Kapat

PRİZ TESİSATLARI


1. PRİZ TESİSATI
1.1. Priz Linyesi
1.1.1. Tanımı
Dağıtım tablosundan ilk beslenen priz sortisi buvatına kadar olan besleme hattına
denir. Şekil 1.1’ de priz linyesi gösterilmektedir.
Şekil 1.1: Priz linyesi
1.1.2. Standart Kablo Kesitleri
Priz linyesinde standart kablo kesiti olarak 2.5 mm2 NYA (tek damarlı) kablo
çekilmesi gerekmektedir. Linye hatlarında TSE (Türk Standartları Enstitüsü) ve CE (Avrupa
Birliği)’ye göre faz, siyah-kahverengi; nötr, mavi; toprak, sarı-yeşil renkte 2.5 mm2 NYA
kabloyla çekilmelidir. Aşağıda resim 1.1’de priz linyesinde kullanılan NYA kablo
gösterilmektedir.
Resim 1.1: Priz linyesinde kullanılan 2.5 mm2 NYA kablo
Aşağıdaki tabloda standart iletken kesitleri görülmektedir.
Tablo 1.1: Standart kablo kesitleri
1.2. Priz Sortisi
1.2.1. Tanımı
Priz linyesi buvatından, prize kadar olan hatta priz sortisi denir. Aşağıda şekil 1.2’de
priz sortisi görülmektedir.
Şekil 1.2: Priz sortisi
1.2.2. Standart Kablo Kesitleri
Priz sortisinde standart kablo kesiti olarak 2.5mm2 NYA (tek damarlı) kablo
kullanılmaktadır. Sorti hatlarında TSE (Türk Standartları Enstitüsü) ve CE (Avrupa
Birliği)’ye göre faz, siyah; nötr, mavi; toprak, sarı-yeşil renkte 2.5 mm2 NYA kabloyla
çekilmelidir. Priz sorti hatlarında kullanılan kablonun kesiti, priz linye hattında kullanılan
kablonun kesitiyle aynı olduğu resim 1.1’de gösterilmektedir. Standart kablo kesitlerinin
tablo 1.1’de verilen kablo kesitleriyle aynı olduğu gösterilmektedir.
1.3. Prizler
1.3.1. Çeşitleri ve Yapısı
Tesisat yapım şekline göre priz çeşitleri:
Ø Sıva altı priz
Ø Sıva üstü priz
Ø Nemliyer-antigron (etanş) priz
1.3.1.1. Sıva Altı Prizin Yapısı ve Çeşitleri
Dış çerçevesi sert PVC madde, bakalit veya termoplastik malzemeden yapılmıştır. Dış
kısmı çeşitli renkte plastik malzeme veya ağaç kaplama olarak üretilir. Enerjinin bağlanacağı
kontak yuvaları düzeneği, yanmaz özellikli PVC veya porselen malzemenin içinde
bulunmaktadır. Prizin, kabloların bağlanacağı iletken bağlantı uçları ve kontakları dışında,
temas edilen yüzeyi ve dış yüzeyi yalıtkandır. Gövde üzerinde akım taşıyan iletken kısım ve
parçaları, sert bakırdan veya bakır alaşımlı sert malzemeden yapılmıştır. Topraklı ve
topraksız olarak iki gruba ayrılmaktadır. Uygulamada en çok topraklı priz kullanılmaktadır.
Kullanım amaçlarına göre değişik amaçlı sıva altı prizler, çeşitli firmalar tarafından
üretilmektedir. Aşağıda çeşitli sıva altı priz çeşitleri gösterilmektedir.
Resim 1.2: Sıva altı priz Resim 1.3: Sıva altı topraklı priz
Resim1.4: Topraklı priz (UPS) Resim 1.5: Kapaklı priz
Resim 1.6: İkili priz (UPS) Resim 1.7: İkili priz
Resim 1.8: TV radyo prizi Resim 1.9: Uydu sat prizi
Resim 1.10: İkili nümerik (2 adet) Resim 1.11: İkili data prizi
Resim 1.12: İkili data prizi kat nümerik Resim1.13: Telefon prizi
Uygulamada, kullanım amacına göre çok çeşitli sıva altı priz bulunmaktadır. Çeşitli
firmaların kataloglarından kullanım yerine göre istediğiniz prizi seçebilirsiniz.
1.3.1.2. Sıva Üstü Prizin Yapısı ve Çeşitleri
Dış çerçevesi sert PVC madde veya bakalit malzemeden yapılmıştır. Enerjinin
bağlanacağı kontak yuvaları düzeneği, yanmaz özellikli PVC veya porselen malzemenin
içinde bulunmaktadır. Prizin kabloların bağlanacağı iletken bağlantı uçları ve kontakları
dışında, temas edilen yüzey ve dış yüzeyi yalıtkandır. Gövde üzerinde akım taşıyan iletken
kısım ve parçaları sert bakırdan veya bakır alaşımlı sert malzemeden yapılmıştır. Günümüz
teknolojisinde sıva üstü prizler, yerini nemli yer prizlerine ve plastik kanal prizlerine
bırakmıştır. Büro ve ofis uygulamalarında, dekoratif görünüm ve çok amaçlı
kullanılmasından dolayı plastik kanal prizleri tercih edilmektedir. Bu yüzden sıva üstü
prizlerin kullanım alanları azalmıştır. Resim 1.14’te plastik kanal prizi gösterilmektedir.
Resim 1.14: Plastik kanal prizi
Aşağıdaki resimlerde değişik sıva üstü priz çeşitleri gösterilmektedir.
Resim 1.15: Sıva üstü priz Resim 1.16: Sıva üstü topraklı pri
Resim 1.17: Sıva üstü nümerik Resim 1.18: Sıva üstü düz priz
Resim 1.19: TV anten prizi geçişli Resim 1.20: Sıva üstü topraklı priz
Resim 1.21: Sıva üstü trifaze priz Resim 1.22: Trifaze duvar priz
1.3.1.3. Nemli Yer-Antigron (Etanş) Prizin Yapısı ve Çeşitleri
Nemli yer tesisatında kullanılan prizler, toz, nem, su, patlayıcı ve yanıcı gaza karşı
koruyucu içerisine alınmıştır. Dış çerçevesi sert PVC madde, bakalit malzemeden veya
termoplastik malzemeden yapılmıştır. Enerjinin bağlanacağı kontak yuvaları düzeneği,
yanmaz özellikli PVC veya porselen malzemenin içinde bulunmaktadır. Gövde üzerinde,
akım taşıyan iletken kısım ve parçaları, sert bakırdan veya bakır alaşımlı sert malzemeden
yapılmıştır. Aşağıda değişik nemli yer priz çeşitleri gösterilmektedir.
Resim 1.23: Antigron priz Resim 1.24: Antigron topraklı priz
Resim 1.25: Antigron topraklı kapaklı priz Resim 1.26: Antigron TV anten prizi geçişli
Resim 1.27: Antigron nümerik Resim 1.28: Üç kutuplu priz
Resim 1.29: Duvar priz kauçuk Resim 1.30: Trifaze polyester priz
1.3.2. Özellikleri
Kullanım alanları oldukça fazladır. Yapılarının sağlam ve uzun ömürlü olması
nedeniyle binalarda, ofislerde ve sanayide sürekli kullanılan bir elektrik malzemesidir. Bir fiş
aracılığıyla, doğrudan veya uzatma kablosuyla elektrikli cihazlara enerji aktarmak için
kullanılan bir araçtır.
1.4. Priz Tesisatı Kablosunu Çekme
1.4.1. İşlem Sırası
Ø Binanın kaba inşaatında, projeye uygun denetim yapılarak, linye buvatı ile kat
panosu arasındaki borulama işlemi yapılır. Bu işlem, tavana demir döşendikten
(tabliye) sonra pas payı konularak (borunun ezilmemesi için) beton dökülmeden
önce yapılır. Şekil 1.3’te bu işlem gösterilmektedir.
Şekil 1.3: Kat panosu ile linye buvatı arasındaki boru hattı
Ø Binanın duvarları işlendikten sonra linye buvatı ile priz kasası arasındaki iniş
boruları atılır. Atılacak olan bütün borular, duvarlarda yatay ve dikey olmalıdır.
Kesinlikle çapraz olarak boru atılmaması gerekir. Boruların uçlarına priz
kasaları monte edilmelidir. Şekil 1.4’te bu işlem gösterilmektedir.
Şekil 1.4: Linye buvatı ile priz kasası arasındaki iniş boruları
Ø Kat panosundan linye buvatına kadar olan linye hattı, susta ve kılavuz
yardımıyla çekilir. Linye hatları kesinlikle müstakil hat olarak çekilmelidir.
Toprak ve nötr bağlantıları, hiçbir şekilde ortak olarak kullanılmamalıdır. Şekil
1.5’te üç farklı renkte çekilmiş linye hattı gösterilmektedir.
Şekil 1.5: Kat panosundan linye buvatına kadar linye hattı çekimi
Ø Linye buvatından sıva altında yapılan sorti inişleri kullanılarak susta ve kılavuz
yardımıyla priz sortisi çekimi yapılır. Şekil 1.6’da priz linyesi ile aynı renkte
çekilmiş priz sortisi gösterilmektedir.
Şekil 1.6: Linye buvatından priz kasasına kadar olan priz sortisi çekimi
Ø Buvatlardaki renk kotlarına uygun çekilmiş priz linye ve sorti kablolarının
renkleri, birbirine uyumlu olacak şekilde klemens veya kovanla bağlanır. Şekil
1.7’de buvat bağlantısı gösterilmektedir.
Şekil 1.7: Buvatta priz linyesinin ve priz sortilerinin bağlantılarının yapılması
Ø Ana panodan priz linyesinin üzerindeki her priz sortisine uygun W otomat
bağlantısı yapılır. Şekil 1.8’de priz sortilerinin ana panodaki W otomatlara
bağlantısı gösterilmektedir.
Şekil 1.8: Priz sortilerinin ana panodaki W otomat bağlantılarının yapılması
Ø Sortinin sonu olan priz kasasında bulunan kablolara ilgili prizi bağlayarak priz
sortisini tamamlamış oluruz. Şekil 1.9’da prizlerin kasalara bağlantıları gösterilmektedir.
Şekil 1.9: Priz kasalarında prizlerin bağlantıları
1.4.2. Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Priz linyesi ve priz sortisinin projeye uygun borulama işlemi yapılırken
mümkün olduğunca dirsek kullanılmamalıdır. Dirsekle birleştirme yapılacaksa
dirseklerin borulara tam olarak oturtulması gerekir. Dirseklerin borulardan
çıkmaması için hemen sıva ya da alçıyla sabitlenmesi gerekmektedir.
Ø Borulama işlemi sırasında, tesisata konacak olan buvat ve kasa yerleşimine özen
gösterilmelidir. Prizlerin yer döşemesinden yüksekliği 40-50 cm olmalıdır. Bina
yapımında sıva payı göz önünde bulundurulup kasa ve buvat yerleşimi, bu
konuya dikkat edilerek yapılmalıdır.
Ø Binanın sıva işlemleri tamamen bittikten sonra, daha önce döşenen boruların
içine kablo çekim işlemi yapılmalıdır. Bu işlem sırasında priz linye ve
sortisinde üç ayrı renk kodu kullanılmalıdır. Faz, siyah ya da kahverengi; nötr,
kesinlikle mavi; toprak iletkeni olarak da sarı-yeşil kablo renk kodu
kullanılmalıdır.
Ø Önceden yapılmış olan borulama sisteminin içine susta gönderilmelidir.
Sustanın sonunda bulunan bağlantı elemanına, üç ayrı renk kodunda
kullanılacak olan kabloların PVC kısmı soyularak, geçirilip sıkıştırılmalıdır.
Sustanın çekimi sırasında kabloların sustadan ayrılmaması için ek yeri ince bir
bantla sarılmalıdır.
Ø Normal yuvarlak buvatlarda en fazla dört giriş çıkış yapılabilir. Daha fazla giriş
çıkış gerektiren yerlerde kare buvat kullanılmalıdır.
1.5. Priz Bağlantılarını Yapma
1.5.1. Buvat Bağlantılarını Yapma
Kablo çekim işlemi bittikten sonra, buvatlarda ve kasalarda 30 cm’lik iletken payı
bırakılır. Buvat bağlantılarında aynı renk kodlarına sahip olan kabloların eklenmesi gerekir.
Birleştirme yapılacak kabloların uçları aynı boyda açıldıktan sonra birbirine eklenmelidir. Bu
ekler birbirlerine sıkıca tutturulur. Eklerin ayrılmaması ve kablo gruplarının birbirlerine
temas etmemesi için klemens ya da kovan ile buvat içinde muhafazası yapılır. Yapı denetim
firmaları buvatlardaki eklerin klemensle yapılmasını istemektedirler.
1.5.2. Priz Kablo Bağlantılarını Yapma
Priz kasasında ileride oluşabilecek arızalar göz önünde bulundurulup yeteri kadar
kablo payı bırakılmalıdır. İletkenlerin uçları priz gövdesinde bulunan kontağın boyu kadar
açılmalıdır. Kasada bulunan kablolar, priz gövdesinin altından geçirilerek priz bağlantısı
yapılmalıdır. Prizin gövdesi üzerinde bulunan harfe göre ilgili renkli kablo, harfin bulunduğu
kontağa bağlanmalıdır. Prizde bulunan iletkenlerin bağlandığı kontaklardaki vidalar iyice
sıkıştırılmalıdır. Bütün vidalar sıkıldıktan sonra priz kasasına sağlam bir şekilde tutturulmalıdır.
1.5.3. Bağlantılarda Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Buvatlarda ve kasalarda yeteri kadar kablo payı bırakılmalıdır.
Ø Aynı renk kodunda bulunan kablolar birbirleriyle eklenmelidir.
Ø İletken uçları aynı boyda açılmalı, bakır iletken kabloda bir zedelenme olmamalıdır.
Ø Eklenecek kablolar birbirlerine iyice tutturulmalıdır.
Ø Birleştirilen kısımlar klemens veya kovanla muhafaza edilmelidir. Kısa devre
olmaması için açıkta uç bırakılmamalıdır.
Ø Bütün işlemler bittikten sonra buvat kapağı sıkıca kapatılmalıdır.
Ø Priz kasasında prizin gövdesine yapılan bağlantı, gövdenin altından yapılmalıdır.
Ø Aynı boyda açılan iletken kablolar, zedelenmeden priz gövdesinde bulunan
kontağa iyice tutturulmalıdır.
Ø Prizin gövdesinde yazan harflere göre ilgili renk kodundaki kablo, ait olduğu
kontağa bağlanmalıdır.
Ø Priz, kasasına sağlam bir şekilde tutturulmalıdır.
1.6. Kuvvetli Akım Yönetmeliği
Ø Kuvvetli akım tesisleri her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir
zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmalıdır.
Ø Topraklamalar ve endirekt temasa karşı diğer koruma yöntemleri: Elektrik
kuvvetli akım tesislerinin topraklanmasında Elektrik Tesislerinde
Topraklamalar Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
Ø Endirekt temasa karşı şebeke tiplerine göre uygulanabilecek diğer koruma
yöntemleri ve şebeke tip sınıflamaları için Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliğinde
belirtilen ilgili hükümler de göz önüne alınır.
Ø Aşırı gerilimlerin oluşmasını önlemek veya aşırı gerilimleri zayıflatmak için
alınacak önlemler: İç aşırı gerilimlerde toprak teması sonucunda oluşacak aşırı
gerilimlere karşı alınacak önlemler: 3 amperden küçük kapasitif toprak temas
akımlarında ark, özel bir önlem alınmadan kendi kendine söner. Toprak temas
akımının daha büyük değerlerinde, şebekenin yıldız noktası topraklanmalıdır.
Ø Tesislerin bütün bölümleri, işletme koşulları nasıl olursa olsun, kısa devre
akımının kesilmesine ve bu kesilme anında dahil olmak üzere, en büyük kısa
devre akımının etkisiyle insanlar için herhangi bir tehlike oluşmasına, yangın
çıkmasına ya da tesisin zarara uğramasına engel olacak şekilde düzenlenmeli ve
boyutlandırılmalıdır.
Ø Her koruma elemanı hemen önündeki işletme elemanının korunmasını
sağlayacak şekilde, bu elemanın anma değerine göre ayarlanmalı, gerekirse
daha sonraki işletme elemanları için de yedek koruma görevi yapabilmelidir.
Ø Tesislerdeki elektrik donanımlarının aşırı akımlara karşı korunması genel kural
olarak sigortalarla ya da kesicilerle yapılacaktır. Sigortalar, minyatür kesiciler,
kesiciler ve kesicilerin bulundukları yerde ulaşılabilecek en büyük devre
akımını güvenlikle kesebilecek değerde seçilmelidir. Üzerine tel sarılarak
köprülenmiş veya yanmamış sigortalar kullanılmamalıdır.
Ø Aşırı akımlara karşı koruma düzeni, arıza olduğunda tehlike altında kalan
iletkenlerin akımının kesilmesini sağlayacak biçimde yerleştirilmelidir. Buna
karşılık topraklanmış sistemlerde, aşırı akımlara karşı koruma düzeninin
çalışması sırasında topraklama tesisleri sistemden ayrılmamalı, topraklama
tesisleri direnci yükseltilmemelidir.
Ø Kuvvetli akım elektrik aygıtlarının gerilim altındaki bölümleri işletme gerilimi
ve yerel koşullar göz önüne alınarak toprağa karşı, kendi aralarında güvenli ve
sürekli bir biçimde yalıtılmalıdır.
1.7. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği
Ø El ulaşma uzaklığı içinde bulunan iletken ve kabloların koruyucu örtü ve dış
kılıfları, elektrik işletme araçlarının mahfazaları içine sokulmalıdır.
Ø Kablo başlıkları ve bağlantı kutularından başka hiçbir metal örtü, elektrik işletme
araçlarının bağlantı yerinin içine girmemelidir.
Ø Evlerde, bürolarda, ticarethanelerde, işletmelerde vb. iş yerlerinde kullanılan
tüketici aygıtların ve makinelerin fiş ve priz üzerinde taşınabilir bağlantılarının
yapılmasında şekil 1.10’da gösterilen bağlantı şartları geçerlidir. Bu şekile uygun
olarak aygıtın ya da makinenin gövdesi, fiş ve priz üzerinden, koruma
topraklamasına bağlanmalıdır.
a . . . . doğru bağlantılar 0 . . . . . . orta iletken ( nötr iletkeni )
b . . . . yanlış bağlantı Ki (Rk) . . koruma topraklaması
Şekil 1.10: Elektrik tüketicilerini koruma topraklamasında fiş ve priz üzerinden taşınabilir bağlantıların yapılması
Ø Topraklama kontağı olan prizler, koruma iletkenine bağlanmadan
kullanılmamalıdır.
Ø Topraklama kontağı olan prizlerin bulunduğu bir yerde ya da koruma iletkenli bir
koruma sisteminde kullanılan işletme araçlarında topraklama kontağı olmayan prizler
ve koruma düzeni olmayan işletme araçları kullanılmamalıdır.
Ø Küçük gerilim ve koruyucu ayırma sistemi ile korunan tesislerde kullanılan prizler, bu hükmün dışındadır.
Ø Koruyucu ayırma düzeni kullanılan tesislerde prizlerin topraklama kontağı bulunmayabilir.
Ø Anahtardan, anahtar altı prize geçiş yapılamaz. Bu priz bulunduğu konum bakımından
bu adı almıştır. Anahtara ve anahtar altı prize gelen besleme iletkenleri normal
olarak ayrı borular içinde çekilir.
Ø İç tesislerde kullanılacak fiş ve prizler Türk Standartlarına uygun olmalı ve
bunlarda topraklama kontağı olarak koruyucu kontak bulunmalıdır.
Ø İç tesislerde kullanılacak fiş ve prizlerin anma değerleri 10 A’nın altında
olamaz. Belirli bir cihaz için öngörülen prizlerin anma akımları cihaz gücü ile
uygun olacak ve bu prizlerin anma akımları 16 A’nın altında olmayacaktır.
Ø Koruma iletkenleri fış ve prizlerin toprak işareti bulunan yerlerine bağlanmalıdır.
Ø Elektrik tesislerinde lambaların duy ve soketlerine takılı prizler kullanılamaz.
Aynı şekilde sabit fişleri bulunan çoklu prizler de kullanılamaz.
Ø Prizler dağıtım kutusu olarak kullanılamaz.
Ø Sıva altı tesislerde prize bağlanan iletkenlerin üzerindeki yalıtkanların, prizin
tutturma parçaları ile zedelenmemesine dikkat edilmelidir.
Ø Büyük salonlarda zemine, bu amaç için yapılmış olanlar, kullanılmak ve gerekli
koruyucu tedbirler alınmak şartı ile, priz tesis edilebilir.
Ø Konutlarda salonlar (20 m2 den büyük alanlı) ve mutfak için en az ikişer, odalar
ve banyo için en az birer priz tesis edilmelidir. Barakalar, basit köy evleri hariç
olmak üzere ayrıca; çamaşır makinesi, bulaşık makinesi ve müstakil linyeden
için üç adet ayrı linye tesis edilmelidir.
Ø Müstakil linyeden beslenen bu prizlerin güçleri, söz konusu elektrikli cihazların
aşağıda verilen güçlerinden az olamaz.
Gücü (KW) Sigorta akımı (A)
Çamaşır makinesi 2.5 16
Bulaşık makinesi 2.5 16
Elektrikli fırın/ocak 2.0 16
Tablo 1.2: Elektrikli cihazların güç tablosu
Ø Konutlar ile kreş, çocuk yuvası ve okul gibi çocukların bulunduğu yerlerde
prizlerin perdeli (shutter) tip olması tavsiye edilir.
Ø Priz devreleri aydınlatma devrelerinden ayrı olacaktır. Ancak zorunlu durumlarda ve
tablolardan her birinde yalnız bir priz bulunması durumunda aydınlatma devresine en
çok bir priz bağlanabilir. Gerektiğinde priz devresine de bir lamba bağlanabilir.
Ø Priz sortileri ve linyeleri için en az 2.5 mm2 kesitli yalıtılmış bakır iletkenler kullanılacaktır.
Ø Priz linye hatları ev tipi devre kesicilerle korunacaktır. Bu kesicilerin kısa devre
akımları en az 3 kA olacaktır.
Ø Bir priz linyesine bağlanacak sorti sayısı, priz güçleri bir fazlı priz için en az
300W (konutlarda müstakil linyeden beslenen priz güçleri hariç), üç fazlı priz
için en az 600 W olmak üzere ihtiyaca göre belirlenecektir.
Ø Belirlemede linye yükü ve gerilim düşümü de göz önünde bulundurulacaktır.
(Şantiye elektrik tesislerinde kullanılan bir yerde priz güç hesabına katılmaz).
Ø Prizlere bağlanacak aygıtlar belli ise sorti sayısı bunların miktarına göre
belirlenecektir.
Ø Aydınlatma ve priz devrelerine bağlanacak sorti sayısı bir fazlı devrelerde
aydınlatma için 9, priz için 7' den fazla olmayacaktır.
Ø Priz devrelerindeki aşırı akım koruma düzeni yalnız hatların izin verilen yüküne
değil, devreye bağlı prizlerin anma akımına da yani iki değerden daha düşük olanına
ayar edilmelidir.
Ø Ev ve benzeri yerlerdeki aydınlatma devreleri, anma akımları 16 A’ya kadar olan
prizleri de bulunan aydınlatma devreleri ve prizlerinin anma akımları 16 A’ya
kadar olan salt priz devreleri, ancak 10 A’ya kadar olan sigorta ve otomatik
sigortalarla korunabilir. Ev ve benzeri yerlere ait tip de (gecikmesiz) otomatik
sigortalar kullanılırsa bunların anma akımı 16 A olabilir.
Ø Farklı linye ve kolon devrelerine ait iletkenler ayrı borulardan geçirilemez. Üç fazlı
besleme durumunda ilk fazlara ayrılma noktasına kadar, üç fazın iletkenleri aynı
boru içinden geçirilebilir.

2. SEYYAR KABLO BAĞLANTILARI
2.1. Seyyar Kablo
Elektrikli cihaz ve makinelerin kendi besleme kablolarının prizlere yetişmediği
durumlarda seyyar olan ve bir ucunda priz, diğer ucunda fiş bulunan taşınabilir bağlantı
kablolarıdır. Seyyar kablolar açıkta olduğu gibi özel makara şeklinde de yapılabilir.
2.1.1. Cinsi ve Özelliği
Seyyar kablolar, bağlantısı yapılan cihazın gücüne, kullanım amacına ve çektiği akıma
uygun olmalıdır. Kordon veya uzatmalar için NYAF veya piyasa adıyla TTR kablolar kullanılmalıdır.
Kablo makarası ve bu makara üzerinde sarılı olan kablo, belirlenen kullanım ölçümleri
doğrultusunda aşırı ısı çekmemelidir. Kablo sargı makaraları, aşırı ısıya karşı koruyucu
aygıtla donatılmalıdır. Kablonun uzunluğuna göre seyyarda kullanılan kablonun kesiti değişmektedir.
Seyyar kablolar çok telli, bakır iletkenli, iki veya çok damarlı yumuşak plastikten
yapılır. Damar kılıfları renklendirme veya numaralandırmayla tanımlanır. Kauçuk veya
plastik kökenli dolgu kılıfı yumuşak malzemedir. Dış kılıfı beyaz, gri ve siyah renktedir.
Bir seyyar kablo makarası üzerinde şu bilgiler bulunmalıdır:
Ø Seyyar kablo makarasının tipini ve çalışma yerini bildiren işaret veya sembol:
Seyyar kablo makarası sadece kuru nemsiz odalarda veya sudan korunması
gereken yerlerde kullanılacaksa “üçgen içerisinde damla” işareti, suya karşı
sızdırmazlık sağlanacaksa “iki damla” işareti bulunmalıdır.
Ø Seyyar kablo makarası gerecinin çalışma değerleri: Kablo makarasının
çalışacağı akım cinsleri, nominal gerilimi, akımı, maksimum nominal güç değerleri bulunmalıdır.
Ø Makarada kullanılan kablonun mesafesi.
Aşağıda çeşitli seyyar prizler gösterilmektedir.
Resim 2.1: Seyyar priz çeşitleri
2.1.2. Standart Kesitleri
Kullanılacak olan kablo çok damarlı TTR kablo olmalıdır. Almaç gücü büyük
olduğunda, kablo NYY olarak ya da NYM antigron kablo olarak seçilmelidir. Aşağıdaki
tablo 2.1’de antigron kablo kesitleri görülmektedir.
2.2. Fiş
2.2.1. Görevi
Fiş, bir elektrikli cihaz veya uzatma kablosu iletkenlerinin bağlandığı, kontakları
aracılığıyla prizden elektrik enerjisi alınmasını sağlayan gereçtir. Fişler de yapılışları
bakımından prizlerdeki özellikleri taşır.
2.2.2. Çeşitleri
Kullanım yerlerine göre monofaze ve trifaze olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Uzatma
veya ara kablolar için enerji alış şekline göre normal fiş ve topraklı fiş olarak da
gruplandırılırlar. Erkek fişler prizlere takılırken seyyar kablolarda, priz görevi yapan özel
yuvalı fişler de kullanılmaktadır. Aşağıdaki resimlerde kullanım yerlerine göre değişik fiş
çeşitleri gösterilmektedir. Uygulamada, çeşitli firmaların kataloglarından kullanım amacınıza
göre istediğiniz fiş çeşidini bulabilirsiniz.
Resim 2.2: Dişi fiş Resim 2.3: Topraklı dişi fiş
Resim 2.4: Erkek fiş Resim 2.5: Topraklı erkek fiş
Resim 2.6: Adaptör fiş Resim 2.7: Dağıtım fiş
Resim 2.8: Trifaze erkek fiş Resim 2.9: Trifaze dişi fiş
Resim 2.10: Enversör düz fiş Resim 2.11: Makine fiş
2.3. Priz (Seyyar-Çoklu)
2.3.1. Görevi
Seyyarın diğer ucuna bağlanan, herhangi bir yere monte edilmeden kullanılan, fişlerin
enerji almasını sağlayan, tekli ve çoklu prizdir. Priz sortisindeki tek bir prizden, çok sayıda
elektrikle çalışan alıcıya besleme yapmak için kullanılır. Sistemdeki enerjiyi istenilen
sayıdaki priz yardımıyla alıcılara iletir. Hiçbir zaman çekilen güç, enerji alınan prizin
gücünden fazla olmamalıdır.
2.3.2. Çeşitleri
Monofaze ve trifaze olarak imal edilmektedir. Yapı bakımından grup prizler düz ve
topraklı olarak iki gruba ayrılmaktadır. Aşağıdaki resimlerde değişik grup priz çeşitleri
gösterilmektedir. Uygulamada çeşitli firmaların kataloglarından kullanım amacınıza göre
istediğiniz grup priz çeşidini bulabilirsiniz.
Resim 2.12: Üçlü grup priz Resim 2.13: Üçlü topraklı grup priz
Resim 2.14: Üçlü topraklı grup priz anahtarlı Resim 2.15: Üçlü grup priz kordonlu
Resim 2.16: Üçlü grup priz (çocuk korumalı) Resim 2.17: Altılı topraklı grup priz (kordonlu)
Resim 2.18: Kauçuk trifaze üçlü priz Resim 2.19: İki monofaze-bir trifaze kauçuk priz
Resim 2.20: Kablolu uzatma fiş-priz Resim 2.21: Kablolu trifaze fiş-priz
2.4. Uzatma Fiş, Priz Yapımı
2.4.1. Kullanıldığı Yerler
Uzatma fiş prizler, ofis, şantiye, fabrika ve evlerde sürekli olarak kullanılan priz çeşididir.
2.4.2. Yapım İşlem Sırası
Şekil 2.1: Topraklı fiş ve seyyar topraklı prizin kordon kabloyla bağlanması
Ø Fişin ve prizin dış gövde kapağını açınız. Göz kararıyla ölçerek kablo
damarlarının ne kadar uzunlukta olması gerektiğini belirleyiniz. İzolesine zarar
vermeden kablonun dış yalıtkanını bu uzunluğa göre kablo soyma jokarıyla
soyarak izoleli damarları birbirinden ayırınız.
Ø Koruyucu iletken olarak kullanılan yeşil-sarı damar uzun bırakılırken kablonun
diğer damarlarını bağlantı pozisyonuna göre şekil vererek kesiniz.
Ø Bağlantı kovanlarına ve vidasına göre damar uçlarının yalıtkanlarını soyunuz.
Ø Yalıtkanları soyulmuş damar uçlarına, fiş ve priz bağlantı elemanlarının
tiplerine göre sıkıştırma manşonu veya yüksük takınız.
Ø Fiş ve priz içerisinde bulunan kablo tutucu kelepçelerin üst kısmının vidalarını
açarak çıkartınız. Kablo damarlarını karşılıklı gelecek şekilde fişin ve prizin
içine yerleştirerek vida bağlantılarını yapınız. Kablo damarlarını hafifçe çekerek
bağlantı sağlamlığını kontrol ediniz.
Ø Çekmeye karşı kabloyu sıkan fiş ve priz içindeki kelepçeleri yeniden
sıkıştırınız. Kelepçelerin kabloyu fişlere sabitlemesini, kabloyu çekerek kontrol ediniz.
Ø Fiş ve priz üst kapağını yerine oturtup vidalarını sıkınız. Fiş ve priz kapaklarının
kapatılmasında, her bir kablo damarının dış kapaklar arasına sıkışıp
kalmamasına dikkat ediniz. Fiş ve priz kapaklarının kolayca kapanır durumda
ve iki parçanın birbirleri ile karşılıklı denk gelmiş olmasına dikkat ediniz.
Ø Fiş ve prizin karşılıklı kutupları ile koruyucu iletkenin birbirleri arasında, seri
lamba veya ohmmetreyle kontrolünü yapınız. Bu kontrolde seri lâmba yanmalı
veya ohmmetrede çok küçük bir geçiş direnci ölçülmelidir. Fiş ve priz
kutuplarını kendi aralarında, seri lamba (lamba sönük) veya megeriyle (çok
yüksek direnç) izolasyon kontrolü yaptıktan sonra kullanıma hazır hale getiriniz.
2.4.3. Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Kablo damarları açarken kablonun izolesine zarar vermeden açılmalıdır.
Ø Kablonun bağlantı uçlarında, fiş ve prizin bağlantı kovanlarına uygun pay bırakılmalıdır.
Ø Bağlantı kovanlarına ve vidasına göre damar iletkenleri soyulmalıdır. Bu uçların
büyük veya küçük olmamasına özen gösterilmelidir.
Ø Kablo damarlarını karşılıklı gelecek şekilde fiş ve prizin içine yerleştirip vida
bağlantıları yapılmalıdır. Bağlantının sağlamlığı kontrol edilmelidir.
Ø Fiş ve prizin bütün vidaları sıkılarak üst kapakları kapatılmalıdır. Arada kablo
damarının sıkışmamasına özen gösterilmelidir.
Ø İşimiz bittikten sonra yalıtkanlık ve sağlamlık kontrolü yapılmalıdır.
2.5. Kuvvetli Akım Yönetmeliği
Ø İletkenler bakır, tam alüminyum, çelik özlü alüminyum ya da sağlamlık ve
kimyasal dayanıklılık bakımından bunlara eşdeğer olan alaşımlardan
yapılmalıdır. İletkenler ilgili standartlara uygun olacaktır.
Ø İşletme sırasında üzerinde manevra yapılacak aygıtlar ve okunacak ölçü aletleri
kolayca ve tehlikesizce ulaşılabilen yerlere konulacak ve kullanışlı olacaklardır.
Ø Kabloların koruyucu kılıfları ya da yalıtkanları bulundukları yerlerde
zorlanmamalı ve zedelenmemelidir. Kablolar gerektiğinde koruyucu büz ya da
borular içine alınmalıdır.
2.6. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği
Ø Koruma iletkeni bulunmayan uzatma kordonları, aygıt kordonları ya da topraklama
kontağı olmayan ara fişlerle bir tesisin koruma düzenleri kaldırılmamalı ve
etkisiz duruma getirilmemelidir.
Ø Koruma düzeni gerekmeyen ve kullanılmayan kapalı yerlerde, bükülebilen
kordon ve iletkenler, fiş-priz düzeni kullanılmadan doğrudan doğruya tesise ya
da işletme araçlarına bağlanırsa, bunlarda koruma iletkeni bulunmayabilir.
Ø Fişler, prizler ve ara prizler yürürlükteki Türk Standartlarına uygun olmalı ve elektrik
aygıtların fiş ve prizlerinde topraklama kontağı (koruyucu kontak) bulunmalıdır.
Ø Koruyucu yalıtmalı tüketim araçlarının fiş-priz düzenlerinde topraklama kontağı bulunmayabilir.
Ø Fişler, aynı tesiste daha yüksek bir gerilim için kullanılan prizlere sokulamayacak
yapı ve özellikte olmalıdır.
Ø Koruyucu yalıtmalı tüketim araçlarına sabit olarak bağlanan bükülebilen
iletkenlerde, koruma iletkeni bulunamaz.
Ø Bununla birlikte aracı çalıştırmak için üç damarlı bir kordon kullanıldığında, üçüncü
iletken koruma İletkeni olarak tüketim araçlarına bağlanamaz.
Ø Tüketim araçlarına sabit olarak bağlanmış olan ve koruma iletkeni bulunmayan bükülebilen
kordonlarla birlikte bir bütün meydana getiren lastik ya da termoplastik
gibi yalıtkan maddelerde yapılan fişler, topraklama kontağı olan prizlere uymalı,
fakat kendilerinin topraklama kontağı bulunmamalıdır.
Ø Bu fişlerin yan taraflarındaki oyukların içine konulan metal levhacıklar, koruma
kontağı sayılmaz. Çünkü, bunlar koruma iletkenlerine bağlantı sağlamaz.
Ø Fiş ile bir bütün meydana getiren, koruma iletkeni bulunmayan bükülebilen kordonlar,
yalnız koruyucu yalıtmalı tüketim araçlarında kullanılabilir.
Ø İç tesislerde kullanılacak fış ve prizlerin anma değerleri 10 A’in altında olamaz.
Belirli bir cihaz için öngörülen prizlerin anma akımları cihaz gücü ile uygun
olacak ve bu prizlerin anma akımları 16 A’in altında olmayacaktır.
Ø Koruma iletkenleri fış ve prizlerin toprak işareti bulunan yerlerine bağlanmalıdır.
Ø Elektrik tesislerinde lambaların duy ve sökellerine takılı prizler kullanılamaz.
Aynı şekilde sabit fişleri bulunan çok prizler de kullanılamaz.
Ø Bir fişe birden fazla sabit olmayan iletken bağlanamaz. Bu şekildeki birkaç
iletkenin bağlanması için yapılan özel fişler bu hükmün dışındadır.
Ø Sabit aydınlatma aygıtları, besleme hatlarına bu aygıtlara ait klemensler ile fişpriz
düzenleri ile ya da doğrudan doğruya bağlanabilir.
Ø Taşınabilen aydınlatma aygıtları şebekeye sabit bağlantı düzenleri ya da fiş-priz
düzenleri üzerinden bağlanabilir.
Ø Ara fiş-priz düzenlerinde yalıtkan mahfazalar bulunmalıdır. Uzatma
iletkenlerine anahtar bağlanamaz.

3. NEMLİ YER PRİZ TESİSATI
3.1. Nemli Yer Tesisatı
3.1.1. Nemli Yer Tesisatı Tanımı ve Yapım Yerleri
NYM antigron kablo ve nemli yer malzemeleriyle birlikte yapılan tesisata nemli yer tesisatı denir.
Nemli yer tesisatı; kazan daireleri, sığınaklar, fabrika alanları, dışarıya açık yerler,
bodrum katları ve gemilerde kullanılır.
3.1.2. Nemli Yer Tesisatı Döşeme Yöntemleri
Nemli yer tesisatı döşeme yöntemleri sıva altı ve sıva üstü olmak üzere ikiye ayrılır.
3.1.2.1. Sıva Altı
Ø Sıva altı nemli yer tesisatının yapımında öncelikle ana panonun yeri belirlenir.
Ø Tesisat, kullanılacak almacın yerine göre son nokta göz önünde bulundurularak
boru tesisatı duvarlarda 90 derece olacak şekilde işlenir.
Ø Buvat ve kasalar borulardan çıkmayacak şekilde tutturulur.
Ø Kablolar antigron kablo olarak boruların içinden çekilir.
Ø Buvat bağlantıları yapılarak kablo uçları klemens veya kovanlarla tutturulur.
Ø Buvat kapakları contalı olarak takılır.
Ø Kasalara nemli yer prizleri özenle yerleştirilir.
Ø Prizlerin yerine göre ana panodan sırasıyla sigorta bağlantısı yapılır.
3.1.2.2. Sıva Üstü
Sıva üstü etanş malzemeden yapılan tesisat iki türlü yapılabilir. Bunlardan birincisi,
priz tesisatının kroşe yardımıyla antigron kabloların 90º derecelik kıvrımlarla alıcılara kadar
işlenip uçlarına priz bağlanmasıdır. İkincisi ise plastik boruların kroşeler yardımıyla
tutturulup alıcıların bulunduğu yere kadar 90 derecelik kıvrımlarla işlenip boruların
içerisinden antigron kablo geçirilerek prizlerin bağlantısının yapılmasıdır. Sıva üstü tesisatı
kablo döşeme yöntemleri, sıva altı tesisatı kablo döşeme yöntemlerine benzemektedir.
Sıva Üstü Tesisat Şu Şekilde Yapılır
Ø Sıva üstü nemli yer tesisatının yapımında öncelikle ana panonun yeri belirlenir.
Ø Tesisat, kullanılacak almacın yerine göre son nokta göz önünde bulundurularak
boru tesisatı duvarlarda 90º olacak şekilde işlenir. Diğer yöntemle tesisat
yapılacaksa antigron kablo için duvarlara kroşeler işlenir.
Ø Buvat ve kasalar borulardan çıkmayacak şekilde tutturulur.
Ø Kablolar antigron kablo olarak boruların içinden çekilir. Diğer yöntem için
antigron kablo kroşelere tutturulur.
Ø Buvat bağlantıları yapılarak kablo uçları klemens veya kovanlarla tutturulur.
Ø Buvat kapakları contalı olarak takılır.
Ø Kasalara nemli yer prizleri özenle yerleştirilir. Diğer yöntem için antigron
kablonun ucuna priz bağlanır.
Ø Prizlerin yerine göre ana panodan sırasıyla sigorta bağlantısı yapılır.
3.1.3. Nemli Yer Tesisatı Elemanları ve Özellikleri
Nemli yerde kullanılan tüm malzemenin etanş malzeme olma özelliğinin olması
gerekir. Etanş malzeme; su, nem, toz gibi dış etkenlerden korunmaya müsait malzemedir.
Tesisatta kullanılacak olan panonun, sıva altına gömülecek olan borunun, buvatın, kasanın
ve kasaya monte edilecek olan prizin tamamen etanş malzemeden yapılması, yönetmelik
maddelerine göre önemlidir. Ayrıca tesisatın sağlamlığı açısından da etanş malzeme kullanmak gereklidir.
3.1.3.1. Kablo
Nemli yer tesisatında kullanılan NYM tipi antigron kablo resim 3.1’de
gösterilmektedir.
Resim 3.1: Nemli yer tesisat için antigron kablo
NVV (NYM) N tipi antigron (nemli yer) kablolar, şu kısımlardan oluşmaktadır:
Ø Bir veya çok telli bakır iletken
Ø PVC termoplast yalıtkan
Ø Dolgu
Ø PVC termoplast yalıtkan manto
Dış kılıf renkleri; gri, siyah ve beyazdır. Kuru, rutubetli ve ıslak yerlerde, yangın ve
patlama tehlikesi olan atölye, fabrika, depo, iş yerlerinde ve açık alanlarda kullanılırlar.
Toprak altına döşenmezler. Sabit olarak sıva üstünde, kanal içinde kullanılırlar. Tablo 2.1’de
daha önce NYM kablo kesitleri gösterilmiştir.
3.1.3.2. Priz
Nemli yerde kullanılan prizin etanş malzemeden yapılması gerekir. Su, toz ve neme
karşı koruma özelliğinin bulunması gerekir. Aynı zamanda kapaklı olması, kullanım için
uygundur. Konu 3.1.3’teki resimlerde nemli yer prizleri daha önce gösterilmiştir (Bkz.3.3.1-3.3.8).
3.1.3.3. Buvat
Nemli yer sıva altı ve sıva üstü tesisat yapımında, iletkenlerin eklenmesi ve
dağıtımının yapılması buvatlar içinden yapılır. Nemli yer tesisatında kullanılan buvatlar,
etanş malzemeden yapılır ve kapakları contalı olarak kapatılır.
İletkenlerin eklenmesi ve dağıtım için 5-7 mm çapında yuvarlak buvatlar kullanılır.
Ayrıca anahtar, priz vb. sıva altı malzemelerin altlıkları için bu çaplarda yuvarlak altlık
buvatlar kullanılır. Çok sayıdaki iletken guruplarının dağıtılmasında veya tesislerin ana
ayrım yerlerinde 8x8, 10x10, 15x15 ve 20x20 cm boyutlarında kare buvatlar kullanılır.
Aşağıdaki resimlerde değişik antigron buvat çeşitleri gösterilmektedir. Uygulamada çeşitli
firmaların kataloglarından kullanım amacınıza göre istediğiniz antigron buvat çeşidini bulabilirsiniz.
Resim 3.2: Kare antigron buvat Resim 3.3: Yuvarlak antigron buvat
Resim 3.4: Antigron buvat 3’lü Resim 3.5: Antigron buvat 4’lü
Resim 3.6: Antigron dikdörtgen buvat Resim 3.7: Antigron yuvarlak buvat
3.1.3.4. Kroşe
Kablolar ve borular nemli yer tesisat yapımında duvara veya tavana kroşeler, kablo
tutucular, özel çiviler yardımı ile tutturulur. Kroşe ve tutucular boruların, kabloların
özelliklerine göre etanş malzeme ve sert plastikten yapılırlar. Aşağıdaki resimlerde değişik
kablo tutucusu, boru tutucusu çeşitleri gösterilmektedir. Uygulamada çeşitli firmaların
kataloglarından kullanım amacınıza göre istediğiniz kroşe ve boru tutturucusu çeşidini
bulabilirsiniz. Aşağıdaki resim 3.8 ve 3.9’da kablo taşıyıcı kroşeler ve kablonun kuşakla
tutturulması gösterilmektedir.
Resim 3.8: Çeşitli kablo taşıyıcı kroşeler
Resim 3.9: Vidalı destek, somunlu cıvata ve kablonun kuşakla tutturulması
3.1.4. Nemli Yer Tesisatı Döşenmesi
3.1.4.1. İşlem Sırası
Nemli ter tesisatının çekileceği yere göre sıva altı veya sıva üstü tesisat tespiti yapılır.
Sıva altı tesisatta olarak yapılacaksa;
Ø Panonun yeri ve almaçların yeri belirlenir.
Ø Buna göre malzeme tespiti yapılır.
Ø Tesisat sıva altı yapılacaksa; borular işlenir.
Ø Buvatlar ve kasalar monte edilir.
Ø Kablolar çekilir.
Ø Buvat ve priz bağlantıları yapılır.
Ø Ana panoda ilgili sigorta bağlantısı yapılır.
Sıva üstü kroşeler kullanılarak antigron tesisat yapılacaksa tesisatın döşenmesi ve
şekillendirilmesi: Tesisatın çalışması kadar görünümü de önemlidir. NV iletkenlerin
döşenmesinde ve şekillendirilmesinde dikkat edilen kurallar, NVV (NYM) antigron
kablolarda da geçerlidir. Kablolar, kanallar ve boruların sıva üstüne yatay veya düşey olarak
kroşelerle düzgün bir şekilde döşenmesi için geçiş yerleri ve tesisat elemanlarının yerleri
tespit edilir. Şekil 3.1’de kat panosu ve priz kasalarının yerlerinin tespit edilmesi
gösterilmektedir.
Şekil 3.1: Kat panosu ve prizlerin yerinin tespit edilmesi
Kablo geçiş yolunun işaretlenmesi: Kabloların geçiş yolu tesisat planına göre belirlenir.
Üzeri tebeşir tozuyla kaplı iplik, kablo yolunun baş ve sonundan düzgün ve gergin tutulur.
Daha sonra ip gerdirilip bırakılarak üzerindeki tebeşir tozunun duvara geçmesi sağlanır. İple
sıva üstüne iletken yolunun çizilmesi iki kişiyle yapıldığı gibi bir çivi yardımıyla tek kişi de
yapabilir.
Kroşelerin takılması için deliklerin delinmesi: Tesisat kablolarını duvar üzerine tutturmak
için belirlenen yol üzerine eşit aralıklarda kroşeler konulmalıdır. Yatay döşemelerde kroşeler
arasındaki mesafe 30 cm, düşey döşemelerde ise 40-50 cm olmalıdır. Buvat, prizlere giriş ve
çıkışlarda, gereçlerden 10 cm uzaklıkta kroşe koymak gerekir. Bunun için delikler delinir.
Kabloların büklüm yerlerine kroşe takılmalıdır. Elektrikli delgi aleti breyz, darbe konumuna
alınarak yalnız elmas matkap uçla duvara delikler açılmalıdır.
Deliklere dübellerin takılması: Dübel, yumuşak plastikten yapılmış olup içine ağaç vidası
takıldıkça dışa doğru açılma yapan ve böylece vidanın duvara sıkıca takılmasını sağlayan
elemandır. Dübeller çeşitli boyutlarda ve özel kullanımlar için yapılır ve dış çaplarına göre
adlandırılır. Sıva üstü antigron tesisat yapımında 6, 7, 8, 10, 12 mm çaplarında plastik
dübeller kullanılır.
Kroşe altlıklarının dübel üzerine takılması: Buvat, priz, anahtar vb. tesisat gereçleri kablo
yolu üzerindeki yerlerine vidalanarak duvara monte edilir. Dübeller üzerine kroşelerin alt
parçaları vidalanır. Şekil 3.2’de çizilen hatta kroşelerin ve buvatın yerleştirilmesi
gösterilmektedir.
Şekil 3.2: Kroşelerin ve buvatın çizilen hatta yerleştirilmesi
Rulo halinde bulunan antigron kabloların açılması: Nemli yer antigron NVV (NYM)
kabloları rulo halinde satılır. Kabloyu rulo topundan çıkarırken kıvrılıp katlanmamasına özen
gösterilmelidir.
Kabloların döşenmesi: Kablonun uzunluğu, ana panodan ek kutusuna ve ek kutusundan
prize kadar olan mesafe ölçülüp bu uzunluğa bağlantı payları eklenerek bulunur. Kabloların
birbirlerine eklenmeleri yalnızca ek kutularında (buvatlarda) yapılır. Kablo döşeme işlemine
ana panodan başlanır. Alt bölümleri takılan kroşelerin üzerlerine kablolar oturtulup
üzerlerine kroşeler vidalanır. Şekil 3.3’te kabloların döşenip buvat bağlantısının yapılması
gösterilmektedir.
Şekil 3.3: Kabloların döşenip buvat bağlantılarının yapılması
Antigron kabloların bükülmesi, şekillendirilmesi: Nemli yer antigron kablolarının köşe
dönen yerleri geniş tutulmalıdır. Dönen yerin yarı çapı, kablo yarı çapının yaklaşık 6 katı olmalıdır.
Kat panosu W otomat bağlantısının yapılması: Her priz sortisinden sırasıyla ana panoya
sigorta bağlantısı yapılır. Şekil 3.4’te kat panosunda kablolara W otomat bağlantısı gösterilmiştir.
Şekil 3.4: Kat panosundaki W otomatlara kablo bağlantısının yapılması
Kasalara priz bağlantıları: Kabloların uçlarına prizler daha önce anlatılan kurallara dikkat
edilerek bağlanır. Şekil 3.5’te prizlerin kasalara yerleştirilmesi gösterilmektedir.
Şekil 3.5: Kabloların prizlere bağlanması
3.1.4.2. Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Tesisat yapılırken çok özenle yapılmalıdır. Kablo yolu çizgisinde kroşeler eşit
aralıklarda ve aynı doğrultuda bulunmalıdır.
Ø Kablonun dönüşleri düzgün ve yan yana döşenen kablolar birbirleriyle paralel olmalıdır.
Ø Çok sayıda kablo yan yana döşenecekse özel olarak yapılmış kelepçe veya
kroşe rayları kullanılarak işçilik kolaylaştırılmalı ve tesisata görünüm kazandırılmalıdır.
Ø Matkap çapı, duvar içerisine konulacak dübel çapına uygun olmalıdır.
Ø Dübel çapları da kablo kesitlerine ve ağırlıklarına göre seçilmelidir. Duvar
delindikten sonra içerisine dübel konulmalıdır. Dübel, delik içerisinde hareket
etmemeli, sıkıca girmelidir.
Ø Kablolun rulodan düzgün ve doğru açılması için dış taraftaki kablo ucu rulo
sarım yönünün aksine doğru çevirilmelidir.
Ø Kabloların zedelenmemesi için kelepçelerin üst kapakları fazla sıkılmamalıdır.
Ø Buvatlardaki ekler düzgün yapılmalıdır.
Ø Kablo uçlarına prizler sağlam bağlanarak duvara düzgün monte edilmelidir.
Ø Kat panosuna yapılan sigorta bağlantısında, priz sortileri sırasıyla bağlanmalıdır.
3.2. Kuvvetli Akım Yönetmeliği
Ø İletkenler bakır, tam alüminyum, çelik özlü alüminyum ya da sağlamlık ve
kimyasal dayanıklılık bakımından bunlara eşdeğer olan alaşımlardan
yapılmalıdır. İletkenler ilgili standartlara uygun olacaktır.
Ø Kablolar döşendikleri yerlerdeki kimyasal etkilere, su, rutubet ve hava koşulları
ile öteki çevre etkilerine dayanacak tipte seçilmelidir.
Ø Kablolar döşenecekleri yerlerin özelliklerine uygun seçilmelidir. İnsanların
yoğun bulunduğu, paniğin yaşanabileceği tüm yapılar, yüksek katlı binalar,
hastaneler, tüneller, tiyatrolar, okullar, alış veriş merkezleri gibi yapı ve yerlerde
yangın anında az duman çıkaran, halojensiz özellikli kablolar kullanılmalıdır.
Ø Kablo ekleri mutlaka özel ek aksesuarları veya ek kutularında yapılmalıdır.
Ekler, mekanik bakımdan güvenilir, içine su ve nem sızmasını önlemeli ve iyi
bir elektrik iletkenliği sağlanmalıdır. Ekler tesis edildiği yere uygun tipte seçilmelidir.
3.3. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği
Ø Nemli ve ıslak yerler: İşletme araçları güvenliğinin, nem, yoğunlaşma suyu,
kimyasal ya da benzer etkilerle azalabileceği yerlerdir.
Ø Örneğin büyük mutfaklar, bulaşık yıkama yerleri, fırınların hamur hazırlama
yerleri, soğuk hava depoları, su pompa daireleri, ısıtılmayan ya da
havalandırılmayan bodrumlar, konut ve otellerdeki banyo dairelerinde küvet
bulunan bölmeler ve kazan daireleri gibi yerler bu gruba girer.
Ø Tabanları, duvarları hatta donanımları temizlik amacı ile hortumla yıkanan
nemli ve ıslak yerler için örnekler: Bira ve şarap mahzenleri, ıslak olan
atölyeler, araba yıkama yerleri, çamaşırhaneler, ayrıca banyolar, hamamlar ve
duş kuşeleri, galvanik işletmeler vb. yerler.
Ø Nemli yer iletkenleri: Nemli, ıslak yerlerde ve açık havada kullanılmaya
elverişli iletkenlerdir.
Ø El ulaşma uzaklığı içinde bulunan iletken ve kabloların koruyucu örtü ve dış
kılıfları elektrik işletme araçlarının mahfazaları içine sokulmalıdır.
Ø Kablo başlıkları ve bağlantı kutularından başka hiçbir metal örtü, elektrik işletme
araçlarının bağlantı yerinin içine girmemelidir.
Ø Topraklama kontağı olan prizler, koruma iletkenine bağlanmadan kullanılmamalıdır.
Ø Topraklama kontağı olan prizlerin bulunduğu bir yerde ya da koruma iletkenli bir
koruma sisteminde kullanılan işletme araçlarında topraklama kontağı olmayan prizler
ve koruma düzeni olmayan işletme araçları kullanılmamalıdır.
Ø Küçük gerilim ve koruyucu ayırma sistemi ile korunan tesislerde kullanılan prizler
bu hükmün dışındadır.
Ø Koruma düzeni gerekmeyen ve kullanılmayan kapalı yerlerde, bükülebilen
kordon ve iletkenler, fiş-priz düzeni kullanılmadan doğrudan doğruya tesise ya
da işletme araçlarına bağlanırsa, bunlarda koruma iletkeni bulunmayabilir.
Ø Nemli yer tesisatında kullanılan fişler, prizler ve ara prizler yürürlükteki Türk
Standartlarına uygun olmalı ve elektrik aygıtlarını fişlerinde ve prizlerinde
topraklama kontağı (koruyucu kontak) bulunmalıdır.
Ø Toz ve lifli maddeler nedeniyle yanma tehlikesi gösteren yerlerdeki tesis
anahtarları, fiş-priz düzenleri, kutular (buvatlar) ve benzeri tesis gereçleri kapalı
ya da en azından su damlalarına karşı korunmuş tipte olmalıdır.
Ø Fiş ve prizlerin gövdeleri yalıtkan maddeden yapılmış olmalıdır. Tehlikeli
yerlerdeki duvar prizleri, mekanik darbelere karşı korunmuş olmalıdır.
Ø Anahtarlar, priz, fiş ve kutu (buvat) gibi işletme araçları, en azından damlayan
suya karşı korunmuş tipte olmalıdır.
Ø Priz ve fişlerin gövdeleri yalıtkan maddeden yapılmalı ve bunlar kolay tutuşabilen
maddelerin bulunmadığı yerlere tesis edilmelidir.
Ø Yeraltı kabloları ve nemli yer iletkenleri, en az 30 cm genişliğinde, elektrik
arkına dayanıklı bir levha üzerine ya da duvardan en az 5 cm’lik bir hava aralığı
kalacak biçimde yalıtkan içlikli kroşeler üzerine döşenmelidir. Örneğin l cm
kalınlıktaki amyantlı beton bir levha elektrik arkına dayanıklı sayılabilir. Sac ve
amyant levhalar genellikle elektrik arkına dayanıklı değildir.
Ø Bir damarlı yalıtılmış iletkenler kullanılacaksa, bunlar aralarında en çok 30 cm
aralık bulunan seramik ya da benzeri bir yalıtkan gereçten yapılan kroşeler
üzerine, damarlar arasında ve damarla duvar arasında en az 3 cm açıklık kalacak biçimde yerleştirilmelidir.

4. ELEKTRİKLİ CİHAZ BAĞLANTILARI
4.1. Elektrik Cihazlarının Giriş Bağlantıları
Elektrikli cihazların içinde bulunan bağlantı terminallerine besleme giriş kabloları
bağlanır. Bu bağlantıları yaparken ilk önce terminaldeki harf koduna göre uygun renkte
bağlantı kablosunu ilgili terminale bağlamalıyız. Daha sonra bağlantının sağlamlığını kontrol
edip cihazın kapağını kapatmalıyız. Aşağıda resim 4.1’de cihazdaki terminalde bulunan
harflere göre uygun renkte besleme kablosu bağlantısı gösterilmektedir.
Resim 4.1: Cihaz bağlantı terminallerine enerji girişi
4.1.1. Elektrikli Cihaz ve Aletlerin Giriş Bağlantı Şemaları
Üretim yapan çeşitli firmaların giriş bağlantı şemalarını incelediğimizde, dikkat
edeceğimiz nokta bağlantı terminallerindeki harflere göre doğru renkte kabloyu bağlamaktır.
Aşağıdaki resimlerde kombi, klima, elektrikli termosifon ve aspiratör cihazının giriş bağlantı
şemaları ve bağlantı terminallerine enerji kablosu girişi gösterilmektedir.
4.1.1.1. Kombi Cihazı
Şekil 4.1’de kombi cihazının giriş bağlantı şeması gösterilmektedir.
Şekil 4.4: Elektrikli termosifon cihazının giriş bağlantı şeması
4.1.1.4. Aspiratör
Şekil 4.5: Aspiratör cihazının giriş bağlantı şeması
4.1.2. Kablonun Çekilmesi ve Bağlantısı
Kombi, klima, aspiratör ve elektrikli termosifon gibi cihazlar, enerjilerini 3x2.5 mm2
NYA olan priz hatlarından almaktadır. Bu hatlar, besleme kat panosundan direk olarak
bağlantının yapılacağı yere kadar gelir. Bu işlemin nasıl yapıldığı “1.4. Priz tesisatı
kablosunu çekme” konusunda gösterilmiştir. İlgili cihazın bulunduğu yerde sıva altında
bulunan boru tesisatı içindeki besleme hattı, kat panosundaki W otomat kutusunda bulunan
sigortaya bağlanır. Sigortanın çıkışından alınan faz, nötr ve toprak kablosu direkt olarak
cihazının içinde bulunan giriş klemenslerine harf sırasına göre bağlanır. Enerji, cihazların
garantisinin bozulmaması için servis tarafından verilir. Klima için ayrı bir linye hattı
çekilmesi gerekmektedir.
4.1.2.1. Kablo Çekimi İşlem Sırası
Kombi
Ø Kombi cihazının yeri yönetmeliklere uygun olarak tespit edilir.
Ø Kat panosu, buvatlar ve prizin yeri belirlenir.
Ø Bağlantı yeri ile kat panosu arasına sıva altı boru döşenir.
Ø Sustayla 3x2.5 mm2 NYA kablo boru içersinden çekilir.
Ø Kabloyla kat panosunun, buvatların ve prizin bağlantıları yapılır.
Klima
Ø Klima cihazının yeri yönetmeliklere uygun olarak tespit edilir.
Ø Klima için ayrı bir besleme hattının hazırlanması gerekir. Kabloları döşerken
kontrol kutusu kapağının iç kısmına çıkartmayla yapıştırılmış olan devre
şemasından yararlanılır.
Ø Kat panosu, buvatlar ve prizin yeri belirlenir.
Ø Bağlantı yeri ile kat panosu arasına sıva altı boru döşenir.
Ø Sustayla 3x2.5 mm2 NYA kablo boru içersinden çekilir.
Ø Kabloyla kat panosunun, buvatların ve prizin bağlantıları yapılır.
Elektrikli termosifon
Ø Elektrikli termosifon cihazının yeri yönetmeliklere uygun olarak tespit edilir.
Ø Kat panosu, buvatlar ve prizin yeri belirlenir.
Ø Bağlantı yeri ile kat panosu arasına sıva altı boru döşenir.
Ø Sustayla 3x2.5 mm2 NYA kablo boru içersinden çekilir.
Ø Kabloyla kat panosunun, buvatların ve prizin bağlantıları yapılır.
Aspiratör
Ø Aspiratör cihazının yeri yönetmeliklere uygun olarak tespit edilir.
Ø Kat panosu, buvatlar ve prizin yeri belirlenir.
Ø Bağlantı yeri ile kat panosu arasına sıva altı boru döşenir.
Ø Sustayla 3x2.5 mm2 NYA kablo boru içersinden çekilir.
Ø Kabloyla kat panosunun, buvatların ve prizin bağlantıları yapılır.
4.1.2.2. Kablo Çekiminde Dikkat Edilecek Hususlar
Kombi
Ø Kombi cihazının kullanım yerinde, cihazı kullanmaya engel bir durum olmamalıdır.
Ø Sıva altı boruların döşenmesi, boruların buvat ve kat panosuna bağlantıları daha
önce gösterilen sıva altı tesisat konusundaki özelliklere dikkat edilerek yapılmalıdır.
Ø Çekilecek olan kablolar kılavuzdan ayrılmayacak şekilde bağlanmalıdır.
Ø Kablolarda kat panosu, buvat ve cihaz için gerekli bağlantı payı bırakılmalıdır.
Ø Buvat bağlantılarında ekler, birbirinden ayrılmayacak şekilde yapılmalı ve
klemensle veya kovanla tutturulmalıdır.
Ø Kabloya priz bağlantısı sağlam bir şekilde yapılmalıdır.
Ø Cihazın gücüne göre uygun amperde sigorta seçilmelidir.
Ø Kat panosunda, sadece besleme hattından gelen faz kablosu sigortaya bağlanmalıdır.
Klima
Ø Klima cihazının yerinde, cihazı kullanmaya engel bir durum olmamalıdır.
Ø Sıva altı boruların döşenmesi, boruların buvat ve kat panosuna bağlantıları daha
önce gösterilen sıva altı tesisat konusundaki özelliklere dikkat edilerek yapılmalıdır.
Ø Klimanın iç ünitesinin duvarda yerden yüksekliği, 2.3 metreden daha yüksek
olacak şekilde tesisat çekilmelidir.
Ø Çekilecek olan kablolar kılavuzdan ayrılmayacak şekilde bağlanmalıdır.
Ø Kablolarda kat panosu, buvat ve cihaz için gerekli bağlantı payı bırakılmalıdır.
Ø Buvat bağlantılarında ekler, birbirinden ayrılmayacak şekilde yapılmalı ve
klemensle veya kovanla tutturulmalıdır.
Ø Kabloya priz bağlantısı sağlam bir şekilde yapılmalıdır.
Ø Cihazın gücüne göre uygun amperde sigorta seçilmelidir.
Ø Kat panosunda, sadece besleme hattından gelen faz kablosu sigortaya bağlanmalıdır.
Elektrikli Termosifon
Ø Elektrikli termosifon cihazının kullanım yerinde, cihazı kullanmaya engel bir
durum olmamalıdır.
Ø Sıva altı boruların döşenmesi, boruların buvat ve kat panosuna bağlantıları daha
önce gösterilen sıva altı tesisat konusundaki özelliklere dikkat edilerek yapılmalıdır.
Ø Çekilecek olan kablolar kılavuzdan ayrılmayacak şekilde bağlanmalıdır.
Ø Kablolarda kat panosu, buvat ve cihaz için gerekli bağlantı payı bırakılmalıdır.
Ø Buvat bağlantılarında ekler, birbirinden ayrılmayacak şekilde yapılmalı ve
klemensle veya kovanla tutturulmalıdır.
Ø Kabloya priz bağlantısı sağlam bir şekilde yapılmalıdır.
Ø Cihazın gücüne göre uygun amperde sigorta seçilmelidir.
Ø Kat panosunda, sadece besleme hattından gelen faz kablosu sigortaya bağlanmalıdır.
Aspiratör
Ø Aspiratör cihazının kullanım yerinde, cihazı kullanmaya engel bir durum olmamalıdır.
Ø Sıva altı boruların döşenmesi, boruların buvat ve kat panosuna bağlantıları daha
önce gösterilen sıva altı tesisat konusundaki özelliklere dikkat edilerek yapılmalıdır.
Ø Çekilecek olan kablolar kılavuzdan ayrılmayacak şekilde bağlanmalıdır.
Ø Kablolarda kat panosuna, buvat ve cihaz için gerekli bağlantı payı bırakılmalıdır.
Ø Buvat bağlantılarında ekler, birbirinden ayrılmayacak şekilde yapılmalı ve
klemensle veya kovanla tutturulmalıdır.
Ø Kabloya priz bağlantısı sağlam bir şekilde yapılmalıdır.
Ø Cihazın gücüne göre uygun amperde sigorta seçilmelidir.
Ø Kat panosunda, sadece besleme hattından gelen faz kablosu sigortaya bağlanmalıdır.
4.1.2.3. Kablonun Cihaza Bağlantısı İşlem Sırası
Kombi
Resim 4.2: Kombi cihazı
Ø Kombi cihazının bağlantı klemensleri kontrol edilir.
Ø Cihaz enerji girişi (faz, nötr ve toprak ) bağlantıları şebekeden gelen doğru
kutuplara yapılır. Şekil 4.6’da kombi cihazındaki bağlantı terminallerine uygun
renkte kablo bağlantısı gösterilmektedir.
Şekil 4.6: Kombi cihazının bağlantı terminallerine uygun kablo girişlerinin bağlantısı
Ø Klemensler kablolar çıkmayacak şekilde sıkılır.
Ø Cihaz topraklaması yapılır.
Ø Cihaz beslemesini kesmek ve koruma işlemini gerçekleştirmek için sigorta
bağlantısı yapılır.
Ø Montajdan sonra elektrik sistemi; kısa devre, sigorta atması, ters faz bağlantısı,
topraklamanın sürekliliği ve topraklama direnci bakımından kontrol edilir.
Klima
Resim 4.3: Klima cihazı
Ø Klima cihazının iç ve dış ünitelerinin montajının yapıldığı yerlerin, yönetmeliğe
uygun olup olmadığı tespit edilir.
Ø Klima cihazının iç ve dış ünitelerinin, bağlantı terminal numaraları ve kablo
renklerinin aynı olmasına dikkat edilir.
Ø Cihaz enerji girişi (faz, nötr ve toprak ) bağlantıları, şebekeden gelen doğru
kutuplara yapılır. Şekil 4.7’de klima cihazındaki bağlantı terminallerine uygun
renkte kablo bağlantısı gösterilmektedir.
Şekil 4.7: Klima bağlantı terminallerine uygun kablo girişlerinin bağlantısı
Ø Bağlantı terminallerindeki klemensler, kablolar çıkmayacak şekilde sıkılır.
Ø Cihaz topraklaması yapılır.
Ø Tüm elektrik bağlantılarını bir anda devre dışı bırakabilecek bir devre kesici,
klimanın gücüne göre takılır.
Ø Cihaz beslemesini kesmek ve koruma işlemini gerçekleştirmek için sigorta
bağlantısı yapılır. Montajdan sonra elektrik sistemi; kısa devre, sigorta atması,
ters faz bağlantısı, topraklamanın sürekliliği ve topraklama direnci bakımından kontrol edilir.
Elektrikli Termosifon
Resim 4.4: Elektrikli termosifon
Ø Elektrikli termosifon cihazının bağlantı klemensleri kontrol edilir.
Ø Cihaz enerji girişi (faz, nötr ve toprak) bağlantıları şebekeden gelen doğru
kutuplara yapılır. Şekil 4.8’te elektrikli termosifonun bağlantı terminallerine
uygun bağlantı girişi gösterilmektedir.
Şekil 4.8: Elektrikli termosifon bağlantı terminallerine uygun kablo girişlerinin bağlantısı
Ø Klemensler kablolar çıkmayacak şekilde sıkılır.
Ø Cihaz topraklaması yapılır.
Ø Cihaz beslemesini kesmek ve cihazı koruma işlemi için sigorta bağlantısı yapılır.
Aspiratör
Resim 4.5: Sürgülü aspiratör
Ø Aspiratör cihazının bağlantı klemensleri kontrol edilir.
Ø Cihaz enerji girişi (faz, nötr ve toprak ) bağlantıları şebekeden gelen doğru
kutuplara yapılır. Şekil 4.9’ta aspiratörün bağlantı terminallerine uygun bağlantı
girişi gösterilmektedir.
Şekil 4.9: Aspiratör bağlantı terminallerine uygun kablo girişlerinin bağlantısı
Ø Klemensler kablolar çıkmayacak şekilde sıkılır.
Ø Cihaz topraklaması yapılır.
Ø Cihaz beslemesini kesmek ve cihazı koruma işlemi için sigorta bağlantısı yapılır.
4.1.2.4. Kablonun Cihaza Bağlantısında Dikkat Edilecek Hususlar
Kombi
Ø Kombi cihazına bağlantı yapılacak kablonun kesiti, uygun standartta olmalıdır.
Ø Kablonun uçları doğru kutuplara bağlanmalıdır.
Ø Klemenslerin ucunda açıkta iletken kablo bulunmamalıdır.
Ø Klemensler fazla sıkılıp bakır iletken zedelenmemelidir
Ø Klemens bağlantısından sonra bağlantının sağlamlığı kontrol edilmelidir.
Ø Cihaz topraklaması ve kat panosu bağlantısı yapılmalı, bağlantıların doğruluğu kontrol edilmelidir.
Ø Garantinin bozulmaması için servisten önce kesinlikle enerji verilmemelidir.
Klima
Ø Klima cihazına bağlantı yapılacak kablonun kesiti uygun standartta olmalıdır.
Ø Enerji alınan yer ile cihaz arasına devre kesici şalter yerleştirilmelidir.
Ø Kablonun uçları doğru kutuplara bağlanmalıdır.
Ø Klemenslerin ucunda, açıkta, iletken kablo bulunmamalıdır.
Ø Klemensler fazla sıkılıp bakır iletken zedelenmemelidir
Ø Klemens bağlantısından sonra bağlantının sağlamlığı kontrol edilmelidir.
Ø Cihaz topraklaması ve kat panosu bağlantısı yapılmalı, bağlantıların doğruluğu
kontrol edilmelidir.
Ø Garantinin bozulmaması için servisten önce kesinlikle enerji verilmemelidir.
Elektrikli Termosifon
Ø Elektrikli termosifon cihazına bağlantı yapılacak kablonun kesiti, uygun
standartta olmalıdır.
Ø Kablonun uçları doğru terminallere bağlanmalıdır.
Ø Klemenslerin ucunda, açıkta, iletken kablo bulunmamalıdır.
Ø Klemensler fazla sıkılıp bakır iletken zedelenmemelidir
Ø Klemens bağlantısından sonra bağlantının sağlamlığı kontrol edilmelidir.
Ø Cihaz topraklaması ve kat panosu bağlantısı yapılmalı, bağlantıların doğruluğu
kontrol edilmelidir.
Ø Cihaz gücüne uygun sigorta seçilmelidir.
Ø Garantinin bozulmaması için servisten önce kesinlikle enerji verilmemelidir.
Aspiratör
Ø Aspiratörün bağlantı kablosundaki iletken kısım fazla açılmamalıdır.
Ø Kablonun uçları doğru terminallere bağlanmalıdır.
Ø Klemenslerin ucunda, açıkta, iletken kablo bulunmamalıdır.
Ø Klemensler fazla sıkılıp bakır iletken zedelenmemelidir
Ø Klemens bağlantısından sonra bağlantının sağlamlığı kontrol edilmelidir.
Ø Cihaz topraklaması ve kat panosu bağlantısı yapılmalı, bağlantıların doğruluğu
kontrol edilmelidir.
Ø Cihaz gücüne uygun sigorta seçilmelidir.
Ø Garantinin bozulmaması için servisten önce kesinlikle enerji verilmemelidir.
4.2. Kuvvetli Akım Yönetmeliği
Ø Tesislerdeki elektrik donanımlarının aşırı akımlara karşı korunması genel kural
olarak sigortalarla ya da kesicilerle yapılacaktır. Sigortalar minyatür kesiciler ve
kesicilerin bulundukları yerde ulaşılabilecek en büyük kısa devre akımını
güvenlikle kesebilecek değerde seçilmelidir. Üzerine tel sarılarak köprülenmiş
veya yanmamış sigortalar kullanılmamalıdır.
Ø Aşırı akımlara karşı koruma düzeni, arıza olduğunda tehlike altında kalan
iletkenlerin akımının kesilmesini sağlayacak biçimde yerleştirilmelidir. Buna
karşılık topraklanmış sistemlerde, aşırı akımlara karşı koruma düzeninin
çalışması sırasında topraklama tesisleri sistemden ayrılmamalı; topraklama
tesisleri direnci yükseltilmemelidir.
Ø Kuvvetli akım elektrik aygıtları, kullanılmaları ya da işletilmeleri sırasında
oluşacak ark ve kıvılcımlar, insanlar ve eşyalar için tehlikeli olmayacak biçimde
yapılmalı ya da düzenlenmelidir. Bu durum kullanılan her aygıt için
yürürlükteki TSE’de (yok ise sırasıyla EN; HD; IEC; VDE’de) belirtilen tip
deneyleri ile doğrulanmış olmalıdır.
Ø Kuvvetli akım elektrik aygıtları ve bunların bağlantı elemanları, anma akımı ile
sürekli yüklenmeleri durumunda ilgili standartlarda yer alan sıcaklık artışı
deneylerinde belirtilen en fazla sıcaklık artışlarını aşmayacak biçimde yapılmalı
ve düzenlenmelidir.
Ø Kendileri için zararlı olmamakla birlikte, öteki aygıtlara geçtiğinde tehlikeli
olabilecek yüksek sıcaklıkta çalışan aygıtlar civarındaki yanabilen gereçler için
yanma tehlikesi yaratmayacak biçimde yapılmalı ve düzenlenmelidir.
Ø Kuvvetli akım elektrikli aygıtların gerilim altındaki bölümlerine rasgele
dokunmayı engellemek için yapılan kutular, bir arıza anında oluşabilecek iç ve
dışardan gelebilecek mekanik zorlamalara karşı dayanıklı ve aygıtta ark oluşsa
bile tehlikesiz bir manevra yapabilecek biçimde olmalıdır.
Ø Bu koruyucu kutular aygıtın bulunduğu yerin koşullarına uygun koruma
derecesine uygun olmalıdır. Koruma derecelerinin tanımı, ilgili standartlarda
belirtildiği gibidir. (Not: Burada kutu kelimesi muhafaza anlamında
kullanılmaktadır).
Ø Kuvvetli akımla çalışan metal gövdeli elektrik aygıtlarını ve koruyucu
kutularını topraklama iletkenine bağlamak için bir düzen bulunmalıdır.
Ø Aygıtlar üzerindeki yazılar: Bütün kuvvetli akım aygıtları, ölçü
transformatörleri, ölçü aletleri ve sigortalarla birlikte tüm devre kesme aygıtları
üzerinde, bunların ilgili standartlarında belirtilen işaretleme bilgilerini açık
olarak gösteren silinmez ve bozulmaz, kolayca görülebilen ve anlaşılabilen
yazılar ya da işaretler bulunmalıdır.
Ø Tesislerin ve aygıtların teknik belgelerinde belirtilen aralıklarda bakım ve
onarımları yapılmalıdır. Yapılan bakım ve onarımlar kalıcı bir şekilde
kaydedilmelidir.
Ø İletkenler bakır, tam alüminyum, çelik özlü alüminyum ya da sağlamlık ve
kimyasal dayanıklılık bakımından bunlara eşdeğer olan alaşımlardan
yapılmalıdır. İletkenler ilgili standartlara uygun olacaktır.
Ø Döşeme sırasında kabloyu çekmek için bütün iletkenler bir araya getirilip
çekme klemensi ile birbirine bağlanmalıdır. En büyük çekme gerilmesi bakır
iletkenler için 5 kg/ mm2, alüminyum iletkenler için 3kg/ mm2 yi geçmemelidir.
4.3. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği
Ø Koruma Topraklaması: Bir yalıtım hatasında (tam gövde teması) elektrik
devresinin aşın akım koruma aygıtları ile açılmasını sağlamak için, gerilim
altında olmayan iletken tesis bölümlerinin topraklayıcılara ya da topraklanmış
bölümlere doğrudan doğruya bağlanmasıdır.
Ø Yapılan iç tesis işleri, işletmeye kayıtlı elektrik tesisatçıları tarafından yapılır
Ø Elektrik tesislerinde bir arıza durumunda yüksek dokunma geriliminin meydana
gelmesini ya da sürmesini önleyeceğinden, tesislerin kurulmasında koruma
tedbirlerine çok önem verilmelidir.
Ø Civatalar, koruma iletkeninin bağlantı yeri olarak kullanılamazlar.
Ø Koruma iletkeninin ve bağlama yerlerinin kendiliğinden gevşemesi önlenmelidir.
Ø Koruyucu yalıtmalı tüketim araçlarına sabit olarak bağlanan bükülebilen
iletkenlerde; koruma iletkeni bulunamaz.
Ø Bununla birlikte aracı çalıştırmak için üç damarlı bir kordon kullanıldığında, üçüncü
iletken koruma iletkeni olarak tüketim araçlarına bağlanamaz.
Ø Elektrik makinelerinin yerleştirilmesi: Elektrik makinelerini yabancı maddelere,
suya ve dokunmaya karşı koruma tipi, yerleştirildikleri yerlerdeki şartlara; güçleri
ise ihtiyaç ve çalışma biçimine uygun seçilmelidir.
Ø Elektrik makineleri, işletme ve bakımları kolaylıkla yapılabilecek ve tiplerine yeterli
soğutma sağlanacak biçimde yerleştirilmelidir.
Ø Elektrik makineleri üzerindeki yol verme ve ayar düzenleri ile termometre vb.
gibi denetim düzenlerine işletme sırasında da kolaylıkla ve tehlikesiz bir biçimde ulaşabilmelidir.
Ø Elektrik makinelerinin üzerindeki etiketler, makineler yerleştirildikten sonra bile
kolaylıkla okunabilmelidir.
Ø Elektrik makinelerine ait bağlantılar: Elektrik makinelerine ilişkin bağlantılar,
çalışma sırasında meydana gelecek titreşimlere dayanıklı biçimde seçilmeli ve yapılmalıdır.
Ø Metal hortumlar, işletme gereği hareket eden makinelerde bir damarlı yalıtılmış
iletkenlerle lastik yalıtkanlı kordonların korunması amacıyla kullanılamaz.
Ø Denetim ve koruma giderleri: Özellikle sürekli olarak denetim altında
bulundurulmayan elektrik makineleri aşırı ısınmalara karşı korunmuş olmalıdır.
Ø Bu koruma, uygun bir yapımla (konstrüksiyonla) ya da otomatik koruma düzenleri
(motor koruma anahtarları) kullanılarak yapılabilir.
Ø Makinelerin sıvı soğutma maddelerine ait denetim düzenleri, makineyi
kullanacak kimsenin bulunduğu yerden kolayca manevra yapabileceği biçimde yerleştirilmelidir.
Ø Nötr hatları topraklanmış olan sabit tesislerde, anahtarlar faz iletkenleri üzerine konulmalıdır.
Ø Nötr hatları topraklanmamış olan sabit tesislerde, faz ve nötr hatlarını aynı anda
açıp kapayan anahtarlar kullanılmalıdır.
Ø Elektrik hatları eriyen telli sigortalar ya da kesiciler ile korunmalıdır.
Ø Sigortalar, koruyacakların iletkenlerin ve aygıtların tehlikeli biçimde ısınmalarını
önleyecek nitelikte seçilmelidir.
Ø Elektrik tesislerinde yamanmış ya da üzerine tel sarılarak köprülenmiş sigortalar kullanılamaz.
Ø İletken kesitlerinin akım tüketilen yerlere doğru küçüldüğü noktalara sigorta
konulmalıdır. Önceki sigorta küçük kesiti de koruyorsa ayrıca ikinci bir sigorta
konulması gerekmez. Açıklama: Bu madde bölümünün uygulanması zorunlu değildir.
Ø Sigortalar ve kesiciler korunacak hattın başına konulmalıdır. Şebekeden sigortaya
gelen faz iletkeni her zaman sigorta gövdesinin alt kontağına bağlanmalıdır.
Sigortalı anahtarlar açıldıktan sonra sigorta elemanı gerilim altında kalmamalıdır.
Ø Elektrikli su ısıtma aygıtları ve kazanlar ancak sabit olarak yerleştirilebilir. Lamba
duyları elektrikli ısıtıcıların ve ısıtma lambalarının bağlanmasında kullanılamaz.

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :