Kapat

İÇ TESİSAT DÖŞEME TEKNİKLERİ

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.


1. BORU VE BUATLAR
1.1. Tesisat Boruları
Elektrik enerjisi alıcılara veya kumanda elemanlarına iletkenler aracılığı ile
ulaşmaktadır. Üzerinden akım geçen iletken kabloların çevreye zarar vermemesi ve
iletkenlerin dış darbelerden korunması için yalıtkan bir gereç olan boru içerisinden çekilir.
Resim 1.1: Binanın tavan borusunun döşenmesi
1.1.1. Çeşitleri ve Çapları
Bergman boru, peşel boru, PVC boru, spiral (bükülgen) boru, çelik (stalpanzer) boru
olmak üzere çeşitli borular vardır.
Ø Bergman Boru: İç kısmı vernikli kartonla kaplı alüminyum veya yumuşak
çelik sactan yapılmış sıva üstü tesisatta kullanılan boru çeşididir. Günümüzde
kullanılmayıp, eski ev tesisatlarında görülmektedir. Bergman borunun boyu 3
metre olup, boru çapı 9–11–13,5–16–23–29–36–48 mm dir.
Ø Peşel Boru: İnce çelik sactan yapılmış, paslanmaya karşı özel bir madde ile
kaplanmış ve iç kısmı yalıtımsız boru çeşididir. Günümüzde kullanılmayıp, eski
evlerde sıva altı tesisatlarında görülmektedir. Peşel boru çapları TS–7’ ye göre
8–14–18–26–37 mm’dir.
Ø PVC Boru: PVC (polivinil clorür) maddesinden yapılır. PVC (plastik) borular
nemden etkilenmez, kolay işlenebilir, dayanıklı, hafif, boya ve özel bakım
istemez ve aynı zamanda iyi bir yalıtkandır. Plastik borular, beton borusu ve
duvar borusu olmak üzere iki çeşittir. Beton borusu sert plastikten yapılır.
Demir ve harçların baskısı karşısında zarar görmemesi amacı ile sert olarak
yapılır. Duvar borusu ise daha işlenebilir olması açısından yumuşak plastikten
yapılmıştır. PVC boru, sıva altı tesisatta kullanılabilir. PVC (plastik) borular
3’er metre boyunda çubuk ve 50-100’er metre boyunda kangallar hâlinde satılır.
Plastik boru çapları ise 14-18-26-32-40-50-63 mm’dir.
Resim 1.2: PVC borular
Ø Spiral (Bükülgen) Boru: Spiral borular, istenilen açıda bükülebilen borulardır.
Elektrik tesisatında kolon hatlarında, kiriş dönüşlerinde ve dönüşlerin çok
olduğu yerlerde kullanılır. İşçiliği kolaylaştırır. Spiral borular, metal ve yalıtkan
gereçlerden yapılır. Metal olarak galvanizli çelik, kalaylı çelik ve izoleli
çelikten yapılan çeşitleri vardır. Spiral boru çapları 9–11–14–18–26–32–37 mm
olup, panolar için ayrıca pano spirali(ince ) ve pano spirali (kalın) olmak üzere
25–50–100 m boylarında kangal olarak üretilir.
Resim 1.3: Spiral borular
Ø Çelik (Ştalpanzer) Boru: Yumuşak çelikten yapılan yalıtkanlı ve yalıtkansız
çelik borular yerine daha çok galvanizli çelik borular tercih edilmektedir.
Galvanizli çelik borular:
· Galvanizli dişsiz çelik boru
· Galvanizli dişli çelik boru
· Galvanizli çelik spiral boru şeklinde üretilmektedir.
Resim 1.4: Çelik boru çeşitleri
· Galvanizli Dişsiz Çelik Boru: Galvanizli dişsiz çelik borular, genel
kullanım amaçlı işçilik ve montaj açısından ekonomik borulardır.
Boruların standart uzunlukları 3,05 m ve dış çapı 17,90–23,40–29,50–
44,20–55,80–73–88,90–101,60–114,30 Özel alaşımlı yüksek kaliteli
çelikten imal edilmiş olup sıcak daldırma yöntemi ile
galvanizlenmişlerdir. Borular, dişsiz olduklarından dolayı çok süratli bir
şekilde montaj yapılabilir. Değişik aksesuarlar ve bükme aparatlarıyla
şantiyede montaj sırasında elle bükme yapılabilir. Manşon, rakor ve diğer
fitingler kullanmak için herhangi özel bir alet gerekmez. Boruların içi
imalattan sonra temizlendiğinden ve kayganlaştırıcı özel bir madde ile
kaplandığından dolayı kablo çekmek kolaylıkla süratli bir şekilde ve
izolasyona (yalıtım) zarar vermeden yapılabilir. Bu borular, sadece
kabloları mekanik zarardan korumakla kalmaz; aynı zamanda devrelerin
elektromanyetik korumasını da yapar. Yangına ve dumana karşı içten ve
dıştan koruma sağlayan en güvenli tesisat sistemidir. EMT boru tesisatı
kullanıldığında ayrıca tesisat içerisinde topraklama hattı çekilmesine
gerek yoktur
· Galvanizli Dişli Çelik Boru: Her türlü ex - proof ve ağır hizmet tipine
uygun elektrik tesisat borularıdır. Yüksek et kalınlığı ve konik diş sistemi
sayesinde alev sızdırmazlık özelliğine sahiptirler ve şiddetli mekanik
darbelere karşı koyabilirler. Her bir boru, 3.05 metre uzunlukta olup çapı
20,70-26,10-32,80-47,80-59,90-72,60-88,30-100,90-113,40-141,30-
168,30 mm olan her iki ucunda diş açılmış, bir ucunda plastik diş
koruyucu ve diğer ucunda ise bir adet boruyu boruya ekleme mufuyla
(caupling) sevk edilmektedir. Özel alaşımlı çelikten imal edilmiş olup
sıcak daldırma yöntemi ile galvanizlenmiştir. Boruların içleri kabloların
rahat ve zararsız bir şekilde çekilebilmesini sağlayacak şekilde
çapaklardan arındırılmış ve kaydırıcı bir malzeme ile kaplanmıştır.
· Galvanizli Çelik Spiral Boru: Yüksek mekanik dirence ve aynı
zamanda da bükülme özelliğine sahip borulardır. Özel alaşımlı çeliğin
sıcak daldırma metoduyla galvanizlenmesiyle imal edilmiştir. Galvanizli
çelik spiral boru 15–30–75 m boyunda, 15,50–23.30.28.07–35,05–49,50–
62,20–77,70–90,40–103,10–115,80 mm çapında imal edilmektedir. Daha
çok asma tavan altında armatür montajında ve dahili uygulamalarda
tercih edilen bu borunun montajı ve işlemesi çok kolaydır.
1.2. Buatlar
Buatlar (ek kutusu), elektrik tesisatında iletkenlerin birbiri ile bağlantısının yapıldığı
kutudur. Eklerin, buat dışında başka bir yerde yapılması yasaktır. Buat kullanım yerine göre
farklı ölçülerde ve tiplerde olabilir.
Resim 1.5: Buat içindeki iletkenlerin bağlantısı
1.2.1.Çeşitleri ve Standart Boyutları
Buatlar kullanıldıkları tesisatın yapısına ve kullanıldıkları yere göre norm buat (derin),
kare buat, tünel buat, kontralı buat, sıva üstü buat, antigron buat, dahili tip galvanizli çelik
buat, harici tip buat, kondulet buat olmak üzere çeşitlere ayrılır.
Resim 1.6: Buat çeşitleri
Ø Norm Buat: Dairesel tip buat türüdür. Boruların giriş çapına göre buat boru
girişleri de farklı çaplarda olur. Buatlar, boru giriş sayısı dikkate alınarak birden
fazla (2–3–4) girişli olarak imal edilirler. Derinlik olarak 37 mm ve çap olarak
70 mm ebatlarında üretilmektedir.
Ø Kare Buat: Kare buat, tesisatta iletken bağlantısı çok olan yerlerde kullanılır.
Örneğin; ana dağıtım noktalarında (kolon hatlarında, linye hattı başlangıcında,
apartman dairelerindeki geçiş noktalarında…). Kare buatlar, 8x8, 10x10, 12x12,
15x15, 20x20, 26x12 mm’dir.
Ø Tünel Buat: Tünel buatlar, dairesel buat çeşidi olup boru girişleri kare buat
girişinin aynısıdır. Boru girişi, buat üzerindeki dairesel kısımları kesici yardımı
ile açarak yapılır. Buat derinliği 42 mm ve dış çap uzunluğu 80 mm dir.
Ø Kontralı Buat: Kontralı buatın yapısı tünel buata benzer. Yapı olarak tek farkı,
alttan girişinin de olmasıdır. Buat derinliği 42 mm ve dış çap uzunluğu 80
mm’dir.
Ø Sıva Üstü Buat: Sıva üstü buatlar daha çok eski yapılarda görülmektedir.
Günümüzde de sıva üstü tesisatlarda kullanımı mevcuttur. Buat çapı 52 mm ve
derinliği 18 mm’dir.
Ø Antigron Buat: Nemli yerlerde kullanılır. Sıva üstü elektrik tesisatında
kullanılır. Kare ve dairesel olmak üzere iki tipte üretilir. Dairesel olanları 70, 90
mm, 3 girişli ve 4 girişli olarak üretilir. Antigron kare buatların boyutları 85x85,
100x100, 180x110 mm’dir.
Ø Dahili Tip Galvanizli Çelik Buat: Galvanizli çelik buatlar 1.6 mm kalınlıktaki
galvanizli çelikten, tek bir parçadan preslenerek imal edilmiş olup en ağır
şartlara göre dizayn edildiğinden yüksek mekanik dirence sahiptir. Galvanizli
çelik boru tesisatında kullanılır.
Ø Harici Tip Buat: Harici tip buat, gri renk fırın boyalı dökme alüminyumdan
imal edilmiş olup kesinlikle paslanmaz ve harici hava şartlarına karşı son derece
dayanıklıdır. Sıva üstü tesisatta kullanılır. 102x102 ve 102x51 mm ebatlarında
üretilmektedir.
Ø Kondulet Buat: Dökme alüminyumun gri epoksi fırın boya ile boyanmasıyla
imal edilen tesisatta dirsek olarak dönüşlerde, kablo çekmede, tesisat içindeki
kablolara ek yapmada ve bakımda kolaylık sağlamaktadır. 1/2" ile 1"(inç)
arasında değişik ebatlarda üretilmektedir.
1.3. Kasalar
Elektrik tesisatında sıva altı tesisatta anahtar, priz gibi elemanların duvara
sabitlenmesinde kullanılır. Sıva üstü tesisatta kanallarda özel imal edilmiş olan kasalar
kullanılır. Elektrik tesisatında kullanılan kasalar, kullanılacağı yere göre değişik türde ve
boyuttadırlar.
Resim 1.7: Standart kasa çeşitleri
1.3.1. Standart Boyutları
Elektrik tesisatında kullanılan kasalar, derinlik olarak 40–42–44–45–50–54–56–62–64
mm ve çap olarak 60–61–62–64–65–66 mm ölçülerinde üretilmektedirler.
1.4. Tavan ve Duvar Borusu Döşeme
Şekil 1.1:Sıva altı tavan borusu döşemesi Şekil 1.2: Duvara boru yuvalarının açılışı
1.4.1. Döşeme İşlem Sırası
Ø Proje kontrol edilerek gerekli boru, dirsek, buat, kasa temin ediniz.
Ø Tavan borusunu, inşaatın tavan betonu dökülmeden önce döşeyiniz (projeye göre).
Ø Duvar borusu döşemek için çekiç, çivi ve duvar kırıcı malzemeler ile boru, buat
ve kasa yerlerini Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği dikkate alarak kırınız.(Projeye göre)
Ø Duvar borularını dirsek, buat ve kasa kullanarak duvara döşeyiniz.
Ø Boruyu duvara beton kullanarak sabitleyiniz.
1.4.2.Döşemede Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Tavan borusu döşenirken buat ve alıcı (lamba, vb.) dikkate alınarak döşenmelidir.
Ø Tavan borusu kesilirken ağzı düzgün olacak şekilde kesilmelidir.
Ø Kesme işlemi için kesici aletle boru etrafını bir defa dolanıp, kesik kısmın her
iki tarafından boruyu bükerek iki parçaya ayırmak yeterlidir.
Ø Tavan borularının sert boru olmasına dikkat edilmeli ve tavan borusunun demir
ile ezilmemesi için tahta takoz veya küçük düz taş kullanılmalıdır.
Ø Demir altına gelen kısımları takoz ile veya taş ile borunun yan tarafından
muhafaza ederek konulmalıdır.
Ø Lamba bağlantı yerlerindeki boru ağzına harç girmemesi ve lamba donanım
kısmının montajı için pater (tahta parçası) kullanılmalıdır.
Ø Tavan borusunun beton dökülürken hareket etmemesi için tahta takoz
kullanılarak sabitlendirilmelidir.
Ø Duvar borularını döşerken binanın yıpranmamasına dikkat edilmelidir.
Kıvrımın çok olduğu yerlerde spiral boru kullanılmalıdır.
Ø Boru döşenecek kısımları, geçecek boru sayısına göre düzgün olarak kırmalıyız.
Ø Duvar borusu döşenecek kısmı kırarken tuğla, briket ve taşların harç ile birleşen
kısmı tercih edilmelidir.
Ø Duvarlara açılan kanallar yatay ve düşey konumda olmalıdır. Ayrıca borular
bacalardan uzak tutulmalıdır.
Ø Boruları 90° dönüş yaptığında dirsek kullanılmalıdır.
Ø Duvar borusu döşeme işleminde sabitlemek için çimento ve özel çivi
kullanılmalıdır. Çivi ile sabitlemede borunun ezilmemesine dikkat edilmelidir.
Alçı kullanılmamalıdır.
Ø Borular, kanallara iyice gömülmelidir.
Ø Tavan borusu döşerken uzun hatlarda buat kullanılmalıdır.
Ø Boru birleştirme işleminde muf (boru ekleme gereci) kullanılmalıdır.
1.5. Buatları Yerleştirmek
1.5.1. İşlem Sırası
Ø Buat yerlerini duvar kırma malzemeleri ile düzgün bir şekilde açınız.
Ø Buatları boru döşendikten sonra çimento kullanarak sabitleyiniz.
1.5.2. Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Boru bağlantısı fazla olan yerlerde kare buat kullanılmalıdır.
Ø Buatların tavan, kapı ve pencereden uzaklığı, Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği
dikkate alınarak eşit uzaklıkta olmalıdır.
Ø Buat yerleştirme işleminde duvar içerisine fazla gömülerek sıva altında, az
gömülerek sıva dışına çıkıntı yapmamasına dikkat edilmelidir.
Ø Buat içerisine harç girmemesi için buat kapağı veya kâğıt kullanılarak
kapatılmalıdır.
Ø Buat sabitleme işleminde çimento kullanılmalıdır.
1.6. Kasaları Yerleştirmek
1.6.1. İşlem Sırası
Ø Kasa yerlerini duvar kırma malzemeleri ile düzgün bir şekilde açınız.
Ø Kasaları boru döşendikten sonra çimento kullanarak sabitleyiniz.
1.6.2. Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Kasaların döşemeden uzaklığı Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği dikkate alınarak
eşit uzaklıkta olmalıdır. Yan yana olan kasaların birbirine olan uzaklıklarına da
dikkat edilmelidir.
Ø Kasa yerleştirme işleminde duvar içerisine fazla gömülerek sıva altında, az
gömülerek sıva dışına çıkıntı yapmamasına dikkat edilmelidir.
Ø Kasa içerisine harç girmemesi için buat kapağı veya kâğıt kullanılarak
kapatılmalıdır.
Ø Kasa yerleri, kullanımını engelleyecek şekilde kapı arkasında olmamalıdır.
Ø Ekonomik olması için buatlardan her bir kasaya boru geçişi yapılması yerine
kasalar arası geçiş yapılmamalıdır.
Ø Kasa sabitleme işleminde çimento kullanılmalıdır.
1.7. Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği
Ø Elektrik tesislerinde ancak yürürlükteki ilgili Türk Standartları’na uygun
borular kullanılabilir.
Ø Bergman ve ştalpanzer borular, sıva üstünde ve sıva altında; peşel borular
ise ancak sıva altında kullanılabilir.
Ø Yürürlükte bulunan ilgili Türk Standartları’na uygun plastik elektrik tesisat
boruları yalnızca sıva altında kullanılabilir.
Ø Boruların ağzı çapaklı ve keskin köşeli olmamalıdır. İletkenlerin
zedelenmemesi için boru uçlarına ağızlıklar takılmalıdır.
Ø Boruların iç çapı ile kıvrılma yarıçapı ve sayısı, gerekli sayıdaki yalıtılmış
iletkenin zedelenmeden geçebileceği büyüklükte seçilmelidir. Seçme yapılırken
iletkenlerin gerektiğinde değiştirileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Ø Borular, içlerine su girmeyecek ve toplanmayacak biçimde
yerleştirilmelidir.
Ø Borular, kıvrıldıkları zaman kırılmamalı ve katlanma yerlerinden ya da dikiş
yerlerinden açılmamalıdır.
Ø Bergman borular, boru çapına uygun penslerle kıvrılmalı; fakat boru içindeki
yalıtım bozulmamalıdır.
Ø Peşel borular, özel dirseklerle kullanılmalıdır.
Ø Borulu tesislerde iletkenler, boru ve T parçaları içinde eklenemez. İletkenler
ancak bağlantı kutuları (buatlar) ya da akım dağıtma kutuları içinde yalıtılmış
klemenslerde eklenebilir.
Ø Kutuların içinde halka (simit) klemensler vb. kullanılmalıdır. Bu kutular
kolaylıkla açılabilmeli ve yoklanabilmelidir.
Ø Peşel ve çelik boruların kutulara, anahtar ve priz kasalarına girdiği yerlerde
boru ağızlarında iletkenler üzerindeki yalıtkanların zedelenmemesi için ağızlık
(entül) takılması vb. tedbirler alınmalıdır.
Ø Peşel borulu tesislerde kullanılacak peşel kutuların iç çapı en az 58 mm
olacak ve bu kutularda dörtten fazla boru ile bağlantı yapılmayacaktır.
Ø Bir kattan öteki kata açıkta geçecek peşel, bergman ve PVC borular zeminden
80 cm yüksekliğe kadar mekanik etkilere dayanıklı olan metal borular
içerisinde geçirilmelidir.
Ø Duvar üzerinde dirsekli boru kullanılarak yapılan yapı giriş hatlarında boru,
duvardan en az 5 cm açıklıkta olmalıdır. Duvar arkasında kolay tutuşabilen
gereçler bulunursa bu açıklık en az 30 cm olmalıdır. Boru ile duvar arasına en
az 30 cm genişliğinde elektrik arkına dayanıklı bir levha yerleştirilirse
yukarıdaki açıklıklar daha küçük tutulabilir. Bu şekildeki yapı giriş hatlarında
da kolay tutuşabilen gereçlerin iletkenlere yaklaşmasını önleyici tedbirler alınmalıdır.
Ø Bu yerlerde yalnızca çok damarlı termoplastik kılıflı, yalıtılmış iletkenlerle
metal olmayan borular içerisinde çekilen bir damarlı termoplastik
yalıtkanlı iletkenler sıva altına tesis edilerek kullanılabilir.
Ø Boru iç çapları, tablo 1’e uygun olarak seçilmelidir.
Tablo 1.1: NV (NYA) iletkenleri kullanılması durumunda gerekli en küçük boru çapları
NOT:NV (NYA) kablo sembolleri değiştirilmiştir,yeni sembolleri-HO5V-U,HO7V-U,HO7V-R
Ø Anahtardan anahtar altı prize geçiş yapılamaz. Bu priz bulunduğu konum olarak
bu adı almıştır. Anahtara ve anahtar altı prize gelen besleme iletkenleri normal
olarak ayrı borular içinde çekilir.
Ø Sıva içinde ve altında çekilen hatlar, el ulaşma alanları dışında ve mekanik
bakımdan korunmuş sayılırlar. Tavan ve duvar boşluklarından geçirilen hatlar,
mekanik etkilere karşı ayrıca korunmalıdırlar. Sıva içinde ve altında çekilen
hatlar, olabildiğince yatay ya da düşey olarak döşenmelidirler.
Ø Yapıların içerisindeki bacaların duvarları üzerinden herhangi bir elektrik tesisi
geçirilmemelidir. Dökme ya da sıkıştırılmış betondan yapılan duvar, tavan ya da
döşemelerin içinde ve betonarme demirlerinin üstünde ve altında ancak
beklenebilecek zorlamalara dayanıklı termoplastik dış kılıflı iletkenler, çelik ya
da termoplastik borular içinden geçirilen yalıtılmış iletkenler kullanılabilir.
Toprak içinde ya da yapıların dışındaki içine girilemeyen kanallarda yalnızca
yeraltı kabloları kullanılabilir.
Ø Sıva altına döşenecek borular, sıva işlemi sırasında dışarı gelmeyecek biçimde
belli noktalarda tel ve çivilerle duvara tutturulmalıdır. Bu amaçla kesinlikle
alçı kullanılmamalıdır. Sıva altındaki iniş boruları dik ya da yatay olarak
döşenmeli ve kutuların anahtar ya da priz doğrultusunda bulunmasına dikkat
edilmelidir.
Ø Prizler, dağıtım kutusu olarak kullanılamaz.
Ø Ekler, duvarlarda 60 mm derinlikte olmak şartıyla kasalarda; tavanlarda ise
armatürde ve armatüre ilişkin elemanlarla gizlenmiş kutular (buatlar) içinde yapılmalıdır.
Ø Elektrik ve elektronik iç tesisat uygulama projeleri; yürürlükte bulunan kanun,
yönetmelik ve EMO proje standartlarına uygun olarak hazırlanmalıdır.
Ø Projede kullanılan tüm elemanların yerleri, tam olarak belirtilecek ve en azından
aşağıdaki standartlara uyulacaktır:
· Anahtarlar, zeminden 110 cm ve prizler, zeminden 40 cm yukarıda olacaktır.
· Tablolar, zeminden 200 cm ve buatlar, zeminden 220 cm yukarıda olacaktır.
· Yukarıdaki elemanlar, kapılardan 30 cm; duvar birleşim noktalarından ve
pencerelerden 50 cm uzakta olacaktır.

2. DÖŞEME ALTI BORU VE KANALI DÖŞEME
2.1. Yer Döşeme Altı Kanalları
2.1.1. Görevi
Elektrik enerjisinin kanallar aracılığı ile tavan ve duvar yerine zeminden (taban)
iletimini sağlayan kanal sistemine döşeme altı kanal sistemi denir.
Döşeme altı kanal sisteminde ilk olarak beton kanal sistemi kullanılmaktayken,
günümüzde teknolojinin gelişmesi ile daha farklı, ama kullanışlı bir kanal sistemi
kullanılmaktadır. Modern ofis ve teknolojik bina tasarımlarının, maksimum esneklik
ölçülerine imkân tanır şekilde yapılması gerekmektedir. Bu şekilde tasarlanan mekânlar,
gelecekte oluşabilecek yer ve sistem değişikliklerine kolayca adapte olabilecektir. Döşeme
kanal sistemi ile binanın iç kısmının mimarı yapısı bozulmamakla beraber çalışma ortamını
da daha kullanışlı hâle getirmektedir.
Kablo kanal sistemleri, çalışma ortamlarını kablo karışıklarından kurtararak estetik,
güvenli ve emniyetli kablo dağıtımını sağlar. İş yerlerindeki çalışma alanlarının
değişikliklerine ya da kapasite artışlarına kolaylıkla adapte olur.
Sisteme ulaşım çok kolaydır. Gelecekteki gereksinimler, kanalların genişliği ve çıkış
kutuların esnekliği sayesinde, kolaylıkla karşılanır. Dekorasyona dokunulmadan sistemin
kapasitesi artırılır.
Kanal sisteminin avantajlarını dikkate aldığımızda planlama kolaylığı, çok sayıda çıkış
alınabilme, kolay ve hızlı kablo dağıtımı, sağlam konstrüksiyon (yapı), kablo dağıtımında
esneklik, dekoratif görünüm, kolay ve fonksiyonel kullanım ve güvenli kablo dağıtımı gibi
avantajları mevcuttur.
2.1.2. Yapıları ve Yardımcı Gereçleri
Döşeme altı kanallar, yapılarına göre metal (galvaniz çelik) veya PVC esaslı plastik
yapıda olabilirler. Metal kanallar, genellikle döşeme altında iki veya üç gözden oluşan bir
yapıda, belli mesafelerde kablo çıkışları olacak şekilde döşenirler. Kablo çıkışlarının
yapıldığı kısımlara buat adı verilir. Buatlar ya sadece kablo çıkışı olarak kullanılır ya da
kabloların sonlandırılacağı prizlere monte edilebileceği bir yapıda dizayn (tasarım) edilir.
Metal kanalların özellikle yarı açık kanalların kullanıldığı bölgeler ise genellikle yükseltilmiş
döşeme altları ve alçaltılmış tavan alanlarıdır. Bu bölgelerde zemine veya tavana özel
aparatlar ile monte edilerek kullanılırlar.
Döşeme altı ve yükseltilmiş döşeme kablo kanal sistemleri, kablo dağıtımına kuruluş
anında ve gelecekte olabilecek değişikliklere çözümler getiren, işletmede anında
oluşabilecek ihtiyaçlara zemin oluşturan modüler bir sistemdir. Döşeme altı kanal sistemi,
büyük sanayi atölyelerde( makinelerin yerleri duvardan uzak ve aynı mesafede olan) ve iş
yerlerinde kurulum maliyeti fazla olup çalışma kolaylığı sağlayan kullanışlı bir sistemdir.
Yükseltilmiş döşeme sistemi ve döşeme altı klimatizasyon, sistemin ana elemanları
olup demonte bölmeler, alttan aydınlatma, elektrifikasyon ve yangın algılama söndürme
sistemleri bu sistem içerisinde birlikte uygulanmaktadır. Döşeme altı kanal sisteminde zayıf
akım, kuvvetli akım ve veri kabloları birbirinden ayrı olarak aynı kanal içerisindeki kanal
gözlerinden ayrı olarak da çekilebilmektedir.
Döşeme kanal sistemi, döşeme altı kanal ile yapılmakla beraber, zemin yüzeyinden
balık sırtı döşeme kanal sistemi kullanılarak da döşeme işlemi yapılır. Balık sırtı kanal
sistemine giriş, duvar kanalı ile yapılmaktadır.
Döşeme altı kanal sisteminde kullanılan yardımcı gereçler şunlardır: Dağıtım döşeme
plakası (yükseltilmiş döşeme), döşeme altı buat ve döşeme altı priz kutusu, sütun ve
yükseltilmiş zemin kutusu, çıkış elemanı.
Ø Dağıtım Döşeme Plakası (Yükseltilmiş Döşeme): Yükseltilmiş döşeme, bina
betonarme tabanı üzerinde ikinci bir döşeme yüzeyi oluşturur. Aradaki
boşluğun mekanik, elektrik, havalandırma tesisatlarına ait boru, kablo ve kanal
gibi malzemeleri mekân içerisinde herhangi bir yıkma, yeniden yapma gibi
zaman ve para kaybına yol açan inşaat işlerine gerek kalmaksızın istenilen
noktaya hızla ulaştırılmasına olanak sağlayan bir yapı malzemesidir.
Uygulama alanlarına bağlı olarak gerek statik elektriği deşarj edebilecek kadar iletken
ve gerekse tamamı ile yalıtkan yükseltilmiş döşeme sistemi 600x600 mm ya da 600x400
mm ebatlarındaki yüksek yoğunluklu sunta özlü (720–750 kg/m3) ya da kompozit paneller
ile tamamı galvanize çelik ayarlanabilir ayak ve kuşaktan oluşmaktadır.
Yükseltilmiş döşeme panelleri uygulama alanlarına göre:
Ø Anti-statik PVC
Ø Anti-statik HPL
Ø Linolyum
Ø Granit ya da seramik
Ø Ahşap ya da parke kaplı olarak üretilmektedir.
Homojen PVC esaslı zemin kaplama malzemeleri tek tabakadan oluşan, yani aşınma
tabakası olmayan ürünlerdir. Dolayısıyla üst yüzeylerinde bir koruma tabakası
bulunmamaktadır. Üst yüzeyin korunması için herhangi bir kaplama bulunmaması hâlinde
PVC yer kaplama malzemeleri, çevresel etkenlerden kolayca zarar görebilirler. Heterojen
esaslı PVC yer kaplamaları, muhtelif katmanlardan oluşurlar. Koruma tabakası, darbelere
sürtünmelere ve çizilmelere karşı öngörülmüştür.
Dağıtım döşeme plakası montaj işleminden önce plaka ayaklarına zemindeki
bozuklukları düzeltmek için yapıştırıcı sürülür. Kabloların döşeneceği ve buatın
yerleştirileceği plakalar açılır ve döşeme işlemi yapılır.
Resim 2.1: Yerden döşeme kanal ve borular
Yükseltilmiş döşemenin avantajları:
Ø Mekânlarda sonradan gerekebilecek değişiklere kolay adapte olabilmeyi sağlar.
Ø Bütün kablolama ve boru tesisatı, döşeme altından geçtiği için görüntü kirliliği önlenmiş olunur.
Ø Sonradan gerekebilecek tesisat değişikliklerinin kolayca gerçekleştirilmesini sağlar.
Ø Özellikle kauçuk kaplı olanlar yangına karşı dayanıklıdır.
Ø Anti-statik özelliği sayesinde statik elektriği deşarj eder.
Ø Modüler yapısı sayesinde uygulaması kolaydır, çabuk bir uygulama yapılabilir.
Ø Döşeme Altı Buat ve Döşeme Altı Priz Kutusu: Döşeme altı buatlar, prizlerin
monte edildiği kısımdır. Buat kapağı, koruyucu kapak görevi yapar.
Uygulamada kolaylık sağlayan bir uygulama çeşididir. Priz montajı için 6 adet
priz yuvası vardır. Döşeme altı buatlar, zeminle aynı yüksekliktedir. Priz montaj
işleminde priz çıkış kutusu ve priz kasası yükseltme adaptörü kullanılır. Priz
kutusu, prizlerin yükseltilmesini sağlar.
Döşeme altı kanal sisteminde ayrıca geçiş buatları da kullanılır. Geçiş buatı,
yükseltilmiş tabandan kabloların geçmesine imkân verir. Merkezi dağıtım veya bürotik
blokların beslenmesinde uygundur.
Resim 2.3: Döşeme
Resim 2.2: Döşeme altı kanalların döşeme altı buat ile bağlantısı
Resim 2.3: Yükseltilmiş zemin kutusu ve bürotik bloklar Resim 2.4: Sütun çeşitleri
Ø Sütun ve Yükseltilmiş Zemin Kutusu: Sütunlar, çalışma ortamında kolaylık
sağlayan zemine dikey olarak oturtulan priz gruplarından oluşan bir yapıya
sahiptir. Sütun ve bürotik bloklara girişler balık sırtı kanal, döşeme altı kanal ve
döşeme altı boru aracılığı ile sağlanır.
Ø Kanal Sonlandırıcı: Yer döşeme altı kanal döşemesinde kanal sonlandırıcısı
olarak kullanılır.
Ø Çıkış Elemanı ve Kanal Seviye Ayar Elemanı: Çıkış elemanları, patlamalı tip
kanallarda kullanılan yardımcı gereçtir. Kanal döşeme uygulamasında seviye
elemanı olarak kullanılır. Kanal seviye ayar elemanı, kanalların yükseklik
seviye ayarında kullanılan yardımcı gereçtir.
Resim 2.5: Kanal seviye ayar elemanı
2.1.3. Çeşit ve Standart Boyutları
Döşeme altı kanallar kullanıldıkları yere göre:
Ø Balıksırtı kanal
Ø Döşeme altı kanal(düz tip)
Ø Döşeme altı kanal(patlamalı tip)
Ø Döşeme altı kanal(pencereli tip)
Ø Yarı açık kanal olarak çeşitleri mevcuttur.
Resim 2.6: Kanal çeşitleri
Döşeme altı kanalların standart boyutlarını dikkate alırken yüksekliği, kanal genişliği
ve boyu dikkate alınır. Kanalların boyutları çok farklılık göstermekle beraber uygulamada en
çok kullanılan kanal boyutları aşağıdaki gibidir:
Yüksekliği: 30–40–60–80 mm
Kanal göz genişliği: 80–100–120–150–160–200–250–240–300–400 mm
Boyu: 1500–2000–2400–2500 mm
Balıksırtı kanalın boyu 2 m ve boyutu 20x92 mm’dir.
2.1.4. Döşeme Altı Kanalı Döşeme
2.1.4.1. Döşeme İşlem Sırası
Ø Projeye bakılarak döşeme altı kanal döşenecek kısımları tespit ediniz.
Ø Gerekli olan araç ve gereçleri temin ediniz.
Ø Döşenecek zeminin tespitini yapınız.
Ø Döşeme altı kanalların zemine sabitlenmesini sağlayınız.
Ø Yükseltilmiş döşeme ile döşeme altı kanal döşerken yükseltilmiş döşemeleri yerleştiriniz.
Ø Yükseltilmiş döşemede kanalların geçeceği kısımlarda buat ve priz kutusu yuvasını açınız.
Ø Yer döşeme kanal ve yer döşeme buatın birbirleri ile bağlantısını yapınız.
2.1.4.2. Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Döşenecek kanal şu anki ve daha sonraki değişebilecek sistemin ihtiyacını
karşılayabilecek şekilde kanal yerlerinin tespiti yapılmalıdır.
Ø Yükseltilmiş döşeme çeşitlerinden ikinci bir kanal döşeme gerektirmeyen
döşemelerde kanal döşemeyiniz.
Ø Buat ve priz yuvalarının düzgün olmasına dikkat ediniz.
Ø Kanal döşemesi yapılan ortamın çalışma şartlarına göre kanal çeşidi tercih edilmelidir.
Ø Kanal, buat, priz kutusu gibi elemanların birbiri ile olan bağlantılarının
sağlamlığını kontrol ediniz.
Ø Zeminden döşenen priz kutusu ve buatın korumalı olmasına dikkat ediniz.
2.2. Yer Döşeme Altı Boruları
2.2.1. Görevi
Yer döşeme altı boruları elektrik enerjisi iletimini sağlayan iletkenlerin döşeme
kısmından taşınmasını sağlayan taşıma sistemidir.
2.2.2. Yapıları ve Yardımcı Gereçleri
Yer döşeme altı boruları, yapı olarak darbe ve ezilmelere karşı dayanıklılık gerektiren
bir yapıya sahiptir. Bu dayanıklılığı sağlamak için termoplastik malzeme kullanılır. Bu tür
sert borular dayanıklılık gerektiren tavan ve taban kısımlarında kullanıldığı için beton boru
olarak adlandırılır.
Resim 2.7: Yer döşeme altı boru girişli buatı Şekil 2.1: Yer döşeme altı boru girişli buat ölçüsü
Yer döşeme altı borularının günümüzde kullanımı fazla olmayıp bunların yerine
döşeme kanal sistemi kullanılmaktadır. Döşeme kanal sistemi, döşeme altı boru sistemine
göre daha kullanışlı bir uygulama alanı sağlamaktadır. Kanal sisteminde kullanılan yer
döşeme buat sistemi, iletkenlerin bağlantı ek noktası hem bağlantı ek noktası hem de priz ek
kutusu olarak kullanılmaktadır. Boru ile boru girişli yer döşeme buat arasındaki bağlantıyı
sonlandırma rekoru, kilitleme somunu gibi yardımcı gereçler kullanarak yapılmaktadır.
2.2.3. Çeşit ve Standart Boyutları
Döşeme altı boruları:
Ø Spiral boru(ağır seri)
Ø Düz boru(orta seri)
Ø Düz boru(ağır seri) tiplerinde üretilmektedir.
Ağır seri tip spiral boru kullanım alanı geniş olmakla beraber döşeme kısmında
yükseltilmiş döşemelerde kullanılmaktadır. Ağır ve orta seri düz boru döşeme altında
kullanılır. Elektrikçilerde tavan beton döşemelerinde kullanılan sert PVC boru döşeme
kısmında da kullanılabilir. PVC boru tesisatında döşeme tesisatının daha ağır şartlara
dayanıklı olabilmesi için borunun üst kısmına harç dökülmektedir.
Spiral boru(ağır tip): 16–20–25–32–40–50–63 mm çapında ve boyu 100–50–25–15 m’dir.
Düz boru(orta tip-ağır tip): 16–20–25–32 mm çapında ve boyu 34–25–17 m’dir.
2.2.4. Döşeme Altı Borusu Döşeme
2.2.4.1. Döşeme İşlem Sırası
Ø Proje incelenerek gerekli araç-gereç teminini yapınız.
Ø Projenin döşenecek zemin üzerinde tespitini sağlayınız (Yükseltilmiş döşeme ya
da beton döşeme altına)
Ø Termoplastik boru ile döşemede beton kırılacaksa mimari yapıyı bozmadan kırınız.
Ø Yer döşeme altı boru döşemesinde yükseltilmiş döşeme kullanılacaksa
yükseltilmiş döşemenin buat ve priz kutusu kısımlarına gelen kısımları kesiniz.
Ø Boru ve buatların yerleştirmesi ve birbiri ile olan bağlantısını yapınız.
2.2.4.2. Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Döşemede kullanılan boruların özelliklerine bakarak dayanımını kontrol ediniz.
Ø Boru ve buat bağlantılarını iyice sıkıştırarak kontrol ediniz.
Ø Düz boru yerine döşeme altında(beton altında) spiral boru kullanmayınız.
Ø Termoplastik boru ile döşeme yaparken zemine etki eden ağırlık dikkate
alınmalıdır. Bu durum dikkate alınarak boru yerine kanal tercih edilmelidir.
Ø Beton kırma yerine termoplastik boru üzerine beton dökülerek termoplastik
borunun dayanımını artırınız.
2.3. Yer Döşeme Üstünde Priz ve Anahtar Yerleşimi
2.3.1. İşlem Sırası
Ø Yer döşeme kanal ve boru döşemelerinde kanal ve boru döşeme işlemini yapınız.
Ø Kanal ve döşeme borusunun buat ile bağlantısını yapınız.
Ø Döşeme altı buat priz kasasını buat içine yerleştiriniz.
Ø Priz çerçevelerini, priz kasası içerisine monte ediniz.
Ø Buat çıkış kapağını monte ediniz.
Ø Yer döşeme sisteminde anahtar yerleşimini sütun üzerine yerleştiriniz.
2.3.2. Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Yer döşemede prizlerin yerleştirildiği buatların seçimine dikkat ediniz.
Ø İhtiyaca en iyi cevap verecek sayıda priz kasası buat sayısını belirleyiniz.
Ø Sağlık açısından anahtarları zemindeki buat içerisine değil, sütun ve bürotik
blok üzerine yerleştirilmesine dikkat ediniz.
2.4. Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği
Hatlar, mekanik yıpranmalara karşı uygun yerlere döşenerek ya da elverişli örtü ve
kılıflar kullanılarak korunmalıdır. El ile ulaşılabilen uzaklıklar içinde döşenen iletkenler,
mekanik darbelere karşı her zaman koruyucu kılıflı olarak ya da boru içinde çekilmelidir
(elektrik işletme yerleri ve kuvvetli akım hava hatları bu hükmün dışındadır ). İletkenlerin
korunma biçimi, bağlantı yerlerinde de sürdürülmelidir. Sıva içinde ve altında çekilen hatlar,
el ulaşma alanları dışında ve mekanik bakımdan korunmuş sayılırlar. Tavan ve duvar
boşluklarından geçirilen hatlar, mekanik etkilere karşı ayrıca korunmalıdırlar. Sıva içinde ve
altında çekilen hatlar, olabildiğince yatay ya da düşey olarak döşenmelidirler.
Yapıların içerisindeki bacaların duvarları üzerinden herhangi bir elektrik tesisi
geçirilmemelidir. Dökme ya da sıkıştırılmış betondan yapılan duvar, tavan ya da döşemelerin
içinde ve betonarme demirlerinin üstünde ve altında ancak beklenebilecek zorlamalara
dayanıklı termoplastik dış kılıflı iletkenler, çelik ya da termoplastik borular içinden geçirilen
yalıtılmış iletkenler kullanılabilir.
Toprak içinde ya da yapıların dışındaki içine girilemeyen kanalarda yalnızca yeraltı
kabloları kullanılabilir. Döşeme geçişlerinde olduğu gibi, fazla tehlike söz konusu olan
yerlerde iletkenler, sağlam bir şekilde tutturulmuş olan termoplastik boru, çelik boru ya da
koruncaklar (mahfazalar) içinden geçirilmelidir.
Yalnızca elektrik hatlarının çekilmesi için kullanılmayan, içine girilebilen kanallarda
ve yapı aydınlıkları gibi yerlerde iletkenler ancak düzenli olarak yerleştirilirlerse ve zararlı
etkilere açık olmazlarsa döşenebilirler. Dökme ya da sıkıştırılmış betondan yapılan duvar,
tavan ya da döşemelerin içinde ve betonarme demirlerinin üstünde ve altında ancak
beklenebilecek zorlamalara dayanıklı termoplastik dış kılıflı iletkenler, çelik ya da
termoplastik borular içinden geçirilen yalıtılmış iletkenler kullanılabilir.
Tavan aralarına tesis edilecek ve ayakaltı yerlerden geçecek tesis bölümleri, çelik boru
içinden geçen antigron ve benzeri iletkenlerle ya da yeraltı kabloları ile yapılmalı,
olabildiğince kutu vb. donatım gereçleri kullanılmamalıdır.
Tahta gibi yanabilen yapı bölümleri üzerinde bulunan yapı bağlantı kutularının altına
elektrik arkına dayanıklı levhalar konulmalıdır. Yapı bağlantı kutuları, kolay ulaşılabilir
yerlere konulmalı ve bu yerlerin gerektirdiği biçimde suya ve dış etkilere karşı korunmuş
tipte olmalıdır.
Açık havada ve nemli yerlerde kullanılan yapı bağlantı kutuları, püskürtme suya karşı
korunmuş tipte olmalıdır. Yeraltına döşenecek kablolar, sokak ve alanlarda en az 80 cm
derinlikte gömülmelidir. Bu yerlerin dışında derinlik en az 60 cm olabilir. Bu derinlik,
zorunlu durumlarda özel koruyucu tedbirler alınarak 20 cm dolayında azaltılabilir.
Kablo kanallarının kanalı sağlam zeminli, düzgün ve taşsız olmalı, kablolar kum
içinde ya da taşı ayıklanmış toprak içinde kullanılmalıdır.
Yağlı kabloların uçlarındaki başlıklar, yağ sızmayacak ve içlerine nem girmeyecek
şekilde tesis edilmelidir. Yeraltı kabloları döşendikleri yerlerdeki kimyasal ve mekanik
etkilere karşı korunmuş olmalıdır.

3. SIVA ÜSTÜ TESİSAT
3.1. Dübeller
3.1.1. Görevi
Dübel, plastikten yapılmış tutturma gerecine denir. Dübeller, beton ve duvar gibi
yerlerde elektrik tesis gereçlerini tutturmak için kullanılır. Eskiden tesis gereçlerini tutturmak
için takoz kullanılırken, dübellerin kullanımının yayılması ile zor olan bu uygulama
günümüzde tercih edilmemektedir. Dübeller, beton ve duvar gibi yerlerde matkap
kullanılarak açılan oyuklara yerleştirilir. Kullanacağımız dübeli montaj işleminde
kullanacağımız vidanın boyun çapı ve boyuna göre tercih etmeliyiz.
Matkap ile delme işleminde kullanacağımız dübel ebadı dikkate alınarak uygun
matkap ucu seçilmeli ve ona göre delme işlemi yapılmalıdır. Eğer dübel yuvası, geniş
açılacak olursa dübel, yuva içerisinde sağlıklı olarak durmayacağından elektik gereçler de
sağlıklı olarak monte edilmemiş olur. Dübel, yuva içerisine yerleştirilirken alçıya batırılarak
yerleştirme işleminin yapılması daha sağlıklıdır.
3.1.2. Standart Boyutları
Dübellerin kulanım alanları geniş olup, bu uygulama alanlarının yapısına göre dübelin
yapısında ve şekillerinde değişiklik yapılmıştır. Uygulamada kullanılan dübel çeşitleri
şunlardır: Plastik dübel, çelik dübeller(çakmalı dübel, gömlekli borulu dübel vb.), gaz beton
dübel, alçıpan dübel vb. Plastik dübellerin çekildiğinde kolay bir şekilde çıkmaması için
tırnak kısımları vardır.
Uygulamada en çok kullanılan plastik dübel, 5-6-7-8-10-12 mm çapında
üretilmektedir. Dübeller belli sayılarda ambalajlanmış poşet içerisinde satılmaktadır.
Resim 3.1: Dübel çeşitleri
3.2. Kablo Kanalı
3.2.1. Görevi
Sıva üstü elektrik tesisatında, iletkenlerin sıva üstünden iletimini sağlayan dekoratif
görünümlü kanal sistemine kablo kanalı denir.
3.2.2. Yapıları ve Yardımcı Gereçleri
Kablo kanal sisteminde kanallar, tavan ve duvara monte edilir. Kablolar ise bu
kanallar içerisinden çekilir. Kenarı daha yüksek olan kanallar, daha çok ana kontrol
sistemlerinde veya data (veri) kablolarını döşemede kullanılabilir. Yatayda olduğu gibi
dikeyde de yön değiştirebilmek için tüm genişliklerde kolay monte edilebilen iç-dış bükey,
yatay köşe, T ve dörtlü kavşak parçaları gibi döşemede kullanılan yardımcı gereçleri mevcuttur.
Kanal döşemesinde dönüş kısımlarda modüler parçaları kanallara monte ederek daha
rahat bir montaj yapılmaktadır. Data, aydınlatma ve haberleşme hattı kabloları ayrı
bölümlerden çekilir. Bunun için kanal içerisine seperatör monte edilir.
PVC kanallarının avantajları şunlardır:
Ø PVC, korozyona uğramaz.
Ø Kısa devre gibi bir durum oluşturmaz.
Ø Hafiftir.
Ø Taşınması kolaydır ve ağırlık yapmaz.
Ø Montajı, kesilmesi ve delinmesi kolaydır.
Ø Kablo kanallar dekoratif bir görünüme sahiptir.
3.2.3. Çeşitleri ve Standart Boyutları
Kablo kanalları değişik kalınlıklarda sac ile yapılabildiği gibi PVC ile de
yapılmaktadır. Günümüzde sıva üstü tesisatında PVC kanallar daha çok tercih edilmektedir.
PVC kanallar 2-2.10-3 m boyunda, 16-20-32-40-60-65-75-80-85-100-105-120-130-
140-150-170-195-200-300-400-500 mm genişliğinde ve 12,5-16-20-25-35-40-50-65 mm
kanal yüksekliğinde, delikli ve deliksiz olarak yapılırlar. Delikli olanlar ısınan kablonun
soğuması amacı ile kullanılır. Ray tipi kanallar duvar ve tavana monte edilen konsollar
yardımı ile duvar ve tavana tutturularak döşeme yapılabilir.
Resim 3.2: PVC kanal kesme aksesuarı
Kullanılan kanal kapakları, kullanılan kanal ebatlarına göre tercih edilmelidir. Kanal
içerisine seperatör konulduğunda her bölme için ayrı kanal kapağı takılarak daha büyük
ebatta kanallar için kullanabiliriz.
3.2.4. Kanal Döşemesi Yapımı
3.2.4.1. Döşeme İşlem Sırası
Ø Projede kullanılan kablo kanalı veya kablo tavalarının tasarımı, tek hatları
çizildikten sonra otomatik olarak oluşturunuz.
Ø Sistem, otomatik olarak belirlediğiniz genişlikte kablo tavasını oluşturur.
Köşeler ve kavşaklar otomatik olarak bulunur ve oluşturulurlar. Ayrıca
oluşturulan köşe ve kavşakların köşegen mi, yuvarlak mı olacağını kanal
tesisatını döşeyen kişi tarafından belirleyiniz.
Ø Kanalları sabitlemek için dübel yerlerini belirleyiniz.
Ø Gerekli malzemeler sağlandıktan sonra montaj elemanları kullanarak kanalların montajını yapınız.
Ø Kanallar döşenen ayrı iletken hatları için kanal içerisine separatör montajını yapınız.
Ø Kanallara bağlanacak dirsek yerlerini keserek dirsek ile kanal arasındaki
bağlantıyı sağlayınız.
Ø Kanal kapaklarını kapatınız.
3.2.4.2. Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Kablo tavası veya merdiveninin miktarını tayin etmeden evvel kullanacağınız
kablonun kesitini tayin etmek gerekir.
Ø Montaj işlemi yapılırken kanalların genleşme durumları dikkate alınmalıdır.
Ø Kanal döşemede dekoratif görünüme dikkat edilmelidir.
3.3. Kroşeler
3.3.1. Görevi
Sıva üstü elektrik tesisatında kabloların sıva üstüne montajını sağlayan montaj
elamanına kroşe denir.
3.3.2. Yapıları ve Yardımcı Gereçleri
Kroşelerin kullanım alanı geniş olup, değişik kullanım alanlarında kroşenin yapısı da
değişmiştir. Kroşeler yapı olarak kabloların herhangi bir yere monte edilmesini sağlayarak,
çekilen iletken hattının daha güzel görünmesini ve dış etkenlerden kabloların etkilenmesini
ve kişileri elektrik enerjisinin etkilerinden korur. Uygulama olarak evlerde, küçük iş
yerlerinde daha çok kullanılmaktadır.
Kroşeler; yapı olarak plastikten, metallerden (sac, bakır, galvanizli sac…) yapılırlar.
Kroşeler arası uzaklık kablonun kesiti dikkate alınarak, iç tesisat yönetmeliği dikkate
alınarak değişir. Kroşeler yapı olarak; kabloları tutucu kısım, kroşenin montajını sağlayan
vida ve çelik çivi kısmından oluşur.
3.3.3. Çeşitleri ve Standart Boyutları
Kroşe, kullanıldığı alana göre değişik çeşitlerde imal edilmektedir. Bunlar şunlardır;
Ø Plastik çivili kroşe
Ø Antigron kroşe
Ø Ray kroşe
Ø Tandır kroşe
Ø Yapışkan kroşe
Ø Vidalı kroşe
Resim 3.3: Kroşe çeşitleri
Kroşe çeşitlerinden günlük hayatımızda en çok kullanılanı, plastik çivili kroşe ve
antigron kroşedir. Kroşelerin çoğunluğu 1-1,5-2-3-4-5-6-7-8-9-10 numaralı olmak üzere
çeşitli çaplarda üretilmiştir.
3.3.4. Kroşe Döşemesi Yapımı
3.3.4.1. Döşeme İşlem Sırası
Ø Kroşe döşenecek iletken hattının tespitini yapınız.
Ø Vidalı tip kroşelerde matkap kullanarak kroşenin sabitlenecek kısmına ait oyuklar açınız.
Ø Dübel yerleştirilecek oyuklara dübeller yerleştirerek kroşelerin montajını yapınız.
Ø Kablo veya boruyu kroşeler yardımı ile düzgün olarak çekiniz.
3.3.4.2. Dikkat Edilecek Hususlar
Ø Kroşeleri yerleştirirken düzgün aralıklı olarak döşeyiniz.
Ø Plastik beton çivili kroşelerin döşenmesinde çiviyi sıra ile aşağı ve yukarı
bakacak şekilde döşeyiniz. Döşeme işlemi daha sağlam yapılmış olur.
Ø Soğuk, nemli ve güneş gören kısımlarda plastik beton çivili kroşe
kullanmamaya dikkat ediniz.
3.4. Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği
Ø Borular, duvarlara ya da tavanlara en çok 60 cm aralıklarla kroşe ile
tutturulmalıdır. Bundan başka anahtar, priz, kutu, dirsek ve T-parçaları yakınına
da (en fazla 10 cm) kroşeler konulmalıdır.
Ø İletkenlerin geçirilmesi için bırakılan boşluklar, tellerin kolayca ve yalıtkanların
zedelenmeden geçmesini sağlayacak biçimde olmalıdır. Bu boşluklardan birkaç
lambanın akım devresi iletkenleri birlikte geçirilebilir.
Ø Sıva altı, sıva üstü ve etanj tesislerinde zorunlu olmadıkça lambadan lambaya
geçiş yapılmamalıdır. Dekoratif amaçla ve zorunlu durumlarda (mimari gereği
vb.) lükstür. Klemens ve benzeri kullanılarak lambadan lambaya geçiş
yapılabilir. Kazan dairesi, banyo, hamam ve benzeri gibi nemli ve ıslak yerlerde
lambadan lambaya geçiş yapılması tavsiye edilmez. Lambadan lambaya geçiş
yapılması gerekli ise geçişler lükstür. Klemens ve benzeri düzenler kullanılarak yapılmalıdır.
Ø Açık havada döşenen kablolar olabildiğince güneş ışınlarının etkilerinden korunmalıdır.
Ø Kablolar, duruma göre toprak içinde kablo kanallarına ya da duvarlara
tutturulan delikli tavalara veya merdiven raflara döşenmelidir. Deliksiz yapılmış
tavalarla döşeme yapılması tavsiye edilmez. Toprak içine yerleştirilen
kabloların altında ve üstünde yaklaşık 10 cm kalınlıkta elenmiş kum
bulunmalıdır. Kablonun üzerindeki kumun üzerine ve aynı kanala döşenen
AG ve YG kabloları arasına tüm kablo boyunca dolu tuğla veya en az 6 cm
kalınlıkta beton plaka veya plastik vb. malzemelerden yapılmış koruyucu
elemanlar yerleştirilmelidir.
Böylece çukuru açan işçilerin kazma darbelerinden kablo korunmalı ve orada
kablo bulunduğu önceden anlaşılmalıdır. Bu koruyucunun yaklaşık 30 cm üzerine ise en az
10 cm genişliğinde polietilenden yapılmış uyarı şeridi konulmalıdır.

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :