Kapat

ASANSÖR KUYU DONANIMLARI

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. ELEKTRİK AKSAMI
1.1. Flexible Kablo
Flexible; İngilizce bir kelime olup, “esnek, bükülgen” anlamına gelmektedir. Flexible
kablo da, esnek, bükülgen kablo anlamına gelmektedir. Asansör gibi hareketli ortamlarda
yassı (H2) iletkenler kullanılmaktadır. Teknoloji geliştikçe daha esnek olan kauçuk kablolar
kullanılmaya başlanmıştır.
Bu kablolardan bazıları şunlardır:
Ø H05VVH2-F, H07VVH2-F: Çok ince telli, bakır iletkenli, PVC yalıtkanlı, PVC
dış kılıflı, enerji ve kumanda kablolarıdır.
Damar sayısı ve kesitler:
H05VVH2-F
4*0,75 mm2 – 4*1 mm2 - 4*1,5 mm2 - 8*0,75 mm2- 8*1 mm2 – 8*1,5 mm2
12*0,75 mm2 – 12*1 mm2 -12*1,5 mm2
H07VVH2-F
4*2,5 mm2 – 7*2,5 mm2 – 8*2,5 mm2 – 12*2,5 mm2
4*4 mm2 – 4*6 mm2 – 4*10 mm2 - 4*16 mm2
Ø H05RNH2-F, H07RNH2-F: Elektrolitik kalaylı, ince çok telli bakır iletkeni
olan, lastik yalıtkanlı, çok damarlı aleve ve yağa dayanıklı kloropren kauçuk dış
kılıflı yassı kablolardır.
Asansörlerde, vinçlerde, konveyör ve hareket eden araçlarda kumanda ve besleme
kablosu olarak kullanılır. Kloropren kauçuktan özel olarak imal edilen koruyucu dış kılıf ise;
yağa, mazota, asitlere, kimyasallara, ozona ve aleve dayanıklı yapıdadır. Bu şartlar
sonucunda kablo her türlü hava şartlarında ve her türlü ortam şartlarında çalışabilmektedir.
Bu kablolardan birisi Resim 1.1’de görülmektedir.
Resim 1.1: Lastik izoleli, kauçuk dış kılıflı, yassı kumanda kablosu
1- İnce çok telli, kalaylı bakır iletken
2- Lastik izole
3- Kloropren kauçuk dış kılıf
Resim 1.2: Yassı kablonun bir ucunu kuyu duvarına, diğer ucunu kabine sabitlemek için
kullanılan parçalar
Flexible kablo makine dairesindeki kumanda panosu ile kabinin üstündeki revizyon
kutusu arasına bağlanır. Kabinin bütün elektrik bağlantısı bu kablo ile sağlanmaktadır.
Ø Kabin aydınlatması,
Ø Kabin içi kat butonlarının beslemesi,
Ø Stop butonu ve alarm butonunun beslemesi,
Ø Revizyon kutusunda bulunan yukarı aşagı butonlarının beslemesi,
Ø Kabin üstü aydınlatmasının beslemesi tamamıyla bu kablo yardımıyla yapılmaktadır.
Resim 1.3: Asansör kuyu donanımları
1.2. Tesisat Kanalı
Kuyu içerisinde kablolar plastik (PVC) kanallar içerisinde taşınır. Bu kanallar zarar
görmeyecek şekilde kuyu yüzeyine uygun şekilde yerleştirilir. Kablolar kanal içine
yerleştirildikten sonra kesinlikle kapakları kapatılır.
Resim 1.4: Asansör kuyularında kullanılan bir kablo kanalı
1.3. Aydınlatma Elemanları (Fener Duy)
Kuyu, gerektiğinde kullanılmak üzere ve tüm kat kapıları kapalı olduğunda kuyu
boşluğunun içi rahatça görülebilecek şekilde aydınlatılmalıdır (200 lüx). Kuyu aydınlatması,
kuyu dibinden 1m yukarıda 1 adet, kuyu üstünden 50cm aşağıda 1 adet olmak üzere ve tüm
kuyu boyunca maksimum 7m aralıklarla, çelik kafesli E tipi armatürlerle yapılır. Asansör
boşluğu özelliklerine göre 7m mesafesi azaltılabilir. Hedef, kuyu içinin yeterince aydınlık
olmasını sağlamaktır.
Resim 1.5: Nemli yer armatürü (E tipi)
Kabin, kuyu ve makine dairelerinin aydınlatma tesisatı asansör makinesini besleyen
devreden bağımsız olmalıdır. Bu aydınlatma devreleri mutlaka ayrı bir besleme hattı ile ya
da ana şalterin giriş tarafından ayrılan bir hatla beslenmek suretiyle yapılabilir. Bu devreye
kesinlikle kaçak akım rölesi bağlanmalıdır.
Resim 1.6: Nemli yer armatürü (E tipi, fener duylu)
Kuyu dibinde en alt aydınlatma armatürünün yanında bir adet priz bulunmalıdır. Kuyu
dibi prizi harici (etanş) tipte olmalı, damlayan suya karşı korunmuş olmalı, zeminden en az 1
m yükseklikte monte edilmelidir. Bu priz kuyu içerisinde muhtemel bir arızada kullanılmak
amacıyla konulur.
Kuyu içinde çalışma veya temizlik yapılması anında kuyu içindeki kişinin
güvenliğinin sağlanması için kuyu alt boşluğuna ve giriş kapısından kolaylıkla ulaşılabilecek
şekilde bir durdurma butonu veya şalteri konulmalıdır (Şekil 1.1). Bu buton asansörü devre
dışı bırakacak şekilde yapılmalı ve kesinlikle test edilmelidir.
Resim 1.7: Nemli yerlerde kullanılan priz
Şekil 1.1: Asansör kuyusunun aydınlatma tesisatı
Uygulamalardan önce bir asansör bakımcısının kesinlikle yapması gereken emniyet
tedbirleri vardır. Asansörlerde bu işlemler eksiksiz bir şekilde yapılmadan herhangi bir işlem
yapılması çok tehlikelidir.
1.4. Asansörlerin Kontrollerini Yaparken Uyulması Gereken Kurallar
Asansör, elektrik ve mekanik parçalardan oluşan bir makine grubudur. Her makine
gibi kendi amacına uygun bir çalışma şekline sahip olmakla beraber kullanım amacına
yönelik emniyet sistemleri ile de donatılmıştır. Gerek normal çalışma şartlarına, gerekse
bakım, revizyon ya da kontrol çalışmalarına uygun güvenlik sistemleri asansör üzerinde
mevcuttur. İlk montajında bu ölçütler dikkate alınarak imal edilen asansörler, değişik bakım
firmaları tarafından bakım, tamir ya da revizyona alınabilir. Asansörler gerekli bakım, tamir
ya da revizyon görebileceği gibi, yetkin olmayan usta ve çırakların elinde amacından uzak,
sadece o anki arızayı giderici, asansörün daha sonraki çalışmalarını etkileyecek işlemlere
maruz kalabilir. Bunların dışında, zamanla kullanımdan kaynaklanan malzeme yorulmaları,
zamanla ortaya çıkan montaj hataları da arıza oluşturmamasına rağmen emniyet sistemlerini
zaafa uğratan etkenlerdendir.
Asansördeki güvenlik önlemlerine geçmeden şu konular tekrar hatırlanmalıdır:
Ø Aynı marka dahi olsa, her asansör birbirinden farklıdır.
Ø Gerekli önlemler alındığında, korku ve paniğe gerek yoktur.
Ø Ne kadar tecrübeli olunursa olunsun, hiçbir zaman aşırı güvenle iş yapılmamalıdır.
Ø Yorgunken kontrol yapılmamalı, kontroller sırasında acele edilmemelidir.
Ø İlk kez görülen ve neresinde ne olduğu, nasıl çalıştığı bakım yapan kişilerce
bilinmeyen, değiştirilmiş bir makinede kontrol için gereken önlemler, ihmal
edilmeden alınmak zorundadır.
Ø Kontrol çalışmalarına yeni başlayan ekiplerde görülen çekimserlik ve
güvensizlik, daha sonra kontrol sayısı arttıkça oluşan aşırı güven kadar
tehlikelidir. Korku ve panik çok basitçe halledilebilecek bir olayı büyütürken,
aşırı güven de gerekli güvenlik önlemlerinin alınmasında ihmale yol açar. Her
iki durum da kazaların davetçisidir.
Ø Kontrol çalışmalarında, ekibin kendi arasında kullandığı iletişim dili çok
önemlidir. Ekipler yüksek sesle taraflarca daha önce üzerinde anlaşılmış
kelimelerle birbirlerini uyarmalıdır.
Ø Özellikle enerjilendirme ve hareketlendirme işlemleri, tarafların ortak
onaylarından sonra yapılmalıdır. Onay almadan müdahale yapılmamalıdır.
Ø Kapı önündeki duruşlar çapraz biçimde olmalı, arkaya düşen ayak kapının
kapanmasına ya da kapının kişiye çarparak dengesini bozmasına engel olmalı,
öne düşen ayak eşikten en az 5 cm. uzakta durmalıdır.
Ø Kabin kaldırma, indirme ya da kuyu içi testlerinizde vücut tamamen kuyu içinde
ya da kuyu dışında bulunmalıdır.
Ø Kontrolün yapıldığı katta kontrole başlamadan önce kapı kilidi ve fiş priz
muhakkak kontrol edilmeli, istenmeyen bir hareket oluştuğunda diğer kontrol
görevlisinin kilide müdahalesi ile hareket durdurulabilmelidir. Pratikte bir
kişinin not tuttuğu diğer kişinin işlemleri yaptığı düşünülürse, not tutan kontrol
görevlisi kapının kapanmasını önleyecek ve kilide müdahale edebilecek bir
pozisyonda durmalıdır.
Ø Kontrole başlarken uyarı levhası mutlaka asılmalıdır.
Ø Rahat hareket olanağı sağlayan bir giysi giyilmeli ve ayakkabıların altı lastik olmalıdır.
1.4.1. Kuyu Dibine Girme-Çıkma ve Kuyu Dibinde Çalışma
Ø Yukarıda anlatılan duruş alınarak, tek elle kısa devre kablosu fiş kontağına
değdirilmeli, diğer el ile de kabin içi butonlarından 1. kat düğmesine basılmalıdır.
Ø Asansör toplamalı kumanda değil ise, diğer kontrol görevlisi kilidin ikinci
emniyetini sağlamalıdır.
Ø Kabin altı belirli bir yüksekliğe geldiğinde kilit diline bastırarak, kabin
durdurulmalıdır (fiş kontaktan el çekilmeden). Kilit diline basıldığı zaman kabin
durmuyor ise fiş kontaktan el çekilerek kabin durdurulmalıdır. Bu durumda kilit kısa devrelidir.
Ø Fiş kontaktan el çekildiğinde kabin duruyor ise fiş kontak sistemi güvenlidir. Bu
durumda kuyu dibi ve kabin altı kontrollerine başlanabilir.
Ø Diğer kontrol görevlisi bu sırada asansör kapısının kapanmasını engellemelidir.
Ø Kuyu dibi kontrolleri yapılırken kilit dilinin mutlaka basılı bir şekilde olduğu kontrol edilmelidir.
Ø Kuyu dibi aydınlatması açılmalı ya da fener kullanılmalıdır.
Ø Kuyuya atlayarak girilmemelidir.
Ø Su basmış bir kuyuda işlem yapılmamalıdır.
Ø Birden fazla asansör aynı kuyuda tesis edilmişse ve kuyular arasında bölme
yoksa bitişik kabinlerin enerjisi kesilmeli ve etiketlenmelidir.
Ø Kuyu dibinde kabin hareket hâlinde iken denetim yapılacaksa uygun bir
pozisyonda yer alınmalı, hareketli ve dönen ekipmanlardan uzak durulmalıdır.
Ø Denetim çalışması bittikten sonra sistemin normale döndüğü teyit edilmelidir.
Ø Kuyu dibinde çalışma sırasında düşme, ezilme ve elektrik çarpmasına karşı önlem alınmalıdır.
1.4.2. Karşı Ağırlık Kontrolü
Ø Karşı ağırlığın kontrolü mutlaka zemin katta yapılmalıdır. Bunun için, kabinin
üst kata gitmesi sağlanmalıdır. Kabin en üst katta iken, karşı ağırlık zemin katta olacaktır.
Ø Fiş kontaktan kısa devre çekilip, tekrar kilit diline basarak güvenlik
sağlandıktan sonra karşı ağırlık kontrollerine başlanmalıdır.
1.4.3. Kabin Üstüne Çıkma-İnme ve Kabin Üstünde Çalışma
Ø Kabin üstüne çıkmadan çalışılan katın kilit ve fiş-prizinin gerekli kumandayı
verdiğinden emin olunmalıdır. Kilidin kısa devre olduğu durumlarda bir alt
katta çalışma tercih edilmelidir.
Ø Kabin üst seviyesinin, bulunulan kat seviyesinden en çok 50 cm yüksekte
olması sağlanarak çalışmaya başlanmalıdır.
Ø Seyir işlemleri hazırlığı bitinceye kadar kat kapısının kapanmaması için önlem alınmalıdır.
Ø Bir kişi kabin üstüne çıktığında, diğer kişi kapının yanında olup kapının
kapanmasına engel olmalı, gerektiğinde fiş priz ya da kilide hemen müdahale edebilmelidir.
Ø Kabin üstüne çıkan kişinin en yakın müdahale edebileceği durdurma sistemi
paraşüt kontağıdır. Bu nedenle ilk önce paraşüt kontağının kapağının kapalı
olduğu ve çalışıp çalışmadığı kontrol edilmelidir.
Ø Eğer paraşüt kontağı çalışmıyor ise, hareketli parçalardan uzak, ama kilitlere
ulaşabilecek bir pozisyonda bulunmalıdır.
Ø Kontrolde amaç emniyet sistemleri ve işletmeye uygunluk olduğu için zorunlu
olmadıkça bakımcı kumandası kullanılmamalıdır.
Ø Kabin üstünde ya da kuyuda aydınlatma yapılmalı, yoksa güçlü bir fener kullanılmalıdır.
Ø Kabin üstünde seyir sırasında kuyudaki çıkıntılara ve hareketli ekipmanlara
dikkat edilmeli, kabin üstündeki pozisyon buna göre seçilmelidir.
Ø Kabin üstünde hâreket halinde denetim yapılacaksa kabinin yukarı fırlaması ya
da aşağı düşmesi gibi tehlikeli durumlarla karşılaşmamak için kuyu üstü ya da
kuyu dibine uygun mesafelerde kalınmalıdır.
Ø Kuyudaki kabin alanı dışında kalan' boşlukların 30 cm’den daha fazla olması
düşme tehlikesi yaratabileceği için önlem alınmalıdır. .
Ø Birden fazla asansörün bulunduğu kuyularda, aradaki mesafe kazayla temasa
neden olabilecekse bitişik kabin enerjisi kesilerek güvenli çalışma olanağı sağlanmalıdır.
Ø Kabin üstünden seyirle denetim yapılacaksa ve kabin üstünde bakımcı kumanda
butonu yoksa dış kumanda enerjisi kesilmeli, kabin içinde ve üstünde birer kişi
olmak üzere, kabin üstündeki görevli kabin içindeki görevliye kabini en düşük
mesafede, belirtilen yönde çalıştırma bilgisi vererek işlemi bitirmelidir.
Ø Durdurulamayacak bir hareketle karşılaşıldığında alt ya da üst kesiciler devreye
girecek ya da tamponlar asansör kabininin yukarıya çakılmasına engel olacaktır.
Her zaman yukarıda ya da aşağıda bir insanın sığacağı boşluk kalır. Bu
durumda paniğe kapılmadan, eğilip beklenmelidir. Diğer kontrol görevlisi
müdahale ederek fiş priz ya da kilitten devreyi kesmeli, buna yetişemediği
takdirde asansör kendi kesicileri ile durduğunda, asansörü aşağıya indirip
kişinin çıkmasını sağlamalıdır.
Ø Kuyu içi kabin üstünde çalışma işlemi yapıldıktan sonra kat kapısının güvenli
bir şekilde kapandığından emin olunmalıdır.
Ø Kabin üstünde çalışma yapılırken düşme, ezilme ve elektrik çarpmasına karşı önlem alınmalıdır.
Ø Denetim çalışmaları bittikten sonra sistemin normale döndüğü teyit edilmelidir.
1.4.4. Makine Dairesinde Çalışma
Ø Makine dairesine ilk çıkışta kaçak olabileceği ve topraklamanın yapılmadığı
düşünülerek kontrol edilecek cihazlarda statik ya da dinamik elektriğin var olup
olmadığı kontrol edilmelidir.
Ø Bu bölümdeki cihazların çoğu, üstünde aynı zamanda elektrik bulunduran
cihazlar olduğundan bu kontrol yapılmadan hiçbir metal aksama dokunulmamalıdır.
Ø Asansör hareketli iken fiziki testler yapılmamalı, test yapılacak durumlarda iki
devre kesiciden enerjiyi kesip, enerjinin kesildiğinden emin olduktan sonra testler yapılmalıdır.
Ø Yalıtım bozukluğu nedeniyle cihaz gövdeleri ya da gerilim altında olmaması
gereken kısımlar gerilim altında kalabilirler. Kısa devreler ya da elektrik kaçakları oluşabilir.
Ø Sistemin topraklanmış olması halinde koruma cihazları işlevlerini yerine
getirerek elektrik devresini enerjisiz hale getirirler. Özellikle elektrikli
donanımlarda temas ya da adım gerilimlerine dikkat edilmelidir. Hareket verme
ya da hareket kesme işleri düzgün ve anlaşılabilir net ifadelerle tanımlanmalı,
yanlış anlaşılmaların önüne geçilmelidir.
Ø Makine dairesinde dönen ve hareketli ekipmanlardan güvenlik mesafesi
bırakılarak uzak durulmalıdır (halatlar, regülatör halatı vs.).
Ø Pano geriliminin kesilmesi gerektiğinde güç, aydınlatma ve kontrol devrelerinin
ayrı olabileceği düşünülerek hangi sistemin enerjisinin kesilmesi gerekli ise
ilgili katın, ekipmanın, devrenin enerjisinin kesildiğinden emin olunmalıdır.
Ø Bazı tesislerde birden fazla, birbiri ile ilintili devreler ve sistemler olabileceği
düşünülerek bir panonun enerjisinin kesilmesinin, sistemi enerjisiz hale
getirmek için yeterli olmadığı göz önünde bulundurularak önlem alınmalıdır.
Ø Gerilim altında bir panoda denetim gerçekleştirilecekse, iletken, metal, uzun ve
yalıtımsız nesneler panoya sokulmamalıdır.
Ø Gerilim altındaki panoda denetim yaparken panoya yaslanılmamalıdır.
Ø Elektrik devrelerinin bulunduğu, enerjili panolarda denetim yaparken
aydınlatmanın yeterli olması sağlanmalı, el ile temas gerekli ise görülemeyen
noktalara temas edilmemelidir.
Ø Birden fazla asansörün bulunduğu makine dairelerinde doğru asansörün
enerjisinin kesildiği ya da enerjilendiği mutlaka kontrol edilmelidir.
Ø Devrede kondansatörler varsa, bunlar üzerindeki yükün boşalabileceği
düşünülerek önlem alınmalıdır.
Ø Floresanlı aydınlatmanın olduğu makine dairelerinde dönen ekipmanların
ışıksal görüntü yanılmaları (stroboskobik olay) sonucunda dönmüyormuş gibi
görünme ihtimaline karşı dikkatli olunmalıdır.
Ø Denetim çalışmaları bittikten sonra sistemin normale döndüğü teyit edilmelidir.

2. PATENLER
Kabin ve karşı ağırlık ayrı ayrı kılavuz rayına patenler ile alt ve üst kısımlardan
kılavuzlanmaktadır. Kılavuzlama yapan patenler, şekil 2.1’de gösterildiği gibi (a) kayan
paten, (b) döner paten ve (c) tekerlekli patenler olmak üzere 3 ayrı tiptedir.
Şekil 2.1: Paten çeşitleri
Kayan patenler, 2 m/sn altındaki orta ve düşük hızda çalışan asansörlerde
kullanılmaktadır. Kayma süresi, kabin hareketine ilave bir kuvvet oluşturabilmekte ve
kılavuz raylara sabit basınç uygulamaktadır. Pabuçların gövdesi dökme demirden, tampon
bölgesi neopran veya benzeri özellikte plastik esaslı malzemeden imal edilir. Aşınma
dayanıklılığını artırmak ve daha uzun ömür sağlamak için molibdendisülfaf ilave
edilmektedir. Kılavuz raylar otomatik olarak gresle yağlanmak suretiyle sürtünme direnci
azaltılmakta ve çalışma koşulları iyileştirilmektedir.
Resim 2.1: Kayan paten
Döner patenler, yüksek hızlı asansörlerde tercih edilmektedir. Ancak yumuşak bir
kullanım ve sürtünme kayıplarının azaltılması nedeniyle güçten kazanç sağlamak amacıyla
orta hızlı asansörlerde de kullanılmaktadır.
Resim 2.2: Döner patenler
Tekerlekli patenler, kılavuz raylara sürekli temas halinde bulunan üç adet kendi
etrafında dönebilen ve rulmanlı tekerlekten oluşmaktadır. Tekerlekler plastik veya
poliüretandan imal edildiğinden titreşimler oldukça azaltılmıştır. Sessiz çalışması ve
sürtünmesinin az olmasından tercih edilmektedir. Tekerlekli patenlerin bulunduğu kılavuz raylar yağlanmaz.
Resim 2.3:Tekerlekli patenler
Resim 2.4: Değişik tipte paten ve paten pabuçları

3. RAYLAR
Kılavuz raylar asansör tesisinde kabini ve karşı ağırlığı düşey hareketlerde ayrı ayrı
kılavuzlamak ve yatay hareketlerini en aza indirmek, paraşüt tertibatının çalışması
durumunda kabini durdurmak maksadıyla kullanılır. Kabin ve karşı ağırlığın düşey
doğrultularını korur, dönmesini engellerler. Aynı zamanda, paraşüt düzeninin kabini tutmak
için kullanacağı elemanlar raylardır. Genellikle soğuk çekme çelik T-profilleri kullanılır.
Kuyu içerisinde kılavuz rayların dik ve aralarındaki mesafenin kuyu boyunca sabit
olması önemlidir. Ayrıca kılavuz raylarının arka kısımları bağlantı levhası için düz bir yüzey
oluşturucak şekilde işlenmiştir. Bağlantı levhası kılavuz rayların uç kısmından en az 4 cıvata
ile tespit edilmeli ve kalınlığı kılavuz ray kalınlığı kadar alınmalıdır.
Kılavuz ray en alt uçta kuyu içinde desteklenmeli ve bütün bir ray boyunca belli
aralıklarla destekler yerleştirilmelidir. Destekler ve destek duvarları yatay kuvvetleri
dengeleyecek düzeyde olmalıdır.
Resim 3.1: Raylar
Ray seçiminde şu faktörler dikkate alınır:
Ø Kabin ağırlığı
Ø Kabin yükü (taşıyabileceği yük)
Ø Emniyet freni tipi
Ø Ray döşeme sistemi ve konsol aralıkları
Raylar, önce ham çeliğin sıcak haddelenmesi ile T profil şeklini alma aşamasından
geçmek zorundadır. Bu aşamadan sonra izlenen imal usulune göre raylar ikiye ayrılır:
Ø Soğuk çekme raylar
Ø İşlenmiş raylar
Soğuk çekme raylar, ham “T” profillerin sert metal kalibreden geçirilmesi ile sıvama
ve sıkıştırma usulüyle işlenmiş raylar ise ham “T” profillerin yüzeyinden talaş kaldırılması
usuluyle üretilirler. Soğuk çekme raylar, standartlarda “A” harfi ile, işlenmiş raylar ise “B”
harfi ile simgelenirler. Örneğin T90-A veya T90-B gibi.
Resim 3.2: Kabin ve karşı ağırlık rayları
Resim 3.3: Ray montajında kullanılan parçalar
Rayların birbirine ve duvara montajlarında çeşitli parçalar kullanılır. Özellikle çelik
dübel, cıvata-somun, çeşitli konsol parçaları ve tırnak bulunur. Konsolun duvara
tutturulmasında çelik dübel önemlidir. Rayı konsol tutacaktır. Konsol ile ray arasında tırnak
ile tutturulacaktır.
Şekil 3.1: Kabin rayının kuyu duvarına montajı
Şekil 3.2: Rayın konsola bağlantısı
Şekil 3.3: Kuyu içinde ray
Ø Kabin raylarının kuyuya tespit şekli
· Rayın raya tespit şekli: Rayların birleşim noktalarında bağlantı iyi
sağlanacak ve geçişlerde çıkıntı olmaması için rayların ek yerlerinde
erkek dişi merkezlemeler olacaktır. Raylar bağlantı noktalarında bir ara
parça ile birbirlerine cıvatalarla bağlanacak olup, ray ek yerleri karşılıklı
raylarda aynı seviyede yapılmayacaktır (Şekil 3.4).
· Rayın mesnede tespit şekli: Raylar duvarlara mesnetlerle tespit
edilecektir. Rayın mesnede tespit şekli rijit olmayıp tırnaklar sayesinde
dikey istikamette kayan tipte olacaktır. Ray tırnakları ısı değişiminde
kaymayı kolaylaştırmak için ray ile tırnaklar ve mesnetler arası montaj
sırasında ara parça konulacaktır(Şekil 3.2).
· Rayın asansör kuyusuna tespit şekli: Raylar asansör kuyusunda ya
zemine oturtulacak veya kuyu tavanına asılacaktır. Raylara aynı zamanda
hem asma hem de oturtma sistemi uygulanmayacaktır. Rayların asılma ve
oturtma şekli binanın statik durumuna göre belirlenecek ve bağlantılar
TSE normlarına uygun şekilde yapılarak ilgili hesaplar idareye
verilecektir (Şekil 3.1).
· Ray ebadı ve tespit şekli: Ray ebatları TSE normlarına uygun kesitlerde
seçilecektir. Ray kesitlerinin hesabında asılı raylarda çekmeye, zemine
oturmuş raylarda flambaja göre hesap yapılacak ve kesit tayin edilecektir.
Ray hesabı sonucunda bulunan kesit daha küçük çıksa bile kullanılacak
ray kesiti 70x65x9 mm’ den az olmayacaktır.
· Ray mesnet mesafeleri ve hesabı: Ray mesnetlemelerinin hesabı
oturtma veya asma raya göre hangisi seçilmişse TSE normlarına göre
yapılacak ve hesap daha fazla çıksa dahi mesnetleme mesafesi 2 m’ den
fazla olmayacaktır (Şekil 3.3).
Ø Karşı ağırlık raylarının kuyuya tespit şekilleri
· Rayın raya tespit şekli: Kabin raylarının raya tespit şeklindeki esaslara uyularak yapılacaktır.
· Rayın mesnede tespit şekli: Kabin raylarının mesnede tespit şeklindeki
esaslara uyularak yapılacaktır.
· Rayın asansör kuyusuna tespit şekli: Kabin raylarının asansör
kuyusundaki tespit şekli esaslarına uyularak yapılacaktır.
· Ray mesnetleme mesafeleri ve hesabı: Ray mesnetlemelerinin hesabı
oturtma veya asma raya göre hangisi seçilmişse TSE normlarına göre
yapılacak ve hesap daha fazla çıksa dahi mesnetleme mesafesi 2 m’den
fazla olmayacaktır. Karşı ağırlık ray kesiti en az 50x50x5 mm,
ebatlarında olacaktır. Kabin ray mesnetleme mesafeleri ve hesap şekli
esas alınarak uygulanacaktır.
Şekil 3.4:(a) Flanş ölçüleri, (b) Ray-flanş bağlantı noktası, (c) İki rayın birleşimi
Şekil 3.5: Asansör kılavuz ray kesitleri
Tablo 3.1: Kılavuz ray ölçüleri
Şekil 3.6: Ray bağlantı levhası (flanş)
Tablo 3.2: Bağlantı levhası ve elemanlarının ölçüleri
Şekil 3.7: Ray bağlantı parçaları
Ray bağlantısı tırnak ve tutucusu sayesinde yapılacaktır. Asansörün taşıyacağı ağırlığa
göre rayın ebatları değiştiği için ray bağlantı elamanlarının da ebatları değişmektedir. Tablo
3.3’te boyutlar görülmektedir.
Tablo 3.3: Ray bağlantı parçalarının boyutları (mm)
Resim 3.4: İki rayın bağlantı levhası ile birleştirilmesi

4. KARŞI AĞIRLIK
Kabin ağırlığının ve tam yükün 0,4 ya da 0,5'ini karşılayacak değerde seçilir. Kolay
taşınabilmesi ve miktar ayarlanması bakımından birbiriyle bağlanabilecek dökme demir
parçalar hâlinde yapılır. Karşı ağırlık çelik bir çerçeve, yardımcı ağırlıklar ve çelik çerçeveye
tutturulmuş yönlendirme elemanlarından oluşmaktadır. Yardımcı ağırlıklar genellikle dökme
demirden veya çelik levhalardan imal edilebilir. Bölümlerini kısaca açıklayalım.
Ø Halat bağlantıları: Halat uçları karşı ağırlığa veya askı noktalarına, kurşun
dökülmüş soketler, halat kilitleri, en az üç uygun halat klemensiyle bağlanan
kurt gözü, konik soket, presle sıkıştırılmış boru ya da aynı derecede güvenli
başka bir sistemle bağlanmalıdır. Halat bağlantılarında, kurt gözü ve şişeli
bağlantılar dışında çift klemens kullanılmalıdır. Klemens yönleri taşıyıcı halatı
boğmayacak, ezmeyecek şekilde olmalı, kontra somun ve kopilyalar eksiksiz
olmalıdır. Palangalı sistemlerde kasnak kamaları ve milleri kontrol edilmeli,
halat atma pimi aranmalı, halatlar bağlantı noktalarında incelenmelidir. Halat
uzamasının daha sonraki yıllarda gözlemlenebilmesi için karşı ağırlık alt
sınırının boyayla işaretlenmesi gerekir. Halat boyundaki uzama kötü şartlarda
%1,0 i geçmemelidir. Halat uçları tellenmeye karşı sarılmış olmalıdır.
Ø Karşı ağırlık dengesi: Kabin ve karşı ağırlık kuyu orta noktasına getirilip kabin
içine beyan yükünün yarısı kadar kütle ilavesiyle asansör enerjisi kesilerek fren
açılarak kabin aşağı-yukarı yönde hareket ettirilerek test edilebilir. Beyan
yükünün yarısıyla yüklü kabinde iniş ve çıkış akımlarının birbirine eşit olması
gerekir. Karşı ağırlık miktarı projede belirtilen değere uygun olmalıdır. Denge
zinciri veya halatı kullanılıyorsa bağlantıları uygun olmalıdır.
Ø Karşı ağırlık karkası: Karşı ağırlık, üst üste dizilen bloklardan oluşuyorsa,
bunların yerinden çıkmasını önlemek için gerekli tedbirler alınmalıdır. Bu amaç
için, ağırlık bloklarını sıkıca tutan bir iskelet kullanılmalı ya da ağırlığın, metal
bloklardan oluşması ve asansörün beyan hızının 1 m/sn yi aşmaması
durumunda, en az iki adet olmak üzere kontra somunlu bağlantı tijleri
kullanılmalıdır. Karkas altında tampon çarpma plakası olmalı ve yeterli
dayanıklığa sahip olmalıdır.
Ø Patenler: Patenler, eksik, aşınmış, ayarları bozuk olmamalı, patenlerde boşluk
ve aşırı yağ birikimi olmamalıdır. Ray pabuçları veya bunların elemanları
kolaylıkla sökülüp değiştirilebilmelidir. Paten bloklarını sabitleme cıvataları
tam olmalı, paten boşlukları karşı ağırlıkta sallanma oluşturmamalıdır.
Ø Cıvata bağlantıları: Cıvata bağlantıları eksik, somunlar gevşek, kopilyalar
eksik olmamalıdır. Karkas bağlantıları sadece kaynak ile yapılmayıp, cıvata
bağlantısı ve kaynak bağlantısı beraberce kullandırılmalıdır.
Ø Karşı ağırlık separatörü: Karşı ağırlık veya dengeleme ağırlığının hareket
sahası, kuyu tabanından en fazla 0,3 m'den başlayıp en az 2,5 m yüksekliğe
kadar uzanan sert bir ayırıcı bölme ile korunmalıdır.
Genişlik en az karşı ağırlık genişliğinin her iki yanına 0,1 m ilavesiyle bulunmalıdır.
Bu bölme delikli malzemeden yapılırsa TS EN 294’e uygun olmalıdır. Yapım itibarı ile karşı
ağırlık tamponlarının ve diğer sabit malzemenin bakımına ve gözlenmesine engel olmamalı,
gerektiğinde malzeme değişimi ve karkas bakımı yapılabilmelidir.
Şekil 4.1: Karşı ağırlık
Karşı ağırlık blokları kuyunun ölçülerine göre seçilir. Karşı ağırlıklar genelde üç tipte
üretilirler. Bunlar 56, 66 ve 76 cm genişliklere sahip ağırlıklardır. Şekil 4.2’deki L uzunluğu
56, 66 ve 76 cm olabilir.
Şekil 4.2: Karşı ağırlık bloğu
Şekil 4.3: Karşı ağırlıklar

5. HALAT VE HALAT REGÜLATÖRÜ
Sürtünmeli tahrik gruplarında, tahrik elemanı olarak 6 yuvarlak kordonlu bazen de 7
veya 8 yuvarlak kordonlu çelik tel halatlar kullanılmaktadır. Halat çapı minimum 8 mm
olarak seçilen çelik tel halatların kopma mukavemeti 1570 N/mm2 veya 1770 N/mm2
olmaktadır. Tahrik mekanizmasında genellikle 4 adet Seale tipi çelik tel halat
kullanılmaktadır.
Asansör makinelerinde askı halatı olarak çoğunlukla paralel sarımlı halatlar
kullanılmaktadır. Paralel sarımlı halatlar olarak Seale veya Warrington halatı yaygın
kullanılmaktadır. İnsan taşıyan asansörlerde en az dört halat kullanılmalı ve halat çapı 8 mm’
den az olmamalıdır. Paralel sarımlı halatın kordonlarındaki eşit sarımlı halatlarda kordon
içindeki teller aynı uzunluğa sahiptir. Bu tip halatlar, çapraz sarımlı veya düz sarımlı
kordonlardan meydana gelmektedir.
Şekil 5.1: Kumpasla halat çapının ölçülmesi
6*19 Seale, Elyaf özlü 8*19 Seale, Elyaf özlü 6*19 Seale, Çelik tel özlü
Şekil 5.2:Seale tipi askı halatları
Şekil 5.2'de görüldüğü gibi halat kesitlerinin kordon yapılarında 3 ayrı çapta tel
kullanılmaktadır. Orta çaptaki bir tel etrafında bir sıra ince tel, bunların da etrafında en kalın
teller dizilidir. Bu da halatın kasnak üzerinde gezinmesinden ileri gelen sürtünmeler sonucu
tellerin aşınarak kopmasını geciktirir.
Tablo 5.1:“8*19” Seale, kendir özlü halatın özellikleri
Halat uçları, kabine ya da askı noktalarına kurşun dökülmüş soketler, halat kilitleri, en
az üç uygun halat klemensiyle bağlanan kurt gözü, konik soket, presle sıkıştırılmış boru ya
da aynı derecede güvenli başka bir sistemle bağlanmış olmalıdır. Halat bağlantılarında, kurt
gözü ve şişeli bağlantılar dışında çift klemens kullanılmalıdır. Klemens yönleri taşıyıcı halatı
boğmayacak, ezmeyecek şekilde olmalı, kontra somun ve kopilyalar eksiksiz olmalıdır.
Palangalı asansörlerde kasnak mil ve kamaları kontrol edilmeli, kasnakta halat atma pimi
aranmalıdır. Halat bağlantı noktasında bağlantılar kontrol edilmeli ve halat gevşeme kontağı aranmalıdır.
Halatlar kullanıldıkça aşınırlar. Hasara uğrayan bir halatı kullanmak doğru değildir.
Şekil 5.3’te hasara uğramış bir halat görülmektedir.
Şekil 5.3: Hasara uğramış halat
Resim 5.1: Halat bağlatılarında kullanılan halat şişeleri
Halat şişeleri, halatın kabin ile bağlantısında ve karşı ağırlık bağlantısında
kullanılmaktadır. Kabinlerin hareketlerinde uygulanmaya başlanmıştır. Halat şişeleri kuyu
içinde ve makine dairesinde kabinlerin fazladan dolaşmasına engel olmak için kullanılmıştır.
Kabin ve karşı ağırlığın daha kısa ve sağlam bir bağlantı yapması sağlanmıştır.
Resim 5.2: Halat bağlantılarında kullanılan halat şişeleri
Resim 5.3 :Halat şişesi kullanılarak yapılmış karşı ağırlık halat bağlantısı
Resim 5.4: Halat şişesi kullanılarak yapılmış kabin halat bağlantısı
Resim 5.5: Regülatör halatının kabinde üstünin veya altında buluan fren mekanizmasına bağlantısı
Resim 5.6: Aşağıdan yukarıya doğru çekilmiş bir asansör kuyusu resmi
Resim 5.7: Bol şalteri ve regülatör halatında takılı olan plastik takoz

6. KUYU DİBİ REGÜLÂTÖRÜ
Kuyu dibi regülatörü, kuyunun en altında paraşüt sistemine bağlı olan halata bağlı
olarak çalışır. Görevi, halatın yeterli bir gerginlikte olmasını sağlamak ve halat gevşediği
zaman asansörü devre dışı bırakmaktır.
Ø Regülatör ağırlığı -yayı
Regülatör halatını germek için bazı asansörlerde ağırlık, bazı asansörlerde ise yay
kullanılmaktadır. Regülatör ağırlığı tabana oturmuş olmamalı, mafsal bağlantılı olmalı ya da
gerdirme yayı fonksiyonel olmalıdır. Regülatör ağırlığı, germe fonksiyonunu yerine getirmelidir.
Ø Regülatör halatı ve makarası
Hız regülâtörü bir gergi makarasıyla gerilmelidir. Çok esnek bir halatla (en az 6 mm
çap) tahrik edilmelidir. Regülatör halatı güvenlik tertibatından kolayca sökülebilir olmalıdır.
Güvenlik tertibatının çalışması sırasında regülatör halatı ve bunun bağlantıları, frenleme
mesafesinin normalden fazla olması durumunda dahi kopmamalıdır. Regülatör halatı gevşek
olmamalı, halatta tellenme ve deformasyon olmamalıdır.
Resim 6.1: Regülatör ağırlığı, makarası ve halat gevşetme kontağı
Şekil 6.1: Regülatör ağırlığı, makarası ve halat uzama kontağının montajı
Şekil 6.2: Hız regülatörünün bölümleri ve bağlatıları
Resim 6.2: Regülatör makarası, ağırlığı ve raya bağlantısı

7. PARAŞÜT SİSTEMİ
Paraşüt sistemi, halat kopması veya iniş hızının aşırı derecede artması hâlinde,
asansörü kılavuz raylar üzerinde frenleyerek durdurur. Kabinin üst veya alt kirişlerine
yerleştirilir. Elektrikli, hidrolik veya pnomatik sistemler güvenli olmadığından mekanik
olarak çalışırlar. Ani frenleyerek kısa mesafede durdurma, atalet kuvvetleri yüzünden gerek
insan, gerekse taşıyıcı elemanlar üzerinde zararlı etki yapacağından, yumuşatıcı ve kaydırıcı
paraşüt freni uygulanır. 0,85 m/sn asansör hızına kadar kullanılan sert fren etkilerinden
başka, kılavuz rayları da zedeleyebilirler.
Bunlardan, tutma mesafesi 1–2 cm olan paraşüt düzeni sakıncalarından dolayı önemini
yitirmiştir. Tüm asansör kabin ve platformları için regülatör yardımcılığı ile birlikte
konulması zorunlu olan paraşüt düzeni, karşı ağırlık için de gereklidir. Karşı ağırlığın
hareket alanı altında, insanların bulunduğu, konut, büro, toplantı salonları gibi yerler varsa
karşı ağırlık da paraşüt düzeni ile donatılmalıdır.
Kabinin aşağı yönde hareketi sırasında normal hızının 1,4 katını aşması, halatların
kopması veya halatlardan birinin fazla uzaması hâlinde, kabin paraşüt tertibatı vasıtasıyla
kılavuz raylara tesbit edilir. Bu tertibat kabinin altına veya üstüne yerleştirilir. Bu sırada
motor ve fren şebekeden ayrılır. Paraşüt tertibatının kabin hızına bağlı olarak kullanılan
başlıca iki türü vardır.
Ø Ani olarak etki eden paraşüt tertibatı
Ø Kademeli olarak etki eden paraşüt tertibatı (mekanizması)
7.1. Ani Olarak Etki Eden Paraşüt Tertibatı
Bu tip paraşüt tertibatı 1 m/sn’lik kabin hızlarına kadar kullanılır. Kabini durdurma
mesafesi küçük olduğundan kabin ve kılavuz raylar aşırı zorlanır. Daha büyük hızlarda
paraşüt tertibatı çalıştığı zaman yolcular şok etkisi altında kalacağından, bu tip paraşüt
tertibatı tercih edilmez. Ani etki eden paraşüt tertibatları tırtıllı tipi, masuralı tipi ve köşeli
tipi olmak üzere üç değişik tiptedir. şekil 7.1, şekil 7.2 ve şekil 7.3'te ani olarak etki eden
paraşüt tertibatları görülmektedir.
Tırtıllı tip paraşüt düzeninde, şekil 7.1’de görüldüğü gibi paraşüt tertibatı, testere dişli
kamlarla tutturulmuştur. Bunlar kabinin her iki tarafına kılavuz rayları sıkıştıracak tarzda
yerleştirilmiştir. Bunlar aralarında mekanik olarak temastadırlar. Manivela koluna bağlı
bulunan ve regülatör halatı adı verilen çelik halat çekildiği zaman kamlar kılavuz rayı
sıkıştırarak kabinin durmasını sağlarlar.
Şeki 7.1: Ani etki eden tırtıllı tip paraşüt tertibatı
Masuralı tip paraşüt düzeninde şekil 7.2' de görüldüğü gibi sertleştirilmiş bir çelik
silindir, gittikçe daralan çeneye girer ve böylece kılavuz ray çene ile karşısındaki levha
arasına sıkışarak kabinin durmasını sağlar. Bu tip paraşüt düzeni genellikle düşük hızlarda
çalışan ağır yük asansörlerinde tercih edilir.
Şeki 7.2: Ani etki eden masuralı tip paraşüt tertibatı
Köşeli tip paraşüt düzeninde, şekil 7.3' te görüldüğü gibi çelik çeneler, eğimli dökme
demir bloklara yerleştirilmiştir. Çenelerin kılavuz rayla birleşmesi anında bir takoz
hareketi meydana gelir ve paraşüt düzeni kilitlenir.
Şekil 7.3: Ani etki eden köşeli tip paraşüt tertibatı
Resim 7.1: Ani etkili fren blokları
Paraşüt (regülatör) halatının uçları şekil 6.2'de görüldüğü gibi hız regülatörü ve kuyu
dibi makarasından geçirilerek paraşüt tertibatını çalıştıran mekanizmaya bağlanır. Bu
durumda taşıyıcı (kabin) halatın kopması veya anormal şekilde uzaması paraşüt halatının
gerilmesine neden olacağından paraşüt tertibatını harekete geçirir. Diğer taraftan kabin hızı,
normal hızı % 25 aştığı zaman paraşüt tertibatının çalışması istenmektedir. Bu durumda
kabin aşağı yöndeki hareketine devam edeceğinden paraşüt halatı gerilerek paraşüt tertibatını
çalıştırır. Paraşüt tertibatı tarafından durdurulan kabin, kılavuz raylarından, motor miline
bağlı bir kasnağı döndürmek suretiyle serbest hâle getirilir. Bundan sonra zedelenen kılavuz
rayları düzeltmek gerekir.
7.2. Kademeli Olarak Etki Eden Paraşüt Tertibatı
Hızı 1 m/sn den büyük olan modern asansörlerde genellikle bu tip paraşüt kullanılır.
Kademeli olarak etki eden paraşüt tertibatında kılavuz raylara uygulanan durdurucu kuvvet
kademeli olarak büyüdüğünden kabin, gerek kılavuz raylara gerekse yolculara bir zarar
vermeksizin darbesiz olarak durur. Bu tip paraşüt tertibatı halat kopma esasına göre
çalışabilir. Fakat daha çok, kullanılan metot bu tertibatın çalışmasını hız kontrol cihazına
bağlı kılmaktır.
Basma yayları bulunan kaymalı paraşüt tertibatında frenleme kuvveti, serbest düşmeye
geçen kabinin emniyetle durmasını sağlamaktadır. Çözme tesisatlı kaymalı güvenlik tertibatı
hızı 6 m/sn den az olan asansörlerde kullanılmaktadır. Paraşüt tertibatı sadece aşağı doğru ve
sürtünme kat sayısı 0,1 değerindedir. Resim 7.2 ve Resim 7.3’te değişik tipte kaymalı fren
blokları görülmektedir.
Paraşüt sistemi kontrol edilirken şunlara dikkat edilmelidir. Paraşüt sistemi çalışır
durumda olmalı, halat bağlantıları uygun biçimde yapılmalı, halat bağlantılarında çift
kelepçe olmalıdır. 1 m/sn.den büyük hızlarda kaymalı güvenlik tertibatı kullanılmalıdır. Her
iki fren bloğu aynı anda hareket almalı, kurtağızları içinde olmalı, kontra somunları
bulunmalı, çalışmasını engelleyici aşırı yağlardan ve pastan arınmış olmalıdır. Altında insan
trafiği olan kuyularda ve hızı 2,5 m/sn nin üstündeki asansörlerde karşı ağırlıkta da paraşüt
sistemi aranmalıdır. Karşı ağırlıkta paraşüt sistemi, kabin paraşüt sisteminden % 10 daha
yüksek hızda çalışmalıdır.
Resim 7.2: Tek yönlü kaymalı fren bloku
Resim 7.3: Çeşitli kaymalı fren blokları
Resim 7.4: Fren tertibatını tetikleyen mekanizma
Şekil 7.4: Fren blokunun tetiklenmesi

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :