Kapat

TEMEL KALIP PLANI

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. TEMEL KALIP PLANI
1.1. Betonarme Temel
a) Tanımı
Binanın sabit ve hareketli yüklerini üzerinde toplayan, taşıyan ve zemine ileten yapı
elemanına temel denir. Temeller, binanın zemin yüzeyinin (toprağın) altında yapılır.
b) Çeşitleri
Temel sistemi, zeminin ve üzerine inşa edilecek yapının durumuna göre tanzim edilir.
Temeller:
• Taş
• Beton
• Betonarme
• Ahşap
• Çelik gibi malzemelerle inşa edilir.
Temeller; yüzeysel ve derin temeller olmak üzere iki gruba ayrılır. Aşağıda söz konusu
temeller için kısa ve açıklayıcı bilgiler verilmiştir.
Yüzeysel temeller
Yüzeysel temeller beş gruba ayrılır.
1. Duvar altı temeller
2. Tekil (Münferit) temeller
3. Birleşik Kolon (iki kolonu kapsar) temeller
4. Sürekli (Şerit veya Mütemadi) Temeller
5. Radye (Radye-Jeneral) Temeller
Derin Temeller
Derin temeller üç gruba ayrılır.
1. Ayak Temeller
2. Kazık Temeller
3. Kuyu ve Kesonlarla Yapılan Temeller
Bu modül bir temel kitabı olmadığından yalnızca inşaat sektöründe daha çok
kullanılan yüzeysel temeller üzerinde durulacak, bunların bazıları çok kısa irdelenecek, en
yaygın kullanılanlar daha ayrıntılı biçimde örneklerle anlatılacaktır.
1.1.1.Duvar Altı Temeller
Taşıyıcı duvar yükünü zemine güvenli bir şekilde aktarmak amacıyla oluşturulan beton elemanlardır. (Şekil-1)
Şekil 1: Duvar altı temeller
1.1.2.Tekil (Münferit) Temeller
Düşey taşıyıcı elemanları kolon olan yapılarda, yüklerin göreli olarak hafif ve/veya
kolon aralıklarının büyük olduğu ve zeminin çok zayıf olmadığı durumlarda “tekil temeller” oluşturulur (Şekil 2).
Şekil. 2: Tekil (Münferit) Temeller
1.1.3.Birleşik Kolon (iki kolonu kapsar) Temeller
Kolon yüklerinin büyük olduğu ve/veya zeminin zayıf olduğu ve/veya iki kolonun birbirine çok yakın olduğu
durumlarda temeller çakışabilir. Bu gibi durumda iki münferit temeli birleştiren bir ”birleşik temel” oluşturulur (Şekil 3).
Şekil 3: Birleşik kolon (iki kolonu kapsar) temeller
1.1.4.Sürekli (Şerit veya Mütemadi) Temeller
Yüklerin büyük, kolonların birbirine yakın olduğu, en az üç ve daha fazla kolonun altına inşa edilen temellere
“sürekli temel ”denir. (Şekil4)
Şekil 4: Sürekli (şerit veya mütemadi) temeller
1.1.5.Radye (Radye-Jeneral) Temeller
Zeminin çok zayıf ve/veya yapıdan gelen yüklerin büyük olduğu ve zeminin çok
farklılık gösterdiği durumlarda, daha geniş bir alan elde etmek ve farklı oturmaları (Tasman)
önlemek amacıyla bir radye oluşturulur ve tüm kolonlar bu radyeye oturtulur. Radye kalın
bir plakadan veya plak ve iki doğrultuda uzanan kirişlerden oluşur. (Şekil5)
Şekil 5: Radye (Radye-Jeneral) temeller
c) Donatılar
Betonarme yapılarda genellikle beton basınca çelik ise çekmeye çalışır. Betonarme
elemanlarda kırılmaları ve çatlamaları önlemek ve sağlam bir yapı elde etmek için
donatıların yapım kurallarına dikkat edilmelidir. Temel kalıp planın da kullanılan demirler
aşağıda tablolar halinde açıklanmıştır.
1. Etriye
Betonarme donatıları belirli aralıklarda sararak birbirine bağlayan ve çeşitli şekillerde bükülerek oluşturulan donatılara denir. (Şekil6)
Şekil 6:Etriye
2. Montaj Donatı
Üste atılan düz demirlerdir (Şekil 7)
Şekil 7: Montaj donatı
3. Esas Donatı
Alta konulan çelikler esas demir olarak adlandırılır. (Şekil 8)
Şekil 8 :Esas donatı (düz demir)
4. Pilye
Gelen kesme kuvvetlerini karşılamak amacıyla atılan  demirlerdir. Temelde yapılan pilyeler kat kirişlerine göre ters atılır. Açısı da 600 dir (Şekil9)
Şekil 9: Pilye
5. İlave Donatılar
Mesnetlere atılan düz  demirlerdir (Şekil 10). Şekil 10: İlave donatılar
6. Gövde Donatısı
Yüksekliği fazla olan temel kirişlerinde homojenliği sağlamak amacıyla kiriş ortalarına atılan demirlerdir (Şekil 11)
Şekil 11: Gövde donatısı
7. Dağıtma Donatısı
Ampartman genişliği boyunca atılan düz demirlerdir (Şekil12)
Şekil12: Dağıtma donatısı
Betonarmeyi oluşturan beton ve beton çeliği, tek parça halinde düşünülür. Beton
içerisindeki çelik betona gömülür. Yani çelik betonun kenarından dışarıda olmaması gerekir.
Çeliğin paslanmaması için de bu gereklidir. İşte bu yüzden betonun dış yüzeyi ile çelik
arasında bir mesafe bırakılır. Bu boşluğa pas payı denir. Pas payına özen gösterilmelidir. Bu
boşluk temelde en az 5 cm olmalıdır (Şekil 13).
Şekil 13: Pas payı
Donatıların boyları, aralığı çapı, çelik cinsi, donatı adeti çizilen donatıların üzerine
yazılmalıdır. Donatı yazımları bir düzen içerisinde yazılmalıdır.
Örneğin; 15 Ø 8 / 30 sırayla tanımlarsak;
15 : Donatı adedi
Ø : Çelik çapını gösteren simge (fi)
8 : Donatı kalınlığı
30 : Donatı aralığı
1.2 Temel Kalıp Planı Çizimi Yönetmelik ve Mevzuatı
a. Betonarme yapılarda deprem etriyesi yapılması zorunludur.
b. Kiriş etriyelerinin her iki kancası da 135° olmalı ve dört tarafından bağlanmalıdır.
c. Kolon yüzeyinden 5 cm sonra etriye sıklaştırılması (2h) yapılmalıdır.
d. Kolon etriyeleri temel içerisinde devam etmelidir.
e. Karşı yönden gelen temeller dikkate alınarak pilye kırılmalıdır.
f. Etriyeler kolon kenarlarında kirişin başında ve sonunda pilye kırımına kadar
kancalar üstte, orta kısımlarda altta olmalıdır.
g. Temel pilye kırımları 60° olmalıdır.
h. Kolon donatıları temel içerisinde olmalıdır.
i. Temel etriyeleri min Ø 10’ luk olmalıdır.
j. Temel kirişlerde saplama yapılamaz.
k. 20 cm duvar gelen yerlerde mutlaka bağ kirişi yapılmalıdır.
l. Pas paylarına özen gösterilmelidir. Temel altındaki grobeton üzerine 5 cm’ lik
sehpalar yapılarak donatılar kaldırılıp buraya beton girmesi sağlanmalı, donatılar
korozyondan korunmalıdır.
m. Tek kolon temellere donatı kolonların altında sık, kenarlara doğru artan aralıklarla konmalıdır.
n. Sürekli temellerde pilyeler kolonlar arasında üstte, kolonların altında ise altta olacak şekilde kıvrılır.
Diğer temel kalıp planı ile ilgili bilgilere TS’ nin inşaatla ilgili standartlarına ve TS- 500’den ulaşabilirsiniz.
1.3 Temel Kalıp Planı Çizim Kuralları
a. Hesap ve çizimlerde çeşitli elemanlara aşağıdaki gibi harf ve numara verilecektir.
Döşemeler……………………… D
Kirişler…………………………. K
Kolonlar………………………... S
Perdeler………………………... P
Lentolar………………………… L
Hatıllar…………………………. H
Temeller………………………… T
Temel Kirişi …………………… TK
Deprem Hatılları (Zelzele Hatılı).. BK
Düşük Döşemeler………………. DD
Ters Kirişler…………………….. TK
Konsol Kiriş…………………….. KK
Radye Temeller…………………. RT olarak adlandırılacaktır.
b. Bu harflerin yanına yazılacak üç rakam ise elemanın numarasını belirleyecektir.
Örneğin; TK018’in anlamı 18 nolu Temel kirişi anlamına gelir. Temel kesit detayı
üzerinde temel kiriş bilgileri (TK018 (250/150/625) gösterilmiştir (Şekil 4).
Şekil 14 :Temel kirişi bilgileri
c. Çizimlerin binaya bakış doğrultusu ve ölçüleri mimariyle uyumu sağlayacak, plan ve
detaylar buna göre çizilecektir.
d. Yapıdaki tüm düşey taşıyıcı elemanlar her iki yöndeki eksenlerle belirlenecektir.
Eksenler bir yönde harflerle A,B.., diğer yönde rakamlarla 1,2.., veya bir yönde
X1,X2.., diğer yönde Y1,Y2.… olarak adlandırılacaktır.
e. Bütün çizim paftalarına binada uygulanacak beton kalitesi ile donatı çeliği kalitesi
mutlaka yazılacaktır.
Temel kalıp planları çizilirken aşağıdaki hususlar dikkate alınacaktır:
1. Temel kalıp planlarında, temel kolonları her iki yönde de ortalanmalıdır.
2. Kiriş ve sömel yerleri her iki yönde de gösterilmelidir.
3. Temel kalıp planları çok büyük yapılar hariç 1/50 ölçeği, detayları ise 1/25
ölçeğinde çizilecektir.
4. Temel kalıp planı bütün ölçüleri içerecek (dış ve iç ölçümlendirme, akslar) ve
her doğrultuda en az bir kesit kalıp planı dışına çizilecek, üzerine temel kotları
mutlaka yazılacaktır.
5. Temel kalıp planı ve temel detayları çizimlerinin sonuna tablo hazırlanarak;
kullanılan demirlerin poz numaraları, kaçlık demir olduklarını, kaç adat
kullanıldığı, boyutları ve toplam boylarını belirten bir tablo hazırlanmalıdır.
6. İnşaat yapımı sırasında uyulması gereken hususlar ve kullanılacak malzemeler
(beton ve çelik sınıfı) pafta üzerine yazılacaktır.
7. Mütemadi temeller her iki yönde (x-x, y-y) değil de tek yönde devam ediyorsa
kolonlar bağ kirişi ile bağlanmalıdır.
Çizimi yapılmış temel kalıp planı aşağıda gösterilmiştir (Şekil 15).

2. TEMEL DETAYLARI
2.1. Temel Detayı
a) Tanımı
Temel kirişlerinde, sömellerinde kullanılacak demir donatılarının daha ayrıntılı
gösterilmesi için yapılan detaylara temel detayları denir.
b) Önemi
Temel sömellerine ve kirişlerine atılan demirlerin daha detaylı gösterilerek projenin
uygulanması sırasında hem uygulamayı yapan hem de uygulamayı yaptıran kişi/kişiler için
doğru ve kolay çalışmalarını sağlamak amacıyla çizilen detaylardır. Aşağıdaki sömel ve kiriş
kesiti ve uygulama fotoğraflarında da görüldüğü gibi uygulamayı yapan kişi, detayın
üzerindeki hangi demirden, nasıl, kaçar tane, ne kadar aralıklarla ve nerelere atacağını daha
detaylı görmektedir (Şekil25).
Şekil 23: Temel sömel ve kirişi
Uygulamayı yapan usta, projesi çizilen temel detayları ve bilgilerinden faydalanarak
temel uygulamasına başlamadan önce ön hazırlığını yapar. Temele atılacak demirleri detay
çizimleri üzerindeki bilgilerden faydalanarak demirleri istenen boyutlarda keser ve
uygulamaya hazır hale getirir (Resim 3 /Şekil 24).
Resim 3: Temel Uygulaması
Şekil 24: Temel detayı
2.2 Temel Detay Çizimi Yönetmelik ve Mevzuatı
Sayfa 8’de Temel kalıp planı çizimi yönetmelik ve mevzuatı için yazılan maddeler,
temel detay çizimi yönetmelik ve mevzuatı içinde geçerlidir (Bakınız).
2.3 Temel Detayı Çizim Kuralları
a. Hesap ve çizimlerde gösterilen sembol ve işaretlemeler temel kalıp planı çizim
kurallarında verilmişti. Orada verilen sembol ve işaretlemeler temel detayı çizim
kurallarında da geçerlidir.
b. Temel detayları 1/20 ölçeğinde çizilir.
c. Temel planında kiriş detayları çizilirken aynı aks üzerindeki kirişler bir defada çizilir.
d. Temiz açıklığı, kolonları ve kolon ara mesafeleri ölçülendirilerek demir boylarının
hesaplanması ve çizilmesi sağlanır.
e. Pilye kırım yeri kiriş yüksekliğinin yarısı kadar kolon kenarından itibaren kiriş temiz açıklığında alınır.
f. Pilyeler temelde 60° açı ile çizilir.
g. Pilye komşu kirişe, komşu kirişin temiz açıklığının ¼ ‘i kadar geçer.
h. Etriyeler kolon ve temel kenarlarından 5 cm sonra etriye sıklaştırılması (2h) yapılmalıdır.
i. Etriye aralıkları ve sıklaştırma yerleri belirtilir. Bilgileri üzerine yazılır.
j. En kesitler boy kesiti üzerinde gösterilecek. En kesitler her farklı açıklık ve kirişlerden alınmalıdır.
k. Boy kesitinde atılan donatıların açılımları boy kesitin altına çizilir. Donatılar mesnetten mesnede çizilir.
l. Montaj donatıları çizilirken çizilecek demirin boyu 12 m den büyük ise donatılar
eklenerek yapılır. Donatı ekleri açıklıklara denk getirilmelidir.
m. Gövde donatısı kiriş yüksekliğinin ortasına yapılır. Montaj donatısı gibi uygulama yapılır.
n. Statik hesaplamalar sonucu eksik olan donatılar ilave edilmelidir.
o. Kesitin geçtiği yerdeki sömeli ve kirişler çizilmelidir.
p. Statik hesaplama sonunda ve kirişin büyüdüğü yerlerde kirişlerde birden fazla etriye kullanılabilir.
2.4 Temel Detayı Çiziminde İş Sırası
Temel kalıp planı çizildikten sonra buna göre; temel detayları ile donatı detayları
çizilecek ve bilgileri yazılacaktır.

KAYNAK:megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :