Kapat

NOKTAYI TESPİT ETME

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. ÇİZİM ARAÇ GEREÇLERİNİ HAZIRLAMAK
1.1. Koordinat Ekseni Çizmeye Yarayan Araçlar
1.1.1. Çelik Cetvel
Çelik cetveller genellikle pafta kareler ağını, yol, demiryolu, kanal, enerji nakil
hatlarının uzun ve düz çizgilerini çizmek için kullanılır. Çelik cetvellerin eni 4 cm, boyu 50–
100 cm ve kalınlığı 1 mm’den başlayarak değişik kalınlıkta olabilir. Tutmak için üzerinde iki
vida vardır. Bir tarafı eğik (şevli) olarak kesilmiştir. Şevli taraf üzerinde mm, cm, dm ve 1 m
bölümleri vardır. (Resim: 1)
1.1.2. Kare Plaka
Pafta karelajları daha kolay bir şekilde kare plaka ile çizilir. 75x105 cm2
büyüklüğünde ve boyut değiştirmeyen bir karışımdan yapılmıştır. Üzerinde, kenarları 100
mm olan bir karelajın köşeleri 3’er mm büyüklüğünde delinmiştir. Plağın derinliklere tam
uyacak ve plak üzerine konulduğu zaman iğnesi tam dik duracak şekilde bir iğneleme düzeni vardır.
Karelajın iğnelenmesi için kare plağı paftanın üzerine, delikler kenarlardan 5 cm
uzunlukta kalacak şekilde konulduktan sonra, iğneleme düzeni her deliğe ayrı ayrı konulup
üzerinden iğne basılarak paftada iz bırakması sağlanır. Sonra iğnelenmiş noktalar arası sert
ve ucu çok sivri kurşun kalemle birleştirilerek pafta karelaj ağı çizilmiş olur.
Kare plaklar üzerine yük konulmamalıdır ve koruyucu kılıf içinde muhafaza edilmelidir.
İğneleme düzeninde işi bitince hemen kutusuna konulmalı, sert yerlere çarpmamasına
dikkat edilmelidir.
1.1.3. Koordinatoğraflar
Koordinatları belli noktalar en hassas bir şekilde koordinatograflarla çizilirler.
Koordinatları çok fazla noktanın çizimi için ekonomik olurlar. Bu nedenle, çok fazla işi olan
kurumların alabileceği kadar pahalı aletlerdir.
Koordinatoğraflarla, sağlam ve çok kalın resim tahtası olan bir masada, birbirine dik
iki kızak üzerinde hareket eden düzenle noktanın koordinatları çizilir. Masaların boyutları
50x50 cm2’den 150x200 cm2’lik bir alana kadar çizim yapabilecek şekilde olanları vardır.
Elde edilen çizim hassasiyeti ± 0.03 mm ile ±0.05 mm arasındadır. Paftaların karelajı da
kolay, çabuk ve hassas olarak yapılabilir.
Son yıllarda, elektronik sanayindeki gelişmeler bu alanda da etkisini göstermiştir.
Delikli bant ya da delikli kart sistemine göre çalışan elektronik koordinatoğraflar yapılmıştır.
Şekil 1: Kare plaka ve iğnesi
1.2. Kurşun Kalemler
Haritalar, ölçeği ve ölçü yöntemli ne olursa olsun önce kurşun kalemle çizilir. Kurşun
kalemle yapılan çizim tamamlandıktan ve çizim kontrolü yapıldıktan sonra mürekkeplemeye
geçilir. Bu nedenle harita çiziminde kullanılacak kurşun kalemin özeliklerinden söz etmek
uygun olur.
Çizim kurşun kalemleri 16 sertlik derecesinde grafit minli olarak yapılmışlardır. “H”
harfi kalemin sertliğini, B yumuşaklığını ifade etmektedir. F ise sert-yumuşak, HB de yarı
yumuşak uçları ifade eder.
Harita çizim işlerinde HB, F, H, 2H, 3H, 4H, 5H en çok kullanılan uçlardır. HB, F, H
ölçü krokisi düzenlenmesi işlerinde; 2H, 3H uçları saydam altlıklar üzerine yapılan
çizimlerde, 3H, 4H, 5H uçları ise resim kâğıtları üzerine yapılan çizimlerde uygun uçlardır.
Koordine kareler ağı, yol demiryolu, enerji nakil, kanal projeleri gibi hassas ve uzun düz
çizgi gerektiren çizimlerde, 6H, 8H sertliğindeki uçlar kullanılmaktadır.
1.3. Mürekkeplemeye Yarayan Araçlar
Kurşun kalemle çizim işlemi tamamlanıp; kontrolü yapıldıktan sonra mürekkepleme
işlemine geçilir.
Mürekkepleme işleminde aşağıdaki araçlar kullanılır.
1.3.1. Tarama Kalemi
Küçük yazı ve rakamların yazılmasında, eğrilerin serbest elle çizilmesinde kullanılan
basit bir araçtır. Bir küçük uç ve saptan oluşur.
1.3.2. Trilinler
Her kalınlıktaki çizgiyi çizebilen tirilinler; iyi kaliteli çelikten yapılmış maşa
biçiminde bir uç kısımdan ve bu ucun vidalandığı bir sap kısımdan ibarettir. Bir tirilinde en
önemli nokta tirilinin her iki bacağının aynı uzunlukta ve incelikte olmasıdır. Tirilinler
kullanılırken daima çizim kâğıdına dik durumda tutulur.
1.3.3. Grafoslar
Grafoslar, teknik resim ve harita çizim işlerinde çizgi çizmek ve yazı yazmak için
yapılmış bir nevi kalemdir. Bir uç kısmı ile sap kısmından oluşur. Grafoslar ile istenilen
incelik ve kalınlıkta çizgi çizmek, yazı yazmak mümkündür. Çeşitli çizgiyi çizebilmek ve
yazı yazabilmek için değişik tiplerde grafos uçları vardır. Uçlar serilerle adlandırılmaktadır.
Bu seriler; A, T, S, R, O, N ve Z dir.
1.3.4. Rapido Kalemleri
Rapido kalemleri son yıllarda çıkan en seri, çini mürekkebi ile çizgi çizme ve yazı
yazma aracıdır. Rapido takımları genellikle sekiz uçtan oluşur.
1.3.5. Yazı Şablonları ve Yazı Takımları
Yazıları düzgün ve seri yazabilmek için geliştirilmiş bir araçtır. Renkli sellüloidden
yapılmış üzerinde değişik boyutlu harf ve rakamların bulunduğu standart kalıplar, kalıplara
göre numaralanmış uçlardan meydana gelir. Yazı kalıpları sellüloid levhaların alfabe
sırasındaki harflere göre delinmesi ile meydana getirilmiştir. Aynı yazı kalıbında ayrıca
rakamlar ve yazı işaretleri de bulunur.
1.4. Pergeller
Daire yaylarını gerek kurşun kalemle, gerekse çini mürekkebi ile çizemeye yarayan
pergel, iki ayak ve bu iki ayakları birbirine tespit eden bir başlıktan oluşmaktadır. Bu
ayaklardan biri daima iğne uçlu olup daire ve yayın merkezine konur, öteki ucuna ise kurşun
kalem ucu veya tirilin takılarak çizim yapılır. Pergelle çalışmaya başlamadan önce başlık
kısmının normal sıkıştırılmış olmasına, kurşun kalem ucu veya tirilin takıldığında bunların
oynamayacak derecede sıkıştırılmasına ve iğne uçla öteki ucun aynı boyda olmasına dikkat
edilmelidir. Çalışma bitince iğne ucun bir zarar görmemesi için iğneye bir mantar geçirilirse
iyi olur. Değişik yapıda pergeller vardır. Harita çizim işlerinde aşağıdaki pergeller
kullanılmaktadır.
1.4.1. Nokta Pergeli (Sıfır Pergeli veya Balostro)
Nokta pergeli çok küçük dairelerin çizilmesi için kullanılır. Özellikle kadastral
planlarda taşınmazların sınır ve kırık noktalarına bu pergelle çapı 1 mm olan daireler çizilmektedir.
Bu pergelin bir bacağı başlıkla aynı düşeyde olup, ucunda trilin olan öteki bacak ise
bir yay ve vida yardımı ile bir miktar açılıp kapanmaktadır. Çizim ayağı bir kovan içinde,
sivri ucu taşıyan ayak etrafında dönmektedir.
Nokta pergeli ile 0,2-8 mm yarı çapında daireler çizmek mümkündür. Daha büyük
daireleri çizmek için bu pergel kullanılmaz.
1.4.2. Ölçü Pergeli
Her iki ayağına sivri uç takılmış yalnız ölçü işlerinde kullanılan pergellerdir. Bu
pergel ve cetvel yardımı ile bir cetvel üzerinden alınılacak uzunluk hassas bir şekilde plâna
aktarılabildiği gibi plan üzerinde alınan uzunlukları da cetvel üzerine aktarmak mümkündür.
1.4.3. Bölme Pergeli
Prensip itibarı ile ölçü pergelinin aynısıdır. Yalnız bacaklar arasında bulunan vida
sayesinde bacak arası sabit tutulabildiğinden bir uzunluğu istenilen şekilde bölmeye yaramaktadır.
1.4.4. Değiştirme Pergeli
Değiştirme pergeli basit geometrik şekillerde uzunlukların büyütülmesi ve
küçültülmesi işlerinde kullanılır. Bütün pergeller de çalışma bittikten sonra, pergel
temizlenmeli, bacakların açıklığı ve sıklığı normal duruma getirilmelidir.
1.5. Çizim Cetvelleri
Çizim işlerinde uzunluklar çizim cetvelleri yardımı ile alınmakta ve ölçüler de gene
cetvel yardımı ile haritaya geçirilmektedir. Cetveller fırınlanmış kayın, armut gibi sert
ağaçlardan veya sun’î malzemeden (plastikten) yapılmaktadır. Cetveller uzunlukların
ölçülmesinde, ölçülerin plana geçirilmesine yaradıklarından üzerlerindeki bölümler hassas,
bölüm çizgileri açık ve ince olmalıdır. Cetveller ısı değişiminden etkilenmemeli, ayrıca
düşmeye çarpmaya karşı sağlam olmalıdır. 20 cm’lik cetveller (dubl desimetre), 30 cm’lik
cetveller (tiribi desimetre) çizim işlerinde, ölçü almada ve işaretlemede kullanılır. Bir kenarı
1mm bölümlü, öteki kenarı 0,5 mm bölümlüdür. İyi bir çizim cetvelinin kenarının pürüzsüz
olması, çizgilerin çok iyi görünmesi, kenarının ince olması gerekir. Çizim cetveli sadece ölçü
alma işlerinde kullanılır.
1.5.1. Ölçekli Cetveller
20 cm, 30 cm,50 cm, iki veya üç kenarlı olanları vardır. İki kenarlı cetvellerde iki, üç
kenarlı cetvellerde altı ölçek bulunmaktadır. Üzerindeki ölçek değerlerine göre uzunluklar
alınır. Cetveller seçilirken topografyada kullanılan ölçekler göz önünde bulundurulmalıdır.
Bu ölçekler genellikle; 1/500, 1/1000, 1/2000, 1/5000 dir.
1.5.2. T Cetvelleri
Cetvelin şeklinden dolayı bu isim verilmiştir. Topografya çizim işlerinde kullanılmaz.
1.6. Gönyeler
Gönyeler ağaç, çelik, sellüloid veya başka sun’î malzemeden yapılmaktadır.
Topografik çizimlerde gönyelerin en uygunu saydam sun’î malzemeden yapılmış olanlarıdır.
Gönyeler; bir doğruya dışındaki bir noktadan dik inmek, doğru üzerindeki bir
noktadan dik çıkmak, paralel çizgiler çizmek ve kurşun kalemle de her türlü çizgiyi çizmek için kullanılırlar.
Gönyeler dar açılarına göre 450 ve 600’lik olmak üzere iki tipte yapılmaktadır.
Çizimin doğru çizilmesinde gönyelerin büyük etkisi bulunduğundan 450’lik ve 900’lik açıları doğru olmalıdır.
1.7. Eğri Cetveller (Pistoleler)
Pistoleler, gönye ve pergellerle çizilmesi mümkün olmayan (eğriliği geometrik olarak
belirtilmeyen) eğrilerin çizilmesinde kullanılır. Ağaç ve sun’î malzemeden yapılmış olanları
vardır. Topoğrafyada kullanma alanı sınırlıdır. Eğril belli olmayan imar adalarının, yol
projelerinin, sulama kanalları projelerinin, eğri kısımlarının çizilmesinde kullanılır.
Eğriler elips olduğu gibi parabol, hiperbol veya öteki geometrik eğriler de
olabilmektedir
Eğrinin başladığı ve bittiği sabit noktalar dikkate alınarak pistolenin eğriye en uç
noktadan temas ettirilerek eğri, pistole yardımı ile çizilir.
1.8. Açıölçerler (Minkale)
Açıölçerler; ölçme aletlerinin açı tablalarının bölümlerine uyarak grat veya derece
bölümlü, tam ve yarım daire şeklinde, genellikle PVC esaslı malzemeden üzerleri 1g lık
bölümlü olarak yapılmıştır.
Açıölçerler dış kenarı şevli olarak kesilmiş olup bu kısım ½ grad veya dereceyi
gösterecek şekilde bölümlenmiştir. Hassas çizimlerde büyük çaplısı kullanılmalıdır. Çünkü
açı hatası küçülür.
Açıölçerler, kutupsal koordinat yöntemi (takeometrik alım) ile ölçülmüş alanların
çiziminde, çizim cetveli ile birlikte kullanılırlar. Açıölçerin merkezi, durulan poligon
noktasının merkezine hassas olarak uygulanır.
1.9. Noktalama Ucu
Noktalama ucu yaklaşık olarak 4 mm çapında, 16 mm uzunluğunda ucu oldukça sivri
bir çelik iğneden ibarettir. Çalışma sırasında metal veya sun’î malzemeden bir sapa takılarak
kullanılır. Bazılarında sapına birde büyüteç vidalanmıştır. Topoğrafik çizimlerde noktaların
işaretlenmesi ve noktalama suretiyle yapılan kopya işlerinde pafta kareler ağı kesim
noktalarının işaretlenmesinde kullanılmaktadır. Sivri çelik uçlar çok ince olduklarından
kullanılırken özen gösterilmeli, kırılan sivriltme yerine yeni uç takılmalıdır.
1.10. Kazıma Araçları
Çini mürekkeplerini silmek için kullandığımız araçlara kazıma araçları denir. Bunlar;
traş bıçağı, cam elyaflı silme fırçası ve çini mürekkebi silgileridir. Kazıma sırasında kâğıdın
bozulmaması için kazıma bıçağı keskin olmalıdır. Küçük kazımalar için kullanılmış jilet
bıçakları kırılmak sureti ile sivriltilerek kullanılır. Daha büyük kazımalar için cam elyaflı
kazıma fırçaları uygundur.
1.11. Kalem Açma Bıçağı
Çizim kalem uçlarının 0.1 mm incelikteki çizgileri çizebilmesi gereklidir. Böyle bir
ucu kalem açma makineleri ile elde etmek mümkün değildir. Çizim kalemlerinin çizime
hazırlamak için küçük çakı bıçakları kullanılır. Kalem açma bıçağı her zaman keskin
olmalıdır. Kalemin ağaç kısmı yontulduktan sonra yazıcı uç 6 – 8 mm dışarıda bırakılır. Bu
kısım bıçakla her tarafından iyice sivriltilir.
1.12. Temizleme Araçları
1.12.1 Silgiler
Çizim sırasında çizgi silmek için sık kullanılan bir araçtır. Kurşun kalemle yapılan
çizimler yumuşak lastik veya plastik silgilerle silinir. Silgiler renkli veya beyaz olabilirler.
İyi bir silgi sildiği kâğıtta iz bırakmamalı kâğıda bulaşmamalıdır. Silgilerin her türlü çizgiyi
silenleri vardır. Genel kural; sert çizgilerin sert, yumuşak çizgilerin de yumuşak silgi ile
silinmesi gereklidir.
1.12.2. Temizleme Bezi
Her türlü çizim aracının temizlenmesinde ve çizim kâğıdı üzerindeki toz veya silgi
artıklarının uzaklaştırılmasında kullanılır. Temizleme bezi çok yumuşak olmalı ve her zaman
temiz bulunmalıdır. Pafta tozlarını alanlar özellikle temiz olmalıdır.
1.12.3. Temizleme Fırçası
Temizleme fırçaları çizim kâğıtları üzerindeki toz, silgi ve kazıma artıklarını
temizlemek için kullanılırlar. Bu fırçalar uzun ve yumuşak tüylü, saplı, bir el süpürgesi gibidir.
1.13. Çizim Ortamının Hazırlanması
Arazide yapılan bütün ölçüler ve büroda yapılan hesaplar çizim yoluyla harita şekline
sokulmadıkça kullanılmazlar. Haritaların hassas olması ise arazide yapılan ölçülerin
hassasiyet derecesi ile beraber çizimin de sıhhatli olmasına bağlıdır. Hatta arazideki ölçülerin
hangi hassasiyet derecesinde yapılacağı ile çizimdeki sağlanacak hassasiyete bağlıdır.
Çizimde yüksek bir hassasiyet elde edilmeyecek ise arazide çok hassa bir ölçü yapmanın
anlamı kalmaz. Bu nedenle çizim harita işlerinin en önemli bir bölümüdür.
Topografik haritaların ya da planların çizimlerinin hassas bir şekilde yapılması için
çizimlerin genellikle çizim bürolarında ya da çizim atölyelerinde yapılması gerekir. Çizim
ortamının sağlıklı, aydınlık, yeterli genişlikte ve çizim yapan insanların rahat edebileceği bir
ortam olması gerekir. Bu ortam, çizimin hassas bir şekilde çizilmesi de sağlanmış olur.
Hazırlanan çizim bürosu ya da çizim atölyesinin çizim için gerekli araç gereçlerle
donatılmış, donanımının tam sağlanmış olması gerekir. Çizim atölyelerinde çizim için
gerekli donanımların atölyeye uygun olarak yerleştirilmesi gereklidir.
1.14. Çizim Takımlarını Hazırlama
Tam donanımlı bir çizim atölyesi sağlandıktan sonra çizim atölyesinde kullanılan
çizim takımlarının da çizim hassasiyetini sağlayabilecek özellikleri taşıyan araç gereçlerle
donatılması çizim hassasiyeti açısından son derece önemlidir. Bu önemin çizime
yansıtılabilmesi için burada kullanılan araç gereçlerin çizim şartları için uygun özellikte
olması gerekir. Burada kullandığımız başlıca araç gereçler şunlardır:
􀂾 Koordinat ekseni çizmeye yarayan araçlar
􀂾 Kurşun kalemler
􀂾 Mürekkeplemeye yarayan araçlar
􀂾 Pergeller
􀂾 Çizim cetvelleri
􀂾 Gönyeler
􀂾 Eğri cetveller
􀂾 Açıölçerler
􀂾 Noktalama ucu
􀂾 Kazıma araçları
􀂾 Kalem açma bıçağı
􀂾 Temizleme araçları
Burada bahsettiğimiz çizim araç gereçleri özelliklerine uygun olarak hazırlanması
gerekir. Çizim araç gereçlerinin daha önceki açıklanan özellikleri taşıması, çizim hassasiyetinin
yüksek olmasını sağlar. Özelliklerine uygun olmayacak şekilde kullanılan araç gereçlerle
yapılan çizimlerin hassasiyetinin de düşük olması kaçınılmaz olur. Örneğin, kenarı kırılmış
bir gönye ile çizim yapmak, çizim hassasiyetini düşüreceğinden kullanılmaması gerekir.
Bunun yerine kenarı düzgün bir gönye kullanılması daha doğru ve daha hassas olur.
Buna başka bir örnek daha verecek olursak bir pergelin başlık kısmının sıkıştırma
vidası bozulmuşsa, ya da pergelin iğne ucu ile diğer ucu aynı boyda değilse çizimde rahat ve
hassas bir daire çizimi yapılamaz. Bu gibi durumlarda pergelin değiştirilip yerine yenisinin
konulması gerekir.
Bahsettiğimiz bu özelliklerden dolayı çizim takımları belli bir süre kullanıldıktan
sonra çeşitli deforme ve bozulmalara sebep olması kaçınılmazdır. Bunun için çizim
takımlarının belirli bir süre kullanıldıktan sonra yenisi ile değiştirilmesi gerekir. Bu şekilde
de çizim hassasiyeti sağlanmış olur.
1.15. Resim Masasını Çizime Hazırlama
Çizimlerde kullanılan en basit altlık resim tahtasıdır. Resim tahtası yalnız çizim
kâğıdının gerildiği bir altlıktan başka T cetveli içinde kılavuzluk yapmaktadır. Bu bakımdan
hem yüzeyi hem de kenarları düzgün olmalıdır. Resim tahtaları budaksız ve çatlaksız
ıhlamur, kavak veya çınar ağacından imal edilmektedir. Resim tahtasının büyüklüğü çizim
kâğıdının boyutlarına bağlıdır.
Resim tahtasını kolaylıkla kullanılmasını sağlayan, tahtaya istenen eğimi vermeye
yarayan ayaklar mevcuttur.
Resim tahtası kullanılmadan önce mutlaka toz ve kirleri silinmelidir. Kenarlarının
kontrolü için bir T cetveli ile bir büyüteçten istifade edilir. T cetveli resim tahtasının bütün
kenarları boyunca gezdirilir. Bu esnada T cetvelinin başlığının kenarı ile resim tahtasının
kenarı arasında hiçbir ışık görülmemelidir.
Resim masaları başlıca iki kısımdan oluşur. Bunlar; Sehpa ve çizim tahtası ( planş
)’dır. Resim tahtasının üzerinde çizim için birbirine dik durumda iki bölümlü cetvel ve ayrıca
lamba bulunmaktadır. Resim tahtasının eğimi ayak pedalları vasıtası ile ayarlanabilmektedir.

2. PLAN VE PROJE DETAYLARINI OKUMAK
2.1. Plan ve Projeden Ölçü Almak
Harita ve planların üzerinde bulunan yeryüzü bilgileri arasındaki açı, uzunluk, alan,
hacim vb büyüklükler grafik yöntemleri kullanılarak ölçülüp hesaplanabilir. Uygulama
yönünden harita üzerinde ölçülen büyüklüklerin arazideki karşılığının bilinmesi gerekir.
Harita ve planda ölçülen büyüklükler harita ve planların ölçeğine göre değiştirilir. Eğer
harita, küçük ölçekli bir harita ise, haritanın yapımında uygulanan projeksiyon metodunun ve
harita projeksiyonunun bilinmesine gerek vardır.
Pratikte kullanılan büyüklükler referans yüzeyine indirgenmiş değerlerdir. Küçük
bölgeler için ölçülen değerlere uygulanacak indirgemeler pratik sonuçları etkilemeyecek
kadar küçüktür. Dolayısı ile haritada ölçülen düzlem değerleri olduğu gibi kullanılabilir.
Harita ve plan üzerinde ölçü almak iki şekilde yapılır.
Harita ve Planlar Üzerinde Uzunluk Ölçümü
Harita ve planlar üzerinde uzunluk ölçümü yapılacağı zaman, hassas bölümlü bir
cetvel kullanılarak uzunluğu, iki uç noktası arasındaki uzaklık okunur. Okunan değer ölçeğin
paydası ile çarpılarak arazi uzunluğu bulunur.
Eğer harita üzerinde kırık noktalarda meydana gelen bir uzunluk isteniyor ise, bu
uzunluk doğru parçalarına ayrılarak ayrı ayrı ölçülür ve toplanır. Toplanan değerler ölçekle
çarpılıp arazi uzunluğu elde edilir. Okunan değerler çizim hatası sınırı içinde olmalıdır.
Harita ve Planlar Üzerinde Harita Ölçümü
Harita ve planlar üzerinde, açı ölçebilmek için açının kenarlarını oluşturan doğrular
uzatılır, açıölçer (minkale) konularak doğrular arasındaki açı ölçülür. Açıölçerlerle yalnız
yatay açılar ölçülür. Eğer açıyı oluşturan üç noktanın da koordinatları belli ise üçüncü temel
ödev yardımı ile açılar hesaplanır.
Eğer eğim açısı isteniliyorsa, iki komşu nokta arasında;
tg α = Yükseklik Farkı formülü ile bulunur.
Yatay Uzunluk
Yükseklik farkı, noktaların kot farkı yatay uzunlukta cetvelle ölçülür bu şekilde α
eğim açısı hesaplanmış olur. Başucu, zenit açısı Ψ veya Z ile gösterilir.
Cotg Ψ = Yükseklik Farkı formülü ile bulunur.
Yatay Uzunluk
2.2. Plan ve Projeden Yapılacak Aplikasyon Bilgilerini Almak
İstenilen standartta çizilmiş bir harita, yerine göre değişik amaçlar için kullanılır.
Bunlar askerî ve çeşitli teknik projelerin etüdü, kadastro çalışmaları, jeodezik incelmeler ve
bilimsel araştırmalar gibi değişik uygulama alanlarıdır.
Harita ve planların üzerinde yapılacak etüt ve ölçmeler, haritanın ölçeği el verdiği
oranda gerçeğe yakındır. Genel olarak harita üzerinde okunan her değer grafik çizim hatası
sınırı içinde doğrudur. Yani bir uzunluk haritada ± 0,2 mm hata ile okunabilir. Bu hatanın
yeryüzündeki gerçek değeri harita ölçeğinin büyüklüğüne göre değişir.
Kadastro çalışmalarında, şehir planı ve projelerin uygulama çalışmalarında, jeodezik
çalışmalarda harita üzerinde okunan grafik değerlerden faydalanılır. Yüksek prezisyon
(hassasiyet) sağlamak amacı ile noktaların koordinatları kullanılarak gerekli hesaplamalar
yapılır. Dik koordinatların kullanılması ile noktalar ve noktaların oluşturduğu her türlü
yüzeysel şekiller arasındaki sayısal büyüklük tanımlanabilir. Örneğin; iki doğrultu arasındaki
açı, iki nokta arasındaki uzunluk, birden fazla noktaların sınırladığı alan, bir rezervuarın
hacmi gibi büyüklükler noktaların üç boyutlu koordinatlarından faydalanarak hesaplanır.
Böylece haritalardan ileri gelen grafik hatalar, hesaplamalara girmeden sadece ölçülerin
kaçınılmaz hataları ile yüklü sonuçlar üzerinde işlem yapılmış olur.
2.3. Plan ve Projeden Teknik Uygulama Bilgileri Almak
Projelerin zemine geçirilebilmeleri (yani aplikasyonu) için bu projelerin düzenli bir
harita üzerine gayet dikkatli ve hassas bir biçimde çizilmiş olmaları şarttır. Ancak bu suretle
araziye geçirilmesi istenen projeye ait herhangi bir noktanın aplikasyonunu sağlayacak
gerekli ölçülerin hassas bir biçimde alınması mümkün olur. Aplikasyondan elde edilecek
hassasiyet, haritaların doğruluk derecesi ile projelerin harita üzerine geçirilmelerinde
gösterilecek özene bağlıdır. Haritaya iyi geçirilmeyen bir projenin teknik uygulama
bilgilerinin de hassas olması mümkün değildir.
2.4. Belirlemek İşlemin Yapılacağı Yeri
Harita ve plan üzerinde sınırları tespit edilen arazi parçalarının nirengi ve poligonlar
yardımı ile harita ve planlardaki değerlere göre arazi üzerinde aplikasyonu yapılır.
Aplikasyonu yapılan yerlerin sınırları noktalar yardımıyla tespit edilerek arazi çalışma
alanları belirlenir. Belirlenen arazi çalışma alanlarına göre sınırlar netleştirildikten sonra bu
bölgenin, çalışma işlemlerinin yapılacağı bölge olarak tespiti yapılır ve çalışmalara burada başlanılır.

3. NOKTAYI ARAZİDE TESPİT ETME
3.1. Ölçümü Yapılacak Araziye Ulaşmak
Ölçümü yapılacak arazinin harita ve plan üzerinde sınırları ile yerleri tespit edilir.
Tespit edilen bölgedeki koordinatları bilinen sabit noktalar (poligon, nirengi, yan nokta,
küçük nokta) belirlenir. Belirlenen bu sabit noktaların arazide tesis edilmiş olanların yerleri
bulunur. Koordinatları bilinen sabit noktalardan çıkış alınarak ölçümü yapılacak araziye
ulaşılır. Eğer ölçümü yapılacak arazideki sabit noktaların koordinatlarını bulunamaz ise
arazinin bulunduğu bölgenin kadastro müdürlüğünden, belediyesinden ya da bayındırlık
müdürlüğünden sabit noktaların koordinatları bulunur. Koordinatlar bulunduktan sonra
araziye bu sabit noktalar yardımı ile ulaşmamız mümkün olur.
Araziye ulaştıktan sonra aplikasyon için yapılması gereken teknik çalışmalara
başlanılır. Arazide yapılan ölçme ve aplikasyon işlerini elektronik teodolitle yaparız.
Böylece ölçme ve aplikasyon işlemine geçilmiş olur.
3.2. Noktanın Araziye Aplikasyonunu Yapma
Noktaların aplikasyonu, şayet nokta haritada ve zeminde belli bir doğru üzerinde ise
doğrudan doğruya uzunluk ölçülmesi ile aksi durumda dik koordinat veya polar koordinat
sistemleri yardımıyla yapılır. Haritada ve zeminde belli bir doğru deyimi ile iki noktanın
koordinatları belli bir doğru (Örneğin bir poligon kenarı) kastedilmektedir. Ayrıca bu
noktaların zeminde betonla veya diğer bir biçimde tespit edilmiş olmaları gerekir.
Zemine geçirilmesi istenen nokta böyle bir doğru üzerinde bulunuyor ise, bu doğrunun
bilinen bir noktasında, aplikasyonu yapılmak istenen noktaya kadar olan uzunluk plan
üzerinden dikkatli olarak ölçülür. Kontrol amacıyla doğrunun diğer ucundan da aynı noktaya
olan uzunluk ölçülüp bu iki ölçü, toplamı doğrunun belli olan uzunluğu ile karşılaştırılır. İki
uzunluk arasındaki fark hata sınırı içinde kaldığı takdirde, her iki noktadan ölçülen
uzunluklara bu farkın yarısı kadar düzeltme getirilir. Sonra arazi üzerinde, haritada ölçülen
miktar kadar bir uzunluk ölçülerek noktanın yeri bulunur.
Nokta belli bir doğru üzerinde değil ise dik veya polar koordinat sistemleri yardımı ile
zemine geçirilebilir. Dik koordinat sistemi uygulanacaksa projenin, araziye geçirilmek
istenen P noktasından belli olan bir AB doğrusuna PM diki çizilir. MA ve PM uzunlukları
proje üzerinden (yani haritadan) ölçülür. Arazide A’dan itibaren MA uzunluğu ölçülerek M
noktasının yeri tespit edilir. Bu noktadan, istenilen hassasiyete ve PM kenarının kısalık ve
uzunluğuna göre prizma ya da teodolit ile bir dik çıkılıp bu dik üzerinde PM uzunluğu
ölçülerek P noktasının yeri belirtilir.
P noktasının yeri, polar koordinat sistemi yardımı ile belirtilmek isteniyorsa, P
noktasının koordinatları harita üzerinden mümkün olan hassasiyette okunur. Bu suretle elde
edilen P noktasının koordinatları ve belli olan B noktasının koordinatları yardımı ile, ikinci
temel ödeve göre BP kenarı ve semti hesaplanır.
Bulunan BP ve bilinen BA semt açıları farkından α açısı hesaplanır.
(BA) semt açısı doğrudan doğruya verilmemiş ise A ve B noktalarının koordinatlar
yardımı ile ve yine ikinci temel ödeve göre hesaplanabilir.
P noktasının yeri kontrollü olarak bulunmak istenirse, C gibi başka bir noktadan da β
açısı ve PC kenarları hesaplanarak B ve C noktalarına ayrı ayrı iki kere aplikasyon yapılır.
3.3. Noktanın Zeminde Sabitlenmesi
Arazi ölçümlerinin ve aplikasyon işlerinin yapılabilmesi için kodları ve koordinatları
bilinen hassas şekilde tesis edilmiş sabit noktalara ihtiyaç duyulur. İhtiyaç duyulan bu sabit
noktalar hassasiyetlerine göre nirengi ve poligon noktaları olarak iki şekilde arazide tesis
edilirler. Nirengi noktaları çok yüksek ölçüm hassasiyeti ile arazide tesis edilir. Nirengiler
ölçme işlerinde kullanılan çok yüksek hassasiyeti olan sabit noktalardır.
Poligonlar ise nirengi noktaları arasında daha kısa mesafeli olarak en fazla 400 m’ ye
kadar tesis edilen sabit noktalardır. Poligon noktalarının çıkışları genellikle nirengilerden
alınır. Tekrar nirengi noktalarına bağlanır.
Nirengi ve poligon noktalarının da uzun süre kaybolmadan yerlerinde kalmaları
gerekir. Bu nedenle poligon ve nirengiler zemine taş blok, beton blok, demir veya yer altı
işaretleri ile tespit edilirler.
Şehir imar planları veya kadastro planlarının yapılması gibi çalışmalarda tesis edilen
noktaların yıllarca kaybolmamaları gerektiğinden böyle durumlarda bunların uzun süre
kalacak şekilde yapılması gerekir.
Poligon ve nirengi tesislerinin ne şekilde yapılacakları teknik yönetmenlik veya
şartnamesinde daha detaylı bir şekilde belirtilmektedir.
Röper ölçü krokileri gayri meskûn sahalarda aynen nirengi noktaları röper ölçü krokileri gibi yapılırlar.
Meskûn sahalarda röper ölçüleri, poligon noktasına en çok 20 m uzaklıktaki düşey
bina köşesinden alınır. Ölçüler yatay olarak cm hassasiyetinde ve en aşağı üç köşede olmak
üzere yapılırlar. Röper krokisi üzerinde kuzey istikameti gösterilir ve yolların isimleri yazılır.
Meskûn sahadaki elektrik ve telefon direkleri gibi sabit olmayan tesislerden röper ölçüsü alınmaz.

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :