Kapat

KUVVET PROJELERİ

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. KUVVET TESİSATI
Elektrik tesisat projelerinde bir fazlı gücü 3 kW’tan büyük elektrik motorları ile üç
fazlı sistemle çalışan alıcıları besleyen tesislere kuvvet tesisleri denir. Kuvvet tesisatları için
çizilen projelere de kuvvet tesisatı projeleri denir.
Kuvvet tesisat projelerinin hazırlanmasında, hizmet ya da üretim metodları, işletmenin
çalışma koşulları ve gelişimi, tesisatın yapımındaki ekonomiklik, iş akışına göre makinelerin
yerleştirilmesi gibi unsurlar dikkate alınmalıdır. Bunun yanında, mimari planlar ile
makinelerin yerleştirme düzenlenlerinden de yararlanılır.
1.1. Kuvvetli Akım Sembolleri Çizimi
1.2. Çizilmiş Projenin İncelenmesi
Şekil 1.1 ve Şekil 1.2 ve şekil 1.3’ü incelediğimizde;
Ø Projenin kuvvet ve aydınlatma tesisatları ayrı paftalarda çizilmiştir.
Ø Kuvvet tesisinde 1 adet ana tablo ve makine yerleşimine uygun 2 adet ikincil tablo
kullanılmıştır.
Ø Aydınlatma ayrı bir tablodan beslenmiştir.
Ø Her makine için ayrı bir linye ayrılmış ve bu linyelere toplanarak bir kablo kanalı
içerisinden taşınmıştır.
Ø Projenin yükleme cetvelleri her tablo için ayrı çıkarılmıştır. Gerilim düşümü
hesaplarıda her linye için yapılarak yükleme cetvelleri üzerinde belirtilmiştir.
Ø Toplam tesis gücü 47,5 kW’ı geçtiği için aktif, reaktif ve kapasitif ölçüm yapabilen
elektronik sayaç kullanılmıştır.
Ø Ana giriş için 4x16 mm2 NYY kablo kullanılmış ve tesisin girişine koruma ve
kontrol amaçlı 80 amperlik termik manyetik şalter kullanılmıştır.
Ø Ölçü aletleri 75/5 akım trafosu kullanılarak 3 adet ampermetre bağlanmıştır.
Ø Atölye aydınlatma hesabı tablo olarak hazırlanmıştır.
Ø Tesisin kompanzasyon projeside çizilerek enerji dağıtım şemasında gösterilmiştir. 7
kademeli reaktif güç kontrol rölesi kullanılmıştır.
Ø Her alıcı için uygun standartlarda sigorta ve iletken kesitleri belirlenerek üzerlerine yazılmıştır.
Şekil 1.1: Atölyeye ait kuvvet projesi
Şekil 1.2: Atölyeye ait aydınlatma projesi
Şekil 1.3: Pano ve tablo çizimleri
Kompanzasyon hesabı;
Kompanzasyon hesabı yapmak için Tablo 1.9’dan faydalanarak gerekli kondansatör
gücünü hesaplayabiliriz. Bu durumda sistemin aktif gücünün bilinmesi gereklidir.
Gerekli kondansatör gücünü bulmak için dört yöntem vardır.
Ø Sistemde aktif ve reaktif sayaç bulunması durumunda,
Ø Sistemde aktif sayaç, ampermetre ve voltmetre bulunması durumunda,
Ø Tablolardan faydalanılarak (Tablo 1.9)
Ø Aktif ve reaktif sayacın bulunduğu işletmede aktif ve reaktif tüketim faturasından faydalanılarak
hesaplamalar yapılabilir. Biz burada sadece tablolardan faydalanılarak hesaplama yapacağız.
1.3. Proje Çiziminde Uyulacak Kurallar
Ø Elektrik ve elektronik iç tesisat uygulama projeleri, yürürlükte bulunan kanun,
yönetmelik ve EMO (Elektrik Mühendisleri Odası) proje standartlarına uygun
olarak hazırlanacaktır.
Projelerde kullanılacak tüm malzemelerin zorunlu standartlara uygun olacağı ve
uygulama projelerinin yapımında;
Ø Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Mimarlık ve Mühendislik Hizmetleri Şartnamesi,
Ø Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği,
Ø Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği,
Ø Asansör Yönetmeliği,
Ø Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği,
Ø Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Elektrik Mühendisliği Proje Düzenleme Esasları,
Ø TEDAŞ Elektrik Enerji Tesisleri Proje Yönetmeliği,
Ø EMO Transformatör Merkezleri Yapımında Dikkat Edilecek Esaslar,
Ø Anma Gerilimleri 1 kV.'un Üzerinde Olan Kuvvetli Akım Tesislerinin
Kurulması İçin Yönetmelik,
Ø Elektrik Dağıtım Tesisleri Genel Teknik Şartnamesi,
Ø Elektrik Tesisleri Kabul Yönetmeliği,
Ø Elektrik Tesislerinde Emniyet Yönetmeliği,
Ø TSE Paratoner Yönetmeliği,
Ø TSE Yangın Yönetmeliği,
Ø EMO Yüksek Yapılar Yönetmeliği,
Ø EMO Ortak Anten TV / R ve Kablo TV / R Dağıtım İç Tesisat Yönetmeliği,
Ø Türk Telekom A.Ş. Bina İçi Telefon Tesisatı Teknik Şartnamesi,
Ø Diğer Özel Sistemlere ilişkin ulusal ve uluslararası standartlara uyulacaktır.
Ø Projeler; imar yönetmeliğine uygun onaya sunulacak, mimari proje ölçeklerinde
hazırlanacak, ölçek proje düzenlemesine uygun değilse büyütülebilecek veya
açıklayıcı detaylar verilecektir.
Ø Proje ölçekleri; mimari planlara uygun olacak ve en azından aşağıdaki ölçeklere uyulacaktır.
· Vaziyet Planları: 1 / 1000
· Kat Planları: 1/50
· Ayrıntılar: 1/20
Ø Projelerde EMO tarafından belirlenen semboller kullanılacaktır. Liste dışı
sembol kullanıldığında mutlaka açıklama listesi verilecektir.
Ø Projelerde mimari planlar 0.2 mm, kuvvetli akım kolon hatları 0,6 mm, linyeler
0,4 – 0,5 mm, zayıf akım hatları 0,2 – 0,3 mm kalınlıkta çizgi ile çizilecek,
bilgisayarda Autocad vb benzeri program ile çizim yapılmamış ise bütün
yazılarda şablon kullanılacaktır.
Ø Kat planlarında, birbirinin aynı olan katlar için tek plan verilebilecektir. Ancak
normal kat giriş katın aynı olsa bile ayrı çizilecektir. Simetrik bölümler tam
olarak gösterilecektir.
Ø Kat planları üzerinde iletken kesitleri ve sayıları ile boru çapları belirtilecektir.
Açıklamalar kısmında standart boru çapları ve içinden geçebilecek iletken
kesitlerinin belirtilmesi durumunda, ayrıca boru çaplarının belirtilmesine gerek yoktur.
Ø Betonarme kirişlerin yanına zorunlu kalınmadıkça buat ve ek kutusu
konulmayacaktır.
Ø Özellikle baca, kolon, şaft ve ışıklık gibi mimari ayrıntılar projede belirtilecek,
baca ve baca çevresinden tesisat geçirilmeyecektir. Banyo ve mutfak gibi
bölümlerdeki yerleşim kat planlarında gösterilmeli ve ıslak hacimlerde
kullanılacak buat ve anahtarlar ıslak hacim dışında olmalıdır. Zorunlu
durumlarda, özel sızdırmazlığı sağlanmış buat ve ek kutuları kullanılacaktır.
Ø Bir buata en çok 4 bağlantı ucu gelebilecek, bu sayı aşıldığında kare buat veya
ek kutusu konulacaktır.
Ø Projelerde kullanılan tüm elemanların yerleri tam olarak belirtilecek ve en
azından aşağıdaki standartlara uyulacaktır;
· Anahtarlar zeminden 110 cm ve prizler zeminden 40 cm yukarda,
· Aplikler zeminden 190 cm yukarda,
· Tablolar zeminden 200 cm ve buatlar zeminden 220 cm yukarda,
· Yukarıdaki elemanlar kapılardan 30 cm, duvar birleşim noktalarından ve
pencerelerden 50 cm uzakta olacaktır.
Ø Projelerde kullanılan tüm pano ve dağıtım kutuları, özel harf ve yazılarla kodlanacaktır.
Ø Projelerde, yatay planlar yanında her sistem için ayrı ayrı tek hat şemaları verilecektir.
Ø Projeler hazırlanırken, iç mimari tasarıma ve mekanik tesisat yerleşimine dikkat edilecektir.
Ø Tesisat mahallin özelliğine uygun bir koruma sınıfında yapılacaktır.
Ø Konut projelerinde, kuvvetli ve zayıf akım aynı pafta üzerinde gösterilebilir.
Ancak kapsamlı yapılarda zayıf akım ve kuvvetli akım projeleri ayrı paftalara çizilecektir.
Ø Projelerde iletken renk kodları aşağıdaki şekilde belirtilmek zorundadır;
· Üç fazlı sistemlerde; koruma iletkeni yeşil bantlı sarı, nötr iletkeni açık
mavi, faz iletkenleri TSE standartlarına uygun olarak R - gri, S - siyah, T
- kahverengi seçilecektir.
· Üç fazlı sistemin devamı durumundaki bir fazlı sistemde, faz iletkeni gri
veya kahverengi seçilecektir.
· Özel durumlarda ise kullanılan iletken renkleri tanımlanacaktır.
Ø Basit yapılar dışındaki 200 m2’den büyük yapılarda, yangın ihbar sistemi projelendirilecektir.
Ø Kat tabloları girişinde 30 mA. eşik korumalı kaçak akım koruma rölesi
kullanılacaktır. Ana tabloda ise 300 mA eşik korumalı kaçak akım koruma
rölesi kullanılacaktır. Kesme kapasitesi imalat sınırını aştığı durumlarda, ana
tablo yükleri bölünerek 300 mA eşik korumalı kaçak akım koruma rölesi kullanılacaktır.
Ø Sayaç tabloları, katlarda aynı mahalde ve bir arada olacaktır. Bina genel
kullanımına yönelik ayrı bir sayaç ve sayaç tablosu olacak, ortak amaçlı
kullanılan tüm tesisat bu tablodan beslenecektir. Projelerde sayaç panosu detayı verilecektir.
Ø Bina ana beslenme hattının kesiti ve cinsi, yaklaşık uzunluğu, besleneceği direk
numarası gibi bilgiler projede belirtilecektir.
Ø Ortak çatılı ve birden fazla girişi olan binalar bir noktadan beslenecektir.
Ø Yapı bağlantı hattı kesiti, gerilim düşümü ve akım yoğunluğu kontrolü
yapılarak tespit edilecektir. Ancak, konutlar için bu kesit bakır iletken olması
durumunda en az 6 mm2, alüminyum iletken olması durumunda ise en az 10 mm2 olmalıdır.
Ø Aydınlatma ve priz linyeleri ayrı ayrı olacaktır. Kolon linye hatları, tablolardan
çıkış sırasına uygun olarak numaralandırılacak ve uzun hatlarda linye
numaraları yanına beslendikleri tablo kodu da yazılacaktır.
Ø Aydınlatma ve priz linyeleri ile priz sortileri en az 2.5 mm² kesitinde bakır
iletkenle tesis edilecektir. Bütün prizler, toprak hatlı olacaktır. Banyolarda en az
iki (çamaşır makinesi ve elektrikli şofben gücüne uygun), mutfakta ise en az üç
bağımsız priz linyesi (bulaşık makinesi, elektrikli fırın ve elektrikli su ısıtıcısı
gücüne uygun) olacaktır. Prizlerin kullanma amacı ve güçleri belirtilecek,
kullanma amacı belli olmayan priz güçleri bir fazlı priz için en az 300 watt, üç
fazlı priz için en az 600 watt kabul edilecektir. Priz linyelerine en çok yedi (7)
priz bağlanabilecek, ancak priz güçleri toplamı 2000 VA.'yı geçemeyecektir.
Ø Projelerde, proje ve teknik uygulama sorumlusu ve yapı ile diğer bilgilerin
bulunduğu kapak, vaziyet planı, semboller listesi, açıklamalar, tablo yükleme
cetvelleri, gerilim düşümü-akım yönünden kesitlerin incelenmesi veya
aydınlatma hesapları, tablo açılımları, kolon şemaları, sayaç panosu detayı,
keşifler ve gerekçe raporunu kapsayacaktır.
Ø İş yerleri ve atölyelerde, aydınlatma için birden fazla floresan kullanılan
bölümlerde, kamaşma olayının en az düzeye indirilmesi için üç fazlı besleme yapılmalıdır.
Ø Kompanzasyon yapılmayan tesislerde, gaz deşarjlı lâmbaların (floresan,
sodyum ve cıva buharlı vb.) kullanılması durumunda ampul başına gerekli
kapasitede kondansatör paralel bağlanacak veya kondansatörlü balast kullanılacaktır.
Ø Lambadan lambaya geçiş yapılması durumunda, gerekçesi belirtilecek ve uygun
klemensle bağlantı sağlanacaktır.
Ø Tabloların yükleme cetvelleri, yüklerin özelliklerini, sorti cins ve sayılarını,
linye güçlerini, sigorta cins ve kesme kapasitelerini ve gerekli diğer bilgileri kapsayacaktır.
Ø Projelerde, ana besleme, kolon, en uzun ve en yüklü linye hattı için gerilim
düşümü hesabı yapılacaktır. İletken kesitleri, ayrıca akıma göre kontrol
edilecektir. Ana besleme hattı ve kolon hatları için, talep faktörleri dikkate
alınacak ve gerilim düşümü talep faktörüne göre hesaplanacaktır.
Ø Bölümlerin özelliklerine ve kullanım amaçlarına göre aydınlatma hesabı
yapılacak, enerji tasarrufu açısından da değerlendirilerek armatürlerin cins ve
güçleri seçilerek kat planları üzerinde gösterilecektir. Basit yapılar için,
aydınlatmada en az 12 watt/m2 esas alınacaktır.
Ø Kolon hatlarının katlar arasındaki iniş ve çıkış noktaları, açık olarak belirtilecektir.
Ø Kolon şeması, mimari kat sayısına uygun olarak çizilecek; tabloların isimleri,
güçleri, sigorta ve şalter anma değerleri, ana tablodan itibaren kolon hattı
uzunluğu, kesiti ve cinsi ile ana tabloda hangi faza bağlı olduğu ve sayaç anma
akımları belirtilecektir.
Ø Tabloların giriş ve çıkışlarında yük akış yönüne göre önce şalter sonra sigorta kullanılacaktır.
Ø Asansör projeleri, asansör yönetmeliğine uygun olarak hazırlanacaktır.
Ø Telefon tesisatı projeleri, Türk Telekom A.Ş. Bina İçi Telefon Tesisatı Teknik
Şartnamesi’ne uygun olarak hazırlanacaktır.
Ø Yapı içi TV / R Tesisatı projeleri, “EMO Ortak Anten TV / R ve Kablo TV / R
İç Tesisat Yönetmeliği” ne uygun olarak hazırlanacaktır.
Ø Diğer zayıf akım projeleri yapılırken, ilgili ulusal (varsa) ve uluslararası
standartlara uyulacaktır.
Ø Bilgisayar ve yazılımla ilgili hizmetler, bilgisayar mühendislerince yürütülecektir.
Ø YG projelerinde hazırlanacak dosyalar içinde, aşağıdaki bilgi ve belgeler bulunacaktır;
· Raporlar (ana fihrist, SMM-BT Belgeleri, Enerji İzin Yazısı, Proje Açıklama Yazısı),
· Hesaplar (Trafo Gücü Hesabı, Kompanzasyon Hesabı, Kısa Devre
Hesabı, Kablo ve Bara Kesit Hesabı, YG Direk Seçim Cetveli, AG
Gerilim Düşümü Hesapları ile Kablo ve Bara Kesit Hesabı, Direk Vektör
Diyagramları Hesabı ve/veya Çizimleri, Özel Tip Trafo Binası ise
Betonarme Statik Hesabı),
· Keşifler (YG Keşif Özeti, Trafo Postası Keşif Ö., AG Keşif Özeti,
Kompanzasyon Keşif Ö.),
· Planlar (Vaziyet Planı, ENH Güzergah Planı, ENH Profili ve Sehim
Şablonu, YG-AG Tek Hat Şeması ve Şebeke Planları, Trafo Binası
Mimari ve Elektrik Yerleşim Planları),
· Tip Proje ve Şartnameler (Elektrik Dağıtım Tesisler Genel Teknik
Şartnamesi, Seksiyoner Direği Tip Projesi, Trafo Direği veya Binası Tip
Projesi, ENH Tip Projesi, AG-YG Tip Projeleri).
1.4. Vaziyet Planı ve Proje Kapağı Çizimi
Projelerde binanın konumunu belirten çizimlere vaziyet planı denir. Vaziyet
planlarında binanın bulunduğu bölgenin üstten görünümü katların kesiti, cadde ve sokak
isimleri, numarataj krokileri ve coğrafi yönler gösterilir. Bu planlar 1/1000 ölçekle çizilir.
Vaziyet planlarında elektrik enerjisi, su, doğal gaz, kablolu TV, telefon, atık su giriş
çıkışlarının nereden ve nasıl yapılacağı belirtilir. Bu şekilde binaya yapılacak bağlantılarda
kolaylık sağlanır.
Numarataj krokisinde her katta ayrı ayrı dairelere numara verilmesi işletmeye kolaylık
sağlar. Tedaş işletme müesseseleri bu kroki ve vaziyet planlarını detaylı bir şekilde
istemektedir. Örnek vaziyet planları ve imar planları aşağıya çıkarılmıştır.
Projemizin bütün parçalarının özeti niteliğini taşır. Kapakta proje sorumlusunun adı,
ünvanı, bağlı bulunduğu oda, vergi numarası vb. bilgiler bulunur. Onay verecek kurum ve
kişilerin imza sirküleri açılır. Ayrıca arsa ile binanın özellikleri ve proje çizim bilgileri işlenir.
Şekil 1.6: Bir tekstil fabrikasına ait vaziyet planı
Tablo 1.10: Proje kapağı
1.5. Kuvvet Projesi
1.5.1. Kuvvet Tesisatı Projesi Çizimi
Projenin nasıl çizileceği ve nelere dikkat edileceği yazılmalıdır. Hangi kağıtlar
kullanılacak, hangi kalemler kullanılacak, çizgi kalınlıkları kaç mm olacak bu bölümde belirtilmelidir.
Şekil 1.7: Kuvvet projesi mimari planı
Şekil 1.8: Kuvvet projesi
1.5.2. Kuvvet Tesisinin Aydınlatma Projesi Çizimi
Şekil 1.9: Kuvvet tesisinin aydınlatma projesi
1.6. İç Tesisleri Yönetmeliği
Aşağıda iç tesisler yönetmeliğinin konu ile ilgili madde numaraları verilmiştir. Daha
fazla bilgi için www.tedas.gov.tr, www.emo.org.tr, www.epdk.gov.tr internet sitelerinden yararlanabilirsiniz.
Madde 3. Tarifler
Madde 7. Elektrik Tesisatcılarının İşletmeye Kayıt Olması
Madde 8. Tesisin Başka Bir Elektrik Tesisatçısı Tarafindan Tamamlanması
Madde 9. Kurulu Tesislerin Değiştirilmesi ya da Büyütülmesi
Madde 10. Kurulu Güçlerin Değiştirilmesi
Madde 11. Elektrik Tesisatçısının İşe Başlaması
Madde 12. Tesisin Yapımına Başlanıldığının İşletmeye Bildirilmesi
Madde 13. Tesiste Yapılabılecek Değişiklikler
Madde 14. Yapılmış Tesislerin Kullanılması ve İnsanların Uyarılması
Madde 15. İşletmeden Elektrik Bağlantısının Yapılmasının İstenmesi
Madde 17. Abonenin Şebekeye Bağlanması
Madde 18. Sayaç ve Sigortaların Büyüklüğü ve Yerlerinin Belirlenmesi
Madde 19. İç Tesislerin Denetlenmesi ve Muayenesi
Madde 22. İzin Verilen En Büyük Yük Değeri
Madde 27. Anma Güçleri 3 kW’tan Büyük Olan Motorlar
Madde 28. İzin Verilen Gerilim Değişme Oranı
Madde 52. Bağlama Aygıtları
Madde 53. Aydınlatma Aygıtları ve Bunlara Ait Donanımlar
Madde 57. Yalıtılmış İletkenler ve Kablolar
Madde 58. İletkenlerin ve Kabloların Döşenmesi
Madde 61. Nemli ve Islak Yerler
Madde 62. Açık Hava Tesisleri
Madde 63. Banyolar ve Duş Yerleri
1.7. Proje Hazırlama Yönetmeliği İlgili Maddeleri
Aşağıda proje hazırlama yönetmeliğinin konu ile ilgili madde numaraları verilmiştir.
Daha fazla bilgi için www.emo.org.tr internet sitesinden yararlanabilirsiniz (EMO: Elektrik Mühendisleri Odası).
Madde 5. Tanımlar
Madde 6. Projelerin Onaylanması
Madde 7. Proje Onay Geçerlilik Süresi
Madde 8. Sorumluluklar
Madde 9. Tesisat Çeşitleri
Madde 10. Proje Aşamaları
Madde 11. Plan, Şema ve Resimlerin Düzenlenmesi
Madde 12. Semboller
Madde 13. Projelerin Dosyalanması
1.8. Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği
Aşağıda kuvvetli akımlar tesisleri yönetmeliğinin konu ile ilgili madde numaraları
verilmiştir. Daha fazla bilgi için www.tedas.gov.tr, www.emo.org.tr ve www.epdk.gov.tr
internet sitesinden yararlanabilirsiniz.
Madde 4. Tanımlar
Madde 5. Kuvvetli akım tesislerinin güvenliği
Madde 7. Doğanın korunması
Madde 9. Sigorta, minyatür kesici ve kesiciler
Madde 10. Aygıtların ark ve kıvılcımlardan korunması
Madde 11. Aygıtların sürekli yük altında ısınması
Madde 12. Aygıtların gerilim altındaki bölümlerinin yalıtılması
Madde 15. Aygıtların kumanda düzenleri
Madde 16. Kesici, ayırıcı ve yük ayırıcılarının konumları
Madde 18. Aygıtların koruma topraklamasına bağlanması
Madde 19. Aygıtlar üzerindeki yazılar
Madde 20. Tesislerin düzenlenmesi
Madde 22. Yanabilen gereçler
Madde 23. Aydınlatma
Madde 24. Döşemelerin yapılışı
Madde 28. Elektrik işletme aygıtlarının yerleştirilmesi ve korunması

2. KOLON ŞEMASI
Kolon şemaları malzeme listesinin çıkarılmasında en önemli çizimlerden birisini oluşturmaktadır.
2.1. Kolon Şeması (Enerji Dağıtım Şeması)
Kolon şeması ile ilgili hazırlanacak tüm hesaplamalar ve çizimler Şekil 1.8’deki
kuvvet projesi doğrultusunda hazırlanmıştır.
2.1.1. Tanımı
Yapı bağlantı hattı da dahil olmak üzere tüketiciye (alıcıya) kadar olan elektrik tesisat
bağlantılarının tek hat şeklinde gösterimine kolon şeması denir.
Kolon şemalarının hazırlanması ve çizimi aşamasında tesise enerji girişinden
başlayarak, sigorta cinsi ve akım değerleri, uzunluğu, kablo cinsi ve kesiti, sayaç, ana şalter,
ana ve dağıtım panoları, panolar üzerinde bulunan ölçü aletleri ve ölçme alanları, linye
sigortaları ve cinsleri, linye şalterleri cinsi ve akım değerleri kolon şeması üzerine
yazılmalıdır. Panodan alıcılara çekilen kabloların kesiti ve cinsi ile birlikte tesisin
topraklaması da gösterilir. Projelendirilen tesise kompanzasyon yapılacaksa,
kompanzasyonun da kolon şeması üzerinde gösterilmesi gereklidir. Kolon şemalarının
çiziminde sigorta akım değerleri ile şalterlerin akım değerleri, enerji girişinden makinelere
doğru büyük akım değerinden küçüğe doğru sıralanmalıdır. Seçicilik olarak adlandırılan bu
konu, korumada çok önemlidir.
2.1.2. Kolon Şemasının Çizimi
Şekil 2.1: Kolon şeması
Ø Örnek Kolon Şeması Çizimleri
Aşağıda Resim 2.2, Resim 2.3, Resim 2.4 ve Resim 2.5’teki örnek kolon şeması
çizimlerini dikkatli bir şekilde inceleyiniz.
Şekil 2.2: Örnek kolon şeması 2
Şekil 2.3: Örnek kolon şeması 3
Şekil 2.4: Örnek kolon şeması 4
Şekil 2.5: Örnek kolon şeması 5
2.2. Gerilim Düşümü ve Akım Kontrolü
Kuvvet tesisleri tek başlarına bir tesis olmayıp, aydınlatma ve kumanda tesisatlarının
da birlikteliğini içermektedir. Kuvvet tesisatı yapılacak mekânın önce aydınlatılması
gerekmektedir. Kuvvet tesisatlarının bulunduğu her ortamda aydınlatmanın üç faz esasına
göre yapılması gerekliliği stroboskopik olayının önlenmesi bakımından önemlidir.
Bir fazlı ve üç fazlı sistemlerde akımın ve gücün bilinmesi durumunda gerilim düşümü
hesabı yapılabilir. Çekilen hattın akım kontrolü kablonun taşıyacağı akım kapasitesi
tablosundan yararlanılarak bulunabilir.
2.2.1. Gerilim Düşümü Yapılacak Hat Seçimi
Tesisatı çekilecek makine ve tezgah motorlarının akımları iletken seçimlerinde
etkilidirler. Gerilim düşümü hesabı yapılırken genellikle güç bilindiğine göre hazırlanan
formüller kullanılmaktadır. Bu sebeple her linyenin gerilim düşümleri ayrı ayrı hesaplanır
ana kolon gerilim düşümü ile birlikte yükleme cetveline kaydedilir. Buna göre % gerilim
düşümü %3’ten büyük çıkarsa kullanılacak olan kesitler uygun değildir. Bir üst kesit seçimi
yapılarak hesaplama tekrar yapılır.
2.2.2. Gerilim Düşümünde Kullanılan Formül
Elektrik iç tesislerinde gerilim düşümlerinin hesaplanmasında aşağıdaki formüller kullanılmaktadır.
2.2.3. Gerilim Düşümü Sınırları
Aydınlatma ve priz devrelerinde gerilim düşümü, işletme geriliminin % 1,5’i dir.
Türkiye’de bir fazlı gerilim 220 volt olduğuna göre müsaade edilen en büyük gerilim
düşümü e= 3,3 volttur.
Motor devrelerinde gerilim düşümü işletme geriliminin % 3’ü dür. Türkiye’de üç fazlı
sistemde fazlar arası gerilim 380 volt olduğuna göre müsaade edilen en büyük gerilim düşümü e=11,4 volttur.
Şekil 2.2’de panolar arası uzunlukları, tablo güçleri ve bir alıcının gücü verilmiştir.
Seçilen kesitlerin uygunluğunu kontrol ediniz.
2.4. Atölye Aydınlatma Tablosunu Hazırlama
Aydınlatma Projeleri modülünde aydınlatma hesabının nasıl yapıldığını inceleyiniz.
Hesaplamalarda kullanılan formüller ve değerler aşağıya çıkarılmıştır.
2.5. Yükleme Cetveli
Yükleme cetveli yüklerin özelliklerini belirtmek amacı ile hazırlanır. Tablo yükleme
cetvelinde, tablo no, linyelerin özellikleri ve sorti sayıları, linye sigorta akım değerleri ve
cinsi, linyelerin bağlantı fazları ve güçleri, açıklamalar ile toplam güç belirtilir.
Aşağıdaki tablolar öğrenme faaliyeti 1’deki Şekil 1.8’de verilen projeye göre
hazırlanmıştır. Linyelerin gerilim düşümleri hesapları da ayrıca yapılmıştır.
Tablo 2.6: Aydınlatma tablosu yükleme cetveli
2.6. Maliyet Hesabı
Kuvvet tesisatlarında projenin malzeme listesinin belirlenmesi ve işin olası
maliyetinin çıkarılmasına keşif denir. Özellikle resmi ihalelerde kullanılan keşif özeti
cetvellerindeki birimler her yıl yenilenen “Elektrik Tesisatı Birim Fiyat Tarifesi“ Bayındırlık
Bakanlığı tarafından yayınlanır.
Kuvvet tesislerinde maliyet hesabı yapılırken, kullanılan gereçlerin maliyeti, işçilik ve
montaj giderleri, zorunlu harcamalar ve kar, çıkartılan metraj listedeki fiyatlara dahildir.
Ancak projelendirme maliyeti için ayrı birim fiyatlar vardır ve maliyete projelendirme olarak
ayrıca eklenir. Projelendirme fiyat tarifeleri her yıl Elektrik Mühendisleri Odası tarafından yayınlanır.
Ø Malzeme Hesabı: Çizilen mimari çerçeve ve mimari plan, proje üzerinden
gerekli malzeme listesi ve özellikleri belirlenir. Her bir malzemenin birim
fiyatları ve toplam fiyatları ile önce malzeme maliyeti çıkarılır.
Ø İşçilik: Çalışanların çalışma sürelerindeki ücretlerini kapsar. Mühendis,
teknisyen, kalfa, çırak ve işçi ücretleridir.
Ø İşletme giderleri: Büro, dükkan, depo kiraları, personel giderleri, ısıtma,
aydınlatma, haberleşme giderleri, vergiler gibi giderlerin yıllık toplamının, işin
yapılma süresi kadar olan kısmı da işin maliyeti üzerine ilave edilir.
Ø Kar: Bütün işletmeler karlılık oranında ayakta kalırlar. Bütün giderler
belirlendikten ve toplandıktan sonra kar payı maliyet üstüne ilave edilir.
2.8. Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği
Aşağıda kuvvetli akımlar tesisleri yönetmeliğinin konu ile bir kısım maddeler aşağıda
verilmiş olup daha fazla bilgi için www.tedas.gov.tr, www.emo.org.tr ve www.epdk.gov.tr
internet sitelerinden yararlanabilirsiniz.
Madde 13. Aygıtların koruyucu kutuları
Kuvvetli akım elektrik aygıtlarının gerilim altındaki bölümlerine rastgele dokunmayı
önlemek için yapılan kutular, bir arıza anında oluşabilecek iç ve dışarıdan gelebilecek
mekanik zorlamalara karşı dayanıklı, aygıtta ark oluşsa bile tehlikesiz bir manevra
yapılabilecek biçimde olmalıdır.
Madde 14. Aygıtların düzenlenmesi
İşletme sırasında üzerinde manevra yapılacak aygıtlar ve okunacak ölçü aletleri
kolayca ve tehlikesizce ulaşılabilen yerlere konulacak ve kullanışlı olacaklardır.
Madde 58. Bu yönetmeliğin kapsamına giren tesislerde Türk Standartları’na uygun
kablolar kullanılacaktır. Bunlar bulunmadığında Madde 1'de belirtilen standartlara uygun
kablolar kullanılacaktır.
a. Kablo seçimi:
Kablo seçiminde aranılan öteki koşulların yanında aşağıdakiler de göz önünde
bulundurulacaktır:
1. Anma gerilimi:
Kablolar için iki anma gerilimi kullanılır:
U: Fazlar arası gerilim
Uo: İletken ile metal kılıf ya da toprak arasındaki gerilim
b. Kabloların döşenmesi:
1. Yeraltı kablolarının döşendikleri yerler kimyasal, mekanik ve ısıl etkilerden
olabildiğince uzak ya da bunlara karşı korunmuş olmalıdır.
2. Kablo ve çevresini yangın tehlikesinden korumak ve yangının yayılmasını önlemek
için kablolar yanıcı maddeler üzerine döşenmemelidir. Kabloların varsa jüt tabakaları
soyulmalıdır.
3. Yapı girişlerinde kablolar boru içine alınmalı, kablo ile boru arasındaki boşluk
elastik silikon ya da benzeri bir madde ile doldurulmalıdır. Bu amaçla çimento kullanılamaz.
Mekanik darbelerin oluşabileceği durumlarda çelik borular kullanılmalıdır. Çelik borular
nerede kullanılırsa kullanılsın üç faz aynı borudan geçirilmelidir. Tek damar olması
durumunda anti manyetik malzeme kullanılmalıdır.
4. Y.G. kablolarına dahilde ve hariçte kablo başlığı yapılacaktır. Kablo başlıkları,
kabloya su, nem girmesini önleyecek şekilde olmalıdır. AG kablolarda su girmesini
önleyecek tedbirlerin alınması durumunda kablo başlığı kullanılmayabilir.
5. Kablo ekleri mutlaka özel ek aksesuarları veya ek kutularında yapılmalıdır. Ekler,
mekanik bakımdan güvenilir, içine su ve nem sızmasını önlemeli ve iyi bir elektrik
iletkenliğini sağlamalıdır. Ekler tesis edildiği yere uygun tipte seçilmelidir.
6. Kabloların koruyucu kılıfları ya da yalıtkanları bulundukları yerlerde zorlanmamalı
ve zedelenmemelidir. Kablolar gerektiğinde koruyucu büz ya da borular içine alınmalıdır.
7. Tek damarlı kabloların tespitinde kullanılan elemanlar manyetik halka
oluşturmamalıdır.
10. Döşeme sırasında kabloyu çekmek için bütün iletkenler bir araya getirilip çekme
klemensi ile birbirine bağlanmalıdır. En büyük çekme gerilmesi bakır iletkenler için 5
kg/mm2, alüminyum iletkenler için 3 kg/mm2’yi geçmemelidir.
11. Yeraltına döşenecek kablolar, sokak ve alanlarda en az 80 cm derinliğe
gömülmelidir. Bu yerlerin dışında en az 60 cm olmalıdır. Bu derinlik zorunlu durumlarda
özel koruyucu önlemler alınarak 20 cm dolaylarında azaltılabilir.
12. Açık havada döşenen kablolar olabildiğince güneş ışınlarının etkilerinden
korunmalıdır.
13. Kablolar duruma göre toprak içine, kablo kanallarına, duvarlara tutturulan delikli
tavalara veya merdiven raflara döşenmelidir. Deliksiz yapılmış tavalarla kablo döşenmesi
tavsiye edilmez. Toprak içine yerleştirilen kabloların altında ve üstünde yaklaşık 10 cm
kalınlıkta elenmiş kum bulunmalıdır. Kablonun üzerindeki kumun üzerine ve aynı kanala
döşenen AG ve YG kabloları arasına tüm kablo boyunca dolu tuğla veya en az 6 cm
kalınlıkta beton plaka veya plâstik vb. malzemelerden yapılmış koruyucu elemanlar
yerleştirilmelidir. Böylece çukuru açan işçilerin kazma darbelerinden kablo korunmalı ve
orada kablo bulunduğu önceden anlaşılmalıdır. Bu koruyucunun yaklaşık 30 cm üzerine ise
en az 10 cm genişliğinde polietilenden yapılmış uyarı şeridi konulmalıdır.
14. Bir enerji kablosu ile başka bir enerji kablosu ya da kumanda kablosu arasındaki
en küçük açıklık 7 cm az olmamak koşulu ile kablo çapı kadar olmalıdır. Kumanda kabloları
arasında açıklık gerekmez.

3. KUVVET TABLOLARI
Üretilen enerjinin kullanım yerlerine ulaştırılması ve dağıtımında belirli merkezler
oluşturulur. Ulaştırma veya dağıtım merkezi olarak anılan bu yerlerde, dağıtım, kontrol ve
güvenlik konuları önemlidir. Elektrik enerjisinin elde edilmesi, iletimi, dağıtımı, kontrol
(kumanda) ve güvenlik konularında da yönetmeliklere uyulması gerekmektedir.
3.1. Kuvvet Tabloları
3.1.1. Tanımı
Üretilen enerjiyi tüketim bölgelerinde kolaylıkla ve diğer elektrikli alıcıların
çalıştırılmalarını kesintiye uğratmadan kullanabilmek için dağıtım tablolarına ihtiyaç
duyulur. Dağıtım tabloları elektrik enerjisinin olduğu her yerde kullanılır (Örneğin;
konutlarda, mekan ve mağazalarda, atölyelerde, fabrikalarda vb.). Amacı ve tablonun yapım
gereçleri yönünden ayrı ayrı sınıflandırılır.
Elektrik dağıtım ve kontrol sistemlerinde kullanılan tablo ve panolar yapıldığı
malzemeye, kullanıldıkları yerlere ve kontrol teknolojisine göre isimler alırlar.
Örneğin:
Ø Kumanda panosu
Ø Otomasyon panosu
Ø Sayaç panosu
Ø Kompanzasyon
panosu
Ø Aydınlatma panosu
Ø Şantiye panosu
Ø PLC panosu
Ø CNC panosu
Ø Etanj paslanmaz panosu
Ø Polyester ve cam elyaflı polyester pano
Ø Kuvvet panosu
Atölye ve fabrika gibi yerlere enerji, dağıtım panoları aracılığıyla girer. Enerji buradan
da makinelere veya yardımcı (dağıtım) tablolara verilir. Panolar enerjinin geldiği yöne göre
duvara yakın veya kapalı bir yere monte edilir.
3.1.1.1. Ana ve İlave Sac Panolar
Ø Ana Pano
Elektrik şebekesinden gelen enerjinin bağlandığı panodur. Ana pano üzerinde sayaç,
ana şalter, ana kolon sigortaları, sinyal lâmbaları ve ölçü aletleri bulunur. DKP sacdan yapılırlar.
Resim 3.1: Ana pano çeşitleri
Ø İlave Sac Panolar
Dağıtım tablolarının veya linyelerin bağlandığı kısımdır. Üzerinde şalter, sigorta ve
sinyal lâmbaları bulunur. Ana pano ile birlikte yapılırlar.
Resim 3.2: Ana pano ve ilave sac panolar
3.1.1.2. Dağıtım Tabloları
Dağıtım tabloları ana panodan beslenir. Üzerindeki linye sayısı azdır.
Resim 3.3: Dağıtım tabloları
Kullanıldıkları yerlere göre tablo çeşitleri
Ø Sıva altı dağıtım tabloları
Ø Sıva üstü dağıtım tabloları
Yapıldığı malzemeye göre tablo çeşitleri
Ø DKP sac tablolar
Ø Yalıtkan gereçlerden yapılan tablolar
3.1.1.3. Kumanda Tabloları
Atölye ve fabrikalarda makinelerin otomatik kumanda edilmesi amacıyla yapılan
tablolardır. Kumanda tablolarında ihtiyaca göre şunlar kullanılabilir: Sigorta, kontaktör,
zaman rölesi, aşırı akım rölesi, motor koruma rölesi, faz sırası rölesi, fotosel rölesi, enversör
rölesi, düşük gerilim rölesi, sinyal lâmbası vb.
Resim 3.4: Kumanda toblosu
3.1.1.4.Şantiye Tabloları
İnşaat halindeki bina ve fabrika gibi yerlerin elektrik ihtiyacını (asansör, vinç, hidrofor
ve aydınlatma, bekçi evi aydınlatması vb.) karşılamak için kullanılan tablolardır. Şantiye
tabloları inşaat bittiğinde kaldırılır. Şantiye tablosu için şantiye elektrik aboneliği alınır.
İnşaat faaliyete geçince bu abonelik normal kullanma aboneliğine çevrilir. Şantiye tabloları
bekçi kulübesine, depo gibi yerleşik bir yere veya TEDAŞ’a ait olan direğe montaj edilebilir.
Montaj yüksekliği 1.8m’den aşağı olmamalıdır.
Şantiye tabloları tek parça halinde yapılabildiği gibi iki parça halinde de yapılabilir.
Birinci parçada sayaç, kaçak akım koruma rölesi ve kolon sigortası bulunabilir. İkinci
parçada genel amaçlı kullanmak üzere bir fazlı topraklı priz ile üç fazlı priz ve sigortaları
bulunabilir.
Şantiye tabloları DKP sacdan, kapaklı tipte kilitli ve dış etkenlere karşı korunmuş
olmalıdır. Kablo giriş yerlerinden içeriye toz, toprak ve harç girmeyecek şekilde her tarafı
yalıtılmalıdır. Tüm metal aksam iyi bir topraklayıcı ile topraklanmalıdır.
Resim 3.5: Şantiye tabloları
3.1.1.5. Etanş Tablolar
Rutubetin ve tozun çok bulunduğu yerlerde etanş tablolar kullanılır. Etanş tablolar
içerisine nem ve toz almayacak şekilde imal edilirler. Eğer mekanik darbe olma ihtimali
varsa alüminyum dökümden yapılırlar, aksi takdirde cam elyaflı polyesterden yapılan etanş
tablolar kullanılır. Cam elyaflı polyester; asit ve atmosferik şartlara dayanıklı, ısı ve
darbelerden etkilenmeyen, çürümeyen, boya ve bakım gerektirmeyen ve contalarla
sızdırmazlığı sağlanan bir malzemedir. Etanş tabloların yapımında kullanılan malzemenin
seçiminde özellikle nemden paslanmayan malzeme olmasına dikkat edilmelidir. Etanş
tablolarda; anahtar ve şalterler kapağın üzerine, kapak açılmadan çalışacak şekilde monte
edilirler. Sigortalar ise tablonun kapağı açıldıktan sonra müdahale edilebilir şekilde montaj yapılırlar.
Resim 3.6: Etanj tablolar
3.1.2. Tablo Çiziminin İncelenmesi
Kuvvet tesislerinde veya aydınlatma tesislerinde, kolon şemasında gösterilen tüm
aygıtların (alıcılar hariç) belli bir sıraya ve kurala uygun olarak dolaplar içine, dış ortamdan
ve dolabın sac kısımlarından yalıtılarak yerleştirilmesiyle tablo ve panolar oluşturulmuş olur.
Bu nedenden dolayı kolon şemalarının iyi bilinmesi gerekir.
Tablolar ve panolar içinde gerçekleştirilen bağlantıların tek hat şeklinde gösterimi ise
ait olduğu yerin kolon şemasını oluşturur.
Tablo çizimi ve bağlantılarına geçmeden önce örnek bir kolon şeması ve bu şemaya
ait tablo görünüşlerini ve bağlantılarını inceleyelim.
Şekil 3.2’deki ana kuvvet dağıtım toblosu (üç çıkışlı) çizimlerini inceleyelim;
Ø Pano dış görünüşlerinde sinyal lambası, elektrik sayacı, ölçü aleteri, reaktif güç
kontrol rölesi, şalterler vb. ön görünüş olarak çizilmiştir.
Ø Pano içerisinde baralar vasıtasıyla yapılan dağıtım ayrıntılı olarak gösterilmiştir.
Ø Ölçü aletlerine akım trafosuyla birlikte bağlanmıştır.
Ø Voltmetre bir adet kullanılmış ve voltmetre komütatörü ile fazlar arası ve faz nötr
arası ölçümü yapılabilmektedir.
Ø Kompanzasyon aynı pano içerisinde gösterilmiştir. Fakat ayrı bir bölmede yapılmıştır.
Şekil 3.1: Ana kuvvet dağıtım tablosu için kolon şeması (kırmızı çerçeveli bölge)
Şekil 3.2: Ana kuvvet dağıtım tablosu iç bağlantı şema çizimi
Şekil 3.3: Tablo çizimleri
3.1.3. Tablo Çiziminde Dikkat Edilecek Hususlar
Tablo çizimlerinde Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, Elektrik Dağıtım Tesisleri Genel
Teknik Şartnamesi, Dağıtım Tabloları Teknik Şartnamesi ve Dağıtım Panoları Teknik
Şartnamesine uygun olarak çizilmelidir. Bu yönetmelik ve şartnameler 3.2.’de verilmiştir.
Bu çizimler detay resimleri adı altında değerlendirilmekte olup mutlaka tablo
çizimlerine yer verilmelidir. Çünkü tablo ve pano arıza giderilmesinde bu çizimler esas
alınarak devre takibi yapılmaktadır.
3.1.4. Kuvvet Tablosu ve Bağlantı Şeması Çizimi
Şekil 3.4: Kuvvet ana tablosu ön görünüş çizimleri
Şekil 3.5: Kuvvet ana tablosu bağlantı şeması
3.1.5. Kompanzasyon Pano Çizimi
Şekil 3.6: Kompanzasyon panosu (Kapakların kapalı hali)
Şekil 3.7: Kompanzasyon panosu (Kapakların açık hali)
Şekil 3.8: Kuvvet ana panosu ve kompanzasyon panosu bağlantısı
Şekil 3.9: Kuvvet ana, tali pano ve kompanzasyon panosu görünümleri
Şekil 3.10: Kuvvet ana panosu ön, arka ve yan görünümü
Şekil 3.11: Kuvvet ana dağıtım panosu ön görünümü
Şekil 3.12: Kuvvet ana dağıtım panosu bağlantı şeması
Ø Örnek Proje Pano Çizimleri
Şekil 3.13: Kolon şeması (Tek hat şeması)
Şekil 3.14: Ana dağıtım tablosunun önden kapaklı ve kapaksız görünüş çizimleri
Şekil 3.15: Ana dağıtım tablosunun önden kapaklı yan ve üst görünüş çizimleri
Şekil 3.16: Ana dağıtım tablosundan beslenen 4 nolu panoya ait kolon şeması
Şekil 3.17: Ana dağıtım tablosundan beslenen 4 numaralı panonun görünüş çizimleri
3.2. Tablo ve Panolarla İlgili Yönetmelik, Teknik Şartnameler
3.2.1. Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği
Madde 51. Enerji Odası, Kablo Bacası (Kablo Şaftı), Dağıtım Tabloları, A.G.
Kompanzasyon Tesisleri, Sayaç Altlıkları Ve Zil Transformatörleri
a. Enerji odası ve kablo bacası (kablo şaftı) Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama
Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda tesis edilecektir.
Dağıtım kabloları işletme sırasında ortaya çıkan mekanik zorlamalara, nem ve ısı
etkilerine dayanıklı ve zor tutuşan yapay (sentetik) ya da metal gereçlerden yapılmalı, sayaç
altlıkları için sac kullanılmalıdır. Kullanılacak gereçler yürürlükteki ilgili standartlara uygun olmalıdır.
Dağıtım tablolarının yapımında kullanılan korozyona dayanıklı olmayan gereçler,
gerektiğinde boyanmalı ya da bunlara galvanik yüzey koruması gibi uygun bir yüzeysel
işlem uygulanmalıdır.
Sac tablolar için 0,5 m2’ye kadar (0,5 m2 dahil) en az 1 mm, 1,5 m2’ye kadar (1,5 m2
dahil) en az 1,5 mm, 1,5 m2’den büyük olanlar için en az 2 mm kalınlıkta düzgün yüzeyli
DKP sac kullanılacaktır.
b. Gerilim altındaki çıplak bölümler, işletme araçlarının yalıtılmamış iletken
bölümlerinden çevredeki metal parçalardan ve yapı bölümlerinden en az 15 mm açıklıkta olmalıdır.
Gerilim altındaki çıplak bölümler koruyucu dış engellerden en az aşağıdaki açıklıkta olmalıdır:
Sac kılıflar, sac kapılar vb. tesis bölümlerinde 40 mm
Örgülü tel, örgülü tel kapı ve öteki engellerde 100 mm
c. Dağıtım tablolarının ön ve arka taraflarındaki gerilim altında bulunan madeni
bölümlere insanların dokunmasına engel olacak düzenlerin yapılması ve bu yapılamadığında
tabloların çevresinin kapatılması gerekir.
d. Dağıtım tablolarındaki aygıtlara (Sigorta, anahtar, sayaç, zil transformatörü vb.)
etiket takılmalı, klemens ve iletkenlere numara verilmelidir.
Tabloların üzerinde bulunacak aygıtlar, tablonun yapısına uygun seçilmelidir.
e. 60 A’e kadar akım çeken tablolar barasız, 60 A’den daha fazla akım çeken tablolar
baralı tipte olmalıdır.
f. Tozlu ya da nemli yerlerde kullanılan tablolar, tamamen sızdırmaz biçimde, kapalı
dökme demir ya da çelik sacdan yapılmalıdır.
g. İş yeri, konut vb. yerlerde dağıtım tabloları merdiven başı gibi umuma açık yerlere
konulmamalı, ait olduğu bağımsız bölümün içerisinde bulundurulmamalıdır.
h. Tabloların demir gövdesi ile gerilim altında olmayan tüm demir bölümleri
topraklanmalıdır.
j. Tozlu yerlerde ya da açığa konulması zorunlu olan sayaçlar galvanizli saçtan
yapılmış kilitli bir dolap içine yerleştirilmeli, sayaca gelen kolonların dolaba giriş çıkış
delikleri toz ve nem girmeyecek biçimde kapatılmalıdır.
3.2.2. Elektrik Dağıtım Tesisleri Genel Teknik Şartnamesi
1. Dağıtım tablolarının sac gövdeleri aşağıdaki açıklanan yapım tiplerinden birine
uygun olacaktır. Aynı yerde bulunan tabloların olabildiğince aynı boyut ve renkte olması sağlanmalıdır.
2. Dağıtım tabloları aşağıdaki tiplerde olabilir.
3. Yukarıda sayılan bütün tipler için tabloyu oluşturan DKP sacların kalınlığı 2
mm’den az olmayacaktır.
4. Yapılışlarına göre tabloların dış yüzeylerindeki saclar, köşe demirleriyle
çerçevelenecek ve gerekirse yassı demirle pekiştirilecektir.
5. Açık Tip Tablolar: En az 40x40x4 mm’lik köşe demirinden iskelet bulunacak ve
sactan yapılacaktır. Tablo zemin üzerinde 10 cm yüksekliğindeki beton taban üzerine
oturtulacaktır. Tablo arkasında en az 0,80 m genişliğinde bir geçit bırakılacaktır, bu geçidin
bir yanını tablonun bulunduğu bölmenin bir duvarının oluşturmasına dikkat edilecektir.
Duvar bulunmuyorsa tablonun altı 1 m yüksekliğe kadar 2 mm sacdan, yukarısı ise 3 mm’lik
çelik telden 30 mm aralıklarla örülmüş kafes tel ile tablonun üst düzeyine kadar
kapatılacaktır. Geçidin bu yanında 70 cm’den dar olmamak üzere aynı biçimde yapılmış
açılıp kapanabilir kilitli bir kapı bulunacaktır. Tablo içi, dışı, iskeleti bir kat koruyucu boya
ve iki kat kül renginde donuk fırınlanmış tabanca boyasıyla boyanacaktır. Tablo arasındaki
servis geçidi ağaçtan ve 10 cm yükseklikte olacak, geçidin üstü 2 mm kalınlığında sac ile ya
da 3 mm’lik çelik telden 30 mm aralıkla örülmüş tel kafes ile kapatılacaktır. Tablo üzerinde,
projesine göre konulacak bütün aygıtlar için gerekli delik, iskelet, mesnet ve benzerleri
öngörülecek tablonun ön yüzünde de her aygıt için bozulmaz gereçten yapılmış etiketler
bulunacaktır.
6. Kapalı Pano Tipi Tablolar: Her yanı kapalı olarak uygun kalınlıkta sacdan yapılır.
Tablonun ön yüzü bir ya da iki kanatlı yapılarak açılması sağlanır ve tablo içindeki aygıtlara
gerektiğinde bu biçimde ulaşılır. Dışarıdan okunacak ya da kumanda edilecek bütün aygıtlar
kanatlar üzerinde bulunur ya da buralarda bırakılmış olan boşluklara yerleştirilir. Öteki
özellikleri açık tip tablolardaki gibi olacaktır. Gerektiğinde soğumayı sağlamak üzere tablo
üstüne havalandırma delikleri açılır.
7. Açık Hava Tipi Tablolar: Ayrıca sacdan koruyucu bir dolap içine alınan açık tip
tablolardır. Koruyucu dış dolap en az 2 mm kalınlığında sacdan yapılacak bu dolabın
yüzeylerinde 4x40 mm yassı demirden pekiştirme çaprazları ve ön yüzeylerinde açılıp
kapanabilir iki kanatlı kilitli kapıları bulunacaktır. Bu tip tablolar açık havada, doğal
zeminden en az veya çok 40 cm yükseklikte beton taban üzerine oturtulacaktır. Koruyucu
dolapların üst sacı yağmur ve kar birikmelerine karşı arkaya doğru 15 derece eğik
yapılacaktır. Koruyucu dolaba kablo girişleri için gerekli delikler bırakılacak, kablo
bağlantıları yapıldıktan sonra dolap sacı altından ve üstünden flanş biçiminde iki demir
bilezik arasında lâstik ya da PVC’den bir conta ile sıkılarak bu giriş yerleri sızdırmaz
biçimde kapatılacaktır.
8. Duvar Tipi Tablolar: Kapalı tip dolapların aynı olup yalnızca yükseklik ve duvara
saptama biçimi bakımından onlardan ayrılır.
9. Dolap Tipi Tablolar: Birimler halinde ayrılabilir. Her birimde gerekli ölçme,
kumanda aygıtları bulunacak ve gözlere yerleştirilecektir. Bu gözler bir kilit düzeninin
açılmasından sonra çekilerek tablodan çıkarılabilecektir. Bu gözlerdeki aygıtlara elektrik
akımının girişi, çıkışı gözlerin arkasına yerleştirilmiş ve yalnızca yüksüz durumda (ayırıcı
gibi) açılabilen yuvalı kontaklar aracılığı ile yapılacaktır. Gözler ve yuvalar her tabloda aynı
boyutta olacak ve gerektiğinde birinin yerine ötekisi takılabilecek ya da yedeği ile
değiştirilebilecektir. Tablonu bütün gözleri, yanları ve arkası sac ile kaplanıp gerekli boyutta
köşe demir iskeleti bir koruncak (muhafaza) içine alınacak ve tablo zemin üzerinde kendisi
için yapılan 10 cm yüksekliğindeki beton taban üzerine yerleştirilecektir. Gözlerin boyutları,
üzerine konulacak aygıtlara uygun boyutta olacak, sac koruncağın derinliği, kablo
bağlantılarını, toplayıcı çubukları ve bağlantı yuvalarını yerleştirmeye olanak verecek
biçimde en az 25 cm olacaktır. Gözler arasındaki yuvarlak, göz zemininden 50 cm
yükseklikte sağ ve soldan 50 mm uzaklıkta ve birbirinden çalışma gerilimine göre en az 20
mm aralıkta yatay olarak yerleştirilecektir. Nötr ve topraklama bağlantıları için ayrı bir
bölüm bulunacaktır. Yuvaların ve göz içindeki bağlantıların kesitleri çalışma akımlarını
taşıyabilecek boyutta seçilmelidir. Bütün demir bölümler bir kat koruyucu boya, iki kat kül
rengi donuk fırınlanmış tabanca boyası ile boyanacaktır. Gözlerin ön yüzünde her aygıt için
bozulmaz gereçlerden yapılmış etiketler bulunacaktır.
3.2.3. Dağıtım Tabloları Teknik Şartnamesi
Bu şartname doğru akımlarda 600 V, alternatif akımlarda faz-nötr arası 250 V'den az
gerilim sistemleri içindir.
1. Dağıtım tabloları duvar yüzeyine veya duvara gömülü olarak yerleştirilecektir.
2. Tablo ölçüleri, siparişi veren yerin projesine uygun olacaktır.
3. Her sigorta veya şalterin altında beslenilen yeri gösteren madensel veya plâstik
etiketler bulunacaktır.
4. 60 A'da fazla yüklü tablolarda, bağlantılar kablolarla şalterden şaltere veya sigortadan
sigortaya yapılmayıp bakır baralar vasıtasıyla ayrı ayrı yapılacaktır.
5. Baralar norm renklerle işaretlenecektir.
6. Tablolarda bıçaklı şalter kullanılmayacak ve paket (pako) şalter tercih edilecektir.
7. Tablo çerçeve ve kapaklarının rengi çevrenin rengine uygun olacaktır.
8. Tablolara gelen linye hatları yanmayan ürünlerden yalıtkanlı sıra klemensler
aracılığıyla tabloya bağlanacak ve nötr hatları da yalıtılmış bakır bir baraya
bağlanacaktır. Tabloya giriş kolonlarının faz iletkenleri yerleşik klemenslere ve nötr
iletkenleri bakır baraya bağlanacaktır.
9. Tablolarda topraklama barası bulunacaktır. Topraklama bağlantısı, bulunduğu yerdeki
tesisata uygun olarak mutlaka yapılacaktır.
10. Fiber, pertinaks ve benzeri levhalardan yapılan tablolarda, levhaların kalınlığı en
az 5 mm olacaktır.
11. 16 mm2den daha büyük kesitte kabloların kullanılmasını gerektiren durumlarda
dağıtım, bakır çubuklarla ayrı kutular içerisinde yapılacaktır.
12. Etanş tablolardaki sigortaları kapak açıldıktan sonra, anahtar ve şalterleri kapak
kapalı iken kumanda etmek mümkün olacaktır.
13. Döküm dağıtım tablolarında, güvenlik hatlarının bağlantıları için topraklama baraları
ve nötr hatları için yalıtılmış baralar bulunacaktır. Döküm kutular içerisinde bulunan
bütün akım taşıyan kısımlar, galvanizli veya paslanmaz madenden yapılacaktır.
3.2.4. Dağıtım Panoları Teknik Şartnamesi
1. Sac panolar, yüksekliği 2100 mm, derinliği 750 mm ve genişliği ihtiyaca göre 600,
800, 900 mm olmak üzere dikili sistemde 40x40x4 mm köşebent veya benzeri profil
demirden iskeletli, en az 2 mm kalınlığında ve kenarları kıvrılarak yerleştirilmiş DKP
sacdan pano tesis edilecektir.
2. Pano için zemin üzerinde 10 cm yüksekliğinde beton kaide yaptırılarak, pano bunun
üzerine konulacaktır.
3. Tablo arkasında 75 cm genişliğindeki geçidin iki yanına biri açılıp kapanabilir, kilitli
kapı olacak şekilde alt kısmından itibaren 1000 mm yüksekliğine kadar sac, yukarısı Ø3
mm çelik telden 30 mm aralıkla örülmüş koruyucu kafes yapılacaktır.
4. Pano içi, dışı ve iskeleti bir kat sülyen, iki kat fırınlanmış mat tabanca boyası ile
boyanacaktır.
5. Tablo arkasındaki servis geçidi ahşap döşemeden yapılarak PVC kaplama veya
linolyumla kaplanacaktır.
6. Ana tablonun arka yüzeyine yalnız dağıtım çubuk ve baraları, çeşitli iletken
bağlantıları ve kablo ucu bağlantıları tesis edilip, sık sık kullanılması gereken herhangi
bir ölçü aleti, cihaz vb. aletler buraya konulmayacaktır.
7. Tablonun arka tarafında bulunan ve akım geçirme özelliği olmayan bütün demir
bölümler ile tablonun demir iskeleti topraklanacaktır.
8. Vida bağlantılarının, özel olarak temizlenmiş ve asitsiz vazelin ile iyice yağlanmış
dokunma yüzeylerine sahip olması gerekir. Vidalar galvanizli veya paslanmaz madenden olacaktır.
9. Tablo içindeki topraklama düzeneği bakır bara ile yapılacak ve toprak iletkeni ile
bağlanacaktır. Bükme tel, toprak içine konmayacaktır. Ayrıca tablodan yalıtılmış olarak
bir nötr barası tesis edilecektir.
10. Topraklama levhası toprak elektrotları ile topraklanacaktır.
11. Akım kaynağı merkezden veya özel transformatörlü sınırlı büyüklükteki tesislerde,
örneğin fabrikalarda güvenlik iletkeni sistemi var ise tablo topraklaması olarak 30 Ω' dan
fazla olmayan bir topraklama direnci yeterlidir.
12. Sac levhalar istenilen renkte seçilebilir, fakat hiçbir zaman parlak boya
kullanılmayıp sürekli mat veya tabanca boyası kullanılmalıdır. Sac levhaların
boyanmamış yüzeyleri çift kat, pastan koruyucu boya ile boyanacaktır. Diğer yüzeyleri
renk verilmeden önce sülyen ile astarlanacaktır.
13. 100 A' da büyük şalter ve sigorta bağlantıları kesin olarak baralar ile yapılmalıdır.
Tablo arkasında bulunan iletkenler özel kroşeler aracılığıyla düzenli bir sıra şekline getirilecektir.
14. Baralar norm renklerle işaretlenecektir.
15. Ana tablonun önden görünüşünde, siyah, kırmızı, mavi renkler faz, gri renk nötr
olmak üzere bağlantı seması çizilerek çerçevelenecek ve ana tablo dairesine asılacaktır.
16. Ölçü aletleriyle, şalter, sinyal lâmbası vs.’nin seçiminde bunların şekil birliğine ve
sac panolarına uygun tipte olmalarına özen gösterilecektir. Ölçü aletlerinin çapları en az
130 mm veya 144 x 144 mm olacaktır.
17. Pano adedinin belirlenmesinde kolon ve besleme hatlarının sayısı, ışık, kuvvet ve
yedek akım bölüşümü ile çeşitli akım sistemleri düşünülecektir. Daha sonra yapılacak ek
olasılığı göz önünde tutulacaktır. Çeşitli sistemlerin başka tablolarla bölümü kesinlikle
zorunlu değildir. Fakat yalnız tablo kullanılıyorsa, her sisteme ait kısım, açık, kolay
görünebilen işaretler aracılığıyla ayırt edilecek ve bu şekilde hataların önüne
geçilecektir. Her şalterin veya sigortanın altına beslenilen yeri gösterir madensel etiketler konacaktır.
18. Tablolarda linye hatları, yanmayan ürünlerden yalıtkanlı sıra klemensler ile tabloya
tutturulacak ve nötr hatları da yalıtılmış bakır bir baraya bağlanacaktır.
19. Ana tablolarda gerilim taşıyan çıplak kısımlar dokunmaya karşı koruma altına
alınacaktır. Yani 42 V’tan fazla nominal gerilimde, yalıtım maddesi ile örtülmüş
olmayan bütün kısımlar yükseklikleri 180 cm’den az olduğu takdirde istem dışı
dokunmayı engelleyecek, sacdan veya tel kafes vb. yapılmış bölümlerle güvence altına
alınacaktır. Bu özellik için tellerin lak ile boyanması veya emaye edilmesi, koruma
düzeneği olarak kabul edilmez. Tablonun arkasındaki bakım geçidi yetkisiz kimselerin
girmesine veya dokunmasına karşı kapatılmış ise, gerilim taşıyan çıplak iletkenlerin
örtülmesine (hatta bu geçidin 75 cm olması durumunda bile) gerek yoktur. Bu durumda
el ile erişilebilen saha içinde ahşaptan yapılmış parmaklığa benzer güvenlik engelinin var
olması yeterlidir. Bu koşullar yerine getirilmediği durumda gerilim taşıyan çıplak
kısımlar ile oda sınırı arasında en az l m’lik bir açıklık bulundurulacaktır. Her iki tarafa
gerilim taşıyan çıplak kısımlar varsa, ara yerin genişliği en az 2 m’ye çıkartılacaktır. Bu
durumda her iki tarafta dokunmaya karşı güvenlik engelinin alınmasına gerek yoktur.
Tablonun önünde en az 90 cm’lik boş bir geçit yeri bırakılacaktır. Tablo altında panonun
40 cm’lik bir kısmı boş bırakılmalıdır.
20. Toprağa karşı 250 V’tan fazla bir gerilim meydana gelmesini olası kılan sistemlerde
iskelet ve çerçevenin bütün demir kısmının kendi aralarında ve toprak barası ile kusursuz
olarak bağlamak ve bu bağlantının devamını sağlamak için özel işlem yapılacaktır.
Resim 3.7: Harici şantiye tipi ölçü ve dağıtım panoları
Resim 3.8: Pako şalter montajlı otomatik dağıtım panosu
Resim 3.9: Dikili tip harici ve monoblok çok amaçlı pano
Resim 3.10: Değişik tipte panolar

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :