Kapat

DÖŞEME VE MERDİVEN KALIBI

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. DÖŞEME KALIBI YAPIMI
1.1. Betonarme Döşeme
1.1.1. Tanımı
Binayı katlarına ayıran ve üzerine gelen yükleri taşıyarak kolonlara nakleden
betonarme ile yapılan yapı elemanlarıdır.
1.1.2. Çeşitleri
Betonarme döşemeler çalışma şekline göre isim alır. Döşemeler üzerine oturtulduğu
mesnetlerin (köprü ayağı- taşıyıcı eleman, destek) kenarlarının oranları bakımından hurdi ve
dal döşemeler olmak üzere ikiye ayrılırlar.
1.1.2.1. Hurdi Döşemeler
Döşeme alanı dikdörtgen şeklinde, yükü taşıyan mesnet kenarı boylarının birbirine
oranı ikiden fazla veya yarımdan az olan betonarme döşemelerdir. Bu döşemelere tek yönde
çalışan döşemeler de denir.
1.1.2.2. Dal Döşemeler
Döşeme alanı kare veya kenarlar arasındaki uzunluk farkı az olan dikdörtgen şeklinde
yükü taşıyan mesnet kenar boylarının bibirine oranı ikiden az veya yarımdan fazla olan
döşemelerdir.
Betonarme döşemeler mesnetlere oturmaları bakımından ise serbest oturan, konsol,
devam eden, mantar, kirişli ve nervürlü olarak sınıflandırılırlar.
1.1.2.3. Serbest Oturan Döşemeler
Yapılarda yalnız bir bölüm üzerine yapılan kenarları kâgir duvar üzerine oturtulan
veya gömülen basit döşemelerdir.
1.1.2.4. Konsol Betonarme Döşemeler
Bir ucu askıda diğer ucu ankastre olan bu döşemeler binalarda iç ve dış çıkıntıları
meydana getirmek için kullanılır (resim 1).
Resim 1: Örnek konsol betonarme döşeme
1.1.2.5. Devam Eden Döşemeler
Kâgir yığma veya betonarme iskeletli yapılarda yan yana birden fazla bölümlerin
üstlerini aynı seviyede kapatmak üzerlerine gelen yükleri taşıyarak mesnetlere nakletmek
üzere yapılan döşemelerdir.
1.1.2.6. Mantar Döşemeler
Açıklığı fazla olan döşemelerde betonarme kiriş kullanılmadan yükü kolonlara
nakletmek üzere yapılan döşemelerdir.
1.1.2.7. Kirişli Betonarme Döşemeler
Döşemelerin taşıdıkları yük fazlalaştıkça veya mesnet arasındaki açıklık arttıkça
döşemenin kalınlığı da artar. Döşemelerde kalınlığın artması ekonomik olarak pahalıya mal
olur. Bu nedenle betonarme döşemelerin altına kirişler konularak daha küçük alanlara
bölünmüş olur.
1.1.2.8. Nervürlü Betonarme Döşemeler
Nervürlü sistem tavanın süslü olması ve güzel görünmesi istendiği ses veya ısıya karşı
yalıtılması gerektiği durumlarda kullanılır (Resim 2). Bu tür döşemelerde betonarme kirişler
ile binaların tesisat boruları kolaylıkla gizlenebilir. Ancak ahşap keresteler ile yapımı kolay
olmadığından genellikle saç kalıplar kullanılr.
Nervürlü döşemeler, dişli, alttan kaplamalı ve bloklu olarakta yapılabilirler.
Resim 2: Bloklu nervürlü betonarme döşeme
1.2. Betonarme Döşeme Kalıbı
1.2.1.Tanımı
Kalıplar beton veya betonarme yapı kısımlarına istenilen boyut ve şekil vermek için
yapılan elemanlardır.
1.2.2. Çeşitleri
Döşeme kalıpları döşemenin cinsine göre değişir. İnşaatlarda kullanım kolaylığı
sağlayacak ve özel amaçlar doğrultusunda farklı döşeme kalıpları kullanılır
1.2.2.1.Düz Döşeme Kalıpları
Düz döşeme kalıpları binada oluşturulmak istenen görüntüye göre nervürlü, asmolenli
veya dişli olarak değişik şekillerde yapılırlar (resim 3). Bu döşeme kalıplarında kirişler
betonarme döşeme içerisinde kalacak şekilde yapılır. Nervürlü ve dişli döşeme kalıplarının
yapılması oldukça zaman alıcı ve zordur. Bir yandan da keresteyle yapılmak istendiğinde
malzeme kaybı fazladır. Bu nedenle kalıplarının yapılmasında özel şekilli sac kalıplar
kullanılır (resim 3.1.4).
Resim 3: Betonarmesi dökülmüş merdiven ve döşeme kalıbı
Resim 3.1: Betonarme düz döşeme kalıbı
Resim 4: Hazır kalıp malzemesi ile yapılmış düz kalıp uygulaması
Asmolenli döşeme kalıplarında ise yapım kolaylığı çok daha rahattır (Şekil 1).
Betonarme kalıpları tamamıyle düz tabla şeklinde hazırlanır. Yapılması hem zaman
açısından hem işçilik açısından kolaydır.
Şekil 1: Bloklu döşeme kalıbı uygulaması
1.2.2.2. Kirişli Döşeme Kalıpları
Geniş betonarme döşemelerde ağırlık yükünü dağıtmak için döşeme yüzeyi kirişlerle
bölünür (resim 5). Bu kalıbın yapımıda nervürlü ve dişli döşemelerde olduğu gibi zaman alıcı
ve işçilik gerektiren bir uygulamadır. Bu yüzden bu döşemelerde de hazır saç kalıplar
kullanım kolaylığı sağlar
Resim 5: Kirişli betonarme kalıbı uygulaması
Resim 5.1: Kirişli hazır betonarme döşeme kalıbı uygulaması
Özellikleri
Düz döşemeler nervürlü ve dişli olarak yapılacağı zaman yapım kolaylığı açısından
özel döşeme kalıpları gerektirir. Özel kalıplar kullanılmadığı zaman tahta kalıplarla
yapılması zaman alıcı olur. Bloklu olarak yapılan düz döşemelerde ise yapım kolaylığı daha
fazladır.
Ancak hem hasır demirlerinin kullanılması hem de bloklar arasında yatay kirişlerin
bulunması daha fazla demir kullanmayı gerektirir.
Betonarme iskeletli binalarda genellikle döşeme kalıbı, sütun ve kiriş kalıpları ile
birlikte yapılır. Bu nedenle döşeme kalıbı üzerine gelen betonarme elemanın ağırlığını
taşımak zorunda kalır. Bu yüzden dikmeler 100–150 cm aralıklarla konur ve çaprazlarla
bağlanır. Dikmeler üzerine kalıp esas kirişleri oturtulur ve her ikisinin yan yüzeylerinden
çakılan çaprazlama ile bağlanır. Izgara kirişleri 40–60 cm aralıkla esas kirişler üzerine dizilir
yanlardan çakılır. Kirişli betonarme döşemelerde ızgaraların uçları kiriş kalıbının yan
tarafına çakılan ve takozlarla desteklenen kirişin üzerine oturtulur. Izgara kirişleri üzerine
kalıp tahtaları veya levhaları konur ve çivilenir (şekil 2).
Ahşap döşemelerden başka betonarme döşeme kalıpcılığında kullanılan hazır metal
döşemeler de bulunmaktadır. Bu döşemeler kolaylıkla monte edilip sökülebildiği için hem
zamandan hem işçilikten tasarruf sağlamaktadır. Ayrıca kolayca monte edilip sökülebilir
olmasından dolayı ahşap malzemeler gibi deforme olmazlar (resim 5.1).
Aşağıda hazır döşeme kalıpları ile ilgili örnek uygulamalar görmektesiniz (resim 6).
1.2.3. Elemanları
􀂾 Dikmeler (Ahşap, Metal)
􀂾 Kalıp yüzü elemanları (Ahşap,
sac, kontrplak, plastik vb)
􀂾 Taşıyıcı kirişler
􀂾 Çapraz bağlantılar
􀂾 Aks kuşağı
􀂾 Başlık
􀂾 Yan dış kanatlar
􀂾 Yan iç kanatlar
􀂾 Döşeme alt ızgaraları
􀂾 Aks kuşağı
􀂾 Izgara mesnedi
􀂾 Klapa
􀂾 Takviye
􀂾 (Ayrıntılı bilgiler için kalıp
öncesi hazırlık modülüne
bakınız.)
Resim 6: Örnek metal kalıp ve dikme uygulaması
Şekil 2: Betonarme döşeme elemanları gösterilmesi ve uygulaması
Kullanıldığı Yerler
Betonarme döşeme kalıpları; konutlarda, köprülerde ve bütün betonarme inşaatlarda
kullanılır. Konut ve iş merkezi, otel, hastane gibi binalarda kazandırılmak istenen tavan
görüntüsüne göre kirişli, nervürlü, bloklu gibi döşeme yöntemlerinden herhangi bir tanesi
kullanılır. Düz döşeme yöntemlerinden olan mantarlı döşeme kalıpları ise geniş açıklı
döşeme betonarmeler ile köprü ayaklarında kullanılır.
1.3. Betonarme Döşeme Kalıbı Yapma Kuralları
􀂾 Betonarme döşeme kalıbı üzerine gelecek yükleri ve sarsıntıları karşılayacak
şekilde sağlam yapılmalıdır.
􀂾 Kalıp taşıyıcı dikmeleri standard aralıklarda olmalıdır
􀂾 Taşıyıcı dikmeler çapraz bağlantılarla bağlanmalıdır
􀂾 Döşeme altı kirişleri sabitlenmelidir
􀂾 Kiriş üzerinde ızgaralar kullanılmalıdır
􀂾 Bütün elemanlarda yataylık ve düşeylik sağlanmalıdır
􀂾 Beton dökülmeden önce kalıp içi iyice temizlenmelidir
􀂾 Kalıp ek yerlerinde güneşten kaynaklanan açılmalar varsa kalıplar ıslatılmalıdır.
􀂾 Kalıbın tekrar söküleceği düşünülerek kolay sökülür olmasına dikkat
edilmelidir.
􀂾 Kalıp kerestesinin defalarca kullanılacağı düşünülerek dikkatle kesilmesi
gerekmektedir
Kalıp tahtaları kesitindeki yıl halkaları merkezi kalıp yüzüne gelecek şekilde olmalıdır
1.4. Betonarme Döşeme Kalıbı Yapılması (UYGULAMA)
􀂾 Kalıp öncesi hazırlık modülüne göre hazırlığınızı yapınız
􀂾 Kolon kalıpları ile beraber, taşıyıcı kirişleri yerleştiriniz.
Betonarme kalıbı alt taşıyıcı kirişleri metal dikmeler üzerindeki yuvalarına sağlamca
yerleştirilir (resim 7). Bu işlem yapılırken kalıbın yataylık ve düşeylik kontrolü yapılmalıdır.
Bütün işlemler şakül ve terazi ile kontrol edilmelidir.
Resim 7: Betonarme Kalıp Taşıyıcı Kirişlerin Yerleştirilmesi
􀂾 Taşıyıcı kirişlerin altına metal veya ahşap dikmeleri yerleştiriniz.
Betonarme döşeme kalıp elemanlarının taşıyıcıları
olan metal dikmeler (Günümüzde yapım ve kullanım
kolaylığı açısından daha ekonomik olmasından dolayı
metal taşıyıcılar kullanılmaktadır) destekleri ile beraber
yere sağlam bir şekilde oturtulmalıdır (resim 8). Bu işlem
yapılırken yataylık ve düşeylik kontrolü sürekli
yapılmalıdır (resim 8.1).
Resim 8: Metal taşıyıcı dikmelerin
yerleştirilmesi
Resim 8.1: Betonarme döşeme kalıplarında taşıyıcı kiriş uygulaması
􀂾 Taşıyıcı kirişlerin üzerine döşeme altı ızgaralarını yerleştiriniz.
Taşıyıcı dikmeler üzerine yerleştirilen kirişler üzerine betonarme kalıp tahtalarının
sabitleneceği ızgaralar yerleştirilir (resim 9). Kirişler ve ızgaralar yerleştirilirken kolayca
sökülebilirlik göz önünde bulndurulmalıdır. Ayrıca yataylık ve düşeylik kontrolleri
yapılmalıdır. Izgaralar arası mesafe 50-60cm arasunda olmalıdır. Çünkü döşeme tahtalarının
taşıma kuvveti ızgaralara bağlıdır.
Resim 9: Taşıyıcı kirişler üzerine ızgara kayıtlarının yerleştirilmesi
􀂾 Izgaralar üzerine betonarme döşeme tahtaları veya özel döşeme elemanlarını
yerleştiriniz.
Betonarme döşeme kalıp tahtaları sabitlenirken tahta aralarında yani ek yerlerinde
açıklık olmamasına özen gösterilmelidir. Betonarme yüzeyinin düzgün elde edilebilmesi için
döşeme yüzeyinin eşit düzgünlükte olmasına dikkat edilmelidir (resim 10).
Resim 10: Betonarme döşeme kalıp tahtalarının yerleştirilmesi
Resim 10.1: Betonarme döşeme yüzey uygulamsı
Betonarme yüzey elemanları tahtalardan, metal çerçeve içersine alınmış tahtalar ve
hazır metal malzemelerden herhangi biriyle yapılabilir (Resim 10.1).
􀂾 Dış kanatları ve saçak kalıplarını yapınız.
Dış kanatlar betonarme döşeme kalıp yüzey elemanların betonarme kalınlığını
seviyeleyecek şekilde desteklerle sabitlenir. Bu işlem oluşturulacak saçak görüntüsüne göre
yapılır. Bu işlemi yaparken de yataylık ve düşeylik kontrolleri untulmamalıdır. Hazır
betonarme kalıplardaki dış kanat uygulamasını resim 11’de görmektesiniz.
Resim 11: Kenar kanatların uygulanması
Resim 11.1: Ahşap kalıplarda kenar saçak uygulaması
Ahşap malzeme ile yapılan betonarme döşeme kalıplarında kenar ve saçak
uygulamaları (Resim 11.1) gördüğünüz şekilde uygulanmaktadır.
􀂾 Taşıyıcı dikmeleri çapraz bağlantılarla takviye ediniz.
Betonarme döşeme kalıplarında kalıp elemanlarını taşımak amacıyla kullanılan
dikmeler, eğer ahşap malzemeden yapılmış ise dayanımını artırmak için dikmeler arasında
ve taşıyıcı kirişler arasında çapraz bağlantılar kullanılmalıdır (Şekil 3).
Şekil 3: Betonarme ahşap kalıplarda çapraz bağlantı uygulaması
Betonarme döşeme kalıplarında taşıyıcı olarak metal kirişler kullanıldığı zaman ahşap
dikmeler gibi çapraz bağlantılara gerek duyulmaz (Resim 12).
Resim 12: Metal taşıyıcı kirişlerde kirişlere destek uygulaması

2. MERDİVEN KALIBI YAPMA
2.1. Betonarme Merdiven
2.1.1. Tanımı
Bir yapıda düşey yöndeki hareketi sağlamak için kullanılan muntazam aralıklı yatay
ve düşey yüzeylerden oluşan yapı elemanlarına merdiven denir.
2.1.2. Çeşitleri
Merdivenler yapıldıkları yerlere, binalardaki görevlerine, eğimlerine ve yapılışlarına
göre betonarme merdivenler sınıflandırılabilir.
2.1.2.1.Merdivenler Yapıldıkları Yerlere Göre İkiye Ayrılırlar
􀂾 Dış merdivenler
􀂾 İç merdivenler
2.1.2.2.Binalardaki Görevlerine Göre İkiye Ayrılırlar
􀂾 Normal kat merdivenleri
􀂾 İç dâhili merdivenler
2.1.2.3.Eğimlerine Göre İse Beş Kısma Ayrılırlar
􀂾 Yatık eğimli merdivenler, 20 dereceye kadar
􀂾 Normal eğimli merdivenler, 20–24 derece arası
􀂾 Normalden fazla eğimli merdivenler, 24–36 derece arası
􀂾 Çok eğimli merdivenler, 45–60 derece arası
􀂾 Dik merdivenler, 60 dereceden fazla Merdivenleri oluşturan elemanlar
2.1.2.4.Yapılışlarına Göre Betonarme Merdivenler İse İki Çeşide Ayrılır.
􀂾 Yan Kirişsiz Betonarme Merdivenler: Kâgir yığma ve betonarme karkas
binalarda betonarme merdivenler genellikle tek parça halinde yapılır. Plaka
betonu düz plaka olarak veya basamaklarla birlikte dökülür. Merdiven plaka
kalınlığı en az 10cm olarak yapılmalıdır. Bu merdivenlerde iki kısma ayrılır.
􀂾 Konsol Betonarme Merdivenler: Dış ve iç merdivenlerde merdiven kolunun
bir ucu en az bir tuğla kalınlığında ve çimento harcı ile örülen duvara
gömülerek yapılır. Merdiven eğik plaka halinde ve dişli olarak yapılabilir.
Dış ve iç merdivenlerde merdiven kolunun bir ucu en az bir tuğla kalınlığında ve
çimento harcı ile örülen duvara gömülerek yapılır. Merdiven eğik plaka halinde ve dişli
olarak yapılabilir.
􀂾 Sahanlık, Kat Döşeme Veya Kirişlerine Oturan Merdivenler: Bu
merdivenlerin görünüşleri güzel ve işçilikleri kolay olduğundan daha fazla
kullanılırlar. Merdiven zeminde başladığında alt ucu ayrıca yapılan bir temel
üzerine oturtulur ve merdivenin esas çelikleri döşeme içerisine gömülür.
􀂾 Yan Kirişli Betonarme Merdivenler: Kol uzunluğu fazla olduğunda işçiliği
zor olmasına rağmen daha ekonomiktir. Kirişlerin merdiven koluna konulan
adet ve şekline göre üç kısma ayrılır.
􀂾 Bir Yan Kirişli Betonarme Merdivenler: Merdiven kolunun bir tarafı duvara
en az 10cm oturtulur veya gömülür ve diğer kenarı yan kirişli yapılır. Yan kiriş
zeminden başlıyorsa temel ve üstündeki hatıla oturtulur ve üstte sahanlık
kirişine birleştirilir.
􀂾 Çift Yan Kirişli Merdivenler: Merdiven kollarının yükleri yanlarında konulan
kirişlere taşıttırılmak üzere yapılır. Yan kirişler merdivenin kol plakasının alt
kenarlarında sarkan kiriş veya limonluk kiriş şeklinde yapılır. Özellikle dişli
olarak yapılan merdivenlerde yan kirişler kol kenarından 25-55cm içeride
yapılarak güzel görünüş kazandırılmış olur.
􀂾 Orta kirişe oturtulan betonarme merdivenler: Merdiven görünüşünü
güzelleştirmek için merdiven plakası veya basamakları orta kiriş üzerine
oturtulur. Kiriş yükü alt ve üst uçlardaki taşıyıcılara nakleder.
2.1.3. Merdiveni Oluşturan Elamanlar
2.1.3.1.Basamak ve Rıhtlar
Merdivenlerde ayakla basılan yatay yüzeylere basamak, basamaklar arasındaki dik
yüzeylere rıht denir. Rahat bir iniş çıkış için basamak genişliği ve rıht yüksekliklerinin belirli
ölçülerde olması gerekir. Normal şartlarda basamak genişliği en az 26 cm, en fazla 33 cm
olmalıdır. Rıht yüksekliği ise en az 12 cm, en fazla 22 cm olur. Bu ölçüler merdivenin
yapıldığı yere göre şu şekilde değişiklik gösterir:
􀂾 Bahçe park ve geçit merdivenleri h= 12–14 cm
􀂾 Dış merdivenler ve topluma açık binaların iç merdivenleri h=14-16cm
􀂾 Normal binaların iç merdivenleri h=16–19 cm
􀂾 Bodrum ve çatı merdivenleri h=19–22 cm
􀂾 Minare kule ve benzeri yerlerde h=20–22 cm
Basamak genişliği ile rıht yüksekliği arasında çıkış kolaylığını sağlamak için bir ilişki
kurulur. Normal bir insanın adım boyu ortalama 63cm olarak kabul edilir. Merdivenin
yapılacağı yere göre rıht yüksekliği belirlendikten sonra basamak genişliği aşağıdaki
formülle bulunur.
b+2h = 63cm
b =63- 2h
b= Basamak, h= Rıht
İki rıht yüksekliği ile bir basamak genişliği toplandığı zaman ortalama adım boyu olan
63cm elde edilmelidir.
Örnek:
Rıht yüksekliği 16 cm olarak kabul edilirse basamak genişliği şöyle bulunur.
b =63- 2h
b =63 -32 =31 cm olur.
2.1.3.2. Merdiven Kolu
Merdivenlerde kesintisiz olarak devam eden basamaklar dizisine merdiven kolu denir.
Merdiven kolunun fark edilebilmesi için en az üç basamak olması gerekir.
2.1.3.3. Merdiven Çıkış Hattı
Merdivenden iniş ve çıkış sırasında normal olarak üzerinden yürünen ve görünmeyen
hatta çıkış hattı denir. Bu hat genişliği 100cm ye kadar olan merdivenlerde tam ortadan,
genişliği daha fazla olan merdivenlerde ise korkuluktan itibaren 55-60cm ileride kabul edilir.
2.1.4.Özellikleri
Betonarme merdivenlere konulacak çelik donatı merdivenin yapılış ve çalışma şekline
göre değişik olmakla beraber, elemanın çekme gerilimine, çalışan kısmına çelikler
konulduğundan, donatı şekli betonarme kiriş ve döşemelere benzer.
Yapılarda döşeme betonu her katta ayrı ayrı döküldüğünden, merdiven plaka veya
kiriş donatının yükünü aktardığı yapı elemanındaki donatı ile birleştirilmesini sağlamak
üzere filizler bırakılır.
Yan kirişsiz betonarme merdivenler zeminden başlatıldığında alt ucu ayrıca yapılan
bir temel üzerine oturtulur ve esas çelik uçları hatıl donatı içine gömülür. Bu merdivenlerde
sahanlık veya döşeme yan taşıyıcılar üzerine en az 20 cm ve karşı taşıyıcılar üzerine en az 10
cm bindirilir veya gömülür.
2.1.5. Kullanıldığı Yerler
Betonarme merdivenler konutlarda, iş merkezlerinde, okullarda ve ihtiyaç duyulan her
yerde kullanılırlar. Kullanıldıkları yerlere göre de merdiven genişlikleri değişik ölçülerde
yapılır.
􀂾 Bodrum, çatı ve asma katlarda en az 75 cm
􀂾 İki katlı evlerde 100 cm
􀂾 Okul sinema tiyatro ve resmi binalar gibi topluma açık yerlerde en az 140 cm
olmalıdır.
Binaların insan kapasitesine göre bu ölçülere100 cm genişlik için aşağıdaki ilave kol
genişliği eklenir.
􀂾 500 kişiye kadar her 100 kişi için 50 cm
􀂾 1000 kişiye kadar her 100 kişi için 30 cm
􀂾 5000 kişiye kadar her 100 kişi için 20 cm
2.2. Betonarme Merdiven Kalıbı
2.2.1. Tanımı
Betonarme merdivenleri oluşturmak için yapılan ve betonarmeyi taşıyan kalıplara
betonarme merdiven kalıbı denir.
2.2.2. Çeşitleri
Betonarme merdiven kalıplarının yapılabilmesi için merdiven ölçülerine göre önceden
hazırlanmış çizimlere ihtiyaç vardır. Bu çizimlere ve ölçülere göre kalıplar hazırlanır.
Betonarme merdiven kalıplarını incelemeden önce merdiven kalıplarının şekillerine
göre gruplandırma yapmak doğru olur. Merdiven kalıpları yapılış şekline göre şu şekilde
gruplandırılabilir.
2.2.2.1. Düz Kollu Merdiven Kalıpları
ŞŞekil 1: Bahçede uygulanmış düz kollu merdiven
Projede belirlenen merdiven şekline göre merdiven yeri hazırlanır. Dönel merdivenin
ise 1/1 ölçeğinde uygun bir yere çizimi yapılır. Düz kollu merdivenlerde bu çizim duvar
örülmüş ise su terazisi ile duvar üzerine çizilir. Duvar yok ise hazırlanan yan kanatlara su
terazisi ile basamak ve rıht ölçüleri çizilir. Yan kanat tahtalarının merdiven meyline göre
yerinin tespit edilmesi gerekir (şekil 1, 1.1, 1.2).
Şekil 1.1: Düz kollu merdiven kalıbı uygulaması
Bu merdivenleri iki şekilde yapmak mümkündür.
Birincisi; tabliye betonu için kalıp yapılır ve beton dökülür. Binanın kaba işçiliği
bittikten sonra rıht ve basamak kalıbı hazırlaharak rıht ve basamaklar dökülür.
Şekil 1.2: Düz kollu merdiven uygulaması kesiti
İnşaatı uzun süren ve çok katlı binalarda genellikle bu uygulama uygulanır. Bundan
iki yarar sağlanır; birincisi el arabaları ile iniş çıkışlar kolay olur. İkincisi ise basamaklarda
kırılarak bozulmalar olmaz.
İkinci yapım uygulaması ise tabliye rıht kalıpları hep birlikte hazırlanır betonarmeleri de
beraber dökülür.
2.2.2.2. Çift Kollu Merdiven Kalıpları
Resim 1: Çift kollu sahanlıklı betonarme merdiven
Katlar arasındaki merdivenler sahanlıktan sonra dönüş yaparak devam ediyorsa bu tür
merdivenlere çift kollu merdivenler denir (resim 1). Kalıplarının hazırlanması düz kollu
merdivenlerde olduğu gibidir. Burada dikkat edilecek önemli nokta, sahanlıkta son bulan
rıhtın üstü ile sahanlıktan başlayan ilk rıhtın alt kısmı aynı hizada olmalıdır.
2.2.2.3. Dönel Merdiven Kalıpları
Bu merdivenler, diğer merdiven çeşitlerine göre yapılması daha zor olan
merdivenlerdir. Fazla işçilik ve çok malzeme gittiğinden biraz masraflıdır. Ancak diğer
merdiven çeşitlerine göre az alan kaplar. Düz merdivenlere göre çıkış alanı daha az olması
nedeniyle merdiven boşluk sorunu olan binalarda kullanılırlar.
Hatasız düzgün bir dönel merdiven kalıbı yapmak iyi çizilmiş merdiven plan ve
detayları sayesinde olur. Dönel merdivenlerin yapımı, çizime dayanan bir çalışma gerektirir.
Dönel merdivenlerde iç kısımlardaki en dar basamak 10 cm den daha az olmamalıdır.
Normal basamak genişliği ise çıkış hattı üzerinde alınır. İç serene gelindikçe basamaklar
daralır. Çıkış hattından dış serene doğru ise basamak genişliği büyür. Dönel merdivenleri
dönme miktarına göre genel olarak üç grupta toplayabiliriz.
􀂾 Çeyrek Dönel Merdiven Kalıbı: Projede ihtiyaçtan dolayı çeyrek dönel
merdiven kalıbı yapımı gerektiği zaman uygulanır. Dönel basamakların iyi
dengelenmesi gerekir.
• Dönel bir merdivenin uygulama projesinde plan ve ölçüleri alınarak
dengeleme metotlarından biriyle 1/1 ölçeğinde çizilir.
• İç ve dış serenlerin tek tek açınımları birebir ölçeğinde çizilir.
• Diğer merdivenlerde olduğu gibi bu çizimler ahşap malzeme üzerine
aktarılarak alt seren ve üst seren çıkartılmış olur.
• Serenlerin altına enine kirişlemeler atılarak dikme ve kamalarla
sağlamlaştırılır üzerine döşeme tahtaları çakılır. Serenleri sağlam
tutturabilmek için dikmeleri içten atar serenleri dikmeleri yandan çivileriz.
Tam serenin altına ikinci bir parça çivileyerek serene gelen yükü yalnız
çivilere bırakmayız ve serenin aşağı sarkması önlenir.
􀂾 Yarım Dönel Merdiven Kalıbı: Çeyrek dönel merdivenlerde yapılan
uygulamalar burada da aynen uygulanır.
• Dönen basamakların düzgün olabilmesi için çizimle dengeleme işlemi
yapılmalıdır. Burada eksende ister rıht ortada olsun isterse basamak ortada
düzenlensin sağında ve solunda kalan basamaklar birbirinin simetriği
olarak çıkar bu yapımda bize kolaylık sağlar.
• Yarım dönel merdiven kalıp planının dış ve iç seren açınımları ayrı ayrı
çıkartılır.
• Kalıp planının L1 seren açınımından faydalanarak 2,5cm lik tahtaya veya
5cm lik ahşap malzeme üzerine alt seren çizimi yapılır. Bu eğri kısmın
çizimini yaparken en az 3 noktayı birleştirerek çizmek gerekir (Şekil 2).
Şekil 2: Yarım dönel merdiven kalıbının dengelenmesi
􀂾 Tam dönel merdiven kalıbı: Diğer dönel merdivenlerden tek farkı iç seren tüm
daire şeklinde yapılır. Yarım dönel merdivenin dönen kısmının yapıldığı gibi iki
ayrı parçadan veya tek kolu bir yuvarlak kesitten yapılırsa rıht ve döşeme
tahtalarının çakılması kolay ve sağlam olur (Resim 2, 2.1).
Resim 2: Hazır metal tam dönel b.a. Resim 2.1: Tam dönel merdiven
merdiven kalıbı kalıbı
İç serenin üzerine eşit olan rıht ve basamaklar bir şablon ile çizilir. Rıht ve
basamaklardan faydalanarak döşeme kısmı çıkarılır. Döşeme ve rıht tahtalarını çakmak için
yardımcı parçalar çakılır (şekil 3).
Şekil 3: Tam dönel merdivenin dengelenmesi
2.2.2.4. Parça Basamaklı Merdiven Kalıpları
Adından da anlaşılabileceği gibi bu merdiven tipi basamakların atölyeler de veya
şantiyelerde tek tek dökülüp sonra yerinde monte edilmesi ile yapılır.
Parça basamaklı merdivenler düz merdiven olarak yapılacaksa ilk basamak için bir
kalıp, diğer bütün basamaklar için bir kalıp yapılması yeterli olacaktır (şekil 4).
Dönel merdivenler parça basamaklı olarak yapılacaksa her değişik basamak için ayrı
bir kalıp yapılmalıdır. Bu kalıplar projeye göre numaralandırılır. Bu numaralama işlemi bize
yerine montajda kolaylık sağlar.
Şekil 4: Örnek parça basamaklı merdiven kalıbı
2.2.3. Özellikleri
Betonarme merdiven kalıpları üzerine gelecek olan betonarmeyi taşıyacak sağlamlıkta
yapılmalıdır. Taşıyıcı kirişler birbirine bağlanmalıdır. Projede belirtilmiş olan ölçülere göre
hatasız bir dengeleme yapılmalıdır. Özellikle dönel merdivenlerde seren açınımları
çizilmeden uygulama gerçekleştirilemez.
Düz kollu merdivenler en yaygın olarak kullanılan merdiven kalıplarıdır. Dönel
merdivenler ise daha çok merdiven boşluğu az olan yerlerde kullanılır.
2.2.4. Elemanları
􀂾 Merdiven kalıp boyundurukları
􀂾 Merdiven kalıbı taşıyıcı dikmeler
􀂾 Merdiven kalıbı alt ızgaraları
􀂾 Merdiven kalıbı döşeme tahtaları
􀂾 Merdiven yan kanatları
􀂾 Merdiven kalıbı basamak tahtaları
􀂾 Merdiven kalıbı bağlantı çıtaları
2.2.5. Kullanıldığı Yerler
Betonarme merdiven kalıpları binalarda ve konutlarda, betonarme merdiven ihtiyacı
duyulan her yerde kullanılır.
2.3. Betonarme Merdiven Kalıbı Yapım Kuralları
􀂾 Projede belirlenen ölçülere göre rıht ve basamak sayıları dengelenir.
􀂾 Dönel merdiven yapılacaksa açınımları çizilir.
􀂾 Taşıyıcı kiriş ve dikmeler sabitlenir.
􀂾 Alt ızgaralar sabitlenir.
􀂾 Yan serenler sabitlenir.
􀂾 Alt kalıp döşeme tahtaları sabitlenir.
􀂾 Taşıyıcı kolonlar birbirlerine çapraz bağlantılarla bağlanır.
􀂾 Kalıbın kolay sökülebilir olmasına dikkat edilir.
􀂾 Sahanlıklı merdivenlerde sahanlıkta biten rıht tam sahanlıkla tabliye betonunun
kestiği yerden başlatılmamalıdır. Biraz geriden başlatılması gerekmektedir.
Çünkü o nokta en zayıf noktadır.
2.4. Betonarme Merdiven Kalıbı Yapılması (Uygulama)
􀂾 Kalıp öncesi hazırlık modülüne göre hazırlığınızı yapınız.
􀂾 Projeye göre merdiven kotunun ölçüsünü alınız.
Eğer merdiven kalıbı bağımsız olarak yapılacaksa kot yüksekliği belirlenip rıht ve
basamak ölçüleri hesap edilir. Daha sonra bu ölçülere göre kalıp malzemeleri hazırlanarak
işlem sırasına göre kalıp malzemeleri yerine yerleştirilir.
Resim 3: Kat yüksekliği ile beraber yapılmış merdiven kalıbı
Eğer betonarme merdiven kalıbı kat yüksekliği ile beraber yapılacaksa (resim 3) kat
betonarme kalıbı yapılırken merdiven kalıbı da birlikte yapılır. Boyunduruklar ve taşıyıcı
dikmeler kat kalıbı ile birlikte yapılır ve betonarmesi birlikte dökülür.
􀂾 Boyundurukları hazırlayarak yerleştiriniz
Merdiven kalıbı boyundurukları dikmeler üzerine (resim 4) kalıp yapım kurallarına
uygun olarak sabitlenir. Bu işlem yapılırken merdiven eğimi, düzgünlüğü muntazam bir
şekilde kontrol edilmelidir.
Resim 4: Merdiven kalıbı boyunduruklarının dikmeler üzerine yerleştirilmesi
􀂾 Taşıyıcı dikmeleri hazırlayınız ve yerleştiriniz.
Boyunduruklarla beraber taşıyıcı dikmeler (resim 5) dengeli bir şekilde yerleştirilir.
Dikmeler yerleştirilirken merdiven eğimine göre dikmelerin duruşu kalıbı taşıyacak şekilde
ayarlanmalıdır. Eğer devam eden merdiven kalıbı ise alt merdivenin basamaklarına
yerleştirilecek şekilde ayarlanmalıdır. Yataylık ve düşeylik kontrolü unutulmamalıdır.
Resim 5: Merdiven kalıbı taşıyıcı dikmelerin yerleştirilmesi
􀂾 Izgaraları hazırlanarak yerleştiriniz.
Boyunduruklar üzerine ızgara parçaları 50–60 cm aralıklarla yerleştirilir. Izgara
aralıkları çok fazla açık yapılmamalıdır. Çünkü kalıp döşeme tahtasının taşıma gücü
ızgaralar sayesinde olmaktadır (resim 6).
Resim 6: Merdiven kalıbı ızgara uygulaması
Merdiven taban döşeme elemanları hazırlanan ızgaralar üzerine aralarında boşluk
olmayacak şekilde yerleştirilir. Eğer döşeme malzemesi ahşap tahtalardan yapılıyorsa
ekonomik kullanmaya özen gösterilmelidir (resim 7).
Resim 7: Merdiven kalıbı döşeme tahtası uygulaması
Resim.7.1’de merdiven uygulamasını görmektesiniz. Bu uygulama ahşaptan yapılan
merdivenlerde de uygulanmaktadır. Merdiven görüntüsünün daha güzel olmasının istendiği
durumlarda uygulanır.
Resim 7.1: Hazır metal kalıp ile dönel merdiven kalıbı uygulaması
􀂾 Merdiven yan kanatlarını hazırlayınız ve monte ediniz
Betonarme merdiven kalıplarının döşeme tahtalarının sabitlenmesinden sonra yan
kanat tahtaları çakılır (resim 8, 8.1).
Resim 8: Tek kollu düz merdivende yan tahta uygulaması
Resim 8.1: Betonarme merdiven kalıbı yan tahta uygulaması
􀂾 Basamak alın kalıp tahtalarını yerleştiriniz,
Betonarme merdiven kalıbı basamak alın tahtaları belirlenmiş olan rıht ve basamak
ölçülerine göre yerine sabitlenir. Bu işlem sırasında alın tahtalarının paralelliği özenle
korunmalıdır (resim 9).
Resim 9: Alın tahtalarının yerleştirilmesi Resim 10: Alın tahtalarının çıta
ile desteklenmesi
􀂾 Çıtaları hazırlayınız ve monte ediniz
Basamak alın tahtaları üst kısmından takviye çıtaları yardımı ile güçlendirilmelidir.
Özellikle geniş açıklıklı merdivenlerde basamak alın tahtalarının esnemesinin önlenmesi için
bu işlem çok önemlidir. Çıtalar çakılırken alın tahtalarının paralelliğinin bozulmamasına
dikkat edilmelidir (resim 10).
􀂾 Kalıpların takviyesini yapınız.
Betonarme merdiven kalıbı ahşap dikmeler ile yapılmışsa bu dikmeler birbirlerine
çapraz bağlantılar ile bağlanmalıdır. Hazır metal dikme kullanılan kalıplarda ise dikmeler
arasında çapraz bağlantılara gerek duyulmaz.
Resim 11: Betonarme merdiven kalıp dikmeleri
Resim 11’de hazır metal dikmelerde çapraz bağlantılar yapılmadan önceki uygulamayı
görüyorsunuz Uygulama devam eden merdivenlerde basamaklara göre gerçekleştirilmiştir.
Resim 11.1: Betonarme merdiven hazır kalıp uygulamasında dikmeler
Resim 11.1’de hazır betonarme merdiven kalıbını ve taşıyıcı dikme uygulamasını görüyorsunuz.

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :