yönetimde oligarşinin tunç yasası ve parkinsons yasası vb.
• Sosyal bilimlerde yasa niteliğinde hipotezler çok daha az sayıdadır.
• Ancak, bunlar da doğa bilimlerinde olduğu kadar genel geçer ve kesin nitelikte değildir.

Model Nedir?

• Karmaşık olguları daha basit bir şekilde resmeden;
• Belirli değişkenler arasındaki ilişkilerin altını çizen;
• Bu ilişkilerin yönü ve biçimi üzerine sınanabilir önermeler üretilmesine olanak veren bir tasarımdır.
• Genellikle bilimsel çalışmaların bulgularının ya da projelerin daha kolayca anlaşılır biçimde sunulabilmesi için yararlanılır.

Bilimde Kesinlik ve Genellenebilirlik Nedir?

(1) Kesinlik; bir kuramın ya da hipotezin ortaya attığı iddianın mutlak doğruluğuna atıf yapan bir kelimedir. Ancak bilimin aradığı kesin doğrular değil, güvenilir, geçerli, sınanabilir ve tutarlı bilgidir.
(2) Genellenebilirlik ise, bir araştırma sonucunun ya da bir bulgunun, araştırmanın ilgili olduğu örneklemin geldiği tüm çalışma evrenine genellenebilmesidir.

Güvenilirlik Nedir?

(1) Güvenilirlik; bir kuram, anket sorusu, test ve teknik ya da aracın tekrar eden sınamalarının, uygulamalarının ya da kullanımlarının aynı sonucu vermesine ilişkin bir özelliktir.
(2) Bir terazi aynı miktarda bir ürünü tarttığınız her keresinde farklı farklı ağırlıklar gösteriyor ise güvenilir değildir.

Geçerlilik Nedir?

(1) Geçerlilik; bir kuram, anket sorusu, test ve teknik ya da aracın gerçekten ölçmek ya da açıklamak istediği şeyi açıklaması ya da ölçmesi özelliğiyle ilgilidir.
(2) Bir metre ile ağırlık ya da hacim ölçemezsiniz. Metre bu amaçlar için geçerli bir araç değildir. Ancak metre güvenilir bir uzunluk ölçüm aracıdır.

Sınanabilirlik Nedir?

Bir kuramın ya da hipotezin sınanabilmesi özelliği şunu ifade eder:
(1) Bu kuramın ya da hipotezin atıfta bulunduğu , bu dünyaya ait, gözlemlenebilir olgulara ilişkin olmak
(2) Tez olarak ifade edilmiş olmak
(3) Açık, net ve ölçümlenebilir olmak

Analiz Birimi (Unit of Analysis) Nedir?

Analiz birimi, bir araştırmanın bulgularına ulaşmak için üzerinde çalıştığı insan, olay, kurum vb. gibi en temel birimdir. Örnek vermek gerekirse:
• Üniversite öğrencilerinin tatmin düzeyini ölçen bir çalışmada analiz birimi “öğrenci”dir.
• Trafik kazalarına ilişkin bir çalışmanın analiz birimi trafik kazalarıdır.
• Kalp rahatsızlıklarının nedenine ilişkin yapılan çalışmada analiz birimi hastadır...

Evren ve Hedef Evren Nedir?

(1) Evren, bir araştırmanın sonuçlarının genellenmek istendiği gerçek ya da hipotetik insan, olay ya da objelerin bütününe (population-universe) denir.
(2) Hedef evren ya da çalışma evreni – (target population) ise, evrene göre daha sınırlı, ulaşılabilir nitelikte olan evreni ifade eder. Örneklemin seçildiği ve araştırma sonuçlarının genellenmek istendiği ya da genellenebileceği gerçek evren budur.

Örneklem (Sample) Nedir?

 Hedef evrenden belli kurallara göre seçilen ve her bakımdan seçildiği evreni temsil yeteneği olan daha küçük bir kümedir.
 Örneklemin evreni temsil edici niteliği, çalışmanın güvenilirliği ve geçerliliği açısından çok önemlidir.
 Örneklemin temsil ediciliği; örneklemin yansız olarak seçilmesi, belli bir büyüklüğe sahip olması, araştırılan özellikler bakımından evrendeki birimlerin benzeşik olması, evrendeki farklı nitelikte olan kümelere örneklemde eşit oranlarda yer verilmesi gibi bazı özelliklere bağlıdır.

Örnekleme Türleri Nelerdir?

 Olasılığa Dayalı Örnekleme: (1) Basit tesadüfi örnekleme; (2) Tabakalı (stratified); (3) Grup (cluster) Örnekleme vb.
 Olasılığa Dayanmayan Örnekleme: (1) Uygun örnekleme; (2) Kota örnekleme; (3) Kartopu örnekleme vb.

Araştırmanın Aşamaları Nelerdir? - I

 Araştırma konusunun ve sorusunun saptanması
 Ön yazın taraması, önceki çalışmaların incelenmesi ve araştırma konusuna-sorusuna ilişkin kuramların belirlenmesi
 Araştırma sorusun netleştirilmesi ve sınanacak hipotez(ler)in saptanması
 Araştırma yönteminin, hipotezi sınama, araştırma ve veri toplama tekniklerinin kararlaştırılması

Araştırmanın Aşamaları Nelerdir? - II

 Araştırma ölçütlerinin belirlenmesi (kavramların ölçümlenebilir bir şekilde ifadelendirilmesi, veri toplanama biçiminin ve soruların netleştirilmesi, anketin ve anket sorularının belirlenmesi, örneklemin saptanması vb.)
 Verilerin toplanması
 Verilerin gözden geçirilmesi, ayıklanması ve işlenmesi
 Bulguların değerlendirilmesi
 Araştırma raporunun yazımı
 Bulguların paylaşılması (sunumu)

Araştırma Önerisi Örneği
1. Araştırmanın Konusu ve Sorusu
2. Araştırmanın Kapsamı
3. Araştırmanın Amacı-Yararı
4. Araştırmanın Hipotez(ler)i
5. Araştırmanın içeriği
i. Giriş
ii. Tarihsel Boyut
iii. Çalışmanın Kuramsal - Kavramsal
Çerçevesi
iv. Araştırma Yöntemi ve Veri Kaynakları
v. Veri Analizi
vi. Araştırma Bulguları ve Değerlendirme
vii. Sonuç ve Öneriler
viii. Kaynakça
6. Öneri için Kısa Kaynakça

Kavramların Ölçümlenebilir Değişkenlere Dönüştürülmesi (Operationalization)

• Olayları ya da olguları açıklamak ve öngörüde bulunmak amacı ile geliştirilen kuramların en önemli unsurları kavramlar ve değişkenlerdir.
• Hakkında bilgi toplanması gereken kavramların ve değişkenlerin açıklıkla ve ölçümlenebilir biçimde ifade edilmesi (operationalization) önemlidir.

Kavramların Ölçümlenebilir Değişkenlere Dönüştürülmesi Süreci - I

• İLK AŞAMA: Bir olay, olgu ya da sorunun kavramsallaştırılması ya da kavram olarak ifadesi
• Örnek 1: Zor yaşam koşulları, sefillik, ekonomik yoksunluklar, yaşam şartlarının ve ortamının olumsuz olması vb. özellikleri olan bir olgunun yoksulluk olarak nitelenmesi.
• Örnek 2: Bir ülkenin ürünlerini bir başka ülkeye satmasının ihracat olarak nitelenmesi.
• Örnek 3: Okulda yapılan sınavlardan 70 ve üzeri not alanların başarılı olarak nitelenmesi.

Kavramların Ölçümlenebilir Değişkenlere Dönüştürülmesi Süreci - II

• İKİNCİ AŞAMA: Kavramın (yoksulluk, ihracat, başarı, zeka, kellik ...), araştırma konusu ve kullanılan kuram çerçevesinde, açıklıkla ve ölçümlenebilir bir biçimde tanımlanması
• Örnek: Yoksulluk - “Kişi başına günlük geliri bir insanın temel fizyolojik gereksinimlerini (günlük kalori ihtiyacı) ancak karşılayabilecek kadar olanlar”

Kavramların Ölçümlenebilir Değişkenlere Dönüştürülmesi Süreci - III

• 3. AŞAMA: Ölçümleme aracının saptanması ya da geliştirilmesi
• Var olan ölçüm aletlerinin kullanılması (Uzunluk için metre, ağrılık için terazi ya da tartı, hız için odometre vs. ölçme araçlarının kullanılması)
• Anket, test, deney, görüşme formları vb. gibi araçların geliştirilmesi (Zeka testi, görüşme anketi vb.)

Kavramların Ölçümlenebilir Değişkenlere Dönüştürülmesi Süreci - IV

• 4. AŞAMA: Ölçme aracıyla elde edilecek skorun değerlendirilmesine yarayacak kriterlerin saptanması
• Örnek 1: Kişi başına günlük geliri 3 milyon TL’nin altında olanlar yoksuldur
• Örnek 2: Belirli bir skorun üzerindekiler zekidir vb.)
• 5. AŞAMA: Ölçümleme aracıyla elde edilen skorların ve kriterlerin karşılaştırılarak bir karara varılması.

Araştırma ya da Bilim Etiği - I

• Araştırma ya bilim etiği ya da ahlakı, bilimsel araştırmanın yönteminin saptanması ve yürütülmesi ile ilgili uyulması gerekli ahlaki ve bilimsel standartlar olarak adlandırılabilir.

Araştırma ya da Bilim Etiği - II

 Araştırma konusuna uygun bir araştırma yöntemi saptanmalıdır.
 Araştırma deneklerinin özel yaşama ilişkin bilgilerde gizlilik ve anonimlik esas olmalıdır.
 En yüksek yöntemsel standartlar kullanılmalıdır; eğer araştırmanın bulgularının güvenilirliğini etkileyen unsurlar var ise bunlar açıkça belirtilmelidir.

Araştırma ya da Bilim Etiği - III

 Bir araştırmanın yöntemi kandırma ya da aldatmayı içerebilir. Ancak böyle bir araştırmayı yapmadan önce araştırmacının: (a) Böyle bir tekniğin araştırmacının olası bilimsel, eğitimsel ve uygulamalı değeri tarafından haklı görülüp görülemeyeceğine karar verme; (b) Aldatmayı gerektirmeyen alternatif yöntemlerin mümkün olup olmadığına karar verme; ve (c) Katılanlara olabildiğince kısa sürede yeterli açıklama yapmayı güvenceye alma, sorumluluğu vardır.

Araştırma ya da Bilim Etiği - IV

 Deneğe, araştırma süreçlerinin taşıyabileceği riskler konusunda bilgi verilmelidir.
 Araştırma yöntemleri araştırmaya katılanlar için istenmeyen sonuçlar doğurursa, araştırmacının bunları keşfetme ve yok etme, ya da bu sonuçları düzeltme sorumluluğu vardır.
 Araştırmacı, bireyin araştırmaya katılmak ve herhangi bir zamanda katılmaktan vazgeçme özgürlüğüne saygı göstermelidir.

Araştırma ya da Bilim Etiği - V

 Araştırmaya katılacak deneklere ya da görüşmecilere, yapılan araştırma ve araştırma sürecinde kendilerinden beklenenler konusunda tam ve sağlıklı bilgi verilmelidir.
 Araştırmaya katılanlara araştırmaya girmeden önce “bilgilendirilmiş kabul” (informed consent) belgesi imzalatılmalıdır.

Araştırma ya da Bilim Etiği - VI

“Bilgilendirilmiş kabul” (informed consent) belgesinin imzalatılması sürecinin temel unsurları şunlardır:

• (a) Araştırmaya gönüllü katılım;
• (b) Deneğe tam ve güvenilir bilgi verilmesi;
• (c) Deneğin kendi başına doğru karar verebilecek erişkinlikte ve zekada olması;
• (d) Deneğin araştırma süreçlerinin taşıyabileceği riskler konusunda anlama kapasitesi olması ve bilgilendirilmesi;
• (e) Deneğin özel yaşam hakkının korunması;
• (f) Araştırmada elde edilen bilgilerin nasıl kullanılacağına dair net bilgi verilmesi.

Bilimsel Nitelikli Makale incelemesinde Göz Önünde Bulundurulması Gereken Unsurlar - I

• i. Makalenin giriş bölümü analizi- Okuyucu konuya hazırlıyor mu, çalışmanın içeriğini veriyor mu? vb.
• ii. Makalenin başlığı çalışmanın içeriğini tam yansıtıyor mu?
• iii. Makalenin konusu-araştırma sorusu var mı? Varsa Nedir ve Nasıl formüle edilmiştir?
• iv. Makalenin teorik ve araştırma kısımlarının uzunluğu nedir?
• v. Araştırmanın teorisi ile sorusu-konusu ne ölçüde ilgilidir?
• vi. Makalede kullanılan veriler nasıl toplanmıştır?
• vii. Araştırmanın örneklemi nedir?

Bilimsel Nitelikli Makale incelemesinde Göz Önünde Bulundurulması Gereken Unsurlar - I

• viii. Makalede hipotez kurulmuş ve test edilmiş midir?
• ix. Makalede veri analizi amacıyla kullanılan istatistiksel teknikler nelerdir?
• x. Makale araştırma bulgularını nasıl sunmaktadır? Sunumu anlaşılır mıdır?
• xi. Makalenin sonucu çalışmanın yöntemini ve bulgularını öz biçimde vermekte midir?
• xii. Yazar çalışmaların bulgularına dayanarak toplumsal-bilimsel yarar sağlayacak önerilerde bulunmakta mıdır?
• xiii. Yazarın kullandığı kaynak sayısı nedir?
• xiv. Çalışmada üçüncü şahıs yazım dili kullanılmış mı?

Döküman Arama

Başlık :