Kapat

ŞÖMİNE VE BARBEKÜ

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. TUĞLALAR İLE ŞÖMİNE ÖRME
1.1. Şömineler
1.1.1. Tanımı
Odalarda genellikle duvar kenarlarında, tuğla veya taştan yapılmış olan ocaklardır.
Kimi zaman bir ihtiyaç, kimi zaman bir süs olarak kullanılmış, geçmişten günümüze kadar
insanların ateşin karşısında duyduğu sıcaklığı odamıza taşıyan bir araç, bir kültür olmuştur.
Günümüzde şömine bir dekorasyon aracı olmasının yanı sıra son derece işlevsel bir
ısıtma aracıdır (Resim 1, 2 ve 3). Şömine yapımında ve montajında kullanılan teknolojinin
gelişmesi, şömineyi istenen bütün mekânları ısıtabilen bir araç haline getirmiştir.
1.1.2. Özellikleri
Mimar veya içmimar tarafından tasarlanan şömine, oda veya salonun döşemesi
yapılmadan bitirilmelidir. Şöminenin dış kaplaması da parke, marley, halı vb. yer
kaplamasından önce tamamlanmalıdır. Şöminenin dış kaplaması, bulunduğu bölümün
dekorasyonuna uygun bir malzeme ile yapılır. Aşağıda sıralanan malzemelerden biri veya
birkaçı dış kaplama malzemesi olarak kullanılabilir.
— Mermer (Resim 1.4) — Doğal taş (Resim 1.5) — Alçı (Resim 1.6) — Cam tuğla
(Resim 1.7)— Seramik (Resim 1.8) — Ahşap (Resim 1.9) — Pres tuğla (Resim 1.10)
— Demir veya demir alaşımlı (pirinç, bakır vb.) levha (Resim 1.11)
Konutlardaki şöminelerin çevresi ateşe dayanıklı özel yapı malzemeleri ile kaplanmalı
ve yangına karşı önlemler alınmalıdır. Konutların yangına karşı duyarlı bölümlerinde şömine
yapmak yanlıştır.
Döşemeye parke veya tahta gibi kolay yanabilen malzeme kaplanmış odalarda
şöminenin önü 50 cm genişliğinde yanmaz bir malzeme ile korunmalıdır (Şekil 1.1).
Mermer, taş veya metal bir plaka bu amaçla kullanılabilir (Resim 1.12). Koruyucu plaka
şöminenin iki yanından 20 cm taşırılmalıdır (Şekil 1.1).
1.1.3. Çeşitleri
Şömineler yapıldığı malzeme, yapım şekli ve ateşlik kısmının yapım yöntemine göre
çeşitlendirilir. Bunlar:
Yapıldığı malzemeye göre; taş şömine, tuğla şömine ve hazır blok şömine,
Yapım şekline göre; modern şömine, klasik şömine ve rustik şömine,
Ateşlik kısmının yapımına göre ise; açık hazne şömine ve kapalı hazne şömine
isimlerini alırlar.
Şöminelerde bu sınıflandırmanın her biri tek başına bir şey ifade etmez. Bu nedenle sınıflandırmanın
hepsi birden bir şömine üzerinde toplanması gerekir. Örneğin; bir şömine tuğla malzemeden örülüp modern
görünüme sahip olup kapalı hazne yapılabilir (Resim 1.13). Bu örnekleri, değişik sistemlerde çoğaltmak mümkündür.
1.1.4. Görevleri
Yapılış tarzından dolayı şömineler yalnız önünde
oturanları değil, aynı zamanda odayı da ısıtır. Bundan dolayı ısıdan en yüksek derecede
yararlanıldığı gibi odundan da tasarruf yapılır. Tasarımda çoğunlukla uygulanan bir şömine
biçimi yoktur. Şekil, malzeme ve süsleme içmimar veya mimarın anlayışına göre değişir.
Ancak yapım teknikleri yönünden uyulması gerekli kurallar vardır. Yapım şekli, teknik
kurallara uymayan şömine tüter, iyi yanmaz, çevresini kirletir, yangına ve zehirlenmelere
neden olabilir.
Şömineler, dört bölümden oluşur. Bunlar; odunun yandığı kısım yani ateşlik, yanma
sırasındaki zararlı gazların çıkışını sağlayan duman kapağı, kapaktan başlayıp baca deliğine
kadar devam eden piramit biçimindeki boşluk yani davlumbaz ve dumanı davlumbazdan
çekip havaya vermeye yarayan kanal yani bacadır.
Şekil 1.2: Şömineyi oluşturan bölümler
1.1.5. Kullanıldığı Yerler
Ateş, insan yaşamında bütün çağlar boyunca önemli bir yer tutmuştur. Bu
tutku, modern yapılarda ocaktan geliştirilen şömine ile karşılanmak istenir.
Şöminenin konumu, aileye ve misafirlerine bir ateş çevresinde toplanma
olanağı vermelidir. Şömine çevresinde kanepe, koltuk, minder vb. oturma
eşyasının konulmasına yeterli alan bulunmalıdır. Şömine ve oturma grubu,
geçiş yolu üzerinde olmamalıdır (Şekil 1.3).
Şekil 1.3: Şömine için uygun olmayan konum
Şömineye yakın ve görüş açısı içindeki kapılar oturanların huzurunu kaçırır. Oda veya
salonun içe doğru çıkıntılı duvarları şömine için uygun yerler değildir. Bu durumda oturma
grubunun düzenlenmesi sorun çıkarabilir ve salonun diğer bölümleri ile uyum sağlamak
güçleşir. Ayrıca, bulunduğu duvar ile şöminenin büyüklüğü yüzey ve hacim yönünden
uyumlu olmalıdır (Şekil 1.4, 5, 6, 7 ve 8).
1.2. Şömine Kalıpları
1.2.1. Tanımı
Şömine duvarlarının dayanıklı ve sağlam olması için davlumbaz altına, projelerindeki
biçimlerinde kalıcı olarak durmalarını sağlamak için geçici olarak ahşaptan yapılan yüzey
kaplamalarına şömine kalıbı denir. Kalıp sisteminin içine tuğla, taş veya beton
malzemelerinden biri uygulanarak yük taşıma özelliği artırılmış şömineler elde edebiliriz.
1.2.2. Çeşitleri
Bina yapı elemanları fonksiyonlarına, kullanılan malzemenin cins ve özelliğine, yük
taşıma durumuna göre şekillendirilir. Şöminelerde bu elemanlardan biridir. Güzel görünmesi
önemli olan şöminelerin ağız denilen kısımları isteğe göre kâgir malzemelerle kavisli olarak
üzerine gelen yükleri taşıyıp oturduğu mesnetlere iletecek şekilde yapılabilir. Kemer adı
verilen bu yapı elemanları doğal taşlar, tuğla veya özel olarak hazırlanmış beton bloklar harç
ile örülerek yapılır.
Kemerlerin yapılması esnasında kemere geometrik şekil vermeye ve kemer taşlarının
ağırlığını taşımaya yarar. Şöminenin ön kısmına verilmek istenen şekle göre kalıbında şekli
değişir. Düz kemer kalıbı, düz dişli kemer kalıbı, basık kemer kalıbı, yarım daire kemer
kalıbı ve sivri kemer kalıbı bunlara örnektir.
1.2.3. Yapılışı
Şömineye yapılacak olan kemerin kalıbı, projesindeki şekle uygun olarak kalıp
kanatları ve yükünü taşıyan kalıp iskelesinden meydana gelir.
Kalıp kanatları, şömine açıklığı az olduğu için 2–3 cm kalınlığındaki tahtalarla yapılır.
Kemer şekli gerçek büyüklüğünde, düzgün bir yerde, kanat tahtası üzerinde çizilir ve çizgi
üzerinden kesilerek kemer kavisini verecek kanatlar hazırlanır. Kemer genişliğine göre ön ve
arka yüzeyleri oluşturmak için karşı karşıya getirilen kanatların açılmaması için üst ve alttan
bağlayıcı çıtalar çakılır. Kemer genişliği bir tuğla veya daha az ise kanatların açılmaması için
kanatlar üzerine 2x3 cm’ lik çıtalar 1 cm aralıklarla çakılır.
Kemer kalıp iskelesi, kanatları ve üzerlerine gelen yükleri taşıyan başlık, dikme,
çapraz ve kamalardan meydana gelir. Kemer yapıldıktan sonra kalıp 3–8 gün arasında
sökülebilir (Şekil 1.9). Düz kemerlerde, kemer yapılıp kalıp söküldükten sonra oturmalar
dikkate alınarak dişli yapılır (Şekil 10).
1.3. Tuğlalarla Şömine Örme Kuralları
1. Ateşe dayanıklı örgü harcı torbalarda hazır olarak piyasada bulunmaktadır. Örneğin ateşe karşı dayanıklı
olan şamot harcı şömine örgüsünde kullanılabilir
2. Örgü harcı kuru olarak iyice karıştırılmalıdır.
3. Kuru olarak iyice karıştırılan harca yavaş yavaş temiz su ilave edilirken karıştırma işlemi devam etmelidir
(sürüldüğünde tuğla yüzeyinde kalacak kıvama gelinceye kadar) (Resim 1.16).
4. Tuğlalar su ile ıslatılmalıdır (Resim 1.17).
5. Harç zemine düzgünce serilmelidir (Resim 1.18).
6. Tuğlalar harcın üzerine iyice bastırılarak oturtulmalıdır (Resim 1.19).
7. Örgüye konulacak tuğla bir elde tutulduktan sonra diğer eldeki mala ile yeterli miktardaki harç
alınarak tuğlanın örgü yapılacak kısmına sürülür.
8. Elde hazır tutulan tuğla zaman kaybetmeden ve uygun konumda harç üzerine yerleştirilir (Resim 1.20).
9. Derzlerin içindeki boşluklar harç ile doldurulmalıdır (Resim 1.21).
10. Tuğla örgüdeki yerine konmasından sonra fazla oynatılmamalıdır.
11. Tuğlanın oynatılması zorunlu ise eski harç iyice temizlenmeli ve aynı işlem hazırlanan yeni harçla tekrarlanmalıdır.
12. Şöminenin projesindeki ölçülerine dikkat edilerek örgü işlemi tamamlanmalıdır.
1.4. Tuğlalarla Şömine Örülmesi
1. Şömine yapım yeri ve boyutları belirlendikten sonra, şömineyi taşıyacak olan ayak
duvarlarını örünüz (11. Sınıf BARBEKÜ, BACA VE ŞÖMİNE ÇİZİMİ modülüne
bakınız) (Resim 1.22).
2. Ateşlik kısmının zeminle olan bağlantısını kesmek için 6-40 cm yukarıda ocak
tabanı tuğlalarını örünüz (Resim 1.23).
3. Şöminenin tam yanması ve kolay temizlenmesi isteniyorsa ocak tabanını ızgaralı ve
kül kutulu yapınız (Resim 1.24).
Resim 1.24: Kül kutulu şömine
4. Şöminede ocak bölümünün arka ve yan duvarlarını da ateş tuğlası ve harcı ile
örünüz. Tuğlalar örülürken aralarında boşluk bırakılmamalıdır. Ateş tuğlası döşenen ocak
içinin sıvanması veya boyanması sakıncalıdır.
5. Ocak arka duvarı, şömine ağız açıklığının 1/3 yüksekliğine kadar düşey örüldükten
sonra öne doğru 10-20 cm arasında değişen ölçüde eğimli örülmelidir (Şekil 1.11). Odaya
doğru eğimli arka duvar, ısının odaya yansımasını artırır ve oda daha iyi ısınır (Şekil 1.12).
6. Ocak arka duvarının öne doğru eğik örülmesi sonucu ocak üstünü daraltarak 10-20
cm arasında değişen bir boğaz yapar. Oluşturulan bu boğaz, ocakta çekişi kuvvetlendirir.
Yanma sırasında çıkan zararlı ve zehirleyici gazların bacaya geçişi hızlanır. Böylece dengeli
bir çekiş ve iyi bir yanma sağlanır (Şekil 1.13).
7. Duman kapağını davlumbazın arkasına ocağın ön kısmına yerleştiriniz. Duman
kapağı ocak ağzına uygun ölçüde olmalıdır (Şekil 1.14).
Odun yanıncaya kadar, duman çıktığı süre içinde kapak açık kalır. Duman azalınca
kapak yarım açık bırakılır ve odun tamamen yanıp ateş haline geldiği zaman kapak kapatılır.
Bu şekilde ısı kaybolmaz içeride kalır (Şekil 1.15)
8. Ateşlik kısmının üstüne ocaktan bacaya geçişi sağlayan davlumbaz (duman hücresi)
bölümü yapılır. Dumanın kolaylıkla bacaya geçmesini sağlamak için davlumbazın yan
duvarları 45°-60° arasında değişen eğimle örülerek bacaya bağlanmalıdır (Resim 1.25 ve Şekil 1.16).
Çekişin engellenmemesi için duvarların düzgün ve pürüzsüz olması gerekir. Bu özelliği sağlamak için
demir saçtan davlumbaz şeklinde duman odası yaptırılır ve şöminedeki yerine konur (Şekil 1.17).
Çevre tuğlaları örülerek davlumbaz tamamlanır.
9. Baca davlumbazın üstünden çıkar ve ortasında yapılır. Davlumbaz ile bacanın
bağlantısı düzensiz olursa dengeli yanmayı engeller ve şömine tütebilir.
Bacalar ocak büyüklüğüne göre hesapla yapılır. Baca deliği alanı en az, ateşlik
alanının 1/12’ si kadar olmalıdır. Pratik olarak ateş hücresi (A) uzunluğunu dörde, (B)
yüksekliğini de üçe böler, dikdörtgenlere ayırırsak elde edeceğimiz 12 dikdörtgenden birisi,
baca deliğinin en az ölçüsü olur (Şekil 1.18).
10. Bacanın yüksekliği çatı tepe mahyasını 50 cm geçecek şekilde düzenlenmelidir
(Şekil 1.19). Ayrıca baca içine yağmur ve kar sularının girmemesi için üstlerine şapka
(kapak) yapılmalıdır. Çatıda birleşen bacaların üst delikleri birbirinden bölmeler ile
ayrılmalıdır (Şekil 1.20). Ayrılmadığı takdirde, baca deliğinin birinden çıkan duman diğerine
bastırarak ocağı tüttürür.

2. HAZIR BLOKLARLA ŞÖMİNE ÖRME
2.1. Hazır Bloklarla Şömine Örme Kuralları
1. Hazır blokları harçla örebileceğimiz gibi, bu iş için özel olarak üretilen örgü tutkalı da kullanılabilir. Örgü
tutkalı, uygulamada sağladığı kolaylık, estetik ve derz kalınlığını azaltmasından dolayı tercih edilmektedir. 25 kg’
lık torbalar halinde piyasada bulunmaktadır (Resim 2.26).
2. Temiz bir harç teknesi içine yarısına kadar su doldurulur. Örgü tutkalı suya yavaş yavaş ilave edilirken
sürekli karıştırılır. Orta kıvama gelen karışım 20 dakika bekletildikten sonra kullanılır (Resim 2.27). Örgü tutkalı 8
saat sonra sertleşir ve rutubetten etkilenmez.
3. Hazır bloklar harç ile örülecekse 1 ölçek çimento, 2 ölçek sönmüş kireç ve 8 ölçek
kum önce kuru olarak karıştırılmalıdır (Resim 2.28. 1 ve 2.28. 2). Elde edilen karışıma su
ilave edilerek plastik kıvama gelinceye kadar karıştırılmalıdır (Resim 2.28. 3 ve 28. 4).
4. Şömine uygulamasına başlamadan önce zemin düzgün ve terazisinde olmalıdır. Bunun için temizlenip
süpürülen zemin üzerine çimento harcı ile tesviye tabakası serilir. Teraziye alınan zemin üzerine hazır
blokların harçla temas edecek yüzeyleri ıslatılarak yerleştirilir (Resim 2.29).
5. Örgü tutkalı kullanılarak diğer bloklar örülecekse özel hazır blok malası kullanılmalıdır (Resim 2.30).
6. Hazır blok yerine konulduktan sonra yatay kaydırma, yatay derzde tutkal birikimine ve düşey derzde
boşluk kalmasına neden olacağından bir seferde yerine yerleştirilmeli ve hafif tokmak darbeleri ile teraziye
alınmalıdır (Resim 2.31).
7. Hazır bloklar üzerine örgü tutkalı uygulanarak yatay ve düşey derzler oluşturulur. Derz kalınlığı 2–3 mm
kadar olmalıdır. Tutkal malası çekildiğinde taşan tutkal her seferinde temizlenmelidir (Resim 2.32).
8. Üst üste gelen blokların bindirme payı boylarının yarısı kadar olmalıdır (Resim 2.33).
9. Gerektiğinde bloklar kesilerek daha küçük ölçülerde kullanılabilir. Kesme işlemi
özel testeresi ve gönyesi ile yapılmalıdır. Aşağıdaki resimde hazır blok örgü işlerinde
kullanılan el aletleri tanıtılmıştır (Resim 2.34).
10. Hazır bloklar takviyeli veya çimento harcı kullanılarak örülecekse de aynı kurallar geçerlidir.
1. Testere
2. Gönye
3. Rende
4. Tutkal karıştırma çubuğu
5. Tutkal malası
6. Derz temizleme çubuğu
7. Kanal açıcı
8. Buat açıcı
2.2. Hazır Bloklarla Şömine Örülmesi
1. Şöminenin yeri ve ölçüleri belirlendikten sonra, şömineyi taşıyacak olan
ayak duvarları (subasman) örünüz. (11. Sınıf BARBEKÜ, BACA VE ŞÖMİNE ÇİZİMİ
modülüne bakınız) (Resim 2.35).
2. Ocak tabanını zeminden 6–40 cm yukarıda ateş tuğlaları ile örünüz (Resim 2.36).
3. Hazır blok şöminede ocak bölümünün arka ve yan duvarlarını da ateş tuğlası ve harcı ile örünüz (Resim
2.37 ve Şekil 2.21).
4. Günümüzde modern kapalı hazne şömine yapımı daha çok tercih edildiğinden kapalı hazne arkasına bina
duvarının yüksek ısıdan etkilenmemesi için izolasyon (yalıtım) paneli yerleştiriniz (Resim 2.38).
5. Hazır blok klasik sistem açık hazne şömine yapılacaksa ocak arka duvarı ve duman
kapağı yapımında, tuğla şöminede anlatılan yapım kuralları geçerlidir (Şekil 2.14 ve 15).
6. Ateşlik kısmının üstüne davlumbazın yapımı hazır blok malzeme ile 45°-60° arasında
değişen eğimle örünüz. Duman çıkışının düzgün ve pürüzsüz yüzeyde olması için demir sac
kullanınız ve etrafını hazır blok malzeme ile kapatınız (Resim 2.39).
7. Modern kapalı hazne (Resim 2.40) şöminelerde davlumbazın yerine ısı odası
yapılmaktadır. (Resim 2.41). Ayrıca ısı odasının içine, şöminedeki sıcak havayı mahal içine
ileten kanal ve menfezler yapılır (Resim 2.42).
8. Klasik sistem açık hazne şöminede baca davlumbazın üst ortasında getirilmeye
çalışılmalıdır. Bacanın eğimli bağlanma zorunluluğu varsa, başlangıcı davlumbazdan en az
50 cm sonra olmalıdır (Şekil 2.22).
9. Kapalı hazne şöminede, baca bağlantısı olarak hazneye bağlanan duman
borusunu kullanınız (Resim 2.43). Bu borunun etrafı 400°C’ ye dayanıklı özel
izolasyon panelleri ile kapatılır (Resim 2.44). Ayrıca duman borusunun tavandaki
baca kanalına sızdırmazlık emniyeti sağlanarak montajını yapınız (Resim 2.45).
10. Isı odasının çevresini hazır blok malzemeler ile kapatınız, menfez yerleri
hazırlayınız ve dış kaplama işlemi ile şömine yapımını tamamlayınız (Resim 2.46).
3. TAŞLARLA ŞÖMİNE ÖRME
3.1. Taşlarla Şömine Örme Kuralları
Oldukça az görülen, işçiliği pahalı ve zor olan taş şömineler, taş ocaklarından
çıkartılarak getirilen ve yerinde veya inşaat sahasında şekillendirilen malzemelerle örülerek
yapılır. Şömine yapımında kullanılan taşlar, çatlaksız olmalı ve ufak bir darbede ufalanacak
kadar dayanıksız olmamalıdır. Yapımında kullanılacak olan taşların düzgün şekilli olması
şöminenin güzel görünmesini sağlar. Bunu için ölçüleri birbirine yakın olan ve işçiliğinin
kolay olmasından dolayı tercih edilen kesme taşlar kullanılmalıdır.
1. Ateşe dayanıklı şamot harcı taş şömine örülmesinde kullanılabilir. Şamot harcının
hazırlanması tuğla ile şömine örme faaliyetinde anlatılmıştı.
2. Uygulamaya başlamadan önce zemin düzgün ve terazisinde olmalıdır. Temizlenip
süpürülen zemin üzerine önceden hazırlanan çimento harcından tesviye tabakası serilir.
3. Teraziye alınan zemin üzerine taşlar harçla temas edecek yüzeyleri ıslatılarak yerleştirilir.
4. İlk sıranın üstüne gelecek olan kesme taşların bağlantısı şamot harcı ile yapılmalıdır.
5. Kullanılan kesme taşların derz kalınlıkları 1 cm’ yi geçmemelidir.
6. Derz boşluklarının üst üste gelmemesi için kesme taşları farklı boyutlarda kullanmalıyız.
7. Düzgün yüzeylere sahip bir şömine ve yapımında kullanacağımız diğer
malzemelerle uyumlu kesme taşlar olması için kalınlık ve yükseklikleri 10 cm ‘den fazla olmamalıdır.
3.2. Taşlarla Şömine Örülmesi
1. Şöminenin yeri ve ölçüleri belirlendikten sonra, şömineyi taşıyacak olan ayak
duvarları (subasman) örünüz. (11. Sınıf BARBEKÜ, BACA VE ŞÖMİNE ÇİZİMİ
modülüne bakınız) (Resim3.47).
2. Ocak tabanını zeminden 6–40 cm yukarıda ateş tuğlaları ile örünüz (Resim 3.48).
3. Açık hazne taş şöminede, ocak bölümünün arka ve yan duvarlarını da ateş tuğlası ve
harcı ile örünüz (Şekil 3.11, 12 ve 13).
4. Açık hazne taş şöminelerde duman kapağı tuğla şömine yapımında olduğu gibi
yapılır (Şekil 3.14 ve 15).
5. Ateşlik bölümünün üstüne davlumbazın yapılabilmesi için, davlumbaz şeklinde 45°-
60° bükülmüş olan demir sac kullanılır. Çünkü duman çıkışının pürüzsüz yüzeyde olmasını
sağlamamız gerekir. Daha sonra etrafı kesme taş malzeme ile örülerek kapatılır (Resim 3.49).
6. Baca mümkün olduğu kadar davlumbazın üst ortasına getirilmeye çalışılmalıdır.
Bacanın eğik bağlama zorunluluğu varsa, başladığı yer ile davlumbaz arasında en az 50 cm
lik düz bir boğaz olmalıdır (Şekil 3.21).
7. Günümüzde ısı tasarrufundan ve yapım kolaylığından dolayı tercih edilen
kapalı hazne şöminelerin ocak bölümleri kapalı hazneden yapıldığı için sadece ocak
tabanları ateş tuğlasından yapılır. Yüksek ısıdan dolayı şömine ve bina duvarlarını
korumak; ayrıca ısınan havayı odaya yansıtmak için izolasyon panelleri kullanılmaktadır (Resim 3.50).
8. Kapalı hazne şöminelerde davlumbazın yerini ısı odası denilen, sıcak havayı odaya
iletmek için boru ve menfezler kullanılarak yapılan sistemler alır (Resim 3.51 ve 52).
9. Kapalı hazne şöminelerde baca borusu haznedeki yuvasına monte edilir (Resim 53)
ve diğer ucu döşemedeki baca kanalına bağlanarak zehirli gazların ve dumanların binadan
uzaklaştırılması sağlanır. Bağlantı yerlerinde unutulmaması gereken sızdırmazlık emniyeti
sağlanmasıdır (Resim 3.54).
10. Isı odasının ve baca bağlantılarının çevresi taş veya istenilen herhangi bir malzeme
ile kapatılmalıdır (Resim 3.55 ve 56).

4. TUĞLALARLA BARBEKÜ ÖRME
4.1. Barbeküler
4.1.1. Tanımı
Balkonlarda veya açık alanlarda duvar içerisinde gömülmüş veya açıkta pişirme işinin
yapıldığı standart norm ve ölçülerinde tuğla, taş veya hazır blok malzemeler ile yapılmış ocaklardır.
4.1.2. Özellikleri
Barbekülerin en önemli özelliği sadece pişirme amacıyla kullanılmasıdır. Açık alanlarda
sabit veya hareketli olarak kullanılması barbekünün kullanım kolaylığını artırmaktadır.
Çok katlı konutların balkonlarında duvar içerisine gömülerek yapılan barbeküler kullanım kolaylığı
açısından aynı rahatlığı sağlamaktadır (Resim 4.57). Barbekülerin kullanım özelliğinden dolayı
malzemelerin koyulacağı tezgâh ve dolapların da düşünülmesi gerekir. Çok amaçlı düşünülen ve
barbekünün kullanımını kolaylaştıran yardımcı bölmelerin yapımı barbekünün yapıldığı yerin
büyüklüğüne göre değişir. Barbekülerin nasıl projelendirileceği, barbekü, şömine ve baca çizimi
11. sınıf modülünde anlatıldı. Bu modülden faydalanarak özelliklerine uygun olarak
barbeküleri tuğla ile uygulayabiliriz.
4.1.3. Çeşitleri
Barbeküler, yapıldığı malzemenin cinsine ve yapım şekline göre çeşitlendirilir.
Yapıldığı malzemenin cinsine göre:
1. tuğla barbekü,
2. taş barbekü
3. hazır blok malzemeden yapılan barbekü
Yapım şekline göre:
1. açık barbekü (Resim 4.58)
2. kapalı barbekü (Resim 4.59) isimlerini alır.
4.1.4. Görevleri ve Kullanıldığı Yerler
Barbekülerin yerine getirdiği tek görev vardır; o da pişirme işinin yapılması. Bu görevi
yerine getirirken kişilere kullanım kolaylığı sağlaması gerekir.
Açık alanlarda kullanılan barbeküler genellikle hareketli yani taşınabilir olma
özelliğine sahiptir. Açık alanlarda kullanılan barbekülerin sabit olanları da vardır (Resim
4.60). Bu tipteki barbekülerin, kötü hava koşullarına önlem almak için üst ve yanlarının
kapatılması gerekebilir.
Balkon veya teraslarda yapılan barbeküler sabit ve duvar içerisine gömülü olması
gerekir. Bu tip barbekülerle birlikte çok amaçlı tezgâh ve dolap gibi bölümlerinde yapılması
barbekü görüntüsüne güzellik katmakla birlikte kullanımında da kolaylık sağlamaktadır
4.2. Barbekü Kalıpları
4.2.1. Tanımı
Barbekü duvarlarının dayanıklı ve sağlam olması için projelerindeki biçimlerinde
kalıcı olarak durmalarını sağlamak için geçici olarak ahşap veya metalden yapılan yüzey
kaplamalarına barbekü kalıbı denir.
Hazır olarak üretilen ve açık alanlarda kullanılan barbekülerin yapımında kalıp sistemi
daha fazla tercih edilmektedir.
4.2.2. Çeşitleri
Barbekülerin sağlam ve uzun ömürlü olması gerekmektedir. Taşıyıcı kısımlarının
düzgün ve güzel görünüşlü olması için kalıp sistemlerinden yararlanmak gerekir.
Barbekülerin ayak bölümleri taş, tuğla veya hazır blok malzemelerden herhangi biriyle
yapılabildiği gibi, kalıp içinde şekillendirilmiş beton elemanlarla da yapılabilir. Ayrıca ayak
kısımları değişik malzemelerden yapılan barbekülerin tezgâh denilen kısımları kalıplanarak
şekillendirilen beton elemanlardan yapılabilir.
4.2.3. Yapılışı
Barbekülerin hazır olarak üretimi, bütün elemanlarının kalıp sisteminden yararlanıp
betondan yapılması ile olur. Kalıplar, standartlara göre değişen boyutlara sahip barbekülerin
üretimine yardımcı olmaktadır. Barbekü kalıp elemanları ahşap veya metal malzemelerden
olabilir.
Kalıplar içerisinde üretilen barbekü elemanları parçalar halindedir. Kullanılacağı yerde
parçalar halindeki barbekünün montajı yapılarak kısa zamanda ve güzel görünüşlü
barbeküler elde edilir. Bu tip barbeküler daha çok açık alanlarda hareketli olarak
kullanılacaksa tercih edilir.
Balkonlarda duvar içerisine gömülmüş sabit barbekülerin yapımında, ayak, ocak ağzı
ve içi ile baca kısmı tuğla, taş veya hazır blok malzemelerden tezgâh ve kirişleri ise kalıp
sistemini kullanarak üretilen beton malzemesinden yapılır.
Hazır barbekü üretimi seri üretim olduğu için orada kullanılan kalıpların boyutları
standarttır. Yerinde üretilen barbekülerin boyutları standart olmayacağından, yani yapılacağı
yere uyumlu bir barbekü üretileceğinden kullanılacak olan kalıp malzemelerinin de boyutları
ile ilgili herhangi bir ölçü verilemez. Ancak kullanılacak olan kalıp tahtalarının 2–3 cm
kalınlığında olması ve bu kalıp sisteminde kanatları ve üzerine gelen yükleri taşıyan başlık,
dikme, çapraz ve destek çıtalarının zayıf malzemelerden olmaması mümkün olduğunca ek
yapılmadan kullanılması gerekir.
4.3. Tuğlalarla Barbekü Örme Kuralları
1. Ateşe dayanıklı örgü harcı veya çimento harcı barbekü örgüsünde kullanılmalıdır (Resim 4.62).
2. Örgü harcı kuru olarak iyice karıştırılarak homojen bir karışım elde edilmelidir (Resim 4.63).
3. Kuru olarak iyice karıştırılan harca temiz su ilave edilerek karıştırma işlemi devam etmelidir. Bu işlemde
önemli olan kullanacağımız kadar harcın hazırlanmasıdır.
4. Harç sürüldüğünde tuğla yüzeyinde kalacak kıvama geldiğinde kullanıma hazırdır. Yine de sık sık
harcı karıştırmak gerekir. Hazırlanan harcı, tekne veya el arabası içinde tutarak yabancı maddelerden uzak
tutmalıyız (Resim 4.64).
5. Barbekü yapımında kullanılacak olan tuğlalar su ile ıslatılarak harcın içindeki karışım suyunu emmesini engelleriz (Resim 4.65)
6. Örgü işlemine barbeküyü taşıyacak olan ayak tuğlalarından başlarız. Bunun için harç zemine düzgünce serilmelidir (Resim 4.66).
7. Tuğlalar zemine serilen harcın üzerine iyice bastırılarak oturtulmalıdır (Resim 4.67).
8. Örgüye konulacak tuğla bir elde tutulduktan sonra diğer eldeki mala ile yeterli miktardaki harç alınarak
tuğlanın örgü yapılacak kısmına sürülür. Tuğla zaman kaybetmeden en uygun konumda harç üzerine yerleştirilir (Resim 4.68).
9. Tuğla, örgüdeki yerine konmasından sonra fazla oynatılmamalıdır. Oynatılması zorunlu ise eski harç
iyice temizlenmeli ve aynı işlem yeni harçla tekrarlanmalıdır.
10. Derzlerin içindeki boşluklar harç ile doldurulmalıdır (Resim 4.69).
11. Barbekünün projesindeki ölçülerine dikkat edilerek örgü işlemi tamamlanmalıdır.
4.4. Tuğlalarla Barbekü Örülmesi
1. Barbekü yapım yeri belirlenip, projesi çizildikten
sonra özelliklerine göre değişen boyutlardaki taşıyıcı ayak
duvarları örülür (Resim 4.70).
2. Barbekünün ayakları arasında çok amaçlı
kullanılacak olan dolap kısımlarının düzgün ve ölçüsünde
olmasına dikkat edilmelidir (Resim 4.70) .
3. Ayakların üstüne yapılacak olan tezgâh betondan
olacaksa kalıp hazırlanmalıdır.
4. Kalıp kullanılmadan hazır malzemelerden
(mermer, granit vb. taş malzemeler) yapılacaksa
tezgâhın şekline ve boyutlarına göre hazırlanarak
yerine monte edilir.
5. Barbekü ateş ocağının geleceği bölüme beton
döküp diğer kısımları hazır taş malzemeden yapmak
daha sağlam ve güzel görünüşlü olmasını sağlar
(Resim 4.71).
6. Barbekü ateş ocağının yan duvarları ateş tuğlası
ile örülmelidir. Örgü harcı olarak şamot harcını tercih
ederek ateşe dayanıklı olmasını sağlarız.
7. Ateş ocağı kısmının yapımı sırasında ocak
duvarı içerisine ızgara koyulması için değişik aralıklarda
dişler yapılmalıdır (Resim 4.72).
8. Ateş ocağının üst kısmına davlumbaz yapılır. Dumanın
kolaylıkla geçmesini sağlamak için davlumbazın yan duvarları
45°-60° eğimle örülerek bacaya bağlanmalıdır (Resim 4.73).
9. Baca davlumbazın üstüne ve ortasına yapılır. Davlumbaz
ile baca bağlantısı düzensiz olursa tütme yapar ve barbeküyü
kullanan kişileri rahatsız eder (Resim 4.74).

5. HAZIR BLOKLARLA BARBEKÜ ÖRME
5.1. Hazır Bloklarla Barbekü Örme Kuralları
1. Hazır blokları harçla örebileceğimiz gibi, bu iş için
özel olarak üretilen örgü tutkalı da kullanılabilir. Örgü
tutkalı, uygulamada sağladığı kolaylık, estetik ve derz
kalınlığını azaltmasından dolayı tercih edilmektedir. 25 kg
‘lık torbalar halinde piyasada bulunmaktadır (Resim 5.75).
2. Temiz bir harç teknesi içine yarısına kadar su
doldurulur. Örgü tutkalı suya yavaş yavaş ilave edilirken
sürekli karıştırılır. Orta kıvama gelen karışım 20 dakika
bekletildikten sonra kullanılır (Resim 5.76). Örgü tutkalı 8
saat sonra sertleşir ve rutubetten etkilenmez.
3. Hazır bloklar harç ile örülecekse 1 ölçek çimento, 2 ölçek sönmüş kireç ve 8 ölçek
kum önce kuru olarak karıştırılmalıdır (Resim 5.77. 1 ve 5.77. 2). Elde edilen karışıma su
ilave edilerek plastik kıvama gelinceye kadar karıştırılmalıdır (Resim 5.77. 3 ve 5.77. 4).
4. Şömine uygulamasına başlamadan önce zemin
düzgün ve terazisinde olmalıdır. Bunun için temizlenip
süpürülen zemin üzerine çimento harcı ile tesviye tabakası
serilir. Teraziye alınan zemin üzerine hazır blokların
harçla temas edecek yüzeyleri ıslatılarak yerleştirilir
5. Örgü tutkalı kullanılarak diğer bloklar
örülecekse özel hazır blok malası kullanılmalıdır (Resim
6. Hazır blok yerine konulduktan sonra yatay
kaydırma, yatay derzde tutkal birikimine ve düşey derzde
boşluk kalmasına neden olacağından bir seferde yerine
yerleştirilmeli ve hafif tokmak darbeleri ile teraziye
alınmalıdır (Resim 5.80).
7. Hazır bloklar üzerine örgü tutkalı uygulanarak
yatay ve düşey derzler oluşturulur. Derz kalınlığı 2-3 mm
kadar olmalıdır. Tutkal malası çekildiğinde taşan tutkal her
seferinde temizlenmelidir (Resim 5.81).
8. Üst üste gelen blokların bindirme payı boylarının
yarısı kadar olmalıdır (Resim 5.82).
9. Gerektiğinde bloklar kesilerek daha küçük ölçülerde kullanılabilir. Kesme işlemi
özel testeresi ve gönyesi ile yapılmalıdır (bu aletler daha önce şömine konusunda açıklanmıştır).
10. Hazır bloklar takviyeli veya çimento harcı kullanılarak örülecekse de aynı kurallar geçerlidir.
5.2. Hazır Bloklarla Barbekü Örülmesi
1. Barbekü yapımına yeri ve ölçüleri belirlenip projesi
çizildikten sonra, barbeküyü taşıyacak olan ayak duvarları ile başlanır (Resim 5.84).
2. Ayak duvarları arasında çok amaçlı kullanılacak olan dolap bölümlerinin yapımı düzgün ve ölçüsünde olmalıdır.
3. Ayakların üstüne yapılacak olan tezgâh betondan yapılacaksa kalıp hazırlanmalıdır.
4. Kalıp kullanılmadan hazır malzemelerden tezgâh yapılacaksa şekil ve
boyutlarına göre hazırlanarak yerine monte edilir
5. Barbekü ateş ocağının geleceği bölüme
beton döküp diğer kısımları hazır malzemeden yapmak daha kullanışlı olmasını sağlar.
6. Barbekü ateş ocağının alt ve yan duvarları ateş tuğlası ile örülür. Örgü harcı
olarak şamot harcını tercih ederek ateşe dayanıklı olmasını sağlar (Resim 5.86).
7. Ateş ocağının üst kısmına davlumbaz yapılır. Dumanın kolaylıkla geçmesini sağlamak
için davlumbazın yan duvarları 45°-60° eğimle örülerek bacaya bağlanmalıdır (Resim 5.87).
8. Baca davlumbazın üstüne ve ortasına yapılır. Davlumbaz ile baca bağlantısı düzensiz
olursa tütme yapar ve barbeküyü kullanan kişileri rahatsız eder.

KAYNAK:megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :