Kapat

KUYUMCULUK TEKNOLOJİSİ - MIHLAMA

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. TAŞ BİLGİSİ
1.1. Kuyumculukta Kullanılan Değerli Taşlara Giriş
Yeryüzünde 2000 mineral vardır. Günümüzde kuyumculukta kullanılanların sayısı çok
daha sınırlıdır..Taş bilimine gemoloji denir.Taşları değerlendiren taş
eksperleridir.Kuyumculukta kullanılan taşların seçiminde aşağıdaki parametreler dikkate alınır:
􀂾 Renk
􀂾 Kesim
􀂾 Sertlik
􀂾 Parlaklık
􀂾 Saflık
􀂾 Renk
Aynı mineralin farklı renklerde olanı vardır.Bu durum taş yatağının özelliğinden
kaynaklanmaktadır.Örneğin;Kuvars genellikle renksizdir.Fakat mor,sarı,kahverengi,kırmızı olabilir.
􀂾 Kesim
Taşı gösteren kesimidir.Taş diğer özelliklerini doğadan almasına karşın kesimi insan
eliyle yaratılan tek özelliktir. Kesim şekilleri, yuvarlak, damla, oval, kalp,zümrüt, markiz,
üçgen, olmakla birlikte,taşın yüzeyine faseta (tıraş), cabochon (kapşon) bombeli yüz
kesimleri olan da vardır.
􀂾 Sertlik
Atomları bir arada tutan bağlar bir mineralin sertliğini belirler.1812 yılında
Avusturyalı mineralog Friedrich Mohs bugün hala kullanılan bir sertlik ölçeği oluşturdu.On
mineral seçerek sıraladı.Her mineral sadece ölçekte kendinden bir altta kalan minerali
çizebiliyordu.Bir mineralin ölçeğin neresinde olduğunu bulmak için tırnağınızı(sertliği2,5)
ve bir çakı(sertliği5,5)kullanabilirsiniz.En az 6 sertlik derecesine sahip mineraller camı
çizerken camın kendisi apatiti ve altındaki diğer mineralleri çizecektir.Mohs ölçeğinde
mineraller arasında aralıklar eşit değildir.Elmas ,talktan yaklaşık 40 kat daha
sertken,korindon sadece 9 kat serttir.Sertlik numaraları aşağıdaki gibi sıralanır.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Talk Jips Kalsit Flüorit Apatit Ortoklaz Kuvars Topaz Korindon Elmas
Tablo 1.1: Mohs sertlik numaraları dizisi
Sertlik kavramının taş seçiminde anlamı,taş ne kadar sertse o kadar değerlidir.En sert
taş elmastır. Sertliği 10’ dur.En değerli taş elmastır.
Yarı değerli taşlar 4-8 arası sertliğe sahiptir.4’ ün altı sertliğe sahip taşlar
kuyumculukta fazla rağbet görmez.
􀂾 Parlaklik
Takının albenisini artıran özelliklerinden birisidir.
• Metal parlaklığına örnek: pirit
• Cam gibi parlak örnek: kuvars, zümrüt
• Elmas gibi parlak örnek: elmas, seruzit
• Sedef gibi parlak örnek: mika, jips, talk
• Reçine gibi parlak: örnek: sfalerit
• İpek gibi parlak örnek: asbest, jips
• Yağlı gibi parlak örnek:flüorit,kükürt,zirkon
􀂾 Saflık
Taşın saf olması istenilen bir özelliktir.Yani empürite (istenilmeyen maddeler) taşın
homojen yapısını bozar değerini düşürür.Pırlantada lüple görülebilen karbon noktaları
baltalar,çizgiler vs. ne kadar az ise o kadar değerlidir ve az bulunur.Empürite aynı zamanda
pırlantanın parlaklığını,ışık yansıtma yeteneğini etkilerler.
1.1.1. Kuyumculukta Kullanılan Taşların Çeşitleri
1.1.1.1.En Değerli Taşlar
Elmas Sertlik:10 Renk: Ne kadar beyaz ise o kadar değerlidir. Nadiren mavimsi,
pembemsi olan elmas vardır. Her zaman bulunmaz. Elmas ile pırlantanın tek farkı
kesimidir. Hammaddesi aynıdır (karbon). Fosillerin (karbon) uzun süreler sıcaklık ve
basınç altında damıtılması ile elmas oluşur.
Elmas Pırlanta
Resimdeki pırlantanın kesimi külahlıdır(taşın alt kısmı) .Elmasta ise külah yoktur.
Elmasın ışıltısını(kıvılcımlarını) artırmak için 17.-18yy.dan sonra külahlı kesime geçilmiş ve
pırlanta ismini almıştır.pırlanta kesim için “Pırlanta kesim” bölümüne bakınız.
1.1.1.2. Pırlantada Aranan Özellikler (4c Formülü)
Kaliteli bir pırlanta seçerken göz önünde bulundurmanız gereken 4 ana özellik vardır.
4C olarak adlandırılan bu ölçüler karat ağırlığı (Carat weight), berraklık (Clarity), renk
(Color), kesim (Cut) şeklindedir.
1.1.1.3. Karat Ağırlığı (Carat weight)
Karat pırlantanın ağırlığına göre tespit edilir. 1 karat yaklaşık 200 miligramdır.
Mücevher sektöründe satışı ağırlıkta olan pırlanta 1 karattan azdır. Bu da puanla belirlenir. 1
karat 100 puan olarak belirlenir. Yarım karat 50 puandır ve 0.50 ct şeklinde yazılır. Aşağıda
pırlantaların büyüklükleri ve karat numaraları gösterilmiştir.
Şekil 1.1: Pırlanta ağırlık( carat) dizisi
Bir taşın ağırlığı ile büyüklüğünü karıştırmamanız gerekir. Diğer taşların tespitinde
kullanılan karat miktarları ile pırlantanın karat ölçüsü farklı olacaktır. Çünkü farklı
minerallerin farklı yoğunlukları vardır. Bunun yanında aynı karat ağırlığındaki iki pırlantanın
fiyatı berraklık, renk ve kesime göre aynı olmayacaktır. Pırlanta alırken en büyük pırlantanın
en iyisi olacağı düşüncesinden kesinlikle kurtulmanız gerekir. Bir pırlantanın değeri
büyüklüğüne göre değil aşağıda ayrıntısıyla belirleyeceğimiz 4C özelliğine göre belirlenir.
4C özelliğini ne kadar iyi bilirseniz alacağınız pırlantayı o kadar iyi tanımış olursunuz.
1.1.1.4. Renk (Colour)
Renk özelliği bir pırlantanın sarılığına göre ölçülür. En kıymetli pırlanta renksiz
olanıdır ve çok pahalıdır. Nadir bulunurlar. G.I.A (The Gemological Institude of
America)’nın tablosuna göre, alfabetik sıra ile D’den W’ya kadar olan harfler pırlantanın
renk oranını gösterir.
Şekil 1.2: Pırlanta renk(colour) sınıfları
En nadir bulunan ve en beyaz olanlar D,E,F ve G’dir. Ama çoğunlukla pırlantalar H
ve L arasındadır. M ve Z arasındaki pırlantalarda ise gözle görülür bir sarı tonu vardır.
Alacağınız pırlantanın rengini anlamak için colorimetreden bir çıktısını isteyin. Diğer
pırlantalarla karşılaştırın ve sertifikasının doğru olduğundan emin olun.
1.1.1.5. Berraklık (Clarity)
Bir pırlantanın berraklığı "doğanın parmak izleri" olarak adlandırılan lekelerine
bakılarak belirlenir. Çoğu pırlantada karbon kristalinin oluşturduğu izler vardır. Bu karbon
kristaller azaldıkça pırlantanın berraklığı artacak bu da fiyatının artmasına sebep olacaktır.
Aşağıdaki tabloda sağdan sola doğru pırlantanın değeri artar.
Şekil 1.3: Pırlanta berraklık (clarity) sınıfları
En solda yer alan FL pırlanta tamamen berrak demektir ve doğada çok ender bulunur.
Pırlantının lekeleri ancak çok kuvvetli mercekler altında gözle görülebilir. Tabloda da
gördüğünüz gibi FL'den P1-P2-P3e doğru lekeler artmaktadır.Pırlanta fiyatlarında 4C çok
önemli bir rol oynar. Kesimin ve renklerin yanında yukarıda gördüğünüz tabloda berraklık
da pırlantanın fiyatını çok etkiler. VVS1-VVS2 ve VS1-VS2 arasında gözle görülebilir bir
fark yoktur. Bu fark sadece 10X mikroskobuyla görüleceğinden iki pırlanta arasında yüksek
fiyat farkı ödemenize hiç gerek yok. Eğer pırlantanız zümrüt ya da baget kesim olacaksa
beraklık seviyesinin SI1'den fazla olması her zaman iyidir. Çünkü baget kesimde lekeler
diğer kesim şekillerinden daha belirgin olarak gözükür.
1.1.1.6. Kesim
Taş Kesimi bölümüne bk.
􀂾 Yakut: Sertlik: 9 Renk: Kırmızı (güvercin kanı)
􀂾 Safir : Sertlik: 9 Renk: Lacivert(parlement mavisi),beyaz,değişik renkleri var.
􀂾 Zümrüt: Sertlik: 8 Renk: Yeşil(ördek başı yeşil), beyaz,değişik renkleri var.
1.1.2. Yarı Değerli Taşlar
􀂾 Şeffaf yarı değerli taşlar
• Alexandirit: Sertlik: 8 Renk:Işığa göre sarı, kırmızı,yeşil değiştirir.
• Topaz: Sertlik: 8 Renk: Sarı,kan rengi kırmızımsı da vardır.
• Ametist: Sertlik:8 Renk: Eflatun
• Garnet: Sertlik: 7 Renk: Koyu kırmızı(vişne çürüğü rengi),çok rengi vardır.
• Akuamarin: Sertlik: 7 Renk: Açık mavi
• Peridot: Sertlik: 7 Renk: Açık yeşil
• Turmalin: Sertlik: 7 Renk:Çok rengi var
• Zirkon: Sertlik: 7,5 Renk:Genelde beyaz (necef),çok rengi vardır.
• Spinel: Sertlik:8 Renk: Çok
􀂾 Şeffaf olmayan taşlar
• Onniks: Sertlik: 7 Renk: Siyah
• Akik(agat): Sertlik: 7 Renk: Çok rengi vardır.
• Krozaprast: Sertlik:7 Renk:Koyu,açık yeşil
• opal: Sertlik: 5 Renk: Karışık
• Lapis lazuli: Sertlik:5 Renk: Mavi tonları
• Malahit: Sertlik: 5 Renk: Yeşil
• Yeşim(jade): Sertlik: 6 Renk: Karışık
• Hematit: Sertlik: 6 Renk: Siyah
• Firuze(Turkuaz): Sertlik: 6 Renk:mavi
• Ay taşı(Moonstone): Sertlik: 6 Renk: Flu beyaz
• Kan taşı(Bloodstone): Sertlik: 6 Renk:Karışık
• Jasper: Sertlik: 6 Renk:Karışık
1.1.3. Organik Taşlar
􀂾 İnci: Sertlik: 3 Renk:Beyaz,Açık pembe
􀂾 Kehribar(Amber): Sertlik: 4 Renk:Karışık
􀂾 Mercan(Koral): Sertlik: 3 Renk:kırmızı,pembe,beyaz
􀂾 Sedef: Sertlik: 3 Renk:Süt beyaz
􀂾 Oltu taşı: Sertlik:5 Renk:siyah siyah kehribar
NOT:Kuyumculukta kullanılan taşların genel renkleri verilmeye çalışılmış olup,taş
yatağına göre farklı renkler alabilmektedir.
1.1.4.Sentetik Taşlar
Her türlü renk ,kesim veölçülerde üretimi yapılmaktadır. Her türlü sert ve yarı
yumuşak maddelerden kimyevi yollarla üretilip silisyumla renklendirilen kıymetsiz taşlardır.
Ayrıca renksiz kristalden de ( CZR ) sentetik taşlar günümüzde üretilmektedir.
Şekil 1.4: Sentetik taş örnekleri
1.2. Kuyumculukta Kullanılan Taşların Kesimleri
1.2.1. Pırlanta Kesimleri (Cut)
Kesim 4C özellikleri arasında en önemli olanıdır. Pırlantanın parlaklığı ve ışıltısı
kesimin kalitesine bağlıdır. Diğer 4C özellikleri doğaya bağlıdır ama kesim özelliği insanın
elindedir. Kesimin özelliklerini daha yakından inceleyelim:
Pırlanta kesimi:İki temel kesim şekli vardır. Baget ve zümrüt kesim. Baget kesim
taşın eni ve boyu doğrultusunda paralel fasetlerden (ışığı yansıtan açılı yüzey) oluşur. Eğer
taşın köşeleri yuvarlak fasetlerle kesilirse baget kesim zümrüt kesime dönüşür. Brilliant
yuvarlak kesim üçgen fasetlerden oluşur . Modern ve popüler brilliant kesimi 58 üçgen
fasetden (33'ü taşın üst kısmında 25'i altında) oluşur.Eğer çok parlak ve ışıltılı bir pırlantaya
sahip olmak istiyorsanız seçiminiz brilliant yuvarlak kesim olsun. Eğer daha sade ve şık bir
pırlanta istiyorsanız baget kesimi tercih edin.
Şekil 1.5 İdeal kesim
Şekil, onu oluşturan kişinin zevkine bağlıdır. Bir çok kesim arasında popüler olarak
kullanılanı yuvarlak kesimdir. Aşağıda diğer kesim şekillerini görebilirsiniz. Eğer pırlantayı
yatırım yapmak için almayacaksanız en hoşunuza giden şekli almalısınız, aksi halde size
brilliant yuvarlak kesimi tavsiye ederiz. Ünlü pırlanta eksperi Saul Spero 25 yılını pırlanta
alan insanlarla yaptığı araştırmalar sonucu hangi karakterdeki bir kadının hangi şekilde ki
pırlantayı tercih ettiğini şöyle açıklıyor:
Round Heart Marquise Trillion Asscher Cushion
Emerald Radiant Oval Princess Pear/Teardrop
Şekil 1.6: Pırlanta kesimleri
Şekil Karakter
Yuvarlak Ailesine bağlı, güvenilir, sakin
Markiz Dışadönük, agresif, yaratıcı, iş kadını.
Damla Nazik, saygılı, uyumlu.
Zümrüt Disiplinli , muhafazakar, dürüst.
Oval Yaratıcı, düzenli, fırsatları değerlendiren.
Kalp Duygusal, feminen, hassas.
Pırlanta alırken dikkat etmeniz gereken 4C'ye kısaca değindik. Daha önce de
belirttiğimiz gibi kesim 4C’nin en az anlaşılan ama en önemli olan özelliğidir. Yanlış ya da
bozuk kesimli bir pırlanta kısa ömürlü ve değersizdir.
Eğer en çok parlayan ve gösterişli olan pırlantayı almak istiyorsanız, yuvarlak kesimi
almalısınız. Simetrileri dolayısıyla diğer kesimler yuvarlak kesim kadar çok parlamayacaktır.
1.2.2. Değerli Taşların Kesim Biçimleri
Yuvarlak Damla Oval Kalp Zümrüt kesim
Markiz Üçgen
Şekil 1.7 Değerli taş kesimleri

1. MIHLAMA ARAÇ-GEREÇLERİ
2.1. Mıhlamanın Tanımı veÖnemi
2.1.1. Mıhlayıcılık Sanatı
Kuyumculukta bu sanat dalında kıymetli veya kıymetsiz taşların değişik teknikler
kullanılarak yüzük,küpe,broş vs. üzerine takılması demektir.
Bu işlemi mıhlayıcı ustası nasıl yapar? Sadekar yapmış olduğu yüzüğün üzerine ne
kadar taş koyulacaksa yüzük ve taşları mıhlayıcı ustasına teslim eder. Mıhlayıcı ustası
mengene denilen veya rokela tabir edilen mumlu takoza yapıştırır ve taş sabitlenmiş
olur.Sonrasında taşın koyulacağı yer matkap veya çelik kalemle taş yuvası açılır ve taş bu
yuva içersine yerleştirilir.Yeteri kadar tırnak çıkarılarak (3-4 gibi) çeşitli takımlarla mıhlama
işlemi kabaca bitmiş olur.tesviye ve cilalama işlemi sonrası sergilenmeye hazırdır.
2.2. Mıhlama Yöntemleri :
􀂾 Alaturka mıhlama
􀂾 Alafranga mıhlama
• Amerikan mıhlama
• Kanal mıhlama
• Güverse mıhlama
• Sıvama mıhlama
NOT:Mıhlayıcı ustası mıhlama sanatında kendi tekniğini geliştirebilir.Mıhlama
tekniği sayısı daha da artabilir.
2.2.1. Alaturka Mıhlama
Alaturka mıhlama elmas işlemi için yapılır. Yapılacak işlem için taşın genişliği kadar
yuva açılır.Yuvaya foya denilen kurşun alaşımı levhadan çekilmiş folyo konulup üzerine
elmas yerleştirilip etrafı sıvama denilen işlemle kapatılır. Tesviye ve cila işlemi dışında
mıhlama bitmiştir. Elmas altı düz, üstü fasetalı bir taştır. Foya işleminde elmasın fasetalı
kısmı foya levhası üzerine bastırılır ve bu işlemde elmasın fasetaları foyanın üzerine
şekillendirilmiş olur. Foya yuvaya yerleştirilince elmas, yüzüğün üstüne mıhlandığı zaman
daha parlak görüntü sağlar. Faseta pırlantada yüzey ismidir.Türklere has bir yöntemdir.
2.2.2. Alafranga Mıhlama
Alafranga tabir edilen yani modern mıhlama teknikleri yüzük, küpe, broş, vs. ziynet
eşyası üzerine mıhlanırken taşın yuvasının altına açık olarak delik açılır. Taş yuvasına
yerleştirilip, tekniğine göre tutturulur(agrafe işlemi).Belli başlı teknikler; amerikan mıhlama,
kanal mıhlama, güverse mıhlama, sıvama mıhlamadır. Mıhlayıcı ustası mıhlama sanatında
kendi tekniğini geliştirebilir.
2.3. Mıhlayıcılık Sanatında Kullanılan Araç-Gereçler
􀂾 Çelik Kalemler
İsminden de anlaşılacağı gibi çelikten yapılan ve el becerisi ile kullanılan bir alettir
.Çeşitli isimleri (engela, çapla, boşaltma(ayıklama), tırtır(miligran),güverse çıkarma,) vardır.
Çelik kalem avuç içine oturmalıdır. Tahta sapından sonra boyu ortalama 10 cm dir.
A = 1/10mm 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 24
Şekil 2.1 Düz kalem:
A = 1/10mm 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 24
Şekil 2.3: Engela
A = 1/10mm 15 17 19 21 23 25
Şekil 2.4: Borela
A = 1/10mm 18 20 22 24 26 28 30 32
Şekil 2.5: İnce temizleme kalemi
A = 1/10mm 20 30 40 50 60
Şekil 2.6: Geniş çapla
Şekil 2.7: Mıhlayıcı kalemi açma çarkı Şekil: 2.8 Tutma kısmı takılmış mıhlayıcı kalemleri
􀂾 Güverse Basacakları
Şekil 2.9: Tohum sıkacağı(sıvama aparatları) Şekil 2.10 : Güverse basacakları
Şekil 2.11: Güverse basacağı parlatıcıları
􀂾 Desen Kalemi (Miligran)
Şekil 2.12:.Miligran (Desen kalemi)
Zeminin çerçevesine desen atmaya yarar. Mıhlamanın son işlemdir
􀂾 Tahta Mengene
Tahta mengene genellikle şimşir ağacından yapılan bir alettir.Yüzük veya muhtelif
işlerin mengeneye sıkıştırmak suretiyle mıhlama işlemi yapılır.Tahta mengene
sadekarlıktada kullanılır.
Şekil 2.13: Tahta mengeneler
􀂾 Elektrikli Freze
Elektrikle çalışır.Motorlu ve ayak pedalı ile kumanda edilir.Freze matkap uçları takıp
delik delmek veya taşın oturacağı kadar yuva açmaya yarar.Değişik işlerde de kullanılabilir.
Şekil 2.14 : Elektrikli freze
􀂾 Freze Uçları
Elektrikli freze mandrennine takılan çeşitli ölçülerde ve şekillerde delme ve yuva
açmaya yarayan özel çelikten yapılmış yardımcı aletlerdir.Ayrıca ucu lastikli veya zımparalı
olanı mevcuttur.Mıhlayıcı ustası bu freze uçlarını yapacağı işin şekline göre seçer.
􀂾 Rokela Mumu (Pevla)
Pevla bilindiği gibi gomalakla yapılan (mühür mumu) bu mum 15 cm lik bir huni
biçiminde tahta çubuk üzerine eritilerek uygulanır.Bu işlem ispirto kandili ile yapılır. İspirto
kandili ile yapılmasının sebebi ispirto pevlayı eritirken islenme olayı meydana
gelmemesidir.Mıhlayıcı ustası, rokela çubuğunu hazırlayıp üzerine mıhlama işlemi yapacağı
yüzük küpe gibi ziyneti dikkatli olarak yapıştırır ve sonra mıhlama işlemi yapar.İşlem
bittikten sonra rokela kırılır.Kırılan rokela bir kutu içinde muhafaza edilerek bir sonraki
işlemde kullanılır.Mıhlayıcı çırakları ilk işlem olarak bunu öğrenerek yavaş yavaş kalfa ve
usta olurlar. Gün geçtikçe ziyneti mıhlarken modern sabitleme malzemeleri de piyasaya sunulmaktadır.
Pevla Yapma Formülü:
􀂾 1 kg. gomalak
􀂾 2 kg. reçine
􀂾 1 kg. üstübeç
Bir kap içersine gomalak konur. Isıtılarak eritilip içine reçine ve üstübec yavaş yavaş
karıştırılarak halita yapılır ve küçük kaplara dökülüp kurutmaya bırakılır, Pevla kullanılmaya hazırdır.
Şekil 2.18: Modern sabitleme malzemelerine örnekler Şeki1 2.19 : Pevla ve rokela
􀂾 Bileme Taşı
İsminden de anlaşıldığı gibi bileme işlemi yapmak için kullanılır.10.30 cm. bir
dikdörtgen tahta bir kutunun ortasına yerleştirilmiş olup üzeri çok düz olması
gerekir.Üzerine ince makine yağ dökülür ve mıhlayıcı ustası çelik kalemlerini bu taş
üzerinde el becerisi ile bileme yapar.Bileme taşının malta taşı denilen cinsi daha makbuldür.
Şekil 2.20: Bileme taşı
􀂾 Parlatma Zımparası (0 Numara Zımpara)
Mıhlayıcı ustası kalemini biledikten sonra işinin şekline göre çelik kaleminin alt ve
yan yüzeylerini parlatma zımparasına sürer.Bu işi yapmakla kalemin kullanıldığı yerde daha
seri , yumuşak ve parlak bir iş görmüş olur parlatma zımparasını kullanmazsa, kalem zor
yürür. İş istenilen düzeye ulaşamaz.
Şekil 2.21: Parlatma zımparası
􀂾 Kuyumcu Çekiçleri
Şekil 2.22: Kuyumcu çekiçleri
􀂾 Penseler
Bildiğiniz penselere benzer,fakat küçük tiptedir. Uçları yan sıkıştırmada ve tırnak
açmasında kullanılır.
Şekil : 2.23 Penseler
􀂾 Mazgala Kalemi
Amerikan mıhlamada metalin yaslanması işlevini görür.
Şekil 2.24: Mazgala kalemi çeşitleri
􀂾 Çift:
Taşları tutmak ,yuvaya yerleştirmede kullanılır.
Şekil 2.25 :. Taş çifti
􀂾 Lüp
Taşın montüre oturma şeklini veya taşın kendisini incelemek için kullanılır.Farklı
büyütme oranları bulunsa da mıhlayıcılıkta tercih edilen büyütme oranı 10x olanıdır.
Şekil 2.26 : Taş inceleme lüpü
􀂾 Taş Kumpası
Taşın Ø çapı ve yüksekliğinin ölçümünde kullanılır.Aynı zamanda montürün et
kalınlığını ölçmekte kullanılır.
Şekil 2.27: Taş kumpası
􀂾 Aşındırıcılar:
Çapxkalınlık(mm) 22x3 17x2,5 22x4 18x3,5 7x20 6x24 22x6 12 x 20
Şekil Düz Düz Oval Oval Silindir Kurşun Düz Silindir
Şekil 2.28: Silikon aşındırıcılar
Şekil 2.29: Mat aşındırıcılar
Şekil 2.30: Parlatma aşındırıcıları
􀂾 Kuyumcu Eğeleri
Üzerindeki dişler yardımı ile talaş kaldırılarak metallerin yüzeylerinin düzeltilmesi,
çapaklarının alınması ve istenilen biçim ve ölçüye getirilmesi gibi çeşitli tesviye işlemlerinde
kullanılır. Özellikle bakır alüminyum gibi yumuşak metallerin eğelenmesi sırasında dişleri
sık sık dolduğundan tel fırçalar ile temizlenmeleri gerekir.
Eğe Çeşitleri
Eğelere şekillerine göre isim verilmiştir.
􀂾 Yassı (lama)
􀂾 Kare
􀂾 Yuvarlak
􀂾 Balık sırtı (yarım yuvarlak)
􀂾 Bıçak
􀂾 Kılıç
􀂾 Üçgen
Bunların yanında kendinden saplı saatçi eğeleri ve özel eğeler de imal edilmiştir.
Şekil 2.31: Kuyumcu eğeleri ve kesitleri
􀂾 Kuyumcu Masası
Kuyumcu masası imalatın her aşmamasında gerek araç-gereçlerin muhafazasında
gerekse çalışma esnasında sürekli kullanılmaktadır.
Şekil 2. 32.a:Tek kişilik kuyumcu masası Şekil 2.32.b: Çift kişilik kuyumcu masası

3. AMERİKAN MIHLAMA
Taşın montür zemininde herhangi bir tutucu elaman (tırnak ve güverse) olmadan
direkt zemine tutturulmasıdır.Taş metale gömülür.Taşın etrafındaki metal kalın bir band gibi
görülür.Hiç bir tırnak gözükmez.Üstten bakıldığında özellikle küçük taşlarda çok düzgün ve
temiz bir görünüm mevcuttur.Sıvama mıhlama yöntemini andırır.İkisinde de tırnak
yoktur.Bu durum insanların aktif yaşamında rahatlık sağlar.En fazla yüzüklerde kullanılır,
kubbe şeklinde taş ortaya konmuş gibidir.
Tutturma işlemi mazgala kalemi ile taşın çevresindeki metali çepeçevre kuşatılmış bir
şekilde sıvanmasıyla mümkün olur. Uzmanlık isteyen bir yöntemdir. Taşı takıda tutan bir şey
yokmuş gibi his verir.
Daha çok modern tasarımlarda tercih edilen bir yöntemdir. Ağırlıklı olarak round
(yuvarlak) kesimli taşlar için uygulanır. Tasarım olarak zeminde görünmesi istenen taş için
uygulanır.Alyans,kravat iğnesi,kolye uçları vs.
Örnek olarak yüzük seçilmiştir,diğer takıların üzerine de uygulanabilir.
3.1. Markalama
Taş çapı ölçüldükten sonra,yüzüğün üzerine konacak taş capı,fasetası,taş yüksekliği
göz önünde bulundurularak yerleşim planı ortaya çıkarılır.daha sonra markalamak suretiyle
taşların yerleri belirlenmiş olur.1 mm lik matkapla taşın oturacağı yer takı üzerinde tespit
edilir. Mıhlama ustası markalamayı el ve göz melekesi ile direkt yapabilir.
Şekil 3.1: Örnek markalama
3.2. Matkapla Delerek Yuva Hazırlama
Sadekar’dan gelen montür üzerinde taş yuvası hazır değilse, ilk önce uygun matkap
ucu ile taş yuvası delinir. Matkap ucu seçimi taş yuvası ölçülerine göre tespit edilir.Matkap
ucu taş büyüklüğünün, yaklaşık olarak yarısı kadardır.
Şekil 3.2 : Mıhlama yapılacak yüzük Şekil 3.3. Delme işlemi
3.3. Freze Ucu Seçimi
Mıhlanacak taşın çapında uygun burs (freze uçları) seçilir. uygun freze uç Ø çapları
ölçüleri mıhlamacılıkta kullanılan araç-gereç bölümünde verilmişti.
Şekil 3.4: Taş mıhlama freze ucu Şekil 3.5: Top baş freze uçu
(stone settings burs) (round burs)
Matkapla kabaca delinen takı , taş mıhlama freze ucu (stone settings burs) ile yuvanın
ara şekillendirmesi tamamlandıktan sonra , top baş freze ucu (round burs) ile yuvanın
açılması işlemi tamamlanır.Taşın kuşağı tam yüzeyin altında olmalıdır.Taş yuvası çok küçük
ise önce uygun matkapla delinir daha sonra sadece top baş freze ucu ile açılması yeterli olabilir.
Taşın oturduğu yer ile metal yüzeyi 0,5 mm dir.yuvanın merkezlenmesi için ölçü
kontrolü yapılır.Son delme işi ile birlikte taş yuvası ile taş çapı aynı ölçüye sahiptir.
Şekil 3.6 :Taş yuvası açma işlemi
3.4. Taş Yerleştirme
Hazırlanan yuvaya taş yerleştirilir.Taşı tutmak için taş çifti veya isteka (balmumu +
meşe odunu külü karışımı kıvamlı) mumu kullanılır.
Taşın yuvaya iyi oturması için engale kalemi ile çapakları temizlenir.
Taşın yerine iyi oturup oturmadığı kontrol edilir. Taşın oturması için taşın yüzeyine
zarar vermeyecek bir şekilde bastırılır.
Şekil 3.7 : Taş yerleştirme
3.5. Mazgala Kalemiyle Metalin Yaslanması
Taşın yüksekliğinden emin olunduğunda yuva içersindeki taş, mazgala kalemi yardımı
ile taşın iki kenarında bulunan metal yaslanarak zemine sabitlenir.yöntemin en hassas
kısmını oluşturur.
Şekil 3.8: Mazgala kalemiyle yaslama Şekil 3.9: Mazgala kalemi
3.6. Lastik Zımpara ileTesviye
Lastik zımpara:lastik+toz metal karışımı bir aşındırıcıdır. Mıhlamacılıktaki tesviye
işlemi çalışma esnasında takı yüzeyinde oluşan çizilmeleri ortadan kaldırmak maksadıyla
kaba cila ile yapılmaktadır.
Konik Silindirik Yuvarlak
Şekil 3.10: Lastik zımpara uçları
3.7. Cilalama
Tesviye işleminden sonra son işlem cilalamadır.Cilalama işlemi genellikle vakumlu
cila makinesi ile yapılır.İnce ayrıntılar cilalanacak yerin konumuna uygun aşağıdaki parlatma
uçlarından frezeye takılarak cilalama işlemi yapılır.Cilalama yapmak maharet ister.Takıyı gösteren ciladır.

4. KANAL MIHLAMA
Bu mıhlama tekniğinde taş veya taşlar bir kanal içersine konulur ve kanal bir duvar
olarak taşı tutar.Bu mıhlama tekniğinde çok dikkatli ölçüm ve uyum gerektirir.
Taşın şekline ve monte edildiği zemine bağlı olarak bazen basit bir şekilde paralel
kanallar(taş yuvası) açarak kaydırmak mümkündür.
Metalin eğilmemesi, kanalların aynı seviyede ve aynı şekilde olması, taşın üzerindeki
baskının taşı ezmeden tutması elbette çok önemlidir.
Bu yöntem uygun freze ucu ile birbirine paralel iki yüzey arasına taşın yerleştirilmesi
sistemine dayanır.
Kanal mıhlama baget,yuvarlak,(round),kare(kalibre),taşlara uygulanan taş yerleştirme biçimidir.
4.1. Dikdörtgen Taşlar
4.1.1. Taş Yuvasının Açılması
Montürde kanal mıhlama yapılacak taş yuvalarına uygun freze ucu ile taşın sorunsuz
yerleştirileceği şekilde karşılıklı iki kanal açılır.
Şekil 4.1 : Yuvanın açılması Şekil 4.2 :Taşın yerleşme pozisyonu
4.1.2. Taşın Yerleştirilmesi
İsteka mumu ya da çift ile açılan kanalın içersine taşlar yerleştirilmelidir.
Şekil 4.3 :.Taşın kanala yerleşmiş hali Şekil 4.4:.Taşın kanala baskılanması
(üstten görünüş) 4.1.3. Köşelerin Eğelenmesi
Taşın oturduğu kanalların dış yüzeyleri taşa göre eğe ile açılı bir şekilde tesviye edilmelidir.
Yüzeyler mazgala veya kuyumcu çekici ile kapatıldığında eksene 90° şekil almalıdır.
Şekil 4.5: Köşelerin eğelenmesi
4.1.4. Lastik Zımpara ile Tesviye
Lastik zımpara, lastik+toz metal karışımı bir aşındırıcıdır. Mıhlayıcılıktaki tesviye
işlemi çalışma esnasında takı yüzeyinde oluşan çizilmeleri ortadan kaldırmak maksadıyla
kaba cila ile yapılmaktadır.
Konik Silindirik Yuvarlak
Şekil 4.6: Taşın lastik zımpara uçları
4.1.5. Cilalama
Bakınız öğrenim faaliyeti 3.7
4.1.6. Ürünü Temizleme
Bakınız öğrenim faaliyeti 7
4.2. Yuvarlak Taşlar
4.2.1 Markalama
Taşın yerleştirileceği noktaları belirlemek için taş zemine geçici olarak yerleştirilir.
Taşların merkezinden merkezine ölçü alınır.Alınan bu ölçüler mıhlanacak zemine transfer edilir.
Şekil 4.9: Markalama
4.2.2. Matkapla Delinmesi
Taşın yeri çapraz çizgiler çizilerek belli olunca işaretlenir, matkapla delinir.Matkap
ucu çapı yaklaşık olarak taş çapının yarısı kadardır.
Şekil 4.10: Matkapla delinmesi
4.2.3 Taş Yuvası Oluşturmada Boyuna Düz Kesim
Montür önce bud bur freze ucuyla düz olarak boyuna doğru kesilir.
Şekil 4.11: Taş yuvası oluşturmada boyuna düz kesim
4.2.4. Bearing Freze Uçla Kanal Açma
Daha sonra taşın iki kenarı birbirine paralel olacak şekilde bud bur freze uçu ile taş kanalı açılır.
Şekil 4.12: Kanal açma
4.2.5. Taşın Kanala Yerleştirilmesi ve Penslenmesi
Taşların kanala yerleştirilmesinden sonra yanlardan küçük düz puncheslerle taşın
üzerine doğru yatırılarak pens yapılır.Bu son şekillendirmedir.
Şekil 4.13: Küçük düz puncheslerle (düz ağız baskı kalemi)
taşın üzerine doğru yatırılarak pens yapma
Şekil 4.14: Düz ağız baskı kalemi (punches)

5. GÜVERSELİ MIHLAMA
Temeli küçük taşların çelik çapla kalem ile güverse (tırnak) çıkarılarak zemin üzerine
yerleştirilip mıhlanmış taşların aralarının boşaltılmasına (ayıklama) güverseli mıhlama tekniği denir.
Çok sayıda taşın birden fazla sıra oluşturularak güverseli mıhlanmasına pave
mıhlama (öbek) yöntemi denilmektedir.
Güverse mıhlamacılığı, mıhlama yöntemleri arasında en zor olanlarındandır.Büyük bir
dikkat,sabır,titiz çalışma ister.
5.1. Markalama
Taşlar mıhlanacak zemine (montür) yerleştirilir mesafe ölçme aleti ile (divider) taşın
merkezinden merkezine ölçüler alınır.Bu ölçüler metale transfer edilir.
Montür zemininde taşların yerleri taşın büyüklüğüne göre seçilen matkap ucu ile
delinerek belirlenir.
Şekil 5.1: Taş ölçüsü alma Şekil 5.2: Ölçülerin metale transferi
5.2. Yuva Açma ve Taş Yuvası Kontrolu
Bir taş mıhlama bursu ile ,tam taş kadar geniş olacak şekilde her bir delik
genişletilir.Bu noktada taş deliğe tam olmamalı,ama metalin yüzeyi iletaş kemeri tam aynı
hizada olmalı.( Şekil 5.4)
Şekil 5.3: Taş yuvasının genişletilmesi Şekil 5.4: Tamamlanmamış yuvada taşın görünümü
5.3. Taşın Yuvaya Oturtulması
Bir kalem veya freze ucu ile her bir taş için,taşın oturacağı yere kadar yuva açılır.Taş
yuvaya oturtulur.Böylece taş kuşağı yüzeyin tam altındadır(Şekil 5. 6.).Taşın ,taş yuvasında
iyi yerleşip yerleşmediğinin kontrolü yapılır.Birden fazla taş mıhlanacaksa hepsinin aynı
seviyede olmasına dikkat edilmelidir.Kontrolden sonra taş yuvadan isteka ile alınır, açılan
yuvadaki metal çapakları eğe veya kalem ile temizlenir.
Şekil 5.5: Taş yuvasının son kesme işlemi Şekil 5.6: Tamamlanmış yuvada taşın görünümü
5.4. Güverse Çıkarma
Çapla kalem ile yüzeyden taşın ebadına göre uygun mesafeden üçgen şeklinde metal
kaldırılarak(tırnak) taşa yaslanır(raslama işlemi).
Burada dikkat edilecek noktalardan bir tanesi,çapla kalemin metal yüzeyi ile olan
açısıdır. Tipik bir mıhlama kaleminin keski yüzü açısı kazınacak altının sertliğine uygun
olmalıdır.Örneğin: 22 ayar altın için tek bir kesimde alaşımın yeterince kaldırılması zor
değildir (yaklaşık 60°kadar).Diğer taraftan, sert döküm beyaz altın için(yaklaşık 30°kadar),
uçların daha büyük oranda keskin olması gerekir,ancak,aktarılan metal daha az olmakla
birlikte yine de taşı tutacak kadar dayanıklı olmalıdır. Altın alaşımın sertliği arttıkça,kalem
yüzeyleri daha keskin,tam doğru açıda ve parlatılmış olmalıdır.
Şekil 5.7a: Güverse çıkarma Şekil 5.7 b: Güverse çıkarma
Şekil 5.8: Mıhlama kaleminin güverse çıkarma yaklaşımı
5.5. Güverse Basma
Güverse çıkarmadan sonraki işlem, güverse basma işlemidir. Bu işlem güverse
basacakları ile yapılır. Güverse basacağının uç kısmı içe doğru bombelidir. Bu sayede
güverse üzeri yuvarlak hale gelir. Taşları tutan tırnakların üstlerinin yuvarlatılması ile kabaca
güverse mıhlama işi gerçekleştirilir.

6. SIVAMA MIHLAMA
Taşın şekline ve ölçüsüne uygun hazırlanan bezel (taşın çevresindeki ince metal bir
band) kutu hazırlanır.Taşı yerinde tutmak için kenarları üzerinde cepe çevre
bastırılır.Muhtemelen bu tarz tüm dünyada taş oturtmada kullanılan en eski ve en geniş
kullanımı olan tekniktir.
En kolay ve basit bir yöntemdir.Daha çok kapşon (cabochon) kesimli taşlara
uygulanır.Kapşon kesim; altı düz,üsttü bombeli taş şekillidir.
6.1. Taşın Ölçüsünün Alınması
Taşı boş A4 kağıdı üzerinde ölçüsü alınır.
Şekil 6.1: Taşın etrafının kurşun kalem ile çizilmesi Şekil 6.2: Ölçünün alınması
6.2. Taşa Uygun Zeminin Hazırlanması
Ölçüsü alınan taşa uygun şerit metal kesilir. Kaynak yapılır. Ağaç tokmakla malafaya
(konik) geçirilmiş şekilde düzeltme yapılır.metal levha üzerine yerleştirilerek kaynağa hazır hale getirilir.
Şekil 6.3:.Metal çerçevenin kesimi Şekil 6.4: Tahta tokmakla malafada doğrultma
Şekil 6.5:Kaynak pozisyonuna getirme
6.3. Kaynak Yapılması
Kaynak işlemi yapılır.
Şekil 6.6 :Kaynak yapılmış kutu bezel
6.4. Taş Yuvasının Etrafının Kesilmesi
Şekil 6.7: Kutu bezel etrafının kesilerek düzeltilmesi
6.5. Taş Yuvasının Tesviyesi
Taşa göre hazırlanan yuva tesviyesinin yapılması.
Şekil 6.8: Taş yuvasının tesviyesi
6.6. Taşın Yerleştirilmesi
Taşın yerine yerleştirilmesi (agrafe) tutturulması işlemi.
Şekil 6.9: Taşın yerleştirilmesi
6.7. Sıvama İşlemi
Sıvama kalemi (mazgala) ile yuvanın dış kısımlarının taşın üzerine yatırılmasıyla ham
mıhlama gerçekleştirilir.
Şekil 6.10: Sıvama işleminin yapılması
Şekil 6.11 : Engale kalem ile çapak alma işlemi
6.8. Cilalama
Bakınız öğrenim faaliyeti 3.7
6.9. Ürüne Temizleme
Bakınız öğrenim faaliyeti 7
Şekil 6.14:Yuvarlak taşlı sıvama mıhlamalı yüzük (Bezel set round ring)
Şekil 6.15:Baget taşlı sıvama mıhlamalı yüzük ( Bezel set emerald cut ring)

7. ÜRÜNÜ TEMİZLEMEK
Cila işleminden sonra ürünün temizlenmesidir.
7.1. Ultrasonik Yıkama Makinesi
Yıkanacak ürün bir aparat vasıtasıyla cihazın içine yerleştirilir.Cihazın oluşturduğu
titreşim ile haznesinde bulunan sıcak sabunlu su ile ürün temizlenir.
Ultrasonik tek gözlü yıkama makineleri, küçük parçalar ve düşük kapasiteli işlerde
uygun olduğu için kuyumculukta rahatlıkla kullanılır, tek tanklı cihazlardır. Kazan hacimleri
4-75 lt arasında değişir.İçi dışı komple AISI 304 L kalite paslanmaz çeliktir.Tank tabanına
yerleştirilen sandviç tip transdüserler,saniyede 40.000 defa titreşerek kavitasyona neden
olurlar.Sepet içersinde ya da asılarak sıvı içersine daldırılan malzemeler,zarar
görmeden,saniyeler içersinde ve derinlemesine temizlenirler.Çalışma süresi cihaz üzerinde
bulunan zamanlayıcı ile kontrol edilir.Banyo sıcaklığı termostat ile istenilen sıcaklığa ayarlanır.
İş hacmine göre herhangi bir tanesi tedarik edilebilinir.Üst kapaktan temizlenecek
ürün konur. Ultrasonik yıkama makinesi çalıştırılır,ürün temizlenene kadar havuzun içinde kalır.
Şekil 7.1: Ultrasonik yıkama makinesi
7.2. İstim Makinesi
Elektrikle ısınan su, buhar olarak makine içersinde depolanır.Daha sonra musluğun
altına yıkanacak ürün bir pens vasıtasıyla tutulur. Ayak pedalına basılmak suretiyle yüksek
basınçlı buhar dışarı çıkar bu suretle ürün temizlenmiş olur.
Şekil 7.2: İstim makinesi
7.3. Sıcak Su İle
Uygun bir kap içerisine hazırlanacak sıcak sabunlu su ile ürün fırçalanarak temizlenir.

KAYNAK:megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :