Kapat

HAREKET VE RİTİM


1. HAREKET VE RİTİM
1.1. Tanımı
Ritim hareketlerin akımıdır. Belirli ve düzenli hareketlerin, birbirlerini izleyen gruplar
halinde yapılması, görülmesi, duyulmasıya da hissedilmesidir.
Ritim eşliğinde hareket etme hem çocuklar hemde yetişkinler için doğal bir süreçtir.
Çağlardan beri insanlar tamtamın temposuna, şarkıya, deniz kabuğu sesine karşıduyarlı
olmuşlardır. Günümüzde ise bir marşeşliğinde yürürken ayaklarınıyere vururlar, müziğe
göre tempo tutarlar, küçük çocuklar ise tüm bedenleri ile karşılık verirler.
Ritim tutma insan yaşantısında çok önemlidir. Ritim ve müzikli hareketler kişinin
kendi yeteneklerini ve bu yeteneklerinin sınırlarınıkeşfetmesine yardımcıolur.
Yürüme, koşma ve sıçrama doğal ritimlerdir. Taklit edilen ritimler ise insanın hayal
gücünü kullanarak yaptığıhareketlerdir. Vücudumuzun farklıkısımlarınıkullanarak da ritim
tutabilirsiniz. El çırpma, ayağınıyere vurma buna verilebilecek en güzel örnektir.
Ritim eğitimi alan her kişi öncelikle sesleri genel özellikleriyle tanır. Sesler arasındaki
temel ilişkileri kavrar. Duygularınıhareket yoluyla ifade edebilme becerisini kazanır.
1.2.Ritim Kalıpları
Ritim kalıplarınıöğrenirken, öncelikle sevilen bir ezgiyi dinleyerek veya söyleyerek,
ezginin ritmi el ile vurulur. Bilinen şarkılarısöylerken, temel ritimleri vurup harekete
dönüştürülmesi gerekir.
Müzik sözlerini dinleyerek, her tümce başında el çırparak müziğin ritmini kolaylıkla
yakalayabiliriz. Ritim kalıplarının hareketle birleştirilerek yapılmasıritmi kavramanın en
önemli bölümüdür.
Bu bölümde sözsel ritim kalıplarıyerine eğlence hizmetleri sektöründe rahatlıkla
uygulanabilecek hareket ağırlıklıritim kalıplarıöğrenilecektir. Bunlardan en önemli olanları;
 Dans yürüyüşü: Normal düz ritimli bir harekettir. Ağırlık bir ayaktan diğerine
geçer, hareketlerin en doğalıve en kolayıdır. Normal bir yürüyüşte önce topuk
yere basar, dans yürüyüşünde ise en önemli olanı, önce ayak ucunun yere basması
ve dairesel hareketidir. Arka ayağın geri itmesinden bir enerji doğar, hareket
düzdür, doğaldır. Bunu kalıp olarak söylersek, 1–2, 1–2 diye adımlayabiliriz. Öne
adım 1–2 bir adım daha 1–2 diye devam eder.
Şekil 1. 1: Dans yürüyüş
 Denge adımı: Öne 1-2, geriye 1-2 diye devam eder.
Şekil1. 2: Denge Adımı
 Kayma adımı: Sol veya sağadımıyere basıp kayarak ileri sürer, diğer ayağıda
kayarak ilk ayağın yanına getirir.
Şekil 1. 3: Kayma adımı
 Dönüşler: Hangi adımla dönülecekse önce adım, sonra topuk yukarıkaldırılır,
ayak ucu üzerinde dönülür.
 Sekme sek bas: Bir sekme ve bir adımdan oluşan bir ritimdir.Hareket önce bir
ayakla sekme yapar, sonra diğer ayak adım alır ( sol sek, sağadım, sağsek, sol adım ).
Şekil 1. 4: Sekme sek bas
 Koşu: Normal düz ritimli bir harekettir. Bu harekette bir ayaktan diğerine aktarma
yapılır. Yürüyüşten hızlıdır ve daha çok enerji gerektirir. Adımlar daha uzundur,
yere önce topuk değer, sonra uca doğru dairesel hareket gelişir. Her koşu adımının
arasında bacaklar yukarıya öne hareket eder. Kollar genellikle ters ayakla birlikte
sallanır. Koşu, mesafe kat etmede, herhangi bir yöne hareket etmede ya da yukarı
yükselmede kullanılır.
Şekil 1. 5: Koşu
 Hoplama: Normal düz ritimli bir harekettir. Bu harekette ağırlık hep aynıayak
düzenindedir, vücut yukarıya doğru yükselir. Eğer eller önde yuvarlak olarak
tutulursa, harekete destek verir.
Şekil 1. 6: Hoplama
 Galop: Hoplama ritminin aynısıdır. Farkı, hoplama aynıayakla yapılır. Galop ise
farklıayakla değiştirilerek yapılır. Bir ayak harekete başlar, uzun olarak ikinci
ayak kısa olarak yanına gelir. Adım şekli, öne doğru hafif bir bacak çevirme sonra
da havaya doğru bir itmedir. Bu itme sırasında diğer ayakta ona yetişir, ama onu
geçmez.Küçük bir kesme hareketi ile onun yerine geçer. Kalkıştaki itme
hareketinin derecesine göre daha yukarıya sıçranabilir. Önemli ritim
kalıplarındandır.
Şekil 1. 7: Galop hoplama hareketi
 Atlama: Havaya doğru yapılan bir harekettir. Bu harekette ağırlık bir ayaktan
diğerine geçer, vücut havada uçarcasına hareket eder ve düşüşsırasında iki ayak
birden yere basar. Vücut havada iken göğüs kafesi ve başkaldırılır ve bacaklar
iyice açılır. Hareketi genişletmek için havada iken ayaklar kıvrılabilir.
Şekil 1. 8: Atlama
 Sıçrama: Vücudun havaya kaldırılmasının başka bir şeklidir.
Şekil 1. 9: Sıçrama
 Vals: Ritimöğrenmede en çok kullanılan ritim hareket kalıplarından birisidir. Öne
veya yanlara adımlayarak yapılır.1-2-3, 1-2 -3 ritmiyle adımlanır.
Şekil 1.10: Vals
Tüm bu ritim kalıplarıhareketle bütünleştirilerek çeşitli ritim aletleri eşliğinde
yapılabilir. Hareket ve ritim çalışmalarının öğrenilmesinde ve kavranmasında ve daha sonra
dans figürlerinin öğrenilmesinde büyük ölçüde yardımcıolacaktır.
1.3. Ritim Aletleri
Ritim algılamanın, öğrenmenin desteklenmesinde ritim aletlerinin katkısı
kaçınılmazdır. İlginç ses veren her türlü alet, dans eşliğinde kullanılabilir. Vurulan her
ritimle aletlerden çıkan sese uygun hareket etme dansın öğrenilmesinde büyük kolaylık
sağlar. Önemli ritim aletlerinden ilki:
 Düdük: Özellikle yürüyüşlerde, adım almalarda yönlendirici olarak kullanılır.
Düdükle verilen ritime göre yürüyüşler yapılır.
Şekil 1. 11: Düdük
 Tef: Ritim vermede, özellikle hoplama ve galop figüründe yönlendirici olarak
kullanılır. Tefle vurulan her ritimle hareket etme, daha kolay algılanır ve uygulanır.
Şekil 1. 12: Tef
 Zil: Ritim vermede en sık kullanılan aletlerden biridir. Parmaklara takılır, birbirine
vurularak ses çıkartılır. Dans ederken de rahatlıkla kullanılır.
Şekil 1. 13: Zil
 Kaşık: Yöresel ritim aletlerinden biridir. Halk oyunlarında sık kullanılan bir ritim
aletidir.Özellikle kadınlar arasında oynanan oyunlarda sıklıkla kullanılır.
Şekil 1. 14: Kaşık
 Çelik üçgen: Çoğunlukla çelikten yapılmış, üçgen biçiminde, yine metal bir
çubukla üçgene vurulan ve değişik boyutlarıolan bir ritim aletidir.
Şekil 1. 15: Çelik üçgen
 Davul: Tüm yörelerde kullanılan bir ritim aletidir. Bir kasnağın iki tarafına deri
gerilmesi suretiyle, üzerine baget çubuğu ile vurulan ve ritim alınan bir çalgıdır.
Şekil 1.16: Davul
 Marakas: Kolay yapılan bir ritim aletidir. İçi oyuk olan gövdenin içinde yer alan
parçalar sayesinde sallanarak ses ve ritim alınır.
Şekil 1.17: Marakas
 Bongo: Yan yana bağlanmışiki küçük davuldan oluşmuşvurmalıbir ritim aletidir.
Şekil1. 18: Bongo
1.4. Ritim Oluşturma
Ritim oluştururken sözel ritimlerin uygulanmasıson derece kolaydır. Bir ezgiyi
söylerken veya dinlerken duyulan ritimler elle vurulabilir. Farklıritimler ardarda
söylenebilir. Örneğin hoplama hareketi sözel olarak hem söylenip hem de hareket yapılırsa,
daha iyi algılanmışolur. Hoplama hareketinin sözsel söylenme biçimi hopla-hopla –hopla,
galop hareketinin ise galop –galop –galop diye devam eder. Bu hareketleri hem söyleyip
hem yapmak öğrenme performansınıartırır. Bazıritimler söylenirken çıkan ritim bir yere
veya herhangi bir ritim aletine vurularak ortaya konulabilir. Aşağıda vereceğimiz örnek ritim
kalıplarıbir yere vurularak hem söylenir, hem de çalınabilir.
Örnek: - An-ka-ra Tat-van Van
- Ge-li-bo-lu Tat-van Van Van
- Tat-van Ge-li –bo-lu Van Van
-An-ka-ra Tat-van Ge-li-bo-lu Van van
-Ge-li-bo-lu Tat-van Or-du Van
Bunların hepsi ritim kalıbıoluşturularak ortaya çıkartılmıştır. Dört vuruşluk ölçü
içerisinde söylenir. Yukarıda verdiğimiz örnekleri ağzımızla tekrar edip bir trampete, davula
vb. ye vurursak, ritmi öğrenmişoluruz. Bu örneklerden yola çıkarak ritim kalıpları
oluşturulabilir.
1.5. Ritim Duygusu Kazandırma Alıştırmaları
Ritim duygusunu kazanma, yukarıda bahsettiğimiz tüm çalışmalarla ve alıştırmalarla sağlanır.
Aşağıda verilen alıştırmalarısınıfta arkadaşlarınızla uygulayınız ve uygulamalarınız
üzerinde konuşunuz
 Çevrenizi sesler açısından inceleyiniz, araştırınız, sesleri dinleyiniz ve seslerin
ritmine uygun yürüyünüz.
 Çevrenizde basit ritim aletleri bulundurunuz. Çevrenizde ses çıkaran başka
materyaller bulundurunuz. Tüm bu materyallerden çıkan seslerin ritmine göre
hareket ediniz.
 Kendi oluşturduğunuz ritme uygun hareketler bulunuz ya da tam tersi hareketten
yola çıkıp ritim oluşturunuz. Bulduğunuz ritmi alkışolarak uygulayabilirsiniz.
 Ritim aletleri ile ritim bulup hareket yapabilirsiniz.
 Daha önce öğrendiğiniz sözsel ritimleri söyleyerek bir ritim aletinde
uygulayabilirsiniz. Sınıfta arkadaşlarınla beraber ritim alıştırmalarıyapabilirsiniz.
Örneğin, sınıf beşgruba ayrılır, her grup daire şeklinde oturur ve her grup birer
ritim cümlesi hazırlar, eşlik yapan ritim aletiyle bu cümleleri çalarken, grup ilk
önce cümlenin temposunu el çırparak verir. Böylelikle, her grubun farklı
ritimlerini herkes öğrenir ve tanıyabilir.
 Sevilen bir ezgiyi dinleyerek elinizle ritim tutabilirsiniz.
 Kendi isimlerinizi ve diğer isimleri doğal olarak söyleyerek ritimlerini bulabilir,
harekete dönüştürebilirsiniz.
 Müzik cümlelerini dinleyerek her cümle başında el çırpabilir, ezginin ritmini
yakalayabilirsiniz.
Bütün bu çalışmalar ritim duygusunu kazandıran önemli alıştırmalardır.

2.RİTMİK HAREKETLERLE DANS HAZIRLAMA
2.1. Hareket ve Ritim Birlikteliği
Hareket ve ritmin birlikteliğine dans diyoruz.
Hareket ve dans eğitiminin amacı; sizin dans yoluyla düşünce ve duygularınızı
aktarabilmenizi sağlamaktır. Yaratıcılık, doğru bilgi ve anlama yoluyla sorunların
çözülmesine araç olan bir vasıtadır. Müzik ve dans birbirleri ile bütünlük içinde yer alır.
Müzik, doğrudan doğruya uyum ve bilinçle ilgili olarak beyni etkiler, bu etkileşim fizyolojik
ve psikolojik olarak hareketlerin bedensel yansımasıdansa dönüşür.
Resim 2.1: Dans
Dans, sürekli gelişen ve çok genişboyutlarıiçine alan evrensel bir sanattır. İnsan
beyin gücünün beden üzerinde motiflenerek sunulmasıdır. Doğa olaylarının gündüz
yaşantısına adapte edilerek ve müzik, mimik, kostüm, dekor gibi yardımcısanatlarla
süslenerek sunulmasıdır. İnsanoğlunun, içindeki doğallığını, yaratıcılığıile birleştirerek
özgün davranışlar ve hareketler altında sunmasıolayıdır. Müziğin, duyguların harekete
dönüştürülerek en zengin bir biçimde ortaya çıkarılmasıdır. Hareketleri belirli adım ve
kalıplara bölerek müziğin ve duyguların yardımıile parçadan bütüne bir olgu yaratma sunumudur.
Resim 2.2: İyi bir dans gösterisini izlemek her yaşiçin keyif vericidir
Dansıortaya koymak için öncelikle birinci bölümde öğrendiğiniz ritim kalıplarını
birleştirerek ortaya küçük bir dans çıkarabilirsiniz. Örneğin:
 Dört öne yürü, dört dur, tekrar dört öne yürü,
 Bir- iki yürü, üç, dört dönüşyap, beş, altıyürü,
 Bir- iki hopla, üç, dört sek, beş, altıhopla,
 Bir- iki galop yap üç- dört yürü
 Vals adımıgit, dönüşyap, tekrar vals adımı,
 Bir- iki – üç- dört koş, beş- altısek, yedi- sekiz koş,
 Bir- iki koş, üç- dört atla, beş- altı- yedi- sekiz koş,
 Bir- iki sıçra, üç-dört hopla, beş- altısıçra,
 Bir-iki- üç- dört yürü, beş- altı- yedi – sekiz kayma adımı,
 Bir- iki yürü, üçte sağa dön, dörtte adımıayağının yanına al, aynıhareketi geriye yürüyerek yap.
Resim 2.3: Sahne danslarına örnek
Bütün bu çalışmalar hareket ve ritim birlikteliği ile ortaya çıkarılmışhareketlerdir. Bu
hareketlerin bilinmesi ve öğrenilmesi dansın daha kolay sergilenmesini sağlar. Bu
öğrendiğiniz teknik hareketleri müzik eşliğinde ve kendi yaratıcılığınızla birleştirebilirsiniz,
bunu sağladığınız zaman dansıartık öğrenmişsiniz demektir. Öğreneceğiniz farklıdans
figürleri ve buna eşlik edecek uygun müzikle beraber eğlence departmanlarında rahatlıkla
dans gösterileri hazırlayabilirsiniz.
Resim 2.3: Dans örnekleri

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :