Kapat

TASLAK ÇİZİM VE DÖKÜMANLAR

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1.TASLAK ÇİZİM VE DOKÜMANLAR
1.1. Taslak Çizim
1.1.1. Tanımı
İşverenin istekleri ve ihtiyaçları doğrultusunda serbest elle, tek çizgi ile mahal
duvarlarının çizildiği çalışmadır. İşveren mimar ile anlaştıktan sonra mimar araştırmaya başlar.
1.1.2. Çeşitleri
1.1.2.1. İlk İnceleme
Yapı tasarımına başlamadan önce işverenin ortaya koyabileceği sermaye miktarı ve
isteklerini belirtmesi gerekir. İşveren istek ve ihtiyaçlarını belirtikten sonra, mimarın arsa
yerinde yapacağı incelemelerle arsa ölçülerinin çapa uygunluğunu, şehir imar planındaki
imar durumunu, topografik durumunu, rüzgâr yönünü, mevcut ağaçları, kuzey yönünü,
zemin yapısını, manzara durumunu, iklim şartlarını, yol durumunu, su ve pis su borularının
durumunu inceler.
1.1.2.2. Eskiz Çalışması
Mimari projenin en önemli çalışma dönemidir. Serbest elle eskiz kâğıtlarına yaklaşık
ölçekle çizilen taslaklarla, yapının genel durumu ortaya çıkar. Yapının büyüklüğüne göre
genellikle plan, kesit, görünüşleri ve vaziyet planları çizilir. Duvar kalınlıkları tek çizgi ile
gösterilir. Bu alandaki konuları iyi bilen kişiler tarafından hazırlanır. Gerekli görülen
yerlerde araştırma yapılır. Bilirkişilerin fikirleri alınır. Mühendislerle ilişki kurulur. Bu
çalışmalar mimari projenin çekirdeğini oluşturur. Bu dönemde mimar, kendi karakterini
ortaya koyan çizim teknikleri ile fikrini ifade eder.
Konut projelerinin plan eskizlerinin hazırlanmasında aşağıda belirtilen özelliklere
dikkat edilmelidir.
1. Bir dairede bulunması gereken hacimler gece ve gündüz bölümü olarak ikiye
ayrılır. Yatak odaları ve banyo gece bölümünde diğerleri gündüz bölümünde bulunur.
2. Tüm hacimlerin kapıları giriş veya hole açılmalı, hacimden hacme geçiş yapılmamalıdır.
3. Misafirlerinizi ağırlayacağınız salon evin en manzaralı yerinde ve daire giriş
kapısına yakın olmalıdır.
4. Tuvalet hem ev sakinleri hem de misafirler tarafından kullanılacağı için girişe yakın olmalıdır.
5. Mutfak daire girişine ve yemek yenecek mahalle yakın olmalıdır. Ayrıca bir
yemek odası düşünülmüşse mutfağa bitişik, salon veya oturma odasında yemek
yenecekse mutfak bu hacimlere yakın olmalıdır.
6. Hacimler yerleştirilirken yön durumunu da dikkate almak gerekir. Doğrudan güneş
ışığı alması gereken hacimler tespit edildikten sonra bunlar önem derecesine göre
doğu, güney, güneydoğu, güneybatı, batı yönlere gelecek şekilde tanzim edilmelidir.
7. Hacimler arasında bağlantıyı sağlayan geçitler (hol, giriş, koridor) mümkün
olduğu kadar küçük tutulur. Böylece diğer kullanım alanlarını büyütmüş oluruz.
8. Hacimlerin boyutları yönetmeliklerdeki asgari ölçüler dikkate alınarak tespit edilir.
Ayrıca arsanın durumu ve kullanılacak eşya ölçüleri de dikkate alınır.
9. Bütün proje çalışmalarında kuzey yönü alacak şekilde tanzim yapılmasına dikkat edilmelidir.
10. Hazırlanan eskiz çalışmalarında içten ve dıştan hacim ölçüleri ve binanın oturum
alanı hakkında bilgi verecek şekilde ölçü çizgisi çekilmelidir. Ayrıca yapı sahibine
daha fazla bilgi verebilmek için gerekirse perspektif de çizilebilir. Gerekirse çevre
düzenlemesi de yapılarak proje daha anlaşılır hale getirilebilir.
Şekil 1.3: Eskiz çalışması
1.1.2.3. Ön Proje
Yeterli fikri olgunluğa erişen eskiz çalışmaları, planlar-kesitler-görünüşleriyle
mimarın görüşlerini, yorumunu ortaya koymak için anlaşılabilir şekilde çizilir. Çizilen ön
projeyi inceleyen işveren, istekleri ile proje arasındaki bağlantının derecesini belirler.
Öngörülen değişiklikler işveren mimar görüşmeleriyle belirlenip gerekli düzeltmeler yapılır.
Yapılan bir ön projenin sorunlara en uygun çözümü getirebilmesi için inşaat mühendisi ve
makine mühendisleri tarafından incelemesinde büyük yarar vardır.
Ön proje vaziyet planı, kat planları, kesitler ve görünüşlerden oluşur. Bunların dışında
maketinin yapılması, perspektifinin çizilmesi ile yapı üç boyutlu olarak daha anlaşılır hale getirilir.
Ön proje 1/1000, 1/500, 1/200, 1/100 ölçeklerinde çizilir. Ön proje küçük ölçekli
olduğu için fazla ayrıntılı çizilmez.
1.1.3. Önemi
Taslak çizim kesin proje ve uygulama proje çalışmasına bir aşama teşkil etmesi
açısından önemlidir. Diğer çalışmalarda hataların az olmasını sağlar. Projede olduğu gibi her
türlü çalışmanın başlangıcı olduğu için önemlidir.
1.2. Dokümanlar
1.2.1 Tanımı
Proje çizimi için gerekli evraklardır.
1.2.1.1. Çap
Arsa çapı veya kadastro haritası şehrin tapu kadastro dairesi tarafından hazırlanan bir
belgedir. Bu belgede pafta, ada, parsel no gibi bilgiler belirtilir. Arsanın 1/500, 1/1000 veya
1/2000 ölçeğinde planı çizilmiştir. Planda, arsanın bitişik olduğu yol, komşu parsel no ve
kuzey yön gösterilir. Gerekli çalışmalarda kullanmak üzere ruhsat dosyasına konur.
1.2.1.2. Tapu Senedi
Bir gayrimenkulün kime ait olduğunu kanıtlayan bir belgedir. Şehrin tapu dairesi
tarafından mal sahibine verilir. Belediyece proje onaylanması ve ruhsat verilmesi için
işlemlerde kullanılmak üzere ruhsat dosyasına konur.
Şekil 1.4: Tapu örneği
1.2.1.3. İmar Durumu Belgesi
İnşaat yapılacak parselin sahibi tarafından belediyeye yapılan yazılı müracaat ile imar
müdürlüğü tarafından verilen belgedir.
İmar durumu belgesinde yapılacak inşaatın yoldan, komşu sınırdan mesafesi, ön ve
arka bahçe mesafesi, inşaat boyutları, bodrumlu-bodrumsuz olup olmadığı, bina yüksekliği,
bina giriş kotu ile çatı katının yapılıp yapılmayacağı belirtilir. Taban alan katsayısı ve kat
alan katsayısı belirtilir.
T.A.K.S ( Taban Alan Kat Sayısı):
Yapının taban alanının üzerinde bulunduğu parselin tüm alanına oranlanmasıyla elde edilen sayıdır.
K.A.K.S. ( Kat Alan Kat Sayısı):
Yapının bütün katlardaki alanlarının toplamının parselin tüm alanına oranlanmasından elde edilen sayıdır.
Şekil:1.5 İmar durumu belgesi
Şekil 1.6: Röperli kroki
1.2.1.4. Röperli Kroki (Aplikasyon - Ölçü Krokisi )
Arsa sahibi bir dilekçe ile tapu dairesine müracaat ederek arsanı röperli krokisin
çıkartır. Tapu ilgilileri arsaya gelerek, arsa üzerinde sınırları tespit eder ve köşe noktalarına
kazıklar çakarlar. Köşe noktalarının kodu belirlenir.
1.2.2. Önemi
İnşaatı yapılacak binanın şehir imar yönetmeliğine uygun olarak projesinin çizilmesi
ve inşaat ruhsatının alınması açısından önemlidir.
1.3. Yön ve İklim Durumu
Bina yapılacak parselin yön ve iklim durumuna bakılmalı, yörenin iklim durumu
bilinmelidir. İklim sert, karlı ve soğuk mu geçiyor, yoksa nemli ve rutubetli bir iklime mi
sahip, sıcak kuru bir ortam mı var, hâkim rüzgar hangi yönden gelmektedir. Bunların iyi
bilinmesi ve gerekli önlemler alınıp konutun ona göre projelendirilmesi gerekir.
1.3.1. Kuzey Yönü
Kuzey yön güneş ışınlarından yoksundur. Kuzeyde rüzgar etkisi daha fazla
olduğundan kışın soğuk, yazın serin olur. Kiler, atölye, garaj, servis odası, soğuk depo vb
gibi mahaller yapılmalıdır.
Şekil 1.7 : Yön durumu
1.3.2. Manzara Yönü
Proje çalışmalarında mahaller planlanırken iklim faktörü gibi fiziki etkilerin yanı sıra
manzara faktörü de etkili olmaktadır. Çünkü bazı yapıların yapıldığı arsa konumu öyle olur
ki, projelendirmede manzara ön planda yer alır.
1.3.3. Hâkim Rüzgâr
Her bölgenin kendi özelliğine göre dört mevsimde hâkim rüzgâr alan bir yönü vardır.
Projelendirmede buna dikkat edilerek mahaller yerleştirilir.
1.3.4. Güneş Işığı
1. Kullanış amacına göre her yapıda güneşten yeterince yararlanılmaya gidilir.
2. Doğu yönleri sağlık açısından önemli birimler için tercih edilmelidir.
3. Güney yönleri özelliği gereği, yazın dik öğle güneşli, kışın ise derinlemesine
güneş alır. Bu yön sıcak ve güneşli bir özelliğe sahiptir.
4. Batı yön ise, dış etkilerdeki iklim faktöründen en çok etkilenen bir yöndür.
Yapıların kullanımında bu yön, mahaller için fazla tercih edilmez. Batı yön
yazın fazla güneş görür.
5. Oturma, yatma, çalışma odaları gibi odalar, güneş alan yönlere konulması
istenir. Bu durum kış aylarında tercih edilir. Fakat yaz aylarında güneşin çok
olması rahatsız edici olur. Bu durumda mekânı güneşin rahatsız edici
etkilerinden korumak için güneş ışınlarının kontrollü girmesi için güneş kesen
elemanlar pencere dışına konmalıdır.
1.4. Mahal Bilgileri
Konut büyüklükleri ne olursa olsun az katlı, çok katlı bütün yapılarda mahaller,
kullanım amacına uygun olarak aynı düzenleme içinde tasarlanır. Ancak yapılarda mahal
grupları genelde aynı olmasına karşın mahal sayıları değişebilir. Bu da konutun büyüklüğüne
ve konut tipine göre değişebilir.
1.4.1. Oturma Bölümü
İnsanların konut içerisinde gündüz yaşamlarını sürdürdükleri ve gereğinde akşamları
da bir süre kullandıkları mahalleri içeren bölümdür. Bu bölümde salon, oturma odası,
çalışma odası, iş odası, WC, giriş, vb. bölümler vardır. Bu bölüme gündüz yaşam bölümü de denir.
1.4.2. Yatma Bölümü
Genelde geceleri kullanılan yatma bölümü, dinlenme ihtiyaçlarının karşılandığı
bölümdür. Bu bölümde ebeveyn (ana-baba) yatak odası, çocuk yatak odası, misafir yatak
odası, hizmetçi yatak odası, banyo, vb bölümler vardır. Bu bölüme gece yaşam bölümü de denir.
1.4.3. Servis Bölümü
Çeşitli hizmetlerin görüldüğü bölüm olup mutfak, kiler, depo, servis girişi,
bulaşıkhane, garaj, vb. bölümlerdir.
1.4.4. Konut Bağlantı Şeması
Konutlarda bulunan bu bölümler ayrı ayrı gruplandırılmaya çalışılmalıdır.
Gruplandırmanın esas amacı budur. Bir yatak odasının oturma bölümü içinde olması halinde
ve gündüz o odada uyuması gereken biri bulunuyorsa, gündüz yaşamı içerisinde olan diğer
aile fertlerinin gürültüsünden uyuması olanaksızdır.
Konutların kat sayısına göre bu bölümler ayrı ayrı katlarda oluşturulabilir. Genel
olarak apartman daireleri çok katlı olmaktadır. Müstakil evlerde genelde tek kat yapılmasına
rağmen iki katlı dubleks ve üç katlı tripleks konutlar şeklinde de yapılabilmektedir. Birden
fazla katlı yapılan müstakil konutlarda, alt katlar oturma bölümü üst katlar ise yatma bölümü
şeklinde düzenlenmektedir.
Şekil 1.8: Konut bağlantı şeması
1.4.4.1. Girişler ve Rüzgârlıklar
Antre olarak da adlandırılan girişler, konuta ilk giriş kısmıdır. Girişin dışarıdan kolay
görülebilmesi şarttır. Ayrıca ilk giren kişiyi olumlu yönde etkilemesi gerekir. Girişin güzel,
estetik ve kullanışlı olması gerekir.
Giriş merdiven, WC ve hole yakın olmalıdır. Bu alanda portmanto, gardırop,
şemsiyelik, ayna vb olmalıdır.
1.4.4.2. Aralık, Koridor ve Hol
Konut yapılarında mahaller arasında bağlantıyı sağlayan kısımlardır. Holler, WC,
servis koridorları, oturma odası, salon, yemek odası, yatma bölümü koridoru, çalışma odası,
vb. mahallerin bağlantısını sağlar.
Şekil:1.9 Koridor ve holler
1.4.4.3 Oturma Odası, Yemek Odası Ve Salon
Salon ve oturma odaları konutlarda oturma bölümüne giren mahallerin en önemlisidir.
Salon ve oturma odaları holden girilebilecek şekilde olmalıdır. Buraların dekorasyonları çok
önemlidir. Bu yüzden mobilya türü eşyalar, koltuk, vitrin, masa, TV ve müzik kabinleri
burada düşünülmelidir. Yemek odası; mutfak, salon ve oturma odası ile çok yakın düzenlenmelidir.
1.4.4.4. Mutfak, Kiler ve Ofis
Konutta yemek pişirme işinin yapıldığı yerdir. Ev hanımının günün büyük kısmını
geçirdiği mahaldir. Mutfağın ihtiyaçlara cevap verecek boyut ve tefrişlerde olması, sağlık
koşullarına uygun biçimde, kuzeybatı, kuzeydoğu yönlerine yerleştirilmesi gereken mekânlardır.
Mutfak duvarları nemden etkilenmemeli, yıkanabilmeli, sıcak ve soğuk su tesisatı
bulunmalıdır. Mutfakta eviye ve tezgâh ile buzdolabı, fırın, ocak gibi mutfak gereçlerinin
konulduğu dolap ve çekmeceler tefriş edilmelidir. Mutfak boyutlarının uygun olması halinde
yemek masası ve sandalyeler de bulunmalıdır. Mutfak; yemek odası, salon ve oturma
odasına yakın olmalıdır.
Şekil 1.10: Salon, yemek odası, mutfak, kiler (dubleks yapı örneği)
1.4.4.5. Yatak Odası
Yatak odaları, gece yaşam içerisinde olan ve dinlenmek amacıyla kullanılan mahaldir.
Duş, banyo ile yatak odaları bir gece holü ile gruplandırılmalı, gündüz holü ile gece holü
bağlantılı olmalıdır.
Yatak odalarında kullanılacak kişi sayısına göre tek ya da çiftli yatak olmalı, giyim
eşyalarının korunduğu bir dolap olmalıdır. Çocuk odalarında, çalışma masası, sandalyesi
komedin ve kitaplık bulunmalıdır.
1.4.4.6 Banyo ve Hela
Banyo, el, ayak temizliği, yıkanma ve vücudun çeşitli yerlerinin temizliği için
kullanılan mahallidir. Islak hacim olduğu için tavana kadar ve tabanda nem ve rutubete karşı
dayanıklı malzeme ile kaplanmalıdır.
Tefriş malzemesi olarak; küvet, duş teknesi, su ısıtıcısı, alafranga tuvalet ve lavabo
bulunur. Banyonun havalandırılması ve aydınlatılmasına dikkat edilmelidir.
Helalar ıslak hacimler olup tabanı ile duvarları neme ve rutubete dayanıklı
malzemelerle kaplanmalı, alaturka hela taşı ile lavabo tefriş elemanı olarak bulundurulmalıdır.
Şekil 1.11: Gece bölümü
Mahal Ölçüleri
Her bağımsız konutta en az bir oturma odası bir mutfak veya mutfak nişi, bir yıkanma
yeri ve yıkanma yeri ile birlikte düzenlenebilecek bir hela zorunludur. Yatak odaları nişler
şeklinde düzenlenebilir.
En az hacim ölçüleri ( En dar kenarları) :
Oturma odası------------------------------------------------------------ 2.80 m
Yatak odası veya nişi--------------------------------------------------- 1.80 m
Mutfak veya mutfak nişi----------------------------------------------- 1.40 m
Yıkanma yeri veya yıkanma yeri ile birlikte helâ ------------------- 1.20 m
Ayrı tertiplendiğinde helâ---------------------------------------------- 0.90 m
Hol koridor, giriş-------------------------------------------------------- 1.10 m
1.5. Yapı Elemanları
1.5.1. Duvarlar
Binalarda mahalleri amaçlarına göre düşey olarak ayıran ve mahallerin oluşumunu
sağlayan, değişik kalınlık ve malzemelerle imal edilen yapı elemanlarıdır.
Duvarların kalınlıkları, karkas yapılarda dışa gelen duvarlar en az 20 cm, iç bölme
duvarlar 10 cm alınır, ancak strafor yalıtım gereci kullanılan yerlerde iki ayrı kullanılması
şekliyle bu kalınlık fazlalaşır. Yığma binalarda ise, kat yüksekliğine göre duvarlar taşıyıcı
olacağı için, üste, gelen kat adedi ve yüküne göre dış ve iç taşıyıcı duvarlarda duvar kalınlığı
aynı seçilir.
Günümüzde gelişen teknolojiye paralel olarak duvarlarda çok çeşitli malzemeler
kullanılmakta ve kullanılan malzemeye göre isim almaktadır.
Tuğla Duvarlar
Piyasada en çok kullanılan duvarlardır. Kil, killi toprak, su, kum, vb. malzemelerin
belli ölçüler de karıştırılıp, kalıplanıp, kurutulduktan sonra pişirilerek elde edilen tuğla
malzemesinden örülen duvarlardır.
Briket Duvar
15x20 cm boyutlarında dikdörtgenler prizması şeklinde içi boş yapı malzemesidir.
Beton Blok Duvarlar
Hazırlanan beton kalıplarda şekillendirilerek kurutulmasıyla elde edilen dikdörtgenler
prizması şeklinde delikli ya da dolu betonlardan yapılır.
Alçı Blok Alçı Pano Duvarlar
Kalıplarda şekillendirilerek blok ya da pano biçiminde hazırlanan alçı blok ve alçı
pano duvarlardır. Pano biçiminde yapılan alçı bölme malzemeleri istenilen şekil ve
boyutlarda kolayca bölünerek ucuz ve işçiliği basit olmasından dolayı kullanılmaktadır.
Ytong Blok Duvarlar
Gazlı betondan yapılan ve dayanıklı, kolay işlenebilen bir kâgir yapı elemanıdır.
Hafifi olması, kolay işlenebilmesi, dayanıklı olması, taşıyıcı duvarlarda kullanılabilme
özelliğine sahip olması, ısı, sese ve rutubete karşı dayanıklı olması nedeniyle ytong kaliteli
ve değerli bir yapı malzemesidir.
Taş Duvarlar
Taşlar doğada toplama ve ocak taşları olarak temin edilerek istenilen şekil ve
boyutlarda işlenip duvarların örülmesinde kullanılır.
Taş duvarlar taşıyıcı duvarların yapımında kullanılır. Taş, kaba ölçülerde olacağı için
yapılacak duvarın ölçüsü de büyük olur. Taş işçiliği çok emek, enerji ve zaman istemesinden
dolayı günümüzde kullanım alanı azalmıştır.
Ahşap duvarlar
Yapılarda kullanılması elverişli olan ağaçların kesilip istenen boyutlarda
biçimlendirilerek elde edilen ahşap malzemesinden yapılan duvarlardır.
Prefabrik Betonarme Duvarlar
Projelendirilen ve önceden ölçüleri ve şekli belli olan prefabrik yapılarda duvarlar
genellikle yatay durumda dökülerek prefabrike bloklar halinde yapılır. 8–20 cm kalınlığında,
bir ya da iki kat yüksekliğinde, kolonlar arasına sığacak biçimde, kapı ve pencere boşlukları
bırakılarak önceden hazırlanır. Bu duvarlar daha sonra genellikle profil demirlerinden
yapılmış taşıyıcı elemanlara alt ve üst uçlarından ve yanlarından tutturulur.
1.5.2. Döşemeler
Binadaki katları birbirinden ayıran, üzerine gelen yükleri taşıyarak mesnetlere
nakleden ve binaların yapımında kullanılan malzemeye göre betonarme, ahşap, çelik vb
malzemelerden yapılan yapı elemanlarıdır.
Döşemeler üzerine gelen yük ve döşeme açıklığına göre;
?? Düz (plak) döşeme
?? Mantar döşeme
?? Kirişli döşeme
?? Nervürlü döşeme
?? Dişli döşeme
?? Asmolen (bloklu) döşeme
Şekil:1.12 Düz (plak) döşeme
Şekil 1.13: Asmolen döşeme
1.5.3. Kolon-Kiriş
Kirişlerden gelen yükü temele ileten düşey durumdaki yapı elemanlarına kolon denir.
Süs amaçlı ve taşıyıcı amaçla kolon yapılır. Taşıyıcı kolonun boyutu üzerine gelen yüke göre
değişir. Minimum Kolon boyutu 25x50cm’dır. Kolon yerleştirilirken bacaya denk
gelmemesine dikkat edilmelidir. Fretli, kare ve dikdörtgen kesitli kolon çeşitleri vardır.
Betonarme karkas yapılarda döşemeden gelen yükleri mesnetlere (kolon veya
duvarlara) nakleden yatay durumdaki yapı elemanına kiriş denir.
Şekil 1.14 : Kolon kesiti örnekleri
Şekil 1.15: Kiriş kesiti
1.5.4. Bacalar
Binalardaki çeşitli amaçlarla dik, eğik, ve yatay durumlarda yapılan kanallara baca
denir. Bacaların, binalarda yapılış amaçlarına göre çeşitli fonksiyonları vardır.
?? Ateş bacaları
?? Çöp bacaları
?? Havalandırma bacaları
?? Tesisat bacaları
1.5.4.1. Ateş Bacaları
Çeşitli amaçlarla kullanılan ateş kaynaklarından çıkan duman ve gazların bina dışına
atılması için yapılan bacalardır. Binada; soba, mutfak, şömine, ocak, şofben, kalorifer
kullanımları ile fabrikalarda duvarlarla birlikte ya da ayrık olarak kagir malzemeden inşa edilir.
Baca Kesitleri
En iyi baca kesiti daire olmakla birlikte, tuğla duvar örgüsünde kare ya da dikdörtgen
biçiminde yapılmalıdır. Günümüzden ise içi daire kesitli baca tuğlası imal edilmekte ve bu
tuğlalar baca yapımında kullanılmaktadır. Daire kesitli baca tuğlasının çapı 15cm’dir.
Dikdörtgen kesitlerde kısa kenarın uzun kenara oranı ½ den fazla olmamalıdır.
Şekil 1.16: Bacaların planda gösterilişi
Bacaların Yapılışlarında Dikkat Edilmesi Gereken Özellikler
1. Baca kesitleri daire, kare ve dikdörtgen biçimde, baca kaynağının büyüklüğü ile
yakıtın cinsi ve baca yüksekliğine göre boyutlandırılır. Baca içi boyutu kanal
boyunca daraltılmadan ve iç yüzü sürtünmesi en az olacak biçimde yapılmalıdır.
2. Baca yüksekliği, ateş kaynağından çıkacak gaz ve dumanın çekişini etkiler. Soba
bacalarında 4-6m, kalorifer bacalarında en az 10m olmalıdır.
3. Bacalar dış duvarlara çok zorunlu olmadıkça yapılmamalı, iç duvarlara
yapılmalıdır. Baca, çatıda mahya ile kesişmemelidir.
4. Bacalar çatının en yüksek yerinden en az 80cm daha yüksek yapılmalıdır. Bu
durumda komşu binaların yüksekliği de göz önünde bulundurulmalıdır.
5. Çatı üzerinde baca yüksekliğinin fazla olması halinde rüzgarın etkisi ile
yıkılmaması için çember geçirilip çatıya bağlanmalıdır.
6. Bacaların üstü beton blok ya da metal plak ile üstü kapanarak kar ve yağmur
sularının kanala girmesi önlenmelidir.
7. Her ateş kaynağı için ayrı bir kanal yapılmalıdır. Bir odanın bacası 4 katlı binada
zemin katında 1 kanal ise, her katta bir kanal artarak en üst katta 4 kanal olarak
yapılmalıdır. Boru girişinin altına kurumların toplanması için çekmece yapılmalıdır.
8. Bacaların iyi çekebilmesi için hiç hava almamalıdır.
9. Baca içleri sıvanmamalıdır.
10. Bir baca kanalına birden fazla boru bağlanmak zorunda kalınırsa iki boru
eksenleri arasındaki yükseklik farkı en az 30 cm olmalıdır.
11. Gruplandırılmış ateş bacaları için özel olarak hazırlanmış baca tuğlası veya
beton bloklar kullanılmalıdır.
Şekil1.17 : Bacanın planda gösterilişi
Şekil 1.18 : Bacaların çatıdan yüksekliği
Shunt Baca (Ortak Baca)
Shunt baca, özel bloklarla yapılan büyük kesitli bir baca sistemidir. Bodrumdan çatıya
kadar çıkar. Her katta küçük kesitli kanallar buna katılır. Ateş ve havalandırma bacalarında
uygulanır. Havalandırma bacalarında uygulanması uygun olmakla birlikte, ateş bacası olarak
kullanılmasında, baca içindeki küçük kanalların temizlenememesi büyük sakıncalar
doğurmaktadır. Bu yüzden ateş bacaları için shunt bacaların düzenlenmesine günümüzde pek
rastlanılmamaktadır.
1.5.4.2. Çöp Bacaları
Çok katlı konut yapılarında, okul, hastane gibi toplumun kullanımındaki yapılarda çöp
toplama hizmetini kolay ve sıhhi yapmak için mutfak, ofis gibi hizmet kısımlarında başlayan
ve en alt katta çöp toplama yerinde son bulan çöp bacaları yapılır. Altlarına konulan ve
değiştirilebilen arabalarda biriken çöp, bu kattan dışarıya çıkartılır. Çatıda havalandırma
menfezinin sık sık temizlenip dezenfekte edici sularla yıkanması için fırça tertibatı
bulundurulmalıdır. Çöp bacaları 30 cm çapında daire kesitli yapılır. İç yüzeyi galvanizli sac
ya da sırlı pişmiş künklerle kaplanır. Her katta çöpün kolay atılabileceği eğimli ve kendi
kendine kapanan bir kapak bulunur.
Şekil:1.19 Çöp bacası boy kesiti Şekil:1.20 Shunt baca boy kesiti
1.5.4.3. Havalandırma Bacaları
Özellikle dış duvara pencere açılamayan banyo, WC, vb. yerlerdeki kirlenen hava ile
kokuları dışarı atmak ve temiz hava temin etmek üzere yapılan kanallardır. Bu bacalar doğal
sirkülasyonla ya da aspiratörle çalışır. Baca kesitleri kare ya da dikdörtgen biçiminde, dar
kenarı en az 45 cm olmalıdır. En dar havalandırma baca kesiti 45x45 cm den az olamaz
1.5.4.4. Tesisat Bacaları
Bina içinde elektrik kablo, tesisat boruları düşey ya da yatay döşenmekte ve bunların
çirkin görülmemesi için yapılan kanallar içinden geçirilmesi sağlanmaktadır. Yapılan bu
bacalara tesisat bacaları denir.
Tesisatın bakımı ve onarımı için açılabilir olmaları ya da içerisine girilebilir biçimde
düzenlenmesi gerekir. Sac ya da ahşap tesisat baca kapakları menteşe ve vida ile yerlerine
sabitlenir. Bu kapaklar gerektiğinde açılarak tesisatla ilgili bakım ve onarım yapılır. Tesisat
bacaları tesisatın yoğun olduğu yerlerde düzenlenir.
Şekil:1.21 Havalandırma bacası Şekil:1.22 Tesisat bacası
1.5.5. Çatılar
Binaları üstten etkileyen kar, yağmur, sıcak, soğuk ve rüzgar gibi dış etkilerden
korumak için binaların en üstüne inşa edilen yapı elemanına çatı denir.
Bina üzerine gelen yağmur ve kar sularını, binanın üzerinden kısa sürede
uzaklaştırabilmek için, bölgenin iklim koşullarına göre çatı eğim değişir. Çatı şekilleri o
şekilde tasarlanmalı ki hem yapıldığı binanın mimari özelliklerine uygun olsun hem de
yapıya estetik görünüm kazandırsın.
Şekil 1.23.: Çatı Yüzeyini Sınırlandıran Hatlar ve İsimler
1. Damlalık veya oluk
2. Eğik mahya veya sırt
3. Mahya veya düz mahya
4. Düşük mahya
5. Dere mahya
6. Tepe mahya
7. Saçak
8. Meyilli yüzey
9. Kalkan – alın duvarı
Çatı Eğimi
Çatıların meyilli yüzeylerinin eğimleri yapıldığı yerin iklimine, binanın özelliğine ve
kullanılan çatı örtü malzemesinin cinsine göre değişir. Çatılar, düz teras veya eğimli çatılar
şeklinde uygulanabilir. Düz çatılara suyun akması için %3 kadar verilen eğim çatı eğiminden
sayılmaz. Eğimli çatılarda çatı iskeletinin yapılmış olması ve üzerine kaplama malzemesi
konulması söz konusudur. Eğim %5’ten az yapılmaz.
Oran Cinsinden
Çatı yüksekliğinin, çatı genişliğinin yarısına oranı olarak ifade edilir ve bu oran eğim
açısının tanjantını verir.1/3, 3/10 ve 2/5 gibi kesirlerle belirlenen çatı eğimi 1/30 ile 4/1
arasında değişebilir.
Şekil 1.24 : Çatı eğiminin oran olarak alınması
Açı Cinsinden
Çatı eğimi, çatının meyilli yüzeyinin yatay ile yaptığı açı ile belirtilir. Böylece
150, 250, 330 gibi açılarla saptanır. Çatı eğimi 20 ile 750 arasında değişir.
Yüzde Cinsinde
Çatı eğimi yüzde olarak verilmesi gerektiğinde, eğim açısı tanjant cinsinden
yüzde olarak belirtilir. %33, %45, %25 gibi yüksekliklerle açıklanan eğim, çatı örtüsü
cinsine göre %3 ile %300 arasında değişir.
Şekil 1.25 :Çatı eğiminin derece ve yüzde (%) olarak alınması
Çatı çeşitleri
Sundurma Çatı (Tek Yüzeyli Çatı)
Tek yüzeyli çatı da denilen sundurma çatının yapımı kolaydır ve maliyeti azdır.
Çamaşırlık, garaj, kömürlük, bahçıvan odası gibi açıklığı az olan yerlerde uygulanır.
Müstakil binalarda, ayrık olarak uygulandığı gibi başka bir binanın duvarına dayalı şekilde
de yapılabilmektedir.
Şekil 1.26: Sundurma çatı
Beşik Çatı (Çift Yüzeli Çatı)
Çift yüzeyli çatı da denilen beşik çatının akıntısı, iki yönlüdür. İki yüzey birbirine mahya ile bağlanmıştır. Binanın ön
ve arka duvarının oluşturduğu üçgen yüzey kalkan duvarlarıyla kapatılır. Çatı eğiminin fazla alınması durumunda, çatı arasından
yararlanma imkânı doğar. Genellikle dikdörtgen planlı iş yeri, ahır, garaj vb yerlerde uygulanır.
Şekil 1.27: Beşik çatı
Kırma Çatı: Kırma çatıya çok yüzeyli çatı da denilmektedir. Yüzeylerin, dört yöne de eşit değerde eğimleri vardır.
Tüm saçaklar, yatay ve genellikle aynı düzlem üzerindedir. Yüzeyler, birbirine düz, eğik, düşük ve dere mahyalarla
bağlanır. Eğik, dere ve düşük mahyaların plandaki konumları, bağlandığı saçak ve mahyalara göre 450 olup açıortayı durumundadır.
Şekil 1.28 : Kırma çatı
Mansard Çatı: Bu çatılar, beşik ya da kırma bir çatıda her bir çatı yüzeyinin iki ayrı
eğimde uygulanması söz konusudur. Amaç, daha yüksek ve ferah çatı iç hacmi oluşturarak,
çatı arasının konut, depo gibi kullanılabilmesini sağlamaktır.
Şekil 1.29 : Mansard çatı
Kule Çatı: Genellikle kare yada daire şekilli ve küçük boyutlu plan üzerine uygulanır.
Dört taraflı olan yüzeyleri tepede, bir noktada birleşir.
Fenerli Çatı: Beşik ve sundurma çatıların birlikte uygulanmasıyla oluşturulur.
Şekil1.30 : Kule çatı Şekil 1.31: Fenerli çatı
Şet Çatı (Testere dişli): Beşik çatıların, yan yana dizilmeleriyle oluşur. Ancak
yüzeyler, daha çok ışık alabilmek için birbirleriyle 900’lik açı yapar. Güneş ışığının en çok
etkilendiği yüzeylere geniş pencereler konur.
Kombine (Birleşik) Çatı: Sundurma çatı yüzeylerinin kademeli olarak
uygulanmasıyla oluşturulur. Kombine çatılar genellikle fabrika, işyeri, sera, ahır vb yerlerde
çatıyı fazla yükseltmemek ve daha çok güneş ışığı alabilmek amacıyla uygulanır.
Şekil 1.32.: Şet çatı (testere dişli) Şekil 1.33: Kombine (birleşik) çatı
Kanatlı Çatı: Bu tür çatılar daha ziyade atölye, fabrika gibi kat yüksekliği fazla olan
yerlerde uygulanır. Sık olmasa da konut binalarında uygulamaları görülmektedir. Çatının
özelliği, çatı iç mekânının iki ayrı zıt yöne açılmasıdır.
Kubbe Çatı :Bu tür çatılar kare planlar üzerine inşa edilir. İç mekanlarda ses
dağılımını, akustiği sağlamak bakımından işlevseldir. Daha çok Osmanlı Türk mimari
eserlerinde örneklerine rastlanır.
Silindir (Tonoz) Çatı: İç mekanlarda tavan yüksekliğinin artırmak ve kirişsiz
açıklıkları geçmek için uygulanır. Genelde dikdörtgen planlar üzerine uygulanır. Selçuklu
Türklerine ait eserlerde bu tip uygulamalar oldukça fazladır.
Şekil:1.34 : Silindir (tonoz) çatılar Şekil:1.35: Kubbe çatı
Şekil:1.36 : Kanatlı çatı
Plana Çatı Düzenlenmesi
Dikdörtgen planlarda çatılar, genellikle beşik ya da kırma çatı olarak yapılır. Planın,
birden fazla kare ve dikdörtgenlerden oluşmasıyla, birleşik kırma çatı yapma zorunluluğu
doğar. Bu nedenle, mahyaların, plan üzerine çizilerek belirlenmesi yani, plana çatı
düzenlenmesi gerekir. Bu iş iki yöntemle yapılabilir.
1. Dikdörtgenlere Bölme Yöntemi
Bu yöntemin esası:
?? Bina planına saçak çizilir.
?? En büyük alandan başlayarak dikdörtgenlere bölünür, küçük kenarlar ilave gibi gösterilir.
?? Köşelerden açıortayları çizilerek eğik mahyalar oluşturulur ve kesiştiği noktalar tepe noktası olur.
?? Tepe noktaları birleştirilerek, düz mahya ortaya çıkar
?? Dere mahyalar planda iç köşelerde meydana gelir ve dere mahyalar eğik
mahyalara paralel olarak çizilerek bulunur.
?? Derelerle düz mahyaların birleştiği noktalarla, tepe noktaları birleştirilerek
düşük mahyalar çizilir.
Şekil 1.37: Dikdörtgenlere bölme yöntemi ile çatı tanzimi
2. Saçaklara Paralel Çizme Yöntemi
Bu yöntem, özellikle karışık ve çözülmesinde güçlük çekilen çatıların plan
tanzimlerinde kullanılır. Bunun için alınan planın saçaklarına eşit aralıklarla ve plan
dolduruluncaya kadar paralel çizgiler çizilir. Paralellerin köşe yaptığı noktalar
birleştirildiğinde eğik, düşük ve dere mahyalar oluşur. En içteki düz çizgiler ise düz
mahyaları meydana getirir.
Şekil 1.38: Saçaklara paralel çizme yöntemi
1.5.6. Temeller
Yükü daha geniş bir alan yaymak amacıyla, temel duvarlarının ya da kolonların altına
yapılan yapı elemanlarına temel denir. Yapı yükünün zemine güvenle aktarılması, zeminin
mukavemet bakımından uygun olmasına bağlıdır. Bunun için zemin emniyet gerilmesinin
yeterliliği, zemin tabakalarının cins ve yapısı, yeraltı suyunun olup olmadığı gibi özelliklere
dikkat edilmelidir. Özellikle deprem riski taşıyan fay hattı üzerindeki alanlarda ya yapılaşma
yapılmamalı ya da çok özel önlemler alınmalıdır.
Temeller; taş, tuğla, beton, betonarme, ahşap veya çelikten yapılır. Temel
yapımlarında malzeme seçimi, yapının yeri ve özelliklerine göre değişir. Yükün daha rijit ve
emniyetli biçimde zemine yayılması esastır.
Temelin oturacağı zemine temel yatağı denir. Zeminler homojen olmadıklarından,
farklı dayanım ve oturma özellikleri gösterebilir. Zeminin yapacağı farklı, dengesiz
oturmalar (konsolidasyon) binanın bir tarafının fazla diğer tarafının az oturmasına neden
olabilir. Sonuçta binada çatlamalar meydana gelir. Bu nedenle, zeminlerin önceden
muayenelerinin yapılarak temel malzemeleri yanında, temel şekillerinin de iyi tayin edilmesi gerekir.
1.5.6.1.Temellerin Tasarımı
?? Zeminin sağlamlığı araştırılmalıdır.
?? Temel altında yük dağılımı iyi etüt edilmeli, zeminin temel altından boşalmasına izin verilmemelidir.
?? Temel tabanı yeraltı don seviyesinin altında olmalıdır. Yeraltı kavramı, don
seviyesi coğrafi bölgelere ve iklim koşullarına göre değişmekle beraber en az
60cm, en çok 150cm’dir.
?? Temellerde kullanılan taş malzemeler yeraltı suları veya temele tesir edebilecek
kimyasal atık sularından olumsuz etkilenmeyecek yapıda olmalıdır. Bunun için
püskürük taşlardan dayanımı 1000 kg/cm2 den fazla olanlar tercih edilmelidir.
?? Meyilli arazilerde, kademeli temel yapılabilir. Fakat topal temel olarak
adlandırılan, farklı sevilerde temel tanzim şekli tercih edilmez.
?? Temellerde yukarıdan gelen yükler, temel tabanına betonarme temellerde 450,
taş temellerde ise 600 lik açıyla yayılır.
?? Uzun binalarda, yapı elemanlarının zemin oturmalarından (tasman)
etkilenmemesi için her 20m’de bir dilatasyon derzi bırakılmalıdır.
?? Temelin çok büyük ve sağlam kaya zeminlere oturtulması mümkündür. Kaya
yüzeyinin özel olarak dişli hale getirilmesi, girintili çıkıntılı yapılması, üzerine
oturacak temelin kaymasını önleyecektir.
1.5.7. Merdivenler
Kot farkı olan yatay iki düzlem arasındaki düşey bağlantıyı sağlayan, düzgün aralıklı,
yatay ve düşey yüzeylerden oluşturulmuş yapı elemanlarına merdiven denir.
İnsanların katlar arasında ya da değişik kotlar arasında rahat ve emniyetli biçimde
hareket edebilmeleri için merdivenlerin iyi çözümlenmiş ve düzenlenmiş olması gerekir. O
nedenle merdiven rıht yüksekliği, basamak genişliği yönetmelikteki sınırlar içerisinde
kalarak, her basamak ve rıht eşit olmalı ki, insanlar belirli rahatlıkta ve ritm de çıkıp inebilmelidir.
1.5.7.1. Merdiven Çeşitleri
1. Kullanıldıkları Yerlere Göre
Dış (Harici) Merdivenler
Binaların dış kısmında ya da açık alanlarda yapılan merdivenlerdir. Bu merdivenler
yapılırken malzemeleri dış etkilere karşı dayanıklı olmalıdır.
İç (Dahili) Merdivenler
Binaların iç kısmında ya da dışarıda olup, kapalı olarak yapılan merdivenlerdir.
2. Fonksiyonlarına Göre
Normal Kat Merdivenleri
Bina katları arasında normal iniş çıkışı sağlayan merdivenlerdir.
Yangın Merdivenleri
Bir yangın anında kullanılmak üzere normal kat merdivenleri ve asansörlerin dışında,
bina iç kısmında ya da bina dış kısmında yapılan merdivenlerdir. Bu merdivenlerde
kullanılacak malzeme cinsi ise yangına karşı dayanıklı olacak biçimde seçilmelidir.
3. Malzeme Cinslerine Göre
Ahşap Merdivenler
Daha çok ahşap binalarda, dubleks daire iç bağlantılarında, çatı vb. yerlere çıkışlarda kullanılır.
Kâgir Merdivenler
Beton, taş, vb. ile imal edilerek, kagir ya da betonarme binalarda kullanılır.
Betonarme Merdivenler
Betonarme olarak, kagir ve betonarme binalarda yapılır. Günümüzde en çok kullanılan
merdiven cinsidir.
Metal Merdivenler
Çelik, paslanmaz çelikten yapılmış sac, profil, vb. kaynak ve cıvata kullanılarak imal
edilir. Fabrika, iş yerleri, galeri, katlar, çatı katlar ve özellikle yangın merdivenlerinin
yapımında kullanılır.
4. Eğimlerine Göre
Merdivenler kullanıldıkları yer ve amaçlarına göre kullanma şekli göz önünde
tutularak değişik eğimlerde yapılmaktadır. Yatay ve düşey yüzeylerden oluşan merdivenler
en alttaki ile en üstteki merdiven uçları arasında oluşturdukları bir çizgi vardır. Bu çizginin
yatayla oluşturduğu açı ise merdiven eğimini verir.
Merdiven Adı Açısı
derece Kullanıldığı yerler
Yatık eğimli merdiven 20-24 Park, bahçe, geçit ve bina dışlarında
Normal eğimli merd. 25-36 Bütün binaların iç ve dış ortamlarında
Fazla eğimli merdiven 37-45 Çatı, bodrum kat, vb. yerlerde
Çok eğimli merdiven 46-60 Özel kullanımlı yangın ve servis
birimlerinde
Dik eğimli merdiven 61-90 Tesisat, asma ve dayama merdiveni olarak
1.5.7.2. Merdiveni Oluşturan Birimler
Şekil 1.39: Merdiven Elemanları
Merdiven yatay ve düşey yüzeylerden oluşmuştur.
Basamak: Ayakla basılan yatay yüzey, taban yüzeyidir.
Rıht: Basamaklar arasındaki dik yüzeydir.
Şekil:1.40 Basamak ve rıhtın gösterilişi
İnsanların attığı adıma göre basamağın genişliği ve rıhtın yüksekliği orantılı bir
şekilde düşünülmelidir. Normal koşullarda basamak genişliği en az 26 cm, en çok 32 cm, rıht
yüksekliği en az 12 cm, en çok 22 cm olmalıdır. Bu mesafeler merdivenin kullanıldığı
kısımdaki yerin fonksiyonuna bağlıdır.
RIHT YÜKSEKLİĞİ KULLANILDIĞI YERLER
12 - 14 cm Bahçe, park ve geçit merdivenlerinde
14 - 16 cm Dış merdiven ve genel kull. açık binaların iç merd.
16 - 18 cm Normal binaların iç merdivenlerinde
18 - 22 cm Bodrum ve çatı katı merdivenlerinde
20 - 22 cm Minare, kule vb merdivenlerinde
Bir merdivenin rıht ve basamak ölçüleri belirlenirken, önce merdivenin binadaki
kullanım amacı göz önüne alınarak rıht seçilmelidir. Aşağıdaki formüle göre basamak
genişliği hesap edilmelidir.
1 adım = 2 rıht + 1 basamak = 62 - 64 cm
2h + b = 62 – 64 cm
Örnek: h = 16 cm alınmış ise
62 = 2h + b ‘ den 62 = 2 x 16 + b
b = 62 - 32 = 30 cm b = 30 cm bulunur.
Merdiven Kolu ve Genişliği
Merdivenin kesintisiz olarak devam eden ve en az üç basamak oluşan basamaklar
dizisine merdiven kolu denir. Merdiven kol genişliği ise merdivenin yapıldığı yere, kullanım
şekline kullanan insan sayısına göre değişir.
MERDİVEN KOL GENİŞLİKLERİ
KULLANILACAK YERLER GENİŞLİK
1. Bodrum, çatı ve asma katlarda En az 75 cm
2. İki katlı evlerde 100 cm
3. Apartmanlarda 120 cm
4. Okul, sinema, tiyatro ve resmi dairelerde 140 cm
Ayrıca, insan kapasitesine göre ise 100 cm aşağıdaki ölçüler eklenir.
İNSAN KAPASİTESİ EKLENECEK GENİŞLİK
1. 500 kişiye kadar her 100 kişi için 50 cm
2. 1000 kişiye kadar her 100 kişi için 30 cm
3. 5000 kişiye kadar her 100 kişi için 20 cm
Merdivenden boşaltılması gereken insan sayısı ve zamanına göre aşağıdaki formül kullanılır.
N x = Merdiven genişliği
X = ——— N = İnsan sayısı
1.25 t t = Saniye
Örnek:
1200 kişilik bir konser salonu 5 dakikada boşaltılmak istenildiğinde, merdiven genişliği ne olmalıdır?
1200
N = 1200 kişi x = ———— = 4 m olmalıdır.
t = 5 dk x 60 sn = 300 sn 300
Merdiven Çıkış Hattı
Merdivenlerde, iniş ve çıkış yapılırken üzerinde yüründüğü kabul edilen ve
görülmeyen hatta çıkış hattı denir. Aslında hayali olarak düşünülüp merdiven genişliği
120cm’ye kadar olan tam ortadan, daha geniş olan merdivenlerde de korkuluktan itibaren 55-
60cm içeride kabul edilir.
Merdiven kolu üzerindeki çıkış hattının en alttaki rıhtın kesiştiği nokta iki paralel çizgi
ya da yuvarlak bir nokta ile gösterilir ve bu merdiven kolunun başlangıcını belirtir. En son
rıhtla kesiştiği noktanın ucuna bir ok işareti çizilir. Çizilen bu ok işareti, merdivenin çıkış
yönü ile merdiven kolunun bitimini gösterir.
Merdiven Kovası (Yuvası)
Binada merdivenin kapladığı alana merdiven kovası denir. Yapılması planlanan
merdivenin kovasının saptanmasında aşağıdaki özellikler göz önüne alınmalıdır.
?? 1.Girişte ve kolaylıkla görülebilecek yerde olmalıdır.
?? Mümkün olduğunca doğal ve iyi aydınlatılmalıdır.
?? Yeterli ama az yer kaplamalıdır.
?? Çok katlı binalarda merdiven kolları birbirini takip etmelidir.
?? İniş- çıkış kolay ve rahat olmalıdır.
?? Boşlukta kalan kol kenarlarına korkuluk yapılmalıdır.
?? Sağlam, dayanıklı ve amacına uygun olmalıdır.
?? Katlar arasındaki yükseklik fazla oldukça, yeterli sayıda sahanlık yapılmalıdır.
?? Üst üste gelen merdivenlerde ya da merdiven basamak üzerinde boşluk en az 195 cm olmalıdır.
Şekil 1.41: Merdiven üst kullanım boşluğu
1.5.8.Kapı ve Pencereler
1.5.8.1. Kapı
Bina iç mahallerini birbirine bağlayan, binaya giriş çıkışı sağlayan yapı elemanıdır.
Kapıyı Oluşturan Kısımlar
1. Kapı Kasası: Kapı kanadının açılıp kapanabilmesini sağlayan, menteşe ve kilit gibi
aksamının takıldığı ve kapı boşluğunun kenarındaki duvara, kolona ve kirişe bağlanan
kısmıdır. Kapının hareketli kısmı (kapı kanadı) bir menteşe ile bu kasaya takılır. Böylece
hareket sağlanmış olur.
2. Kapı Kanadı: Kapının hareketli kısmıdır. Açılır ve kapanır. Bir kenarından
menteşe ile kasaya bağlanır.
Açılış Şekline Göre Kapı Çeşitleri
Kapıların açılış şekli ve yönü çok önemlidir. Kapıların açılış yönü (içe yada dışa, sağa
yada sola gibi) seçilirken, kapının açıldığı en az açı ile en çok mahal alanın görülmesinin
sağlanmasına dikkat edilmelidir.
1. İçe Açılan Kapılar: Konut olarak yapılan kapılar genellikle içe açılır. Bunun
dışındaki küçük mahal, büro ve insanların az bulunduğu odalarda da kapılar içe açılır.
Binaların giriş kapıları, apartman daire giriş kapıları içe açılır.
2. Dışa Açılan Kapılar: Girilen bölümün dışına doğru açılan kapılardır. Giriş çıkışı
çok olup da bir an önce boşaltılması gereken yerlerde kapılar dışa doğru açılır. Sinema,
toplantı salonu, okullarda sınıf, kantin, yemekhane, atölye vb yerlerde kapılar dışa açılmalıdır.
3. Çarpma Kapılar: Kapıların dışa açılması zorunlu olan yerlerde ve çok sıkça giriş
çıkış ve geçiş yapılan yerler ile alışveriş merkezleri, sinema, tiyatro, atölye, fabrika ve
yemekhane gibi, kapı kanatları hem içe hem dışa açılacak biçimde yapılır.
4. Döner Kapılar: Genellikle dört kanatlı olarak yapılan bu kapılar, düşey bir mil ile
döndürülerek çalıştırılır. Bu kapılar kışı sert geçen bölgelerdeki binaların giriş kapılarında ısı
kaybının önlenmesi amacı ile kullanılır. Dönüş sırasında dışarının soğuk havasının içeri
girmesi engellenir.
5. Sürme Kapılar: Kapılar açılış sırasında kanat boyutu ve onun kapladığı alan kadar
mahallerde bir yer kaplar. Eğer kapının açılacağı, içe ya da dışa, kapının açılmasına engel
olacak bir durum ya da eşya varsa; bu durumda kapı duvara paralel olarak sürmeli yapılır.
6. Yanda Toplanan Kapılar (Armonik) Kapılar: Kapı boşluğu çok büyük olan ve
birden çok kanat yapılmak durumunda kalınıp da bütün kanatların açılması gereken
kapılarda, kanatların açılmasında sorunlar yaşanabilir. Bu durumda çok kanatlı yapılması
zorunlu olan kapıların kanatları yana katlanan kanatlar olacak biçimde yapılır.
7. Yukarıda Toplanan (Katlanan) Kapılar: Birçok parçadan bir kanat halinde
oluşturulan ve yatayda menteşeler ya da hareketli geçmelerle birleştirilerek yapılan
kapılardır. Yer kaybının az olması istenildiği, daha çok ticari ve endüstriyel yapılarda, garaj
vb. yerlerde kullanılır.
Şekil 1.42: Kapıların açılış yönü
Kullanıldıkları Yerlere Göre Kapılar
1. İç Kapılar: Bina iç hacimlerini birbirine bağlamak amacıyla yapılan kapılardır. Bu
kapılar, kullanıldıkları hacme göre genişlik almaktadır. Kapı genişliği WC, banyo, vb.
yerlerde 80 cm oda kapılarında 90cm, giriş ve salon kapılarında 90-100cm alınır. Kapı
yüksekliği 200-210cm arasında seçilmektedir. Kapıların tamamı kapalı olabileceği gibi
bir kısmı buzlu cam olarak da yapılmakta ve iyi bir görünüş kazandırılması
sağlanmaktadır.
2. Dış Kapılar: Bina dış girişine ve daire girişine yapılan kapılardır. Bu kapıların
genişlikleri 100-110cm olmalıdır. Bir binaya ya da bir daireye ilk girilen kapı olması,
estetik açıdan diğer kapılara göre daha çok önem verilmelidir. Apartman giriş kapıları
camlı bölmeli, daire ve konut girişleri emniyet açısından tamamen kapalı yüzeyli olmalıdır.
1.5.8.2. Pencereler
Yapı bölümlerinin dış duvarı ile görüş, aydınlatma ve bina cephelerine güzellik
sağlayan, genelde bina dış duvarına, bazen de bina iç duvarına yapılan elemanlardır. Yapının
projelendirilmesi sırasında doğru boyutlandırma, şekillendirme, yerinin doğru seçilmesi,
yapım sırasında kaliteli malzeme kullanılması ve özenli işçiliğin önemi vardır.
Pencereler, kışın soğuk havalarda ısının kaybolacağı en önemli yapı kısımlarından
biridir. Bu yüzden pencere yüzey alanları; iklime göre değişik seçilmeli, soğuk bölgelerde
daha az ve çift yüzey ve çift pencere yapılmalıdır. Sıcak bölgelerde ise pencere alanlarının
daha geniş seçilmesinde sakınca yoktur.
Toplam pencere alanları uygulama projesindeki net döşeme alanının %15’ini
geçmemek üzere; birinci bölgelerde tek yüzeyli, diğer bölgelerde bitişik, çift yüzeyli ya da
birleştirilmiş çift camlı pencere seçilmelidir.
Pencere boşlukları, yerden yükseklikleri bu elemanın yapılacağı mahallin taban
alanına ve kullanım amacına uygun seçilmelidir. Döşemeden pencere alt kenarının
yüksekliğine denizlik yüksekliği denir. Pencere alt kenarı ile duvar arasına 5cm kalınlığında,
duvar sınırını 5cm ve pencere yan duvarlarını 5’er cm geçen mozaikli beton, mermer vb
malzeme ile yağmur, rutubet, buğu akıntısının mahal iç kısmı ve duvar dışını koruması
amacı ile yapılan yapı elemanına denizlik denir.
Denizlik yüksekliği,
1. Manzaranın kolay görülmesi istenilen mahallerde
(Salon, oturma odası, çalışma odası vb. ) …………………. 0-80 cm
2. Normal odalarda
(Yatak odası, yemek odası vb.) ……………………………. 75- 90 cm
3. WC ve banyolarda ………………………………………… 140- 160 cm olarak alınır.
Pencere alanları (boşlukları), mahal döşemesinin 1/3 ile 1/10 arasında değişir.
Çalışma odalarında ve bürolarda…………………….1/3 – 1/5
Oturma ve yatak odalarında ………………………….1/5 – 1/10
Örnek: 4.50 x 5.70m boyutlarında olan bir oda, oturma odası ise;
Oda taban alanı = ……………………… 4.50 x 5.70 = 25.65 m2
Pencere alanı (en çok) ……………………... 25.65 : 5 = 5.13 m2
Pencere alanı (en az)…………………………25,65 : 10 = 2.565m2
arasında alınmalıdır.
Pencere boyutları; pencere yüksekliği 1,20 m olursa:
En çok 5.13 : 1.20 …….…………………4.275m (4.25 / 1.20)
En az 2.565 : 1.20 ………………………2.1375m (2.15 / 1.20) alınabilir.
Pencereleri Oluşturan Elemanlar
1. Pencere Kasası: Pencerenin duvarla birleştiği yer olup, pencere boşluğu içinde
çerçeve şeklinde pencerenin duvarla bağlantısını sağlayan kısımdır. Bağlantı yan duvarlara,
kirişlere ya da lentoya, denizliğe yapılır.
2. Pencere Kanatları: Yapıldığı mahallerin havalandırılmasını sağlayan ve pencere
kasasına hareketli olarak takılan kısımdır. Kanatların kullanışlı olabilmesi için genişlikleri
(30 – 70) cm arasında seçilmelidir. 30cm’den küçük olması, 70cm’den büyük olması
kanatların rahat kullanılamaması problemi yaratır.
Şekil 1.43 : Pencereyi oluşturan elemanlar
Açılış Şekline Göre Pencereler
1. Kanatları Düşey Kenar Etrafında Açılan: Pencere kanatlarının düşey doğrultuda
kasaya menteşe ile bağlanması sayesinde düşey eksen etrafında açılması sağlanacak şekildedir.
Genellikle bu tip pencere kanatları kullanılır.
Şekil 1.44: Kanatları düşey doğrultuda açılan pencere
2. Kanatları Yatay Eksen
Etrafında Açılan (Vasistas): Menteşelerin kanatları yatay, alt ya da üst, kenarı ile
kasaya bağlanır. Genellikle WC, banyo pencerelerinde ve bazen de normal oda
pencerelerinin üst ve alt kısımlarında oluşturulur.
Şekil 1.45 : Kanatları yatay kenar eksen etrafında açılan pencere
3. Kanatları Sürme Biçiminde
Açılan: Kanatları içe ve dışa açılmasında kullanım zorluğu çıkacak ise menteşe
kullanmaksızın kanal içinde sürme şeklinde yapılır.
Şekil 1.46: Kanatları sürme biçiminde açılan pencereler
4. Kanatları Sabit yada Sürme Açılan: Birden fazla kanadı olup da, her
kanadın açılış şekli, bir pencerede farklı olabilir. Çoğunlukla düşey- yatay açılırlar,
bunların içinde sürme olarak açılanları da yapılabilir.
Şekil 1.47: Kanatları sabit yada sürme açılan pencere
5. Kanatları Yatay ya da Düşey Orta Eksen Etrafında Açılan:
Pencere kanatları, kanat orta ekseni etrafında pimler yardımı ile bir kısmı içe bir kısmı
dışa gelecek şekilde açılır.
Şekil 1.48: Kanatları yatay ya da düşey orta eksen etrafında açılan pencereler
1.6. Arsa Bilgileri
Konutu yapacağımız arsanın aşağıda belirtilen durumunu inceleyerek, arazinin
özelliklerine uygun ve istenilen özelliklerde proje çizilir.
1.6.1. Parsel Durumu
1. Pafta No: Haritanın veya imar planının belirli bir bölümleme düzenine uygun
olarak ( 4, 6, 8, 10, 12,…..) çizilen birbiriyle birleştirilebilen parçaların her birine pafta
denir. Böylece her çeşit ve büyüklükteki arazi parçalarının haritaları ölçekleri büyültülerek
parçalara ayrılır.
2. Ada No : Dört tarafı sokak, cadde, meydan, demiryolu, akarsu, akarsu vb doğal ve
yapay engellerle çevrilmiş parseller topluluğudur. Bir ada içerisinde duruma göre birden
fazla yapı yapılabilir.
3. Parsel No: Belli bir amaçla ayrılıp sınırlandırılmış arazi parçalarının her birine
parsel denir. Parselin yol üzerinde bulunan genişliğine parsel genişliği denir. Parselin arka
cephesinden ön cephe yönüne olan uzunluğuna parsel derinliği denir.
1.6.2. Topografik Durum
Yol yapımı, içme suyu, sulama kanalları, resmi kurum binaları ve çeşitli amaçlarla
yapılan binalar (sinema, alışveriş merkezleri, petrol istasyonları, vb.) ile konut binalarının
yapılacağı arazi parçasının veya parsellerin yüzeysel durumunun bilinmesi gerekir. Yani bir
parsele yapacağımız konut için proje çalışmasına başlamadan önce arazinin topografik
durumunun bilinmesi gerekir. Parselin düz bir arazi olup olmadığı eğim ve yükseklik
durumu incelenmelidir. Parselin küçük bir haritası çıkarılmalıdır. Haritaya göre arazi eğimli
ise eğime uygun bir yapı şekli düşünülmelidir. Arazi engebeli ise tesviyemi, toprak kazısımı
veya dolgumu yapılacağı araştırılmalı ve arazinin yapısına göre konut tipi seçilmelidir.
Arazinin topografik durumu harita kadastro müdürlüklerince yapılır.
1.6.3. Jeolojik Durum
İnşaatı yapılacak arazi parçasının zemin yapısı araştırılmalıdır. Çünkü zemin cinsi,
yapısı ve yük altında uğrayabileceği değişiklik ve bunun binaya vereceği etkilerin bilinmesi
gerekir. Zemin durumuna uygun bir temel yapısının oluşturulması gerekir. Konut
yapacağımız zemin hakkında şu konularda bilgi sahibi olmamız gerekir:
?? Zemin tabakasının derinliği
?? Zemin tabakasının cinsi ve yapısı
?? Zemin tabakasının gerilimi
?? Zemin tabakasının kalınlığı
?? Zemin tabakasının yeraltı su durumu ve temele etkisi
1.6.3. İmar Durumu
Şehir İmar Yönetmeliği’ne göre düzenli yaşama ve yapılaşma için yapılan
çalışmaların tamamıdır. Bir yapının projesinin hazırlanması yapı yerine ait imar durumunu
bilmekle olur. İmar durumu yapı yapılacak parselde imar planı ile bu planın raporunda ve
belediyenin imar yönetmeliğinde ön görülen özellikleri yazı, rakam, ölçü ve kroki ile belirten
bir belgedir.
İmar durum belgesinde;
?? Bahçe, blok, ikiz veya bağımsız vb durum,
?? Ön, yan ve arka komşu mesafeleri,
?? Saçak kotu ve kat adedi,
?? Bina alanı,
?? İnşaat alanı,
?? Bina derinliği,
?? Açık ve kapalı çıkmalar gibi özellikler bulunur.
Not: Dokümanlar konusu içerisinde imar durumu belgesini inceleyiniz.

2. ARAÇ VE GEREÇLER
2.1. Mimari Proje Çizim Araçları
2.1.1. Tanımı
Mimari proje çiziminde kullanılan (rapido kalemi, gönye, paralel cetveli, vb.) araçlardır.
2.1.2. Çeşitleri
1. Resim masası
2. Çizim makineli resim masası
3. T- cetveli
4. Paralel cetvel
5. Gönye
6. Ölçekli cetvel
7. Açıölçer
8. Pergel takımı
9. Şablonlar
10. Eğri cetveller (pistole)
11. Fırça
12. Kalemtıraş makinesi
13. Bilgisayar
2.1.3. Kullanım Kuralları ve Bakımları
Resim Masası
Büyük ölçüdeki resim ve projeleri çizmek için resim
masaları kullanılır.
?? Kapağın altına monte edilecek özel mafsal düzeni yardımı ile üst kapağı çizim için gerekli eğime getiriniz.
?? Resim masasını sıvı temizlik malzemesi ile temizleyiniz,
?? Kuruladıktan sonra kâğıt yapıştırınız.
Resim 2.1: Resim masası
Çizim Makineli Resim Masası
Çizim makineleri resim masasına takılarak kullanılır. Çizim makineleri paralel cetvel, gönye,
açıölçer ve ölçekli cetvelin yaptığı işleri yapabilen komple hareket yeteneğine sahip bir makinedir.
Çizim makinesinin birbirine dik olarak bağlanmış iki cetveli vardır.
?? Bağlı bulunduğu mafsallı kol yardımı ile yatay ve düşey olarak aynı anda ölçü alabilirsiniz.
?? Başlıktaki derece bölümü yardımı ile cetvellere istenilen açıyı veriniz.
?? Tespit mandalı sıkıldıktan sonra ayarlanmış durumdaki açıyı, çizim alanının her yerine taşıyabilirsiniz.
?? Ayarı bozulmuş aparatı kullanmayınız.
?? Sıvı temizlik malzemesi ile temizleyiniz.
Resim 2.2: Çizim makineli resim masası
T-cetveli
Yatay çizgileri çizmek ve gönyelere kızaklık etmek için kullanılır.
?? T cetvelini masa kenarına dayalı tutunuz.
?? Üst kenarına gönye oturttuğunuzda uyum tam olmalı, arada boşluk bırakmayınız.
?? T-cetveli baş kısmının eğri olmamasına dikkat ediniz.
?? T-cetveli kenarının pürüzlü olmamasına dikkat ediniz.
?? Temizledikten sonra kullanınız.
Resim 2.3: T-cetveli
Resim 2.4 : Paralel cetvel
Resim 2.5 : Resim masası ve paralel cetvel
Paralel Cetvel
Yatay çizgileri çizmek ve gönyelere kızaklık etmek için kullanılır. Paralel cetvel
uygun kalınlıkta naylon ip ile resim masasına bağlanır.
?? Kullanılacak ip uzunluğunu masayı ölçerek ayarlayınız.
?? Paralel cetvelin mürekkeplik kısmını çizim yapılacak tarafa getirerek masa
üzerine yerleştiriniz.
?? İpin bir ucunu dıştan cetvelin makarasına takarak çapraz olarak karşı makaraya takınız.
?? Karşı makaradan geçen ipin ucunu masadaki birinci çiviye takıp katladıktan
sonra ikinci çiviye takıp katlayınız.
?? İkinci çividen gelen ipin ucunu ipin ilk takıldığı makaranın yanındaki makaraya
dıştan içe doğru takınız.
?? İpin ucunu çapraz olarak en son makaraya içten dışa doğru takınız.
?? İpin uçlarını uçlara yakın olan ve masanın kendinizden tarafında olan çivilere
ayrı ayrı bağlayınız.
?? İpi sağa sola kaydırarak paralel cetveli masanın kenarına paralel hale getiriniz.
?? Paralel cetvelin kenarlarının pürüzlü olmamasına dikkat ediniz.
?? İpinin yıpranmamış olmasına dikkat ediniz.
?? Paralel cetveli temizleyip kuruladıktan sonra kullanınız.
?? Her çizime başladığınızda paralelliğini kontrol ediniz.
Gönye
Dik ve eğik çizgilerin çizilmesinde kullanılır. 450
ve 300 x 600 gönyeler görülmektedir
?? Kenarları pürüzlü gönye kullanmayınız.
?? Gönyeyi paralel cetvelin üst kenarına
oturttuğunuzda boşluk bırakmayınız.
?? Çizim yaptığınızda gönyeyi paralel cetvele dayalı tutunuz.
?? Kurşun kalem ile çizim yaptığınızda gönyenin tırnaklı kısmını üst tarafa getiriniz.
?? Rapido kalem ile çizim yaptığınızda gönyenin tırnaklı kısmını alt tarafa getiriniz.
?? Gönyeyi temizleyip kuruladıktan sonra kullanınız.
?? Gönyeyi temizlemeden kullandığınızda çizim yaptığınız kâğıt kirlenir ve yıpranır.
Resim 2.6: Gönye
Resim 2.7: Gönye ile yapılan çizim uygulamaları
Ölçekli Cetvel
Çeşitli boyutlardaki yapı elemanlarını belli ölçekler içerisinde küçülterek çizmek
gerektiğinde ölçekli cetvel kullanılır. Çeşitli ölçeklerden oluşan cetvelin üç kenarlı ve ölçekli
olarak hazırlanmış çeşitli tipleri vardır.
Resim 2.8 : Ölçekli cetvel
Açıölçer
Gönye ile çizilebilen veya çizilemeyen tüm açılı çizimlerin yapılamasında ve ölçülmesinde açıölçer kullanılır.
?? Açıölçer ile açı almak için, tabanı daha önce çizilen düzlem çizgisine oturtunuz.
?? Açıölçer ekseni üzerinde açı çizilecek noktaya getiriniz.
İstenen açı, açıölçer yayı üzerinde işaretleyerek çizim yapınız.
Resim 2.9: Açıölçer
Pergel Takımı
Resim 2.10: Pergel Takımı ve kullanılması
Kurşun kalem veya çini mürekkebi ile daire ve yayların çiziminde, ölçü taşımak için
pergel takımlarından yararlanılır. Pergel takımı genel olarak, takma ayaklı pergel, ölçü
taşıma pergeli, nokta pergeli ve mürekkepli çizimler için tirlinden oluşur.
Resim 2.11: Rapido takımı
Rapido Takımı
Çini mürekkeple teknik resim ve proje çalışması yapmak, aynı özellikte sürekli çizgi
çizmek için yapılmış iğne uçlu bir dolma kalemdir. Bir sap ve bu sapa kolayca sökülüp
takılabilen özellikte numaralı uçlardan oluşur.
Rapido uçları, mürekkep tankı, ince boru uç, boru içinde hareket ederek akışkanlığı
sağlayan iğne ve uç gövdesinden oluşur. Rapido takımları genellikle sekiz uçtan oluşur.
0.13, 0.18, 0.25, 0.35, 0.5, 0.7, 1.0, 1.4, 2.0 mm kalınlığındaki uçlar mimari çizimlerde
kullanılır. 0.1, 0.2, 0.3, 0.4, 0.5, 0.6, 0.8, 1.0, 1.2 mm kalınlığındaki uçlar ise mühendislik
çizimlerinde kullanılır.
?? Rapido takımı ile çalışırken mürekkebin katılaşmasını önlemek için rapido
ucunu ara ara ıslak süngere temas ettiriniz.
?? Kullanmadığınız rapido kalemi uçlarının kapaklarını hemen kapatınız.
?? Rapido kalemini çini mürekkep ile metal bileziğin altına kadar doldurunuz.
?? Bütün parçaları takıldıktan sonra aydınger kâğıdı üzerinde birkaç deneme çizgisi çiziniz.
?? Deneme çizgisi sırasında mürekkebin uca gelmesi için kalemi düşey olarak
çizim alanı dışında hafifçe silkeleyiniz.
?? Kalemi silkelerken tık- tık sesini duyuyor iseniz, kalemin içindeki ince milin çalıştığını anlarsınız.
?? Rapido kalemi ile düzgün çizgi ve düzgün yazı elde etmeniz için kalemi dik tutarak kullanınız.
?? Rapido uçlarını her doldurmadan önce iyice temizleyiniz.
?? Temizleme sonrası ucun yazmaması, tık-tık sesinin gelmemesi durumunda uç
borusu içindeki ince mili çıkarıp temizleyiniz.
?? İnce mili yerine takarken eğip bükmemeye dikkat ediniz, eğilmiş kırılmış ince mil kullanılamaz.
?? Uzun süre kullanmayacağınız rapido kalemi içerisinde mürekkep bırakmayınız.
?? İçerisinde mürekkep unuttuğunuz kalemi ılık su içerisinde bekletiniz.
?? Rapido kalemini düşürmemeye dikkat ediniz.
Şablonlar
Çeşitli yazı ve şekillerin çizimi için hazırlanmış şablonlar proje çizimlerinde kullanılır.
Resim 2.12: Yazı şablonu Resim 2.13: Daire şablonu
Resim 2.14: Eşya şablonu
Yazı Şablonları
Çeşitli büyüklükte eğik ve dik norm yazı yazmak için hazırlanmıştır. Kenarı plastik
veya metal bir çerçeve ile yükseltilmiş olanları kullanışlıdır. Şablonlar yazı yüksekliğine
göre numaralandırılmıştır. Şablonla yazı yazmak için rapido uçlarından yararlanılır.
?? Yazacağınız yazı yüksekliğine uygun şablonu seçiniz.
?? Seçtiğiniz şablona uygun rapido kalemi seçiniz.
?? Yazı yazılacak yerini kurşun kalem ile hafif çiziniz.
?? Paralel cetveli bu çizgiye getiriniz ve şablonu paralel cetvele çakıştırınız.
?? İki harf veya rakam aralığını kullandığınız kalemin çizgi kalınlığı kadar boşluk bırakınız.
?? Rapido kalemini çizim kâğıdına fazla bastırmayınız.
?? Harfler ve rakamların yazılmasında kalem ucunun hareket yönlerine dikkat ediniz.
?? Yazma işlemi bitince şablon ve uçları temizleyip yerine koyunuz.
Eğri Cetveller (pistole)
Resim 2.15 : Pistole
Pergel ve diğer daire çizim gereçleri ile elde edilemeyen eğri çizimlerini çizmek için
pistolelerden yararlanılır. Elips, parabol, hiperbol gibi geometrik eğrilerin birleştirilmesinden oluşur.
?? Cetvellerin rapido kalemi ile kullanılmasında dikkat ediniz, çizilen çizgilerin
cetvele sürtünmemesine dikkat ediniz.
?? Çizilmek istenen eğrinin noktalarını önceden kurşun kalem ile belirleyiniz.
?? Belirlenen bu noktaları pistole ile birleştiriniz.
?? Birleştirme sırasında çizgilerin birleşme noktalarında köşe ve kırıkların
oluşmamasına dikkat ediniz.
Temizleme Fırçası
Resim 2.16: Temizleme fırçası
Kurşun kalemle resimler çizilirken silgi kırıntıları kâğıdın üzerinde araçlar
gezdirildikçe kâğıdı kirletip çizgileri bozacağından zaman zaman fırça ile temizlenmesi gerekir.
Kalemtıraş Makinesi
Kalem uçlarını sivriltmek için kullanılan masalara takılabilen dönerli sivriltme makinelerdir.
Kalem bu  makineye yerleştirilerek, makine kolu kendi ekseni etrafın döndürülerek konik sivriltilmiş uç elde edilir.
Resim 2.17: Kalemtıraş makinesi
Bilgisayar
Sizlere mimari proje çiziminde kullanılan araçlar tanıtıldı. Günümüzde mimari proje
çizimleri bilgisayarda CAD programları kullanılarak yapılmaktadır. Bilgisayar ile proje
çizimi yapılsa da elle çizim tekniğini öğrenmek gerekir.
2.2. Mimari Proje Çizim Gereçleri
2.2.1. Tanımı
Mimari proje çiziminde kullanılıp tüketilen malzemelere çizim gereçleri denir.
2.2.1. Çeşitleri
1. Kurşun kalem 5. Silgi
2. Bant 6. Eskiz kâğıdı
3. Çini mürekkep 7. Aydınger
4. Kazıma aracı 8. Milimetrik kâğıt
Kurşun kalem
Resim 2.19: Kurşun kalem
Resim 2.18 : Sertlik derecesine göre kurşun kalemler Resim 2.20: Otomatik kurşun kalem
H dizisindeki kalemler sert kalemlerdir. B dizisi yumuşak kalemlerdir. Orta sertlik
derecesinde ise H, HB, F, 2H, 3H kalemler kullanılır. B dizisi kalemler karalama serbest el
çalışmalarında kullanılır. H dizisi kalemler hassas çizim gerektiren işlerde kullanılır. Yazı ve
rakamların yazılmasında orta sertlikteki kalemler kullanılır.
Çizgi kalınlığının her tarafta aynı olması için kalemle çizgiyi çizerken, kendi ekseni
etrafında biraz döndürülür.
Kullanma kolaylığı ve sık açılma sorunu olmadığından otomatik kurşun kalemler
diğer kurşun kalemlere kıyasla daha kullanılıştır.
Eskiz Kâğıdı
Resim 2.21: Eskiz kağıdı
Üzerine genellikle kurşun kalemle resim çizilir. Yarı saydam olduğu için, eskiz
çalışması döneminde kullanılır. Çini mürekkebi dağıtmaz. Yırtılmaya ve silmeye
dayanıklıdır. Kâğıdın bazı kısımları çini mürekkebini tutmuyor ise yumuşak bir silgi ile silinmelidir.
Aydınger Kâğıdı
Resim 2.22: Aydınger kağıdı
Orijinal resimlerin çiziminde kullanılan kâğıtlardır. Çini mürekkep ile çizilmeye ve
yanlış çizgileri jilet ile kazımaya uygundur. Şeffaf ve ışık geçirme özelliği nedeni ile
planların ozalit yapılarak çoğaltılması en önemli özelliğidir.
Aydınger kâğıtları nemden etkilenir. Bu nedenle kağıt yüzeyi düzgünlüğünü
kaybedebilir. Bunun için aydınger kâğıtları özel boru kutularında veya proje dolaplarında korumak gerekir.
Milimetrik Kağıt
Resim 2.23: Milimetrik kağıt
Saydam ve saydam olmayan iki türü vardır. Üzerindeki yatay ve düşey yönde çizilmiş
milimetrik çizgiler teknik ve grafik resim çizimlerinde kolaylık sağlar.
Silgi
Resim 2.24 : Silgi Resim 2.25 : Çini silgisi
Teknik resim çizimlerinde genellikle üç tür silgi kullanılır. Bunlar yumuşak, sert ve
çini silgilerdir. Silginin köşeli sivri uçlu ve temiz olmasına dikkat edilmelidir. Çini mürekkep
çizimlerinde silgiler aydınger yüzeyini tahrip etmemesi nedeni ile sonuç vermektedir.
Bant
Resim 2.26: Bant
Resim kâğıtlarının resim masasına yapıştırma işlemlerinde bantlardan yararlanılır.
Çini Mürekkep
Resim 2.27: Çini mürekkep
Rapido kalemini doldurmak için kullanılır. Doldurma işleminden sonra hemen
kapatılmalıdır. Mürekkebin hava ile temas etmesi durumunda katılaşır ve çizim güçleşir.
Kazıma Aracı
Çini mürekkebi ile çizilen yanlış çizgiler veya değişiklik yapılması istenilen kısımlar
jilet veya kazıma bıçakları kullanılarak temizlenir. Kazıma aracının eğimi kâğıdı
zedelemeyecek şekilde tutulmalıdır. Kazınan yer kurşun kalemle birkaç defa çizilmeli ve
silgi ile temizledikten sonra çini mürekkebi ile çizilmelidir.
2.3. Çizim Ortamını Hazırlama
2.3.1. Temizliği
?? Çizim yaptığınız ortamın tozlu ve dağınık olmamasına dikkat ediniz.
?? Çizim işlemi bittikten sonra masaları temizleyiniz.
?? Kullandığınız çizim araçlarını temizleyiniz
?? Çizim yaptığınız ortamın tabanını temizleyiniz.
2.3.2. Aydınlığı
Göz sağlığı ve yapılacak çizimin düzgün olması bakımından çizim yapılacak yerin
uygun bir şekilde aydınlatılması gerekir. Bunun için doğal ışıklandırma sol taraftan gelecek
şekilde olmalıdır. Yapay ışıklandırmaysa sol taraftan veya tavandan yansıtmalıdır. Gündüz
güneş, gece lamba ışığının resim çizilen yüzeyden yansıyarak göze gelmemesine dikkat
edilmelidir. Sağdan gelecek ışınlar çizgi çizilecek yere kullanılan aracın gölgesini
düşüreceğinden sakıncalıdır. İyi bir aydınlatma olması için çizim yapılacak ortamın duvarları
açık renk boyanmalıdır.
2.3.3. Isı Durumu
Çizim yapılan ortamın ısısı oda sıcaklığında (180 – 220) arasında olmalıdır. Çizim
yapılan ortamın nemli olmamasına dikkat edilmelidir. Çizim kâğıtları nemden etkilenince
dalgalı bir şekil alır.
2.4. Resim Masasını Çizime Hazırlama
Resim Masası Temizliği
?? İş önlüğü kullanınız.
?? Resim masasını sıvı temizlik malzemesi ile temizleyiniz.
?? Resim masası ve kullanacağınız araçları çok iyi temizleyiniz.
?? Temizlenmediği takdirde resim kâğıdı kirlenir ve yıpranır.
Resim 2.28 : Resim masası temizliği
Resim Masasına Paralel Cetveli Ayarlama
?? Paralel cetvelin, paralelliğini resim masasına göre kontrol ediniz.
?? Paralel cetvel ve resim masasına bağlı ipler yukarı aşağı hareket ettirerek ayarlayınız.
?? İpte uzama olduğu takdirde masadaki çiviye sarınız.
?? İpte yıpranma olduğu takdirde, yeni ip kullanınız.
Resim 2.29: Paralel cetveli ayarlama
?? Elinizin temiz olmasına dikkat ediniz.
?? Kullanacağınız resim kâğıdını resim masasına yatay ve düşey yönde doğruluğunu kontrol ediniz.
?? Kağıt alt kenarı ile paralel cetvel alt kenarına göre paralelliğini kontrol ediniz.
?? Gönyeyi paralel cetvele dayayınız ve düşey yönde kontrol ediniz.
Resim 2.30: Masaya resim kağıdı ayarlama
Resim Kâğıdının Bantlanması
?? Resim kâğıdını üst kenardan ve sol köşeden başlayarak dört köşesini çapraz olarak bantlayınız.
?? Kâğıdın üzerinin düzgün ve gergin olması için gerekirse orta kısımlarından bantlayınız.
?? Bantların uçları pürüzlenip kalkarsa değiştirilmelidir.
Resim 2.31: Resim kağıdının masaya tutturulması

KAYNAK:megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :