Kapat

KÜLTÜR ELDE ETME

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. EKİM İŞLEMİ
1.1. Tanımı Dikkat Edilecek Noktalar
Ekim (inokülasyon), numunenin steril besiyerine aseptik tekniğe uygun olarak
aktarılması olayıdır.
Ekim işlemleri sırasında şu hususlara dikkat edilmelidir:
Ø Seyreltme işlemi bitirildikten sonra hızla ekim yapılmalıdır. Bu amaçla bir
örneğin ekimi tümüyle bitirildikten sonra diğer örneğin seyreltme işlemine başlanmalıdır.
Ø Dilüsyonların yapılmasından sonra, petri kutularına ekim sırasında, materyalin
mikroorganizma yükü hakkında eğer yaklaşık bir bilgimiz varsa, tüm
dilüsyonlardan değil sadece 3 dilüsyondan paralel ekim yapılır.
Ø Ekim sırasında örneğin kontaminasyonu kesinlikle önlenmelidir. Bu amaçla
çalışmalar bunzen beki alevi kullanılarak yapılmalıdır.
Resim 1.1: Bunzen beki
Ø Petri kutusuna yapılacak ekimlerde örnek ile ilgili bilgilerin asetat kalemi ile
kapaklara doğru olarak yazılması gerekmektedir. Bunlar;
· Besiyeri türü,
· Numune numarası veya adı,
· Tarih,
· İnkübasyon ısı derecesi,
· Dilüsyon faktörü,
· Petri kutusuna pipetlenen hacim miktarı gibi bilgilerdir.
Ø İnkübasyon sonunda petri kutusunda sayılacak olan koloni adedi bu faktör ile
çarpılarak materyaldeki canlı mikroorganizma sayısı hesaplanır. Örneğin, 2
numaralı dilüsyon tüpünden petri kutusuna 1 ml pipetlendiyse, kutu kapağına
sadece 10-2 yazılır. Bu yazım şekli ekim ve sayım işlerinin farklı kişiler
tarafından yapıldığı yoğun laboratuvarlarda karışıklığın önlenmesi için etkin bir
yoldur. Ancak kapakların karışması olasılığı ile petri kutularında yazımlar
tabana da yapılabilmektedir.
Resim 1.2: Petri kutularının yazımı
Ø Ekim işlemi numune katı ise iğne, sıvı ise öze ile gerçekleştirilir.
Ø Ekim işlemi seri olarak gerçekleştirilmelidir.
Ø Tüm işlemler esnasında aseptik çalışma kurallarına uyulmalıdır.
1.2. Ekim Teknikleri
Mikrobiyolojide ekim, sıvı ve agarlı besiyerine yapılır.
1.2.1. Sıvı Besiyerine Ekim İşlemi;
1.2.1.1. Sıvı Besiyerine Öze ile Ekim İşlemi
Ø Sıvı besiyerine ekim işleminin ilk aşaması, aktarılacak sıvı örnekteki
mikroorganizmaların bulundukları sıvı içinde homojen dağılımını sağlamak için
vorteks tüp karıştırıcısı kullanılarak çalkalanmasıdır. Bu cihazın olmadığı
durumlarda tüp iki el ayası arasına yerleştirilir, el ayaları ile sürtme hareketi
yaptırılarak homojen karışım sağlanabilir ya da tüpün alt kısmına birkaç kez
vurulabilir. Ekimi yapılacak numune katı ise karıştırma işlemi yapılmaz.
Ø Homojen karışımı sağlanmış numune tüpü sol ele alınır.
Ø Öze, alevde akkor haline getirilerek sterilize edilir.
Ø Sol elde bulunan tüpün kapağı ya da ağzındaki pamuk tıkaç, öze tutulan sağ elin
parmaklarıyla, tüp hafifçe ekseni etrafında çevrilerek çıkarılır. Tüpün ağız kısmı
alevden geçirilir.
Resim 1. 3: Tüp ağzının alevden geçirilmesi
Ø Tüp hafif eğilerek öze ucu sıvı örneğe daldırılır. Öze ucuna sıvı içinde karıştırma
hareketi yaptırılır. Öze tüpe hiç değmeyecek şekilde dışarı çıkartılır.
Ø Öze ile örnek alımını takiben örneği içeren tüpün ağız kısmı alevden geçirilir ve
ağzı kapatılır. İşi biten bu tüp, tüplüğe konur.
Ø Sol ele steril sıvı besiyerini içeren tüp alınır ve olabildiğince dip tarafından
tutulur, kapağı veya pamuk tıkacı alev çatısı altında öze tutan sağ elin küçük ve
yüzük parmaklarıyla avuç içine sıkıştırılarak çıkarılır.
Ø Tüpün ağzı alevden geçirilir ve tüp hafifçe eğik vaziyette alev çatısı altına indirilir.
Ø Öze tüp içerisine sıvı seviyesine kadar sokulur ve öze ucu sıvıya daldırılmadan,
sıvı yüzeyinin hemen üstündeki kuru bir tüp bölgesine değdirilir ve sürtme
hareketleri yaptırılarak incelenecek örneğin bu bölgede yayılması sağlanır.
Ø Daha sonra, öze ucu sıvı besiyerine daldırılır ve özeye karıştırma işlemi yaptırılır
Ø Öze ucu besiyerinden çıkarılarak tekrar örneğin yayıldığı bölgeye temas ettirilir.
Özeye bu bölgede sürtme hareketleri yaptırılır, incelenecek örneğin besiyerine
doğru yıkanarak aktarılması sağlanır.
Ø Öze ile gerçekleştirilen bu ekim duruma göre birkaç kez tekrarlanabilir. Sonuçta,
örneğin sıvı besiyerine aktarılması (inokülasyonu) sağlanmış olur. Besiyerinin ağzı kapatılır.
Ø Son olarak öze sterilize edilir.
Ø Tüpteki sıvı besiyerine ekim, örnek ve steril besiyeri tüpleri aynı elde tutularak da gerçekleştirilebilir.
1.2.1.2. Sıvı Besiyerine Pipet ile Ekim İşlemi
Ø Homojen karışımı sağlanmış numune tüpü sol ele alınır.
Ø Pipet birkaç kez alevden geçirilir.
Ø Sol elde bulunan tüpün kapağı ya da ağzındaki pamuk tıkaç, öze tutulan sağ elin
parmaklarıyla, tüp hafifçe ekseni etrafında çevrilerek çıkarılır. Tüpün ağız kısmı alevden geçirilir.
Ø Tüp hafif eğilerek pipet ucu sıvı örneğe daldırılır.
Ø Pipetle gerekli hacimde sıvı çekilir. Pipet ucu tüpe hiç değmeyecek şekilde dışarı çıkartılır.
Ø Pipet ile örnek alımını takiben örneği içeren tüpün ağız kısmı alevden geçirilir
ve ağzı kapatılır. İşi biten tüp tüplüğe konur.
Ø Sol ele steril sıvı besiyerini içeren tüp alınır ve olabildiğince dip tarafından
tutulur, kapağı veya pamuk tıkacı alev çatısı altında pipet tutan sağ elin küçük ve
yüzük parmaklarıyla avuç içine sıkıştırılarak çıkarılır.
Ø Pipetin alt ucu tüp içerisindeki besiyerine daldırılmadan, besiyeri seviyesinin
hemen üstündeki kuru bir tüp bölgesine değdirilerek, pipetin kendi kendine
boşalması ve örneğin sıvı besiyerine aktarılması (inokülasyonu) sağlanmış olur.
Ø Besiyerinin ağzı kapatılır.
Ø Pipet tekrar birkaç kez alevden geçirilip temizleme küvetine konur.
Ø El ayaları ile sürtme hareketi yaptırılarak aktarılan örneğin ve besiyerinin
homojen karışım sağlanır.
Resim 1.4: Kapakların çıkartılması Resim 1. 5: Ağızların alevden geçirilmesi
Resim 1. 6: Özeyle numunenin alınması Resim 1.7: Ağızların tekrar alevden geçirilmesi
Resim 1.8: Özeyle ekim yapılması
1.2.2. Agarlı Besiyerine Ekim İşlemi
Petri kutularına dökülmüş agarlı besiyerlerine;
Ø Sürme
Ø Yayma
Ø Dökme plak yöntemlerinden birisi kullanılarak ekim yapılabilir.
1.2.2.1. Sürme Yöntemi
Bu yöntemle petri kutusundaki katı besiyerinin belirlenen farklı bölgelerine numune
ile temas ettirilen özenin sırayla sürülmesiyle numunenin miktarı ve içerdiği
mikroorganizma sayısı giderek azalır. Böylece bakterilerin her sürme alanına bir önceki
alandan daha az sayıda düşmeleri sağlanır. Son sürme alanında bakteri sayısı teke düşer. Bu
bakteriler teke düştükleri bölgelerde çoğalarak tek koloni oluşturur.
Bu yöntemle ekimin amacı her canlı hücrenin inkübasyon sonucu bir (1) adet koloni
oluşturmasıdır. Bu nedenle sürme yöntemine tek koloni düşürme yöntemi de denir.
Sürme yöntemiyle ekim şu şekilde yapılır:
Ø Ekimi yapılacak örnek öze veya pipet ile sıvı besiyerine ekim işlemindeki gibi alınır.
Ø Agarlı besiyerini içeren petri kutusu sol elin ayasına yerleştirilir ve bu elin baş
ve işaret parmağı ile kapak kısmı açılır.
Ø Öze bu aralıktan içeri sokularak öze ucunun örnek alınan kısmı agar yüzeyinin
seçilecek bir bölgesine temas ettirilir. Örnek bu bölgede hafifçe ezilerek birkaç
mm çapında yayılır.
Ø Daha sonra öze ile bu yayılma alanından başlayarak sürme işlemine geçilir.
Sürme işlemi değişik şekillerde gerçekleştirilebilmektedir. Ancak ayrı ayrı
koloni elde edebilmek için en ideal olanı 4 ayrı bölgenin çizilmesidir.
Şekil 1.1: Sürme yöntemiyle ekim şekilleri
Ø Sürme yapılırken özenin agar yüzeyinde uygun açı ile tutulmasına ve agar
yüzeyini parçalamadan temas ettirilmesine dikkat edilmelidir.
Resim 1.9: Katı besiyerine sürme işlemi
Ø Sürme olayı ilerledikçe örnekteki mikroorganizma sayısı, özenin ilk sürüldüğü
bölgeye göre gittikçe azalacaktır. Bunun sonucunda da inkübasyondan sonra,
son sürme işlemlerinin yapıldığı agar yüzeyi bölgelerinde izole koloniler elde
edilebilecek, diğer bir deyimle koloniler tek tek düşebilecektir. İkinci, üçüncü ve
dördüncü ekim bölgelerine her geçişte öze, bek alevinde tutularak soğutulduktan
sonra bir önceki bölgeye temas ettirilir ve sürme işlemine devam edilir.
Şekil 1.2: Sürme yöntemiyle koloniyi teke düşürme
Ø Sürme işlemi bitince petri kutusunun kapağı kapatılarak inkübasyona bırakılır.
Agar yüzeyinde bir bölgeden diğer bölgeye geçişte kaç defa sürme yapılacağı, aktarma
yapılan örnekteki mikroorganizma yükünü tahmin etmeye bağlıdır.
Resim 1. 10: Birinci sürme Resim 1. 11: İkinci sürme
Resim 1. 12: Üçüncü sürme Resim 1. 13: Dördüncü sürme
1.2.2.2. Yayma Yöntemi
Ø Ekim öncesinde standart petri kutularına 12–15 ml agarlı besiyeri dökülerek
yüzeyin kuruması sağlanır.
Ø Petri kutusuna gerekli bilgiler yazılır.
Resim 1. 14: Petri kutusunun yazılması
Ø Numunenin bulunduğu tüp ya da kaptan 1 ml lik gibi düşük hacimli bir pipetle
0.1 ml örnek alınır.
Ø Petri kutusundaki katı besiyeri yüzeyine pipetle 0.1 ml örnek aktarılır.
Resim 1. 15. Numunenin katı besiyerine aktarımı
Ø Drigalski spatülü, temiz ve yeterli konsantrasyonda alkol ile sterilize edilir.
Spatül üzerinde kalan alkol, besiyerine aktarılan mikroorganizmalar üzerinde
olumsuz etki yapabileceği için alevden geçirilerek uzaklaştırılır. Ancak
mikroorganizmaya zararlı olabilecek kadar ısıtılmaz. Besiyeri üzerinde kültür
aktarılmamış bir yerde dokundurularak soğuyup soğumadığı kontrol edilir ve
örnek besiyeri yüzeyine homojen olarak yayılır.
Resim 1. 16. Drigalski ıspatul ile numunenin yayılması
Ø Numune yüzeye yayıldığı için tüm mikroorganizmalar eşit oranda oksijen varlığı
nedeniyle aynı morfolojide koloni oluşturacaktır.
Ø Bu yöntem gıda maddesinin gramında 100’den fazla Staphylococcus aureus
bulunma olasılığı varsa uygulanmaktadır.
1.2.2.3. Dökme Plak Yöntemi
Bakterinin 45–50 °C’a kadar soğutulmuş katı besiyerinin her tarafına karıştırılmak
suretiyle ekilmesidir.
Dökme plak yönteminde ekim şu şekilde yapılır.
Ø Dilüsyonu yapılmış gıda örneğinden 1 ml sıvı pipete alınır ve steril boş petri kaplarına aktarılır.
Resim 1. 17: Numunenin alınması Resim 1. 18: Numunenin boş petriye aktarılması
Ø Örneğin üzerine 15–20 ml, yaklaşık 45°C’ taki agarlı besiyeri dökülür. Besiyeri
sıcaklığı fazla olursa termal şok nedeni ile mikroorganizmalar zarar görür, düşük
olursa dökme esnasında katılaşacağı için istenen sonuç elde edilemez.
Resim 1. 19: Besiyerinin dökülmesi
Ø Besiyeri döküldükten hemen sonra düzgün bir zeminde dikkatlice hafif eğim
verilerek ileri geri hareket ettirilir. Bu sayede numune ve örneğin tam olarak karışması sağlanır.
Resim 1. 20: Petriye ileri geri sallama hareketinin yaptırılması
Ø Petri kutularının düzgün bir zeminde kendi halinde jelleşmesi sağlanır.
Ø Uygun sıcaklıktaki inkübasyona bırakılır.
Besiyerine diğer yöntemlerden fazla numune aktarıldığı için daha hassas sonuç verir.
Bu yöntemde numunenin tüm besiyeri kütlesine yayılması nedeniyle mikroorganizmalar
taban ve yüzeye yakın kısımlardaki oksijen varlığı nedeniyle farklı morfolojide koloni oluşturabilecektir.
1.2.3. Yüzeylerden Alınan Örneklerin Ekim İşlemi
Yüzeylerden örnek alma;
Ø Eküvyon
Ø Agar sucuğu
Ø Sellobant tekniği
Ø Yüzey kazıma ya da yüzeyden ince kesitler alma,
Ø Yüzey yıkama
Ø Dilüsyon sıvısına daldırma tekniklerinden biri seçilerek yapılabilmektedir.
Eküvyon:
Ø Steril eküvyon örnek alınacak bölgeye götürülür.
Ø Eküvyon çubuğu aseptik koşullarda tüpünden çıkarılır.
Ø Uçtaki pamuk kısma değişik eğimler verdirilerek örnek alınacak yüzeye
kuvetlice bastırılır. Bu sayede yüzeydeki mikroorganizmaların pamuk ucunun
tamamına geçmesi sağlanır. Eküvyon çubuğu bu işlemler sırasında üst ucundan tutulur.
Ø Eküvyon çubuğu daha sonra hiçbir yere temas ettirilmeden tüpüne yerleştirilerek
tüp hızla laboratuvara ekim için götürülür.
Ø Eküvyon çubuk, alev çatısı altında tüpten çıkarılarak uç kısmı daha önceden
hazırlanmış petri kutusundaki agarlı besiyeri yüzeyinin kenar kısmındaki
herhangi bir noktaya temas ettirilir. Bu işlem sırasında besiyerinin
yırtılmamasına dikkat edilmelidir.
Ø Daha sonra petri kutusunun kapağı kapatılır.
Ø Eküvyon çubuğu tüpüne yerleştirilerek sterilize edilmek üzere ayrılmalıdır.
Ø En son aşamada ise petri kutusundaki besiyerinde örneğin temas ettirildiği
noktadan başlamak üzere öze ile sürme ekime geçilir.
Yüzeydeki mikroorganizmalar sayılmak istendiğinde ise eküvyon çubuğu
laboratuvarda tüpten çıkarılarak, daha önceden hazırlanmış olan tüpteki steril 10 ml’lik
dilüsyon sıvısına aseptik koşullarda daldırılır ve tüpün ağzı kapatılır. Bu işlemler sırasında
çubuğun tüpe giren kısmnına elle dokunulmamalıdır. Daha sonra sıvı besiyerine ekim
işlemleri takip edilerek ekim gerçekleştirilir.
Agar sucuğu:
Direkt olarak bir besiyerini örnekle temas ettirme esasına dayanır. Steril agar sucuğu
yüzeye temas ettirilir daha sonra steril bistüri ile ince kesitler alınarak steril petri kutusuna
yüzeye sürülen kısmı üste gelecek şekilde yerleştirilip laboratuvara gönderilir. Yaygın kullanımı yoktur.
Sellobant tekniği:
Bu yönteme çok sık başvurulmamaktadır.
Ø İncelenecek yüzeye sellobantın yapışkan yüzeyi temas ettirilerek örnek alınır.
Ø Örnek alınan kısım petri kutusundaki agarlı besiyeri yüzeyine temas ettirilir
Ø Diğer yüzünden hafifçe baskı yapılarak belli bir süre beklenir.
Ø Daha sonra da bant buradan çıkarılarak bir dezenfektan çözeltisine atılır.
Ø Sürme ekim yöntemi uygulanarak inkübasyona bırakılır.
Bunların dışında;
Ø Yüzey kazıma ve yüzeyden ince kesitler alma
Ø Yüzey yıkama
Ø Dilüsyon sıvısına daldırma gibi yöntemlerde uygulanabilmektedir.
1.2.4. Dik Agarlı Besiyerine Saplama Ekim
Tüpteki yüksek tabakalı (10–15 ml besiyeri bulunan) katı besiyerine, bakterinin uzun
bir iğne ile tüpün dip kısımlarına kadar batırılmasıyla yapılan ekim yöntemidir. Bu şekilde
bakterinin jelatin eritmesi veya karbonhidratlı jelozlu besiyerinde gaz oluşturması kolayca
incelenir, üreme bölgesine göre bakterinin aerob, anaerob, fakültatif veya mikroaerobmi
olduğu, bakterinin hareketli olup olmadığı hakkında bilgi edilir.

2. İNKÜBASYON
Ekimi gerçekleştirilen sıvı ya da katı besiyerinin bulunduğu tüp veya petri kutusunun,
uygun bir inkübatörde, mikroorganizmaların üreyebileceği sıcaklık ve sürede tutulması
işlemine inkübasyon denir.
İnkübasyon sıklıkla etüv ve su banyosunda gerçekleştirilir. Küflerin inkübasyonu oda
sıcaklığında yapılabilmekle birlikte kontrolsüz ortam olduğu için tercih edilmemektedir.
2.1. Etüvde İnkübasyon
Mikrobiyolojik çalışmalarda kullanılan, 0-90°C aralığında çalışmaya imkan veren
etüvlere inkübatör adı verilir. İnkübatörde (etüvde) mikroorganizmaların üremesi için
uygun sıcaklık ve süre diğer bir deyişle üreme ortamı sağlanır.
İnkübatör ( etüv ); mikroorganizmanın üremesi için gerekli ısıya göre ayarlanabilen
ve bu sıcaklığı belli derecede muhafaza edebilen elektrikli cihazlardır. En çok 100°C
civarında sıcaklık sağlanabilir. Sterilizatör ve kurutma dolaplarına benzer, genellikle dört
köşelidir. Tek veya iki kapılı olanları vardır. Anaerob tipleri de mevcuttur.
Resim 2 1: Etüv çeşitleri
2.2. Su Banyosunda İnkübasyon
Su banyosunda genellikle yüksek sıcaklığa duyarlı besiyerlerinin inkübasyonu yapılır.
Burada önemli olan su banyosunun termostatlı olması ve istenilen sıcaklığın homojen şekilde
dağılmasını sağlayan karıştırma düzeneğinin olmasıdır. Ayrıca inkübasyon süresince sıcaklık
kontrolleri de yapılmalıdır.
Resim 2 2: Su banyosu
Su banyolarında sıcaklık 100°C’ ye kadar ayarlanabilir. Bu banyo içine daldırılan bir
kaptaki maddenin sıcaklığı en fazla 80–85°C'ye yükseltilebilir. Sıcaklığı ayarlanabilen,
termostatlı su banyoları ile istenilen sıcaklığı ayarlamak mümkündür. Su banyoları ile uzun
süre çalışılacaksa içlerindeki suyun tamamen buharlaşmamasına dikkat edilmeli ve eksilen
su ilave edilmelidir.
Resim 2 3: Su banyosu çeşitleri
2.3. İnkübasyonda Dikkat Edilecek Hususlar
İnkübasyonda aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir;
Ø Belirtilen inkübasyon süresi ile sıcaklık derecesine dikkat edilmelidir. Bu amaçla
inkübatör sıcaklığı minimum-maksimum termometre ile kontrol edilmelidir.
Anaeroblar için gaz atmosferine uyulmalıdır.
Ø İnkübasyon 37oC ve üstündeki sıcaklık derecelerinde gerçekleştiriliyorsa petri
kutuları ters çevrilerek (tabanları üstte, kapakları altta olacak şekilde) inkübatöre
konulmalıdır. Bu sıcaklık derecelerindeki inkübasyon 24 saatten fazla sürecekse,
inkübatöre içinde su olan bir beher konularak petri kutularında yüzey kuruması
önlenmelidir. Petri kutularının strech filme sarılması veya naylon torba
içerisinde inkübatöre bırakılması da kurumayı önleyici bir uygulamadır.
Ø Membran filitrasyon uygulamalarında petri kutuları düz çevrilerek (kapakları
üstte, tabanları altta) inkübatöre konulmalıdır.
Ø İnkübatörde cam petri kutuları 6 'dan plastik petri kutularında 8’den daha fazla
üst üste konulmamalıdır.
Resim 2 4: İnkübatörde inkübasyon için yerleştirilmiş besiyerleri
Ø İnkübatörde sıcaklık değişmelerini önlemek için kapağın gereksiz yere
açılmamasına özen gösterilmelidir.
Ø Petri kutularının ve inkübatör duvarlarının arasındaki boşluk sıcaklık dağılımının
düzenli olması için yaklaşık 2.5 cm olmalıdır.
Ø İnkübasyon sonrasında petri kutusu tartılmalıdır. İnkübasyon öncesi ve
sonrasında izin verilen maksimum ağırlık kaybı oranı %15’tir. Ağırlık kaybı
daha fazla ise düzeltici işlemler yapılmalıdır.
Ø İnkübasyon sıcaklık derecesi üremesi istenen bakteri özelliği doğrultusunda şu
şekilde belirlenir:
· Bazı mikrokok çeşitleri gibi serin sıcaklığı seven psikrofil bakteriler için
inkübasyon sıcaklığı genel olarak +7°C’dir.
· Ilık sıcaklığı seven mezofil bakteriler için 25-40°C’dir.
· Yüksek sıcaklıkları seven termofil bakteriler için inkübasyon ısı derecesi
genellikle 55-60°C’dir.
· Çok yüksek sıcaklıkları seven ekstrem termofiller için ise inkübasyon
sıcaklığı genel olarak 85°C 'dır.

3. KÜLTÜR
Mikroorganizmaların üremesi için gerekli olan besin maddelerini içeren besiyerleri
(kültür ortamı), ekim işleminden sonra uygun fiziksel ve kimyasal koşul altında belli
sürelerde bekletildiğinde mikroorganizmalar ürer. Besiyerinde üretilen mikroorganizmaların
tümüne “kültür” adı verilmektedir.
3.1. Kültür Çeşitleri ve Tanımları
3.1.1. Saf Kültür
Doğada her yerde mikroorganizmalar, birçok farklı türlerin oluşturduğu topluluklar
şeklinde bulunur. Buradan alınan örnekler besiyerine ekilerek birçok bakteri türü bir arada
üretilir. Birden fazla bakteri türünün ürediği kültürlere karışık kültürler denir.
Mikrobiyoloji laboratuvarlarında her bir mikroorganizmanın özelliğinin incelenmesi
ve tanısının yapılabilmesi için saf kültürlerinin elde edilmesi de gerekir. Bu nedenle karışık
kültürlerin saflaştırılması gerekmektedir.
Bir koloniden alınan ve üretildiğinde morfolojik, fizyolojik, biyokimyasal ve genel
özellikleri birbirinin aynı olan bakteri kültürüne “saf kültür” adı verilmektedir. Saf kültür
yalnızca bir tür mikroorganizma üretilmesi ile elde edilen kültürdür.
Gıdada mevcut mikroorganizmanın cins, tür düzeyinde tanısını yapabilmek ve
adlandırmak için saf kültür halinde üretilmesi zorunludur.
Saf kültür, önce katı besiyerinde oluşmuş her farklı koloniden steril bir başka tüp
içindeki sıvı veya katı yatık agara ekim yapılarak elde edilir. Saf kültür için tek koloni elde
etme gerekliliği vardır.
3.1.2. Stok Kültür
Saf kültürün laboratuvarda yapılacak sonraki çalışmalarda kullanılmak üzere
saklanması işlemine “stok kültür” elde etme denir. Ölmeden saklanmaları için yeni
besiyerlerine ekilmelidir. Bazı bakteriler eski kültürlerinde de uzun süre canlı
kalabilmektedir. Saf kültürün yeni besiyerlerine ekilmesi veya deney hayvanlarına
nakledilmesi işlemine “pasaj yapmak” denir.
3.2. Saf Kültür Elde Etme Aşamaları
Ø Birinci aşama: İzole koloniler elde etme
Saf kültür elde etmede öncelikle izole koloniler elde edilmelidir. İzole kolonileri elde etmek için;
· Örnekten ekim yapılarak karışık kültür elde edilir.
· Bir miktar kültür öze ile alınır, mikroorganizma hücrelerinin daha rahat
yayılarak ayrı ayrı koloni oluşturmaları için petri kutusuna sürme tekniği
ile ekilir. Bu sırada bir önceki sürme alanına değmemeye özen gösterilir.
Petri kutusunun tercih nedeni besiyeri yüzeyinin daha geniş olmasıdır.
Resim 3.1: Sürme tekniği ile ekim
· Petrinin üzerine gerekli bilgiler yazılarak ters çevrilir.
· Önerilen sıcaklık ve sürede inkübe edilir.
· İnkübasyon sonrası oluşan koloniler incelenir. Tek kolonilerin gelişip gelişmediğine bakılır.
· Tek hücreden oluşmuş koloniler seçilir ve seçim yaparken tipik koloni
görünümünde olmalarına ve diğer bir koloni ile temasta olmamalarına
dikkat edilmelidir. Son izolasyon bölgelerinde tek düşen mikroorganizma
hücresi çoğalarak saf koloniyi oluşturur.
Resim 3.2: İzole koloninin tespiti
· Eğer tek koloniler gelişmemişse, daha seyreltilmiş kültürlerden tekrar
ekim yapılır. Diğer tüm işlemler tekrarlanır.
Ø İkinci aşama: Saf kültür elde etme
Bunun için;
· İzole koloni öze ile önce sıvı bir besiyerine adaptasyon ve canlandırma
amacıyla aktarılır. Bu aşamada koloniler birbirine çok yakınsa iğne öze
tercih edilmelidir.
Resim 3.3: İzole koloninin alınması
· Tüp üzerine gerekli bilgiler yazılır ve önerilen sıcaklık ve sürede
inkübasyona bırakılır.
· İnkübasyonu takiben elde edilecek kültürden uygun bir katı besiyerine,
genellikle tüpteki yatık agarlı besiyerine tekrar ekim yapılarak inkübasyon
gerçekleştirilir. İnkübasyon sonrasında saf kültür elde edilmiş olur.
Şekil 3 1: Saf kültür elde etme
Ø Üçüncü aşama: Saflık kontrolü
Elde edilen kültürün saf olup olmadığı kontrol edilir. Bunun için;
· Elde edilen kültürden tek koloni düşürme tekniklerinden birisi kullanılarak
petri kutusundaki agarlı besiyerine ekim yapılır ve inkübasyona bırakılır.
· İnkübasyon sonrasında besiyeri yüzeyinde oluşan koloniler şekil, yapı,
büyüklük, renk vb özellikleri yönünden incelenir. Farklı özelliklere sahip
kolonilerin varlığı gözlendiğinde kültürün karışık olmasından şüphelenilir.
3.3. Stok Kültür Elde Etme Aşamaları
Stok kültür elde etmenin 2 temel yöntemi vardır:
1.Yatık kültür: Bu yöntemde tüp içinde yatık agarlı uygun bir besiyeri kullanılır.
Resim 3.4: Yatık agar kültürleri
Bakteri ve maya kültürleri bu şekilde stoklanır.
Yatık agarlı kültür elde etmek için;
Ø Öze ile örnek alınır ve alınan örnek tüpteki yatık agar yüzeyinin en alt kısmına
temas ettirilir. Örnek burada öze ile hafifçe ezilir ve tüpteki besiyeri içinde,
yukarı doğru zikzaklar çizerek tüpten çıkartılır.
Küf kültürlerinin yatık agarlı besiyerine ekimi için öze ile alınan örnek tüpteki yatık
agar yüzeyinin tam orta kısmına temas ettirilerek ekilir.
Şekil 3 2: Yatık besiyerine ekim
Ø Besiyerleri inkübasyona bırakılır. Stok kültürde inkübasyon süresi kısa tutulur,
yüzeyde kolonilerin görünmesine yetecek kadar süre yeterlidir.
2.Liyofilize (dondurulmuş ve kurutulmuş) kültürler: Bu yöntemle kültürler uygun
ambalaj materyali içerisinde liyofilize edilerek uzun süre dayanabilir. Dondurarak kurutma
(freze-drying) adı da verilen liyofilizasyon tekniğinde, yüksek oranda canlılık ve aktivite
elde edilir. Bu yöntem özel bir liyofilizasyon aleti ile gerçekleştirilir. Bu yöntemde seçilen
bakteriler besiyerinde üretilerek santrifüjlenir. Mikroorganizma kültürü cam bir şişe veya tüp
içinde mikroorganizmaların tahrip olmasını önlemek için steril süt, kan serumu veya bazı
koruyucu maddelerle eşit oranda karıştırılarak süspansiyon yapılır. Sıvının bulunduğu şişe
buz ve alkol karışımı içinde tutularak, kültür -40 ile -70°C arasında dondurulur.
Resim 3.5: Kültürlerin dondurulması
<0.1mm Hg basınç altında kültürdeki donmuş su, sıvı hale geçmeden vakumlanır,
kurutulur ve toz haline getirilerek ambalajlanır. Ambalaj içindeki kültür kullanılmak
istendiğinde aseptik koşullarda uygun sıvı besiyerine aktarılarak inkübasyona bırakılır.
3.4. Kültürleri Muhafaza Etme
Saklama esnasında izole koloni kültür bakterilerin çoğunun canlı kalması ve mümkün
olduğu kadar genetik, fizyolojik değişikliklere uğramaması gerekmektedir.
Bunun için, çeşitli saklama yöntemleri geliştirilmiştir. Soğukta muhafaza, dondurma
ve kurutma yöntemleri bunlardan başlıcalarıdır.
Kültürler buzdolabında 0-5ºC’de muhafaza edilmektedir. Bazı fakültatif anaeroplar,
tüpte yüksek jelozda üretildikten sonra buzdolabında saklanır. Aerop bakteriler, yatık agar
besiyerinde buzdolabında aylarca saklanabilirse de bu yöntem uzun süreli saklamalar için
kültürlerin pasajları esnasında mutasyonlar oluşacağından uygun değildir. Ancak diğer
yöntemler kullanılarak bu zorlukların üstesinden gelinebilir.
Dondurarak derin dondurucuda; -20ºC’de, muhafaza edilir. Mikroorganizmalar
liyofılize stok kültürlerini hazırlayarak kuru formda canlılık ve aktivitelerini yitirmeden uzun süre saklanabilir.
Buharlaşmayı önlemek için, tüpün ağzı steril mineral yağı ile kapatılır. Zorunlu
anaeroplar “tiyoglikolatlı buyyon” gibi kuvvetli indirgen ortamlarda üretildikten sonra
saklanır. Şayet saklanan mikroorganizma metabolizma ürünü olarak asit oluşturursa,
kullanılan vasatın iyi bir şekilde tamponlanması gereklidir.
Petri kutuları veya tüpteki kültürleri buzdolabında muhafaza ederken hava ile direkt
teması kesmek ve yüzeysel kurumayı önlemek için, petri kutularının alt ve üst kapakları
parafilm (veya sellobant) ile birbirine tutturulur, tüplerin ise ağız kısımları parafilm ile
kaplanır. Tüpler için parafılm yerine erimiş vazelin, parafin veya vaspara daldırılmış pamuk
tıkaçlar da kullanılabilir. Ağzı vida kapaklı tüplerde bunlara gerek yoktur.

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :