Kapat

YAZAR KASA ELEKTRİK ELEKTRONİK SİSTEMİ

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. YAZAR KASA ANA İŞLEM KARTI ELEKTRONİĞİ
Şekil 1.1: Yazar kasa elektronik devreleri blok gösterimi
Anakart (mainboard) yazar kasanın işlemlerinin ve idaresinin yapıldığı yerdir.
Kullanıcılar tarafından bilgiler girildiği zaman, bu bilgilerin alınıp kodlanması,
değerlendirilmesi, göstergeye aktarılması, yazıcıdan fiş çıkartılması, bilgilerin saklanması,
saat-tarih vs. gibi tüm işlemler anakart üzerindeki devreler ve çoğunlukla da entegreler
kullanılarak yapılır. Merkezi işlem birimi (CPU) ise bunların içerisinde en çok işlevi ve
önemi olan birimdir.
Resim 1.1: Yazar kasa anakart çeşitleri
1.1. Merkezi İşlem Birimi
Yazar kasa cihazı, mikrobilgisayar sistemi üzerine inşa edilmiş bir yapıdadır. Temel
mikrobilgisayar sistemin blok yapısıda Şekil 1.2’de görülmektedir. Merkezi işlem birimi
(Central Processing Unit-CPU) anakart üzerinde bulunur. Yazar kasada gerçekleşen tüm
giriş, çıkış, kontrol ve adresleme işlemleri CPU tarafından yürütülür.
CPU cihazın ilk açılışında sistemin bütün birimlerini kontrol eder. Kullanıcı tarafından
girilen bilgileri alır, bunları değerlendirerek sonuç bilgilerini çıkış birimlerine gönderir.
Bunları yaparken de sistemdeki işlemleri, yani bir anlamda sistemin trafiğini düzenleyen
kontrol sinyallerini üretir.
Şekil 1.2: Temel mikrobilgisayar sistemi
Giriş birimi yazar kasamız için tuş takımı ve varsa barkod okuyucudur. Çıkış birimleri
yazar kasanın yazıcısı, bunun yanında müşteri ve kasiyer göstergesidir.
Hafıza birimlerinden kasıt ise yazar kasa programının kayıtlı olduğu ROM türü bir
hafıza, yasal zorunluluk nedeniyle satış bilgilerinin kaydedildiği mali hafıza ve günlük
bilgilerin kaydedildiği RAM hafızadır.
Yazar kasalarda kullanılan CPU’lar çok çeşitlidir. Bunların bir kısmı 40 pinli bir kısmı
ise 100 pinlidir. Kimi kartın ön yüzüne monteli iken kimi arka yüzüne montelidir. Bazısı
sistemi tek başına çalıştırırken bazısı da yardımcı işlemcilidir. Bazısında dahili hafıza
bulunmazken bazısı dahili hafızalıdır.
Resim 1.2: Yazar kasa CPU’larının anakart üzerindeki görünüşü
TMS7001, M50959, M38103, 78C10AGQ, 7800, 7801, 7807, 8085, 98CP49,
UPD78052 entegreleri yazar kasalarda kullanılan CPU’lara örnek olarak gösterilebilir.
Aşağıda uPD78052GC’nin pin yapısı görülmektedir.
Şekil 1.3: Yazar kasada kullanılan CPU’lardan birinin pin yapısı
1.2. Adres Ayırıcı
Bazı mikroişlemci devrelerinde adres hatları ve veri hatları ortak kullanılır. Buna
multiplex (çoğullamalı) çalışma denir. Yani işlemcinin bir pini bir işlem zamanının yarısında
adres hattı olarak, diğer yarısında ise veri hattı olarak görev yapar. Aşağıdaki örnek
devremizde de AD0-AD7 8 bitlik adres ve veri ortak hattıdır. Hattan önce 8 bitlik adres
bilgisi gönderilir. Daha sonra ise aynı hattan 8 bitlik veri gönderilir. Veri transferi sırasında
ise adres bilgisinin işlem sonuna kadar hatta kalması gerekmektedir. Bunu da devrede 74 373
entegresi yapmaktadır.
Şekil 1.4: Adres hattının ayrılması
1.3. Devre Seçimi
Şekil 1.5: Devre seçme işlemi
Sistemde adres hatları ve veri hatları tüm birimlere paralel olarak bağlanmıştır. Yani
tüm adres bilgileri ve aynı anda veriler tüm devrelere aynı anda ulaşır. Peki, tüm bilgiler tüm
birimlere aynı anda gidiyorsa, nasıl oluyor da bu devrelerden aynı anda sadece bir tanesi o
veri ile ilgili işlem yapıyor? İşte burada 3’ten 8’e kod çözücü devreye girer. Yazar kasa
mikroişlemcisi adres ve veri bilgilerini gönderirken bunun yanında PE13-PE14-PE15 adlı 3
bitlik devre seçme sinyalini de gönderir. Bu 3 bitlik kod dekoder yani kod çözücü tarafından
çözülür ve hangi devre aktif edilmek istenmişse kod çözücüden sadece o devreye giden çıkış
aktif olur. Bu çıkışların her biri devrelerin CS yani chip select (devre seçici) girişlerine
bağlıdır. Bu girişlere entegreyi aktif edici sinyal gelmedikçe entegre aktif olmaz yani çalışmaz.
Örnek: Tuş ve gösterge kontrolcüsü biriminin çalışması için mikroişlemci (101)2
kodunda 3 bitlik bilgiyi kod çözücüye gönderir. Kod çözücü (101)2 = (5)10 olduğundan
kendisinin sadece 5 nu’lu çıkışını aktif yapar. Böylece sadece 5 numaralı devre çalışır. Diğer
çıkışlar çalışmaz ve işlemciden çıkan adres ile veriler de sadece 5 nu’lu entegre (tuş ve
gösterge kontrolcüsü) tarafından kullanılır.
1.4. ROM (Mali Bellek)
Mali hafıza entegresi (EPROM) mali hafıza katında bulunur. Bu kat ise bazı yeni
modellerde anakart üstü veya çevresinde yer almakla birlikte, çoğunlukla cihazın alt
kapağına sökülüp çıkarılmayacak şekilde montelidir.
Resim 1.3: Mali hafıza örnek resimleri
Günlük alınan Z raporları buradaki devreler yardımıyla yine buradaki EPROM’a
kaydedilir. Kat için gereken voltajlar ve kayıt bilgileri çoğunlukla sadece tek bir soketle ana
karttan bu kata bağlanır.
Mali hafıza katının içi açılamaz, yerinden çıkarılamaz, çıkarılmaya çalışılamaz, tamir
edilemez. Değiştirilirse; eskisi yazar kasa sahibine iade edilir. Yazar kasa el değiştirirse yasal
tutanakla yazar kasanın devri yapılır ve mali hafıza kesinlikle yenisi ile değiştirilir. Bu
işlemin yetkili servis tarafından yapılması gerektiğini bir kez daha hatırlatalım.
27 serisi EPROM’ lar (27128, 27256, 27512 vs.) mali hafıza (fiscal memory) entegresi
olarak kullanılmaktadır.
1.5. Ram
RAM entegreler bilgiyi geçici olarak saklayabilen hafıza entegreleridir. Bildiğimiz
gibi RAM entegreler, enerjilerinin kesilmesiyle birlikte bilgilerini kaybeder, yani bilgileri
silinir. Yazar kasanın satış işlemleri önce RAM entegreye kaydolur. Daha sonra Z raporu
alındığında bu satış bilgileri mali hafızaya aktarılır.
Resim 1.4: RAM ana kart üzerinde
Şekil 1.6: Örnek RAM pin yapıları
M5M5165 (64 k SRAM (8-kword x 8-bit)), W2465 ( 8kX8 Statik RAM), 6264 (
8kX8 Statik RAM), BS62LV256 (32kX8 CMOS RAM), W4258 ( 32kX8 CMOS statik
RAM) ve TC5517PL RAM entegreler yazar kasalarda rastladığımız RAM entegrelere örnek gösterilebilir.
1.6. Optional Ram
Bazı işlemcilerin bünyelerinde RAM bellek bulunur. Bu RAM bellek istenildiği
zaman aktif, istenildiği zaman ise pasif yapılabilir. Bu işlem ise işlemcinin bununla ilgili
kontrol pini tarafından yapılır. Bu tip işlemci bünyesindeki RAM belleklere optional
(opsiyonel) RAM bellek denir.
Yine bazı yazar kasaların RAM bellekleri, özellikle yoğun satış yapılan iş yerlerinde,
gün içerisinde, Z raporu almadan dolabilir. Bu bazen cihazın kilitlenmesine dahi sebep
olabilmektedir. Bu gibi durumlarda eğer ana kart uyumluysa RAM bellek, kapasitesi daha
yüksek bir RAM bellek ile değiştirilebilir. Bazı ana kartlarda ise RAM genişleme yuvası
mevcuttur. Pek kullanılmamakla birlikte, eğer istenirse ana kart üzerinde diğer RAM belleğe
yakın bir bölgede aynı RAM belleğin bir yenisinin eklenip belleğin iki katına çıkartılması
mümkündür. Bunlar olmuyorsa yapılacak işlem gün içerisinde RAM dolmadan Z raporu almaktır.
1.7. I/O Port ve Zamanlayıcı(Timer) (8155) veya Yardımcı İşlemci
Bazı yazar kasalarda mikroişlemci tüm sistemi kendisi kontrol eder ve her türlü
adresleme ve kontrol işlemlerini kendisi yapar. Ancak yazıcının, göstergenin sürülmesi ve
klavyenin taranması gibi işlemleri ise başka entegreler yardımıyla yapar. Bazı tip yazar
kasalarda ise sistemi kontrol etmek, yani sistemi işletmek için mikroişlemciye yardımcı
olarak ek bir mikrokontrolcü veya paralel port-zamanlayıcı entegresi kullanılmaktadır.
Aşağıda buna örnek olarak mikroişlemciye ek olarak kullanılmış bir mikrokontrolcü görülmektedir.
Resim 1.5: Solda CPU ve sağında ona yardımcı mikrokontrolcü
Resimde görülen birliktelik aşağıdaki şekilde ise ayrı devreler halinde gösterilmiştir.
Burada dikkat çekici olan ikisinin de ayrı osilatöre sahip olduğudur.
Şekil 1.7: CPU’ya ek olarak kullanılan mikrokontrolcü
1.8. 1990 Saat Tüm Devresi
Şekil 1.8: 1990 entegresinin bağlanışı
1990 saat entegresi yazar kasa için gereken yıl, ay, gün, saat, dakika, saniye gibi
bilgilerin üretimini yapar. Entegrenin kristali 32.768 KHz’liktir. Bu frekans entegre içinde
bölünerek 32Hz, 64 Hz, 256 Hz ve 2048 Hz’lik frekanslar elde edilir. Saat bilgileri CPU’ya
kaymalı kaydedici (shift register) aracılığıyla seri olarak iletilir.
1.9. Güç Kaynağı Devreleri
Yazar kasalarda iki tip güç kaynağı kullanılabilir. Bunlardan birincisi, lineer gerilim
regülatör entegreleri ile yapılmış güç kaynakları, ikincisi ise anahtarlamalı (switch mode)
güç kaynaklarıdır. Yazar kasaların gereksinim duyduğu tüm voltajlar kullanılan güç kaynağı tarafından üretilir.
AC girişten transformatöre uygulanan 220 V AC gerilim, transformatör çıkışında iki
ana gerilim olarak görülür. Bunlar 20 V AC ve 14 V AC gerilimlerdir. Besleme katında
temel olarak iki devre vardır. 14 V AC çıkışını kullanan 5 V DC devresi ve 20 V AC çıkışını
kullanan 17 V DC devresi. Şekilde bu devrelere uygulanan 14 V ve 20 V AC gerilimi veren
transformatör devresi görülüyor.
Şekil 1.9: Giriş transformatör devresi
1.9.1. 5 V Devresi
Şekil 1.10: 5 V devresi
Köprü diyot tarafından doğrultulan 14 V AC gerilim 7805 regülatör entegresine
uygulanır. Entegre çıkışında ise sabit 5 V elde edilir. Ana kartta +Vcc adı altında beslenen
bütün devrelerde bu +5 V kullanılır. Burada S1 ve S2 olarak isimlendirdiğimiz iki çıkış
vardır. S1 15000 μF lık kondansatörden önce alınmıştır. Elektrik kesintisi durumunda S1
çıkışı işlemciye bu kesintiyi bildirir. S2 ise işlemciye yapmakta olduğu işi bitirmesi için
gereken süre zarfında (200 msn) enerji sağlar. Bu süre ise 15000 μF’ lık kondansatörün
boşalma süresidir. Bu sayede işlemci yapması gereken son işi tamamlayacaktır.
1.9.2. 17 V Devresi
Şekil 1.11: 17 V devresi
Köprü diyot tarafından doğrultulan 20 V AC gerilim 7818 regülatör entegresine
uygulanır. Entegre çıkışında ise sabit 18 V elde edilir. C 1985 transistörü vasıtasıyla 17 V
DC elde edilir. Normalde 0.5 A akıma kadar yüklenebilen 78M18 entegresinin bu yük
akımını arttırmak için bahsi geçen transistör kullanılmıştır. Burada elde edilen 17 V DC
gerilim yazar kasa yazıcısı tarafından kullanılmaktadır. Aynı zamanda bu gerilim DC/DC
çeviriciye(konvertör) uygulanarak buradan 5,6 V DC ve 30 V DC gerilim alınır. 5,6 V
gösterge flaman gerilimi, 30 V ise gösterge gerilimidir.
1.10. Çekmece Sürücü Devresi
Yazar kasanın kullanımı esnasında çekmecenin açılması gerektiğinde mikroişlemci
çekmece sürücü devresine +5 V gönderir. Bu pals anahtarlama görevi yapan transistörü
iletime geçirir ve +30V çekmece bobini ile transistör üzerinden şaseye ulaşır. Dolayısıyla
bobin enerjilenmiş olur. Bobin enerjilenince kendisine bağlı olan paleti çekerek çekmecenin
serbest kalmasını sağlar. Serbest kalan çekmece yay yardımıyla açılır.
Şekil 1.12: Çekmece açma devresi
1.11. Buzzer
Yazar kasalarda herhangi bir tuşa basıldığı zaman veya herhangi bir hata durumunda
cihazlarımız bir sinyal sesi verir. Bu, normal kullanımda kısa, hata durumlarında ise daha
uzun bir sinyaldir. İşte bu sesi buzzer (bazır) çıkarır. Bu ses çıkacağı zaman CPU çıkış verir
ve bu çıkış ile 4011 entegresi buzzer için sinyal üretir.
Şekil 1.13: Buzzer devresi
Resim 1.6: Buzzer
1.12. Güç Gösterim Devreleri
5 V besleme gerilimi 4,8 Voltun altına düşerse devreye çıkış veren karşılaştırıcı Op-
Amp’ın çıkışı (Vp) “0” olur. Devredeki transistör kesime gider. Transistorün bu değişikliği
CPU tarafından algılanıp voltaj düşüklüğü sezilmiş olur.
Şekil 1.14: Voltaj düşümünün sezilmesi
1.13. Klavye ve Taranması
8279 entegresi klavyeden herhangi bir giriş yapıldığı zaman, bu bilgi girişini 8 bitlik
tampon hafızasına alarak CPU’ya aktarır.
Tuş takımı matris şeklindedir. Bu matris satır ve sütunlardan oluşur. 5 satır ve 8
sütundan oluşan bir tuş takımı “5x8 matris” olarak adlandırılır ve 5x8=40 adet maksimum
tuş kapasitesine sahiptir.
8279 entegresi, 32, 33 ve 34 nu’lu bacaklarından tarama sinyalleri üretir. Bu 3 bitlik
bilgi 3’ten 8’e kod çözücü (dekoder) kullanılarak 8 bitlik çıkıştan 5’i kullanılır. Yani çıkış
tarama bit sayısı 5’tir. Dönüşte ise 8 bitlik giriş taraması kullanılarak hangi tuşa basıldığı
8279 tarafından algılanır. Algılanan tuş bilgileri ise 8279 entegresi tamponu vasıtasıyla CPU’ya aktarılır.
Şekil 1.15:Tuş takımının taranması
1.14. Gösterge
Göstergeler yardımcı kontrol entegreleri tarafından (8279 gibi) sürülebildiği gibi,
kontrolü doğrudan işlemci tarafından da yapılabilir. Şekilde böyle bir uygulama örneği
verilmiştir. 6118 entegreleri grid sürücülerdir. 35 V ile çalışır ve göstergeye de buna yakın
bir voltaj verir. FL1 ve FL2 göstergelerin flaman voltajlarıdır. Müşteri göstergesi ve
kullanıcı göstergesi birbirine paralel bağlıdır.
Şekil 1.16: Göstergenin sürülmesi

2. YAZICI KONTROL DEVRELERİ
Yazar kasalar, yapılan satışı kayıt altına almak için tüm satışları mali hafızaya
kaydetmenin yanında bu satışları, yazıcı aracılığıyla bir fişe de yazar. Bazı fiş ruloları iki
katlıdır. Yazıcı iki katı birden aynı anda yazar. Bu katlardan birisi kasadan dışarı çıkar ve
müşteriye verilir. Diğeri ise içerde bir ruloya sarılır ve yasal yükümlülük gereği saklanır.
Diğer bazı yazıcılarda ise iki ayrı rulo iki ayrı yazıcı tarafından yazılır ya da tek yazıcı yan
yana iki ruloyu da yazar. Bu bahsettiğimiz yazıcılar nokta vuruşlu veya termal yazıcı
dediğimiz kâğıdı ısıtarak yazan yazıcılardır. Termal yazıcılarda iki kâğıt rulonun ayrı ayrı
olması gerekmektedir.
Yazar kasa yazıcıları ile ilgili ayrıntılı bilgi, resim ve teknik özellikleri “Yazar Kasa
Yazma Tekniği” modülünde mevcuttur. Burada sadece elektronik devreleri üzerinde durulmuştur.
2.1. Motorun Çalıştırılması
Şekil 2.1’de yazıcı ünitesi motor sürücü devresi görülmektedir. Bu devrenin girişi
işlemciden gelen MD (motor drive) ucudur. Motorun hareketsiz konumunda motor sinyal
ucunda herhangi bir sinyal yoktur. Bu durumda TR1, TR2 ve onlara bağlı olan TR5
transistörleri kesimdedir. TR3 transistörü 10K’lık direnç üzerinden beyz sinyali aldığı için
iletimdedir. TR 4’ün beyzi TR3 transistörünün kollektörüne bağlı olduğu için TR4 aktif
durumdadır. TR4’ün kollektör emiter arasının kısa devre olduğunu düşünürsek motor (-) ucu
Vp ye direkt bağlı olacaktır. Oysa motorun dönmesi için motor (-) gerilimi düşük olmalıdır.
Bu durumda motor dönmez.
Motor hareketsizken:
Ø TR1, TR2, TR5 kesimde
Ø TR3, TR4 iletimde
Ø MOTOR (-) Vp
Şekil 2.1: DC motorun sürülmesi
Motor sürülüleceği zaman CPU’ dan gelen MD sinyal seviyesi yükselir (high olur).
Böylece TR1, TR2 ve TR5 transistörleri iletime geçer.TR5 transistörü iletime geçtiğinde
kollektör emiter arasının kısa devre olduğu düşünülürse motor(-) ucunun toprak gerilimine
düştüğü görülebilir. Bu şekilde DC motor dönmeye başlar.
2.2. Yazıcıdan Gelen Kontrol İşaretleri
Yazıcı ünitesinde iki adet algılayıcı mekanizması vardır. Bunlardan birisi satır başı
algılayıcı mekanizması (reset) diğeri de zamanlama(timing) algılayıcısıdır.
Reset algılayıcısının görevi, CPU ya yazıcı kafa ünitesinin satır başında olduğunu
gösteren reset palsi yollamaktır. Genellikle foto algılayıcı mekanizmasıyla kurulur. Reed röle
mekanizmasıyla kurulan modeller de vardır.
Zamanlama algılayıcısının görevi ise yazıcı kafa ünitesi için zamanlama palsleri
oluşturmaktır. T algılayıcı mekanizması foto algılayıcı ile oluşturulur. Her iki algılayıcı
mekanizmasının oluşturduğu palsler kullanılmak üzere CPU’ya aktarılır.
Bu konu hakkında daha detaylı bilgi için bakınız: Yazar kasa Yazma Tekniği modülü
2.3. Hızlı Kâğıt İlerletme Motorunun Sürülmesi
Şekil 2.2: Hızlı kâğıt sürme devresi
“Yazar kasa Yazma Tekniği” Modülünde, yazıcı kâğıdının, DC motorun dönmesiyle
birlikte otomatik olarak ilerlediğini öğrenmiştik. Yazma işleminin olmayıp sadece kâğıdın
ilerletilmesinin istendiği durumlarda (örneğin yazar kasanın kâğıt ilerletme tuşuna
basıldığında) yazıcı kâğıdı normalden daha hızlı ilerletilir. Bu işlem hızlı kâğıt sürme bobini
ile sağlanır. Şekil 2.2’de bu bobini tetikleyen devre şeması görülmektedir. Hızlı kâğıt sürme
bobininin bir ucu +Vp seviyesindedir. Diğer ucu ise yukarıdaki devreye bağlıdır.
CPU’ dan gelen sinyal lojik 1 (high) olduğunda her iki transistör de iletime geçer.
2SD965 transistörü iletimde olduğu için kolektör emiter arası kısa devre kabul edilebilir. Bu
durumda devrenin hızlı kâğıt ilerletme bobinine giden ucundaki gerilim lojik 0(Low) olur.
Bu şekilde Yazıcı ünitesindeki hızlı kâğıt sürme bobini enerjilenmiş olur.
2.4. Muhasebe Rulosu Geri Sarma Motorunun Sürülmesi
Yazar kasaların iki nüsha fiş yazdığını, fişlerden birinin alıcı şahsa verilip diğer
nüshanın işyeri tarafından saklandığını daha önce öğrenmiştik. Fişe satış bilgileri yazıldıktan
sonra işyerinde kalacak olan nüsha muhasebe rulosuna sarılır. Bu rulo yazım sırasında
otomatik olarak döndürülür.
Şekil 2.3: Muhasebe rulosu geri sarma motorunun sürülmesi
Şekil 23’teki devrede muhasebe rulosu geri sarma motorunu süren devre
görülmektedir. Bu devrede CPU’ dan sinyal gelmediği sürece iki transistör de kesimde
olduğundan motor dönmez. Motorun ruloyu sarması istendiğinde CPU’ dan yüksek seviyeli
bir sinyal gelerek transistörleri iletime sokar. Motor dönmeye başlar ve muhasebe rulosunu
sarar. Sarım işlemi bittiğinde CPU’ dan gelen sinyal kesilir ve motor durur.
Resim 2.1: Muhasebe rulosu geri sarma motoru

3. KULLANIMI
3.1. Kâğıt Rulosunun Takılışı
Yazar kasa rulosu çift kat ve karbon kopyalıdır.
Ø Kâğıt ruloyu takmak için yazıcı kapağı kaldırılır.
Ø Rulo boşluğa oturtulur.
Ø Rulonun açık ucu yazıcıdaki şerit aralığına sürülür ve daha sonra kâğıt besleme
tuşuna kâğıt 15-20 cm dışarı çıkıncaya kadar basılır.
Ø Kâğıt rulonun alt kopyası mali makaraya sarılır.
Ø Üst kopya (müşteri fişi) ise yazıcı kapağı penceresinden dışarı alınır.
Şekil 3.1: Yazıcıya kâğıt rulonun takılması aşamaları
3.2. Gösterge
Yazar kasalarda iki adet gösterge vardır. Bunlar kasiyer göstergesi ve müşteri
göstergesidir. Kasiyer ve müşteri göstergeleri birbirine tamamen paralel bağlıdır. Yazar
kasanın marka ve modeline göre göstergeler farklılıklar gösterebilir. Göstergelerin ayrıntıları
“Yazar kasa Yazma Tekniği” modülünde açıklanmıştır.
Şekil 3.2: Değişik tipte göstergeler
3.3. Tuş Takımı ve Yerleşimi
Sayısal tuşlar bütün yazar kasalarda hemen hemen aynıdır. Bazı yazar kasalarda farklı
satış birimleri “KISIM”, bazılarında ise “DEPARTMAN” olarak adlandırılır. Aşağıdaki
şekilde örnek bir tuş takımı görülmektedir. Tuşların adı ve görevleri “Yazar Kasa Yazma
Tekniği” modülünde açıklanmıştır.
Şekil 3.3: Tuş takımı
3.4. Kontrol Kilidi ve Şifreler
Çoğu yazar kasa farklı kontrol kilidi yapısına sahip olmasına karşın konumlarının
içerdiği anlam çoğu zaman birbirine yakındır. Aşağıda çeşitli tipte kontrol kilitleri görülmektedir.
Şekil 3.4: Kontrol kilidi örnekleri
Bazı yeni modellerde mekanik tuş kilidi yoktur. Cihaz istenilen moda klavye
yardımıyla alınır. Yazar kasanın o anki modu göstergeden kontrol edilebilir.
Aşağıda yazar kasa modunu elektronik olarak değiştiren bir tuş görülmektedir. Bu tuşa
her basılışta göstergeden cihazın modunun değiştiği kontrol edilebilir. Yanında ise buna ait
örnek bir gösterge görülmektedir.
Şekil 3.5: Elektronik kontrol kilidi
Şimdi bu konumlardan sık karşılaştığımız bazılarının anlamlarını açıklayalım.
Ø SET: Seçenekleri programlamada ve cihaz kontrollerinde kullanılır.
Ø OFF: Yazar kasanın kapalı konumudur. Bilgiler kaybolmaz, çekmece ise elle açılabilir.
Ø REG: Normal çalışma konumudur. Satış işlemleri bu konumda yapılır ve
hafızaya kaydedilir.
Ø X: X raporları alma konumudur.
Ø Z: Z raporu alınmasında kullanılır.
Ø S: Servis konumudur. Yetkili servisler bu konumu kullanabilir. Bu konumda
iken mali kod, mali numara ve tarih girilebilir.
3.5. Kasiyer No ve Şifresi
yazar kasaya ilk açılışlarda kasiyer no girmek gerekebilir. Kasiyer no ilk defa girilecekse;
1–4 arası kasiyer no seçilir Tuşuna basılır
Burada 1 sayısı, A kasiyerini, 4 ise D kasiyerini temsil etmektedir.
ÖRNEK: B kasiyerini seçmek için; sırayla 2 ve KSYR tuşuna basılmalıdır.
3.6. Programlama
Yazar kasa programlamaları genellikle birbirine yakın mantıkla yapılmaktadır. Ancak
şunu da belirtmek gerekir ki yeni nesil ile daha önceki cihazlar arasında özellikle metin (text)
oluşturmada önemli fark vardır. Yeni nesillerde gireceğimiz karakteri göstergeden bulup
görerek seçerken, daha önceki cihazlarda her bir karaktere karşılık gelen kodlarla karakter giriliyordu.
Karakterlerin dizimi, karakter kodları, karakterlere ulaşım yöntemleri veya işlemleri
yürütme, temelde birbirine benzese de markalar arasında farklılıklar göstermektedir. Biz
burada programlamayı açıklarken sadece bir markanın bir modelini açıklayabileceğiz.
Anlatılanlar her yazar kasaya birebir uymayacaktır.
Tüm yazar kasalarda programlama işlemlerinden önce Z raporu alınmalıdır.
Programlama işlemleri, yazar kasa SET modundayken yapılır. Örnek yazar kasamızda
istenilen programlama bölümünü seçme işlemi “+%” ve “-%” tuşları ile yapılır.
Programlama yaparken aşağıdaki karakter tablosu kullanılır.
Programlama yaparken aşağıda açıklamalarını belirttiğimiz tuşlardan yararlanılır.
[+%] Sonraki altı karakter seçimi [-%] Önceki altı karakter seçimi
[C] Girilmiş karakterleri silme [↑] Bir hane ileri
[ . ] Karakteri onayla [1–6] Hangi sıradaki karakterin seçileceği
[—] Geriye doğru silme [X] Normal/geniş karakter seçimi
[NAKİT] Programlama onayı ve çıkış
3.6.1. Temel Seçimler
Temel işlemler menüsü iki işlem ayarı için kullanılır. Birincisi, Z raporundan sonra fiş
numarası sıfırlansın mı, diğeri ise X ve Z raporlarında iptallerin toplamı yazılsın mı? Her
ikisi için de yanıtınız evetse “0”, hayırsa “1” yazılmalıdır. Ayarı ise şöyle yaparız.
Göstergede “TEMEL SEÇİMLER” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları kullanılır.
“NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “TEMEL SEÇİMLERİ GİRİNİZ” yazacaktır.
İki haneli sayıyı girip onaylamak için “NAKİT”, işlemden vazgeçmek için ise “HATA
DÜZELT” tuşu kullanılır.
ÖRNEK: Z raporundan sonra fiş numarasını sıfırlamayıp kaldığı yerden devam eden,
X ve Z raporlarında iptal toplamlarını da yazan seçimi yapalım.
“+-%” ile “TEMEL SEÇİMLER” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
“TEMEL SEÇİMLERİ GİRİNİZ” mesajı çıkar.
1 0 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
3.6.2. Saatin Ayarlanması
Göstergede “SAAT PROGRAMLAMA” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları
kullanılır. ”NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “SAATİ GİRİNİZ (SSDD)” yazar.
Saat ve dakika cinsinden 4 rakam girdikten sonra “NAKİT” tuşu ile işlem onaylanır, “HATA
DÜZELT” ile işlemden vazgeçilir.
ÖRNEK: Saati 16:23 olarak ayarlayalım.
1. “+-%” ile “SAAT PROGRAMLAMA ” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
2. “SAATİ GİRİNİZ (SSDD)” mesajı çıkar.
3. 1 6 2 3 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
3.6.3. Firma Bilgilerinin Fiş Başlığı Olarak Girilmesi
Göstergede “FİŞ BAŞLIK MESAJI” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları kullanılır.
”NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “SATIR NO GİRİNİZ (1–5)” yazar. Başlığın
yazacağımız satır numarasını girdikten sonra “NAKİT” tuşuna basarız. Göstergede bu kez
“MESAJI GİRİNİZ” yazar.
Mesaj şöyle girilir: 6’lı karakter grupları seçme “+ -%” ile grup içinde karakter seçme ise 1–6 arası
tuşlar veya tuşu (kâğıt ilerletme) ile yapılır. Her karakter ise tuşu ile onaylanır.
Toplam beş satır bilgi girilebilmektedir. (Her cihaz için beş satır değildir). Her bir satır
24 normal karakter, 12 geniş karakter alabilir. Buna boşluklar da dâhildir. Dolayısıyla 24
normal karakter girdikten sonra o satır programlanmış olur ve otomatikman fiş üzerine
yazılır. Her bir satır için “NAKİT” tuşuna basılarak “SATIR NO GİRİNİZ (1–5)” ile tekrarlanır.
Ø Kısaca işlem sırası
· “+-%” ile “FİŞ BAŞLIK MESAJI” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
· “SATIR NO GİRİNİZ (1–5)” mesajı çıkar.
· Satır nu girer ve “NAKİT” tuşuna basarız.
· “MESAJI GİRİNİZ” mesajı çıkar.
· “+-%” ile karakter grubunu seçip karakteri belirleyip “NOKTA” tuşuna basarız.
· O satırı doldurup 2.adıma döner tüm satırlara uygularız.
3.6.4. Kısım Bilgilerinin Programlanması
Z raporu alındıktan sonra göstergede “KISIM PROGRAMLAMA” mesajı görülene
kadar “+-%” tuşları kullanılır. ”NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “KISIM NO
GİRİNİZ(1-8)” yazar. Programlanacak kısım numarasını girdikten sonra “NAKİT” tuşuna
basarız. Yazar kasa bize sırasıyla;
Ø Kısım limiti programı (Fiyat hanesi limiti)
Ø Vergi oranı programı (O kısımdaki vergi oranı)
Ø Kısım fiyatı programı (Kısma sabit fiyat girişi)
Ø Kısım adının girilmesi işlemlerini yaptıracaktır.
ÖRNEK: 5 numaralı kısma, kuruş kısmı dâhil 4 hane limitli, %18 vergi oranlı, 10.00 kısım
fiyatlı “Giyim” kısmı bilgilerini programlayalım.
Ø Z raporunu alırız
Ø “+-%” ile “KISIM PROGRAMLAMA” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “KISIM NO GİRİNİZ (1–8)” mesajı çıkar.
Ø 5 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “LİMİTİ GİRİNİZ (0~9)” mesajı çıkar.
Ø 4 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “VERGİ ORANINI GİRİNİZ (0~99)” mesajı çıkar.
Ø 18 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “KISIM FİYATINI GİRİNİZ” mesajı çıkar.
Ø 1000 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “KISIM ADINI GİRİNİZ” mesajı çıkar.
Ø Karakter kümesi ve “NOKTA” tuşunu kullanarak “GİYİM” yazar “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø Kısım adı en fazla 10 normal karakter veya 5 geniş karakter olabilir.
3.6.5. PLU Bilgilerinin Programlanması
Göstergede “PLU PROGRAMLAMA” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları
kullanılır. ”NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “PLU NO GİRİNİZ(1-8)” yazar.
Programlamak istediğimiz PLU numarasını girip ”NAKİT” tuşuna basıldığında ise
göstergede “BARKOD NUMARASI” yazar. 13 haneli barkod numarasını girdikten sonra
“NAKİT” tuşuna basarız. Yazar kasa bize sırasıyla;
Ø PLU’ nun bağlanacağı kısmın programlanması (KDV grubu açısından)
Ø PLU fiyatının programlanması (en fazla 6 hane)
Ø PLU stoğunun programlanması
Ø PLU adının programlanması işlemlerini yaptıracaktır.
ÖRNEK: 1 numaralı PLU olarak 8690405120063 barkod numarasıyla, 3 nu’lu kısma, 1.25
YTL’lik PLU fiyatıyla, 144 şişelik stokla, “SÜT” adında PLU girelim.
Ø “+-%” ile “PLU PROGRAMLAMA” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “PLU NO GİRİNİZ(1-8)” mesajı çıkar.
Ø 1 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “BARKOD NUMARASI” mesajı çıkar.
Ø 8690405120063 yazıp “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “BAĞLI KISIM NO GİRİNİZ(1~8)” mesajı çıkar.
Ø 3 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “PLU FİYATINI GİRİNİZ” mesajı çıkar.
Ø 125 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “PLU STOK GİRİNİZ (0~79999.999)” mesajı çıkar.
Ø 144 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “PLU ADI GİRİNİZ” mesajı çıkar.
Ø Karakter kümesi ve “NOKTA” tuşunu kullanarak “SÜT” yazar “NAKİT” tuşuna basarız.
Kısım adı en fazla 10 normal karakter veya 5 geniş karakter olabilir.
3.6.6. PLU Kontrol Listesi
Göstergede “PLU KONTROL LİSTESİ” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları
kullanılır. ”NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “İLK VE SON PLU NO GİRİNİZ”
yazar. Kontrol etmek istediğimiz ilk ve son PLU numarasını girip ”NAKİT” tuşuna
bastığımızda istediğimiz aralıktaki PLU’ların listesini yazıcıdan alırız. Son PLU numarası
girilmezse kayıtlı son PLU’ ya kadar liste alınır.
ÖRNEK: 1’den 75’e kadarki PLU’ ların listesini alalım.
Ø “+-%” ile “PLU KONTROL LİSTESİ” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “İLK VE SON PLU NO GİRİNİZ” mesajı çıkar.
Ø 2 0010 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
3.6.7. İndirim [-%] Tuşunun Programlanması
Göstergede “[-%] PROGRAMLAMA” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları kullanılır.
”NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “[-%] ORANINI GİRİNİZ (0~9999) ” yazar.
Programlamak istediğimiz [-%] değerini girip ”NAKİT” tuşuna basarız.
ÖRNEK: İndirim oranını %3 olarak programlayalım.
Ø “+-%” ile “[-%] PROGRAMLAMA” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “[-%] ORANINI GİRİNİZ (0~9999) ”mesajı çıkar.
Ø 300 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
3.6.8. Arttırım [+%] Tuşunun Programlanması
Göstergede “[+%] PROGRAMLAMA” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları
kullanılır. ”NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “[+%] ORANINI GİRİNİZ (0~9999)
” yazar. Programlamak istediğimiz [+%] değerini girip ”NAKİT” tuşuna basarız.
ÖRNEK: Arttırım oranını %2 olarak programlayalım.
Ø “+-%” ile “[+%] PROGRAMLAMA” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “[+%] ORANINI GİRİNİZ (0~9999) ”mesajı çıkar.
Ø 200 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø İndirim ve arttırım oranları %0.00 ile %99.99 arasında programlanabilir.
3.6.9. Yuvarlatmanın Programlanması
Hesaplamalarda oluşabilecek ondalık kısımdaki sayıların ne şekilde yuvarlatılacağını
belirler. Göstergede “YUVARLATMA FAKTÖRÜ” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları
kullanılır. ”NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “YUVARLATMA FAKTÖRÜNÜ
GİRİNİZ” yazar. 0-2 arası bir sayı girip ”NAKİT” tuşuna basarız.
Burada 0: Standart yuvarlatma, 1: Yukarı yuvarlatma, 2: aşağı yuvarlatma anlamına gelir.
ÖRNEK: Ondalık kısmın 0,5 ve üstünü yukarıya, altını aşağıya yuvarlatalım.
Bu tip yuvarlatma “standart yuvarlatma” demektir ve karşılığı “0” dır.
Ø “+-%” ile “YUVARLATMA FAKTÖRÜ” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “YUVARLATMA FAKTÖRÜ GİRİNİZ ” mesajı çıkar.
Ø 0 yazarız ve ardından “NAKİT” tuşuna basarız.
3.6.10. Yazar Kasa Şifresinin Programlanması
Yetkisiz kimselerin yazar kasanın X, Z, SET, S konumlarına girmelerini engellemek
için şifre girilmesi gerekir. X, Z ve SET konumlarının şifresi ortaktır. Şifreler ise şu şekilde değiştirilir.
Göstergede “ŞİFRE PROGRAMLAMA” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları
kullanılır. ”NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “ŞİFREYİ GİRİNİZ (0000~9999)”
yazar. 4 haneli şifremizi girip ”NAKİT” tuşuna basarız.
ÖRNEK: X, Z ve SET konumlarına giriş için yazar kasamıza 4011 şifresi verelim.
Ø “+-%” ile “ŞİFRE PROGRAMLAMA” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “ŞİFREYİ GİRİNİZ (0000~9999)” mesajı çıkar.
Ø 4 0 1 1 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
3.6.11. Döviz Programlama
Eğer kullanılacak dövizler programlanırsa yazar kasalarda döviz ile işlem yapmak
mümkündür. Göstergede “DÖVİZ PROGRAMLAMA” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları
kullanılır. “NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “DÖVİZ NO (1–6)GİRİNİZ” yazar.
1 ile 6 arası bir sayı girip “NAKİT” tuşuna basarız. Yazar kasa bizden sırasıyla;
Ø Oranı girmemizi (Döviz kuru)
Ø Alt para birimi olup olmadığını (Örneğin USD için Cent) (0:yok,1:var)
Ø Dövizin adını girmemizi ister.
ÖRNEK: 1 numaralı döviz olarak, 1.32 kurla, alt para birimi Cent olarak, USD cincinden
döviz girişini programlayalım.
Ø “+-%” ile “DÖVİZ PROGRAMLAMA” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “DÖVİZ NO (1–8) GİRİNİZ” mesajı çıkar.
Ø 1 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “ORANI GİRİNİZ” mesajı çıkar.
Ø 1.32 yazıp “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “ALT PARA BİRİMİ (0~1)” mesajı çıkar.
Ø 1 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “DÖVİZ ADINI GİRİNİZ” mesajı çıkar.
Ø Karakter kümesi ve “NOKTA” tuşunu kullanarak “USD” yazar “NAKİT” tuşuna basarız.
3.6.12. Barkod Tipi Programlama ve Bağlantısı
Bazı yazar kasalar mağaza içi barkodları algılayabilir. Bunun için yazar kasanın
önceden programlanması gerekir. Göstergede “BARKOD TİPİ PROGRAMLAMA” mesajı
görülene kadar “+-%” tuşları kullanılır. ”NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede
“BAŞLANGIÇ BARKOD NO GİRİNİZ (20–29)” yazar. İki haneli bir sayı girip ”NAKİT”
tuşuna basarız. Yazar kasa bizden “BARKOD TİPİNİ GİRİNİZ (0–36)” mesajıyla barkod
tipini isteyecektir. Yine iki haneli bir sayı girip “NAKİT” tuşuna basarız.
Barkod bağlantısı 4. ünitede açıklanmıştır.
3.6.13. Stok Kontrol Listesi
Bu program yazar kasanın stok kontrol yapma fonksiyonunu “aktif:0” yada “pasif:1”
yapar. Göstergede “STOK KONTROL” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları kullanılır.
”NAKİT” tuşuna basıldığında ise göstergede “0:AÇIK 1:KAPALI” yazar. 0 yada 1 girip
“NAKİT” tuşuna basarız.
ÖRNEK: Stok kontrol özelliğini aktif yapalım.
Ø “+-%” ile “STOK KONTROL” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “0:AÇIK 1:KAPALI ” mesajı çıkar.
Ø 0 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
3.6.14. Stok Kontrol Girişi
Göstergede “STOK GİRİŞİ” mesajı görülene kadar “+-%” tuşları kullanılır.
“NAKİT” tuşuna basıldığında ise yazar kasa bizden sırasıyla;
Ø PLU kodunu
Ø Barkod numarasını (13 haneli kod veya barkod okuyucu ile okunmuş 5 haneli terazi kodu)
Ø Stok adedini (0~79999.999 arası) ister ve girdiğimiz sayıyı eskinin üzerine ekler.
ÖRNEK: 78 PLU kodlu, 8690405120068 barkod numaralı stoğu 120 adet arttıralım.
Ø “+-%” ile “STOK GİRİŞİ” mesajını görürüz. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “KODU GİRİNİZ ” mesajı çıkar.
Ø 78 yazarız. “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “BARKOD NUMARASI ” mesajı çıkar.
Ø 8690405120068 yazıp “NAKİT” tuşuna basarız.
Ø “ADEDİ GİRİNİZ ” mesajı çıkar.
Ø 120 yazarız ve “NAKİT” tuşuna basarız.
3.7. Satış İşlemlerinin Girilmesi
Satış işlemleri için yazar kasa “REG” konumuna alınmalıdır.
3.7.1. Direkt Kısım Fiyatı ile Satış
Fiyat yazılmadan kısım tuşuna basılırsa o kısma kayıtlı fiyat yazılır.
ÖRNEK: Kısım numarası 5, kısım adı süt ve kısım fiyatı 1.25 YTL olan üründen 3 adet satış yapalım.
3.7.2. Fiyatı Tuşlarla Girilen Satış
Fiyat yazılarak kısım tuşuna basılırsa yazılan fiyat geçerli olur ve o kısmın adı yazılır.
ÖRNEK: 5 numaralı kısımdan (süt), kısım fiyatı 1.25 iken, fiyatı 1.15YTL olarak 3 adet satalım.
3.7.3. Tekrarlamalı Satış
Aynı kısımdan, aynı fiyatla, tekrarlamalı satış yapılacağı zaman, tekrarlanacak kısım
tuşuna basılırsa bir önceki fiyatın aynısı yazılır.
ÖRNEK: Kısım 2’nin sabit fiyatından ard arda 2 satış ve ardından da kısım 4’ün 3 YTL
fiyatlı olarak ard arda 2 satışını yapalım.
3.7.4. İndirim veya Arttırımlı Satış
Satış esnasında her bir satış için ayrı ayrı, farklı oran ve miktarlarda indirim veya
artırım yapılabilir. İstenirse toplam üzerinden istenilen miktar ya da oranlarda indirim veya
artırım yapılabilir. Şimdi bu indirim veya artırım işlemlerinden bazılarını açıklayıp örnekler verelim.
3.7.4.1. Herhangi Bir Kısım veya Fiyat Üzerinden % İndirim
Kısım veya direk satış işleminden sonra indirim oranı girilip “-%” tuşuna
basılmalıdır. Aynı fişte ardı ardına değişik oranlarda indirimler yapılabilir.
ÖRNEK: KISIM2’den 34 YTL’lik satışa %5 indirim ve KISIM4’ten kendi fiyatıyla yapılan
satışa %8 indirim yapalım.
3.7.4.2. Herhangi Bir Kısım veya Fiyat Üzerinden Miktar İndirimi
Kısım veya direk satış işleminden sonra indirim miktarı girilip “-” tuşuna basılmalıdır.
ÖRNEK: KISIM1’den kendi fiyatıyla yapılan 2 adet satışa 2YTL indirim ve KISIM3’ten
kendi fiyatıyla yapılan satışa 1.15YTL indirim yapalım.
3.7.4.3. Toplam Üzerinden % İndirim
Satış işlemleri girilip ara toplam alındıktan sonra indirim oranı girilip “-%” tuşuna basılmalıdır.
Örnek: KISIM1’den kendi fiyatıyla yapılan 2 adet satış ve KISIM3’ten kendi fiyatıyla
yapılan satışların toplamı üzerinden %3 indirim yapalım.
3.8. X Raporları
X raporu nedir: Günlük satışların okunması için istenildiği zaman alınabilen ve mali hafızayı
etkilemeyen bir rapordur. Bilgi amaçlıdır.
3.8.1. X Dönem Raporu Alınması
Şifresi girilerek yazar kasa X konumuna alınır. Sonrasında
“K.AVS/K.ÖDM” tuşuna basılarak X dönem raporu alınır.
3.8.2. X Günlük (Komple Satış) Raporu Alınması
Şifresi girilerek yazar kasa X konumuna alınır. Sonrasında
“NAKİT” tuşuna basılarak X dönem raporu alınır.
3.8.3. X PLU Satış ve Stok Kontrol Raporu Alınması
Şifresi girilerek yazar kasa X konumuna alınır. Sonrasında hangi PLU’ dan itibaren ve
hangi PLU’ ya kadar rapor alınacaksa yazılıp “PLU FİYAT” tuşuna basılır. Sadece
başlangıç numarası girilip son PLU’ ya kadar okunabilir.
Aşağıda PLU1’den son PLU’ ya kadarki X raporu alınmıştır.
3.9. Z Raporları
Mali yazar kasa Kanunu’na göre her iş gününün sonunda Z raporu alınması yasal bir
zorunluluktur. Z raporu alındığında günlük toplam satış ve toplam KDV tutarları mali
hafızaya kaydedilir. Z raporları işletme tarafından muhafaza edilmelidir. Z raporu alındıktan
sonra, yazar kasamızın günlük hafızası bir sonraki güne sıfırlanmış olarak devreder.
3.9.1. Z Dönem Raporu
Şifresi girilerek yazar kasa Z konumuna alınır. Sonrasında
“K.AVS/K.ÖDM” tuşuna basılarak Z dönem raporu alınır.
3.9.2. Z Günlük (Komple Satış) Raporu Alınması
Şifresi girilerek yazar kasa Z konumuna alınır. Sonrasında
“NAKİT” tuşuna basılarak Z dönem raporu alınır.
3.9.3. X PLU Satış ve Stok Kontrol Raporu Alınması
Şifresi girilerek yazar kasa Z konumuna alınır. Sonrasında hangi PLU’ dan itibaren ve
hangi PLU’ ya kadar rapor alınacaksa yazılıp “PLU FİYAT” tuşuna basılır. Sadece başlangıç
numarası girilip son PLU’ ya kadar okunabilir.
Aşağıda PLU1’den son PLU’ya kadarki Z raporu alınmıştır.
3.10. Hata Mesajları
3.10.1. Mali Hatalar
Mali hatalarda servise başvurulmalıdır. Aşağıda karşımıza çıkabilecek mali hatalardan
bazıları verilmiştir. Göstergede her bir hataya karşılık gelen hata kodu görüntülenecektir.
Ø Pil bitti
Ø Yazıcı gerilimi yetersiz
Ø Mali hafıza yazma hatası
Ø Mali numara girme hatası
Ø Mali işlem hatası
Ø Mali hale alma hatası
Ø Dönem raporu yazma hatası
Ø Z raporu yazma hatası
Ø Mali bilgi girme hatası
Ø Mali kod kontrol hatası
Ø Mali numara silme hatası
Ø Kullanıcı konumu bayrağı yazma hatası
Ø Mali hafıza bağlantı hatası
1 PLU FİYAT
3.10.2. İşlem Hataları
Yazar kasa kullanımı esnasında hatalar yapılabilmektedir. Bu tür kullanım hatalarına
işlem hataları denir. “C” tuşuna basılarak işlem geriye alınabilir. Aşağıda karşımıza
çıkabilecek işlem hatalardan bazıları verilmiştir. Göstergede her bir hataya karşılık gelen
hata kodu görüntülenecektir.
Ø X-Z-SET-S konumlarında kullanılmayan bir tuşa bastınız
Ø Z raporu alınmadan S-SET konumlarına geçilemez
Ø Yazar kasa reset hatası
Ø Self-test hatası
Ø Fiş kâğıdı bitti
Ø Mali yazıcı kâğıdı bitti
Ø Hatalı şifre girişi
Ø Mali kod ve numara giriş hatası
Ø Mali hafıza boş değil
Ø KISIM limiti programlama hatası
Ø Fiş limiti aşıldı
Ø Kasiyer şifresi hatalı
Ø Temel seçimler programlama hatası
Ø Tarih programlama hatası
Ø Saat programlama hatası
Ø Satır no, KISIM no, veya PLU no seçim hatası
Ø Geniş/normal karakter seçim hatası
Ø Karakter seçim hatası
Ø “-“ tuşu kullanım hatası
Ø KISIM vergi oranını programlama hatası
Ø KISIM fiyatını programlama hatası
Ø PLU’nun başlanacağı KISIM’ı programlama hatası
Ø PLU fiyatını programlama hatası
Ø PLU kontrol listesi yazma hatası
Ø [+%] veya [-%] programlama hatası
Ø Yuvarlama faktörü programlama hatası
Ø Şifre programlama hatası
Ø “HATA DÜZELT” tuşu kullanım hatası
Ø Aşağı/yukarı seçim hatası
Ø “KISIM” tuşuna basma hatası
Ø Birim fiyatta nokta kullanılamaz
Ø Birim fiyat KISIM limitini aşmış
Ø İptal edilen tutar hatası
Ø “REG” konumunda ilk girilen rakam “0”, “00”, “000” olamaz
Ø Hatalı miktar girişi
Ø Programlanmamış PLU
Ø PLU herhangi bir KISIM’a bağlanmamış
Ø “NAKİT” tuşuna basma hatası
Ø “KREDİ” tuşuna basma hatası
Ø Kredi tutarı fiş miktarından fazla olamaz
Ø “ARA TOPLAM” tuşuna basma hatası
Ø “SATIŞ DIŞI” tuşuna basma hatası
Ø “KASA AVANS” tuşuna basma hatası
Ø “KASA ÖDEME” tuşuna basma hatası
Ø “KASA ÖDEME” miktarı kasadaki nakitten fazla olamaz
Ø [+%] veya [-%] tuşuna basma hatası
Ø “İPTAL” tuşuna basma hatası
Ø Günlük rapor yazma hatası
Ø Yazar kasa zaten mali halde, tekrar girilemez
Ø Yazar kasa zaten kullanıcı modunda, tekrar girilemez
Ø Tuş takımı hatalı
Ø Döviz oranı programlama hatası
3.10.3. Teknik Özellikler
Yazar kasaların teknik özelliklerini genel olarak aşağıdaki gibi gruplayabiliriz.
Ø Fiziksel Özellikler
· Dış Ölçüler
° Yükseklik (mm)
° En (mm)
° Boy (mm)
· Ağırlık (kg)
Ø Elektriksel Özellikler
· Voltaj (Besleme gerilimi) (Volt)
· Frekans (Hz)
· Güç Sarfiyatı
° Beklemede iken (W)
° Çalışırken (W)
· Pil cinsi
· Elektrik kesintisine batarya desteği (saat)
Ø Çalışma Ortamı
· Isı (°C)
· Bağıl nem (%)
Ø Yazıcı
· Tipi
· Yazıcı tek/çift
· Her satırdaki karakter sayıcı
· Yazma hızı (satır/sn.)
· Fiş çıkış hızı (cm/sn.
· Kâğıt rulo
° Eni (mm)
° Çapı (mm)
° Tek kat/çift kat
· Kartuş
° Yükseklik (mm)
° En (mm)
° Boy (mm)
° Renk
Ø Çekmece
· Kâğıt para gözü adedi
· Bozuk paragözü adedi
Ø Gösterge
· Tipi
· Hane sayısı
Ø Kullanım
· KISIM sayısı
· PLU sayısı
· Fiyat Limiti
· Fiş Limiti
· Mali hafıza ömrü (gün veya yıl)

4. BİLGİSAYAR İLE İLETİŞİM
Yazar kasaların bazı modelleri bilgisayar ile iletişim kurabilir. Bu iletişim RS-232 port
üzerinden yapılabilmektedir. RS–232 portu ile yazar kasaya bilgisayar üzerinden PLU
bilgileri yüklenebilir, yazar kasaya yeni sürüm yüklenebilir. Bunun yapılabilmesi için yazar
kasa ile iletişim programının temin edilmesi gerekir. Aşağıdaki resimde, yazar kasa tarafına
telefon jakına benzer 4 pin jak, bilgisayar tarafına ise bildiğimiz seri port başlığı olacak
şekilde kablo kullanılarak bağlantı kurulmaktadır.
Resim 4.1: Yazar kasa soket girişleri ve kullanılan ara kablo
RS–232 çoğullayıcı ile bir bilgisayara birden fazla yazar kasa bağlamak mümkündür.
Yazar kasa ile bilgisayar iletişimi sağlanırsa stok bilgisi, PLU bilgisi, kısım bilgileri, firma
logosu ve kasiyer bilgileri istenilen yazar kasaya gönderilebilir. Yazar kasalardaki satış ve
stok bilgileri bilgisayardan takip edilebilir. Gün içerisinde fiyat değişimi ve yeni mal girişi
yapılabilir. Sistem uzaktaki bir yazıcıdan çıktı alabilir, böylece istenilen bilgiler yazar
kasadan uzağa iletilebilir. Bu tip bir sistem özellikle marketler, alışveriş merkezleri, yani
satılan ürün yelpazesi geniş olan işyerleri için çok kullanışlıdır.
Resim 4.2: Bilgisayara çok sayıda yazar kasa bağlanması
4.1. Barkod
Barkod; değişik kalınlıktaki dik çizgi ve boşluklardan oluşan ve verinin otomatik
olarak ve hatasız bir biçimde başka bir ortama aktarılması için kullanılan bir yöntemdir.
Barkod, değişik kalınlıktaki çizgilerden ve bu çizgiler arasındaki boşluklardan oluşur.
Barkod ile stok kodu, seri numarası, personel kodu gibi bilgilerin gösterilmesi sağlanabilir.
Bu bilgilerin bilgisayara klavye aracılığı ile girilmesi zaman alıcı ve yorucu olmaktadır.
Ayrıca bu yöntem pek sağlıklı olmamaktadır. Çünkü veriler girilirken hata yapılma olasılığı
fazladır. Bu hata oranını ve harcanan zamanı azaltmak için barkodlar ve barkod okuyucular kullanılır.
Resim 4.3: Çeşitli barkod okuyucular
Bir barkod, uygun okuyucu ile okutulduğunda, okuyucu siyah ve beyaz çizgileri
elektrik sinyallerine dönüştürür. Okuyucunun kod çözücüleri de bu sinyalleri çözerek
anlayabileceğimiz rakam veya karakterlere çevirir. Bu okuyucuların yaydığı ışın ve barkod
çubuklarının oluşturduğu elektronik sinyaller yine bu okuyucular tarafından algılanarak
bilgisayarlara rakam veya karakterler olarak aktarılır. Barkoddaki koyu çubuklar ışığı emer,
boşluklar ise ışığı geri yansıtır. Böylece elektronik sinyaller oluşur. Barkod okuyucular
değişik arabirimlere sahip olabilir. Klavye, seri port veya usb bağlantılı olabilir. Bunların
yanında bir de radyo frekanslı çalışan barkod okuyucular da bulunmaktadır. Bunlar
kablosuzdur ve okutulan barkodu kendi etkinlik alanı içerisinde anında bilgisayara aktarabilir.
Resim 4.4: Barkod okuyucu ve çevresel birimler
Barkod, ürünün kodu veya ürün ile ilgili açıklamalar içermez. Barkod sadece o ürüne
ait bir referans numarası içerir. Bu referans numarası bilgisayara tanıtılır ve ürüne ait detaylı
bilgiler bilgisayarda tutulur. Daha sonra bu referans numarası kullanılarak o ürüne ait bilgiye
erişilir. Örneğin: Bir markette ürünün üzerinde bulunan barkod çizgileri ürünün fiyatı ve
ürünün detayı hakkında bilgi içermez. O bir referans numarasıdır. Ürün, marketin
bilgisayarına bu referans numarası ile tanıtılmıştır. Ürünle ilgili fiyat ve diğer bilgiler
marketin bilgisayarına girilmiştir. Ürüne ait bilgi istendiğinde referans numarası bilgisayara
gönderilir. Bilgisayar da ürün hakkındaki detaylı bilgiyi gönderir. Bu yöntemde ürünün fiyatı
değiştiğinde sadece bilgisayardaki fiyatı değiştirmek yeterli olacaktır.
Barkod, barkod alfabesi (barcode symbology) denilen ve barkodun içerdiği çizgi ve
boşlukların neye göre basılacağını belirleyen kurallara göre basılmaktadır. Barkodlar 0–9
arası rakamları, alfabedeki karakterleri ve bazı özel karakterleri (*, -, / vb.) içerebilir. Birçok
barkod alfabesi vardır. Bu alfabelerden bazıları sadece rakamları içerirken bazıları da hem
rakamları hem de özel karakterleri içerir. Buna göre değişik barkod standartları ortaya
çıkmaktadır. Bugün dünyada kullanılan birçok barkod çeşidi bulunmaktadır.
4.1.1. Barkodun Yararları
Doğruluk: En doğru bilgiyi almamızı sağlar, kullanıcı hatalarını ortadan kaldırır. Benzer
ürünler veya benzer kodlara sahip ürünler arasındaki karışıklığı önler.
Hız: Hızlı veri girişinin iki önemli faydası vardır. İlki, istenen bilgi manuel şekilde
toplanacak bilginin çok çok üstünde bir hızla ve doğru bir şekilde toplanır. Diğeri ise bu
toplanan doğru bilgiler bilgisayar ortamında olduğu için yine çok hızlı bir şekilde bu bilgileri
işleyebilecek, değerlendirebilecek kişilere veya ortama ulaşır.
Maliyet: Doğruluğun artması ve veri giriş hızının yükselmesi ile işçilik maliyeti düşecek
sistem daha ekonomik olacaktır.
Kullanışlılık: Barkod ürünleri yani okuyucular, yazıcılar vs. tüm ürünlerin kullanımı,
bilgisayara bağlaması ve işletmesi çok kolaydır. Bu sistem ile güvenilir, detaylı, hızlı veriler
toplanır. Bu toplanan bilgiler ile sistem daha etkili yönetilebilir.
4.1.2. Barkod Çeşitleri
Bugün dünyada yaygın olarak kullanılan başlıca barkod alfabeleri Code39, Code128,
EAN13, EAN8, UPC, ITF’tir. Bunlardan ITF, EAN ve UPC barkod alfabeleri sadece
rakamları içermektedir. Code39 ve Code128 ise rakamları, harfleri ve özel işaretleri
göstermek için kullanılır. Aşağıda bazı örnek barkod tipleri gösterilmiştir.
Şekil 4.1: Barkod tiplerinden örnekler
4.1.3. Barkod Açılımı
EAN kodu Türkiye'de, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) bünyesine bağlı
bulunan Milli Mal Numaralama Merkezi tarafından verilmektedir. EAN-UCC sistemini
kullanmak isteyen üretici, ithalatçı, ihracatçı ve dağıtıcı firmalar MMNM’ye başvurarak üye
olmak zorundadır. MMNM, üye olan firmalara bir EAN-UCC firma numarası verir. Bu
numara sadece o firmaya aittir ve onun tarafından kullanılır. Türkiye'de uygulanan barkod
standardı EAN13 tür ve özellikleri aşağıdaki şekildedir.
Örnekte de görüldüğü gibi ilk üç hane ülke kodudur. Türkiye'nin ülke kodu 869 dur.
Ülke kodundan sonra gelen 4 hanelik bölüm firma kodu olarak ayrılmıştır. Firma kodu 4
hane olmak zorunda değildir. Ürün çeşidine göre hane sayısı değişebilir. Bu numara Milli
Mal Numaralama Merkezi (MMNM) tarafından üretici veya satıcı firmalara verilen
numaradır. Bu numarayı başka hiç bir firma kullanamaz. Daha sonra gelen 5 hane üretici
firma tarafından ürüne verilen numaradır. 5 hanelik ürün kodu, üretici firma tarafından
özgürce kullanılabilmesine rağmen kodlar bir kural çerçevesinde verilmelidir. Son rakam
kontrol hanesidir. İlk 12 rakamın doğru okunup okunmadığını kontrol eder. Diğer 12
rakamdan hesaplanır.
4.2. İletişim Programı
Bir yazar kasa programı şu bölümlerden oluşur.
1- Yazar kasa işlemleri
2- Terazi işlemleri
3- POS cihazı ile ilgili işlemler
4- Faturalama sistemi ile ilgili işlemler.
4.2.1. Yazar Kasa İşlemleri
İşletim programı, bilgisayar bağlantılı olarak çalışan muhtelif yazar kasalarla bilgi
alışverişinde bulunur. Programın doğru çalışabilmesi için parametreler kısmında bulunan
yazar kasa modelinin doğru olarak belirtilmesi gerekmektedir. Yazar kasa işlemleri kısmı bu
parametreye bağlı olarak çalışır. Bir işletmede farklı modellerde yazar kasa bulunması
durumunda her seferinde servis bölümünden yazar kasa modelinin değiştirilmesi uygun
olmayacağından, menüye yazar kasa modeli seçimi konulmuştur. Bu istendiğinde program
tarafından tanınan yazar kasaların adları alt alta gelir. Kullanıcı bilgi alışverişi yapmak
istediği yazar kasa modelini buradan belirtebilir, bu seçim kalıcı olmayıp servis bölümündeki
parametreyi değiştirmez. Programa her girişte servis bölümünde belirtilen yazar kasa modeli
tekrar set edilir.
Yazar kasa işlemleri bünyesinde; pozisyon okuma, PLU verilerinin dosyaya
yüklenmesi, PLU verilerinin yazar kasaya yüklenmesi, logo girişi, vergi oranı girişi,
satışların stoklara işlenmesi, günlük satış raporu, haftalık satış raporu, fiş formunda günlük
satış raporu, fiş formunda mali hafıza raporu işlemleri yapılabilir.
4.2.2. Terazi İşlemleri
Programın bu bölümünde terazi menüsü ile karşılaşılır. Bu menüde çeşitli marka
teraziler için işlem yapılır. Terazi işlemleri ile bünyedeki çeşitli marka teraziler için stok
kartlarının teraziye aktarılması sağlanır. Yani, stok kart dosyasında bulunan bilgiler PLU
dosyasına aktarılır. Bu işlem sırasında listeleme aralığına bağlı olarak istenen kartlar
seçilebilir, PLU dosyasına stok dosyalarından istenen fiyat aktarılabilir.
4.2.3. POS Cihazı İle İlgili İşlemler
Bu bölümde POS işlemleri menüsü vardır. Bu menü stok kartlarının POS cihazına
transferinde kullanılır. Bu işlem sırasında listeleme aralığına bağlı olarak istenen kartlar
seçilebilir, aktarma işlemi sırasında fiyat/barkod seçimi yapılabilir.
4.2.4. Faturalama Sistemi ile İlgili İşlemler
Bu bölümde yapılabilecek işlemler şunlardır: Toplam disk kapasitesi, diskteki boş ve
dolu alan değerleri ekranda görülebilir, stok dosyalarına bilgi transferi sırasında stok
kodlarını EAN 8’den EAN 13 sistemine veya tam tersine çevirir, çevrim sırasında kodun
başına eklenecek 0 karakterinin adedi ve çevrim sırasında kodun başından silinecek ön takı
belirtilir, firmaya ait logo girilir, firmanın kullanacağı vergi oranları girilir.

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :