Kapat

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ - KUKLALAR

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. KUKLANIN TANIMI VE ÖNEMİ
Geçmişten günümüze çocukların vazgeçemediği ilgi alanlarından bir tanesini de
kuklalar oluşturmaktadır. Kuklalar üzerinde yapılan incelemeler kuklaların yalnız çocukları
eğlendiren basit bir eğlence aracı olmadığını, eğlendirirken eğittiğini, yetişkinlerin de
kuklalara ilgi duyduklarını, toplulukların duygu ve düşüncelerini dile getirdiği ve çağın sanat
anlayışını, kültürel yapısını yansıttığını göstermektedir.
Resim 1: Geleneksel Türk kukla sanatını çocuklarımıza tanıtmak Türk kültürünü yaşatmak
açısından önemli bir görevdir
Kukla kumaştan, alçıdan, tahtadan, kaşıktan, kağıttan, kartondan vb. malzemelerden
yapılmış, el, çubuk veya iplerle hareketleri kontrol edilebilen figürlerdir. Bu figürlerle
yapılan gösterilere ise kukla oyunu adı verilir.
Kuklalar tarihin çok eski zamanlarından beri dünyanın pek çok yerinde kullanılmıştır.
Yazılı kaynaklar milattan önce ikinci yüzyılda Mısır’da ipli kuklaların kullanıldığını
belirtmektedir.
Kukla sözcüğünün kökenine bakıldığı zaman araştırmacılar bu kelimenin
Yunanistan’da “Doll” Japonca’da “Kugutsu” olarak kullanıldığını saptamışlardır. Ayrıca bu
kelimenin kökeninin Çingenelerden gelmiş olabileceği, bu kelimeyi Orta Asya ve Türkiye’ye
daha sonra da Balkanlara tanıtmış olabileceği görüşü de bulunmaktadır.
Kukla Orta Asya kültürünün bir kalıntısıdır. Türkler, gölge oyunu ve Karagözü 16.
yüzyılda tanımışlarken, kukla çok eskiden beri bilinmektedir. Orta Asya’da Türkler kuklaları
hem sihirli amaçlar hem de eğlence için kullanmışlardır. Orta Asya şamanları ölüm
törenlerinde ölünün ruhuna yardım etmek amacıyla taştan veya tahtadan yapılmış
“kukurcak” denilen kuklalar kullanıyorlardı.
Günümüzde de Anadolu’nun bazı kırsal kesimlerinde kuklalar halen büyü unsuru
olarak kullanılmaktadır. En yaygın uygulama alanı ise yağmur yağmasını sağlamak için
kullanılandır. Yağmur kuklası bir kadını temsil etmekte ve adına “gelin” denilmektedir. Bu
isim bölgeden bölgeye değişmekte ve çaput adam, kepçe kadın, çömçe gelin, kepçecik, su
gelini, kodu gelin gibi değişik isimlerde verilmektedir. Genel olarak bir çocuk kuklayı köyün
çevresinde dolaştırmakta ve insanlar evlerinin çatılarından bu kuklanın üzerine su
serpmektedirler. Kukla kendi evlerine geldikçe kendilerine özgü şarkılar ve türküler
söyleyerek çocuğa çeşitli yiyecekler verilmektedir.
Resim 2: Kukla dünyanın en ilgi çekici, insan eliyle yaşam verilebilen cansız malzemedir
Günümüzde bilinen türde ipli kuklalar (marionette) 16.yüzyılda geliştirilmiştir.
18.yüzyıl ortalarına kadar marionette kuklalar ve marionette tiyatrolar çok popüler olmuştur.
17.yüzyılda el kuklaları ön plana çıkmıştır. 19.yüzyılda Avrupa ve ABD’de kuklalara ilgi
artmıştır. 20.yüzyıla gelindiğinde kukla yapmanın ve kukla oynatmanın sanatsal yönüne
ağırlık verilmiştir.
Bu kadar eski tarihe sahip olan kuklalar günümüzde çok çeşitli amaçlarda da
kullanılmaktadır. Bunlardan biri de kuklalarla aile planlaması eğitimi verilmesidir. Bu
eğitimde kukla sanatçısı Bil Baird “Karagöz” karakterini kullanarak Türk aile yapısına
uygun bir aile planlaması oyunu geliştirmiştir.
Tarihi kaynaklara göre Türk-Osmanlı cemiyeti içinde 16.yüzyıldan itibaren gelişen
yerli gölge oyunu “Karagöz” adı ile yaygınlaşmıştır. Karagöz oyununun belli başlı iki
kahramanı vardır. Bunlar Hacivat ve Karagöz’dür. Bu iki kahraman halkın gönlünde öyle
yerleşmişlerdir ki, halk onları gerçekten yaşamış kişiler olarak görmek istemiştir. Bu konuda
pek çok söylenti olmuştur. Bunlardan bir tanesi Sultan Orhan zamanında Hacivat’ın duvarcı,
Karagöz’ün demirci olduğu; Bursa’da bir camide çalıştıkları, söyleşmeleriyle öteki işçileri
oyaladıkları, bu yüzden cami yapımının gecikmesi üzerine Sultan’ın onları ölümle
cezalandırdığı yolundadır. Karagöz’ün yuvarlak yüzü dardır. Gözleri büyük, göz bebekleri iri
ve siyahtır. Atılgan ve cesur ifadesinden dolayı “Karagöz” denilmiştir. Kısa ve kalkık burnu,
yuvarlak, kalın kıvırcık bir sakalı vardır. Kafası keldir. Başını hızla hareket ettirdiği zaman
başındaki sarık arkaya doğru giderek kel kafası ortaya çıkar.
Karagöz her zaman halk diliyle konuştuğu halde Hacivat nesirlerle süslenmiş akıcı bir
konuşma sergiler. Yüzeysel bir bilgindir,bazı ünlü şiirleri ezbere okur, soylu kişilerin görgü
kurallarını bilir. Kendisi okumuştur, Karagöz’ü cahillikle suçlar. Karagöz ise hazır cevaptır.
Belirgin bir işi yoktur. Kendisine ve ailesine iyi bir yaşam sağlamak için sürekli mücadele
içindedir, fakat bunu bir türlü başaramaz. Kolay kandırılmasına rağmen Hacivat’ı ve diğer
kişileri aldatabilir.
Hacivat’ın kısa, yukarı doğru kalkık bir sakalı vardır. Her zaman mantıklı düşünür,
durumları kabullenmeye hazırdır, üst sınıfın ahlaki prensiplerine bağlıdır ve kendisini bu
prensiplere kolaylıkla uydurabilir.
Karagöz -Hacivat oyunları geçmişte halkın en beğendiği eğlence türlerinden birisi
olmuştur. Zamanında hızlı bir gelişme göstererek yalnız Türkiye’de değil Türkiye dışında da
birçok İslam ülkesinde, ayrıca Balkanlarda da yaygın bir eğlence türünü oluşturmuştur.
Resim 4: Kukla oynatıcısı kuklayı güldürebilir, ağlatabilir, yürütebilir, dans ettirebilir,
konuşturabilir ya da düşündürebilir
Yakın geçmişte Ragıp Tuğtekin, Hayali Memduh, Hayali Küçük Ali, Katip Salih,
Safvet Efendi, Arap Cemil, Behiç Efendi, Serçe Mehmet Efendi, Mustafa Hücran, Hayali
Torun çelebi gibi usta sanatçılar yetişmiştir. Bugün sayıları çok az kalan Karagöz
sanatçılarından bazıları şunlardır:
Tacettin Diker, Ünver Oral, Orhan Kurt, İhsan Dizdar, Metin Özlen, Mustafa Mutlu,
M.Hazım Kısakürek, R.Şinasi Çelikkol, Cengiz Özek, İbrahim Pirinç, Nejat Öznaçar, Duygu
Tansı, Haluk Yüce, Hadi Poyrazoğlu, Talat Dumanlı, Nevzat Açıkgöz, Tuncay Tanboğa,
Salim Başeğmez, Osman Çiçekoğlu, Mehmet Baycan, İsmail Ökke, Alpay Ekler.
1.1. Kuklanın Çocukların Gelişimlerine Olan Etkisi
Kuklalar dünyanın hemen hemen her bölgesinde değişik teknik ve yöntemlerle
kullanılmaktadır. Günümüzde özellikle okulöncesi eğitimde pek çok farklı amaçla ve yaygın
bir şekilde kullanılmaktadır.
Her okul öncesi eğitim kurumunda bir kukla sahnesi ve bir kukla köşesi bulunmalıdır.
Okul öncesi eğitimde özenle hazırlanmış kuklalardan çocuklar günün her saatinde
yararlanabilirler. Günlük program içinde yer alan serbest zaman etkinlikleri, ana dili
çalışmaları, yemekten sonra, uykuya geçiş zamanında ve uyku sonrası gibi belirli sürelerde
çocuklar özgürce kukla oynatabilmelidir.
Okul öncesi eğitim kurumlarında kuklalar öğretmen tarafından temin edilip
kullanılabileceği gibi uygun eğitim ortamları düzenlenerek çocuklarla birlikte de
hazırlanabilir.
1.1.1. Kuklalar Çocukların Yaratıcılıklarını Geliştirir
Kuklalarla oyun çocukların hayal gücünü, yeteneklerini ve yaratıcı düşünmeyi
geliştirir. Çocuklara sunulan farklı kukla karakterleri onların hayal dünyalarının kapılarını
aralamaya yardım eder.
Okul öncesi eğitimde öğretmen uygun ortamlar hazırlayarak çocukların kendi
kuklalarını yapmalarını sağlayabilir. Bu tür bir çalışma çocukların yaratıcılıklarını ortaya
koymalarına ve özgün ürünler oluşturmalarına yardım eder.
1.1.2. Kuklalar Çocukların Dil Gelişimlerini Destekler
Çocuklar kuklaları oynatırken dili etkin bir biçimde kullanmaktadır. Öğretmen
çocuklara kuklalarla öykü anlatırken çocuklar yeni kelimeler öğrenir ve öğrendiği bu
kelimelerin hangi durumlarda kullanıldığına ilişkin düşünceleri gelişir.
Resim 5:Kuklalarla yapılan etkinlikler çocukların kelime dağarcıklarının gelişimine katkıda
bulunur
Düzgün cümleler kurma, espri yapma, düşüncelerini çekinmeden açığa vurma
kuklalarla oyun sırasında desteklenmektedir. Kuklalar ile yapılan etkinlikler çocuğun dili
akıcı, anlaşılır bir şekilde kullanma ve konuşmalarında Türkçe dil kurallarını kullanma,
kendini rahat bir şekilde ifade etme gibi dil gelişim alanında hızlı bir ilerlemenin
görülmesine katkı sağlayacaktır.
1.1.3. Kuklalar Çocukların Sosyal ve Duygusal Gelişimlerini Destekler
Kuklalar çocukları eğlendirir, neşelendirir, hoş vakit geçirmelerini sağlarken zaman
zaman duygulandırır ve düşündürür. Çocuğu psikolojik ve sosyal baskılardan kurtararak
duygu ve düşüncelerini ifade etme fırsatı verir. Çocuğu tanımada yetişkine yardımcı olması
bakımından bir tanıma tekniği olarak da kullanılmaktadır. Çocuk kukla oynatırken kendisini
kızdıran durumu kukla karakterinin ağzından daha kolay anlatabilir. Mutluluk, üzüntü,
korku, şaşırma ve kızgınlık gibi duygular ile bu duygularda oluşan yüz ifadeleri arasında
ilişki kurarlar.
Resim 6: Çocuk oynattığı kukla karakterinin kimliğine bürünür
Kuklalar aynı zamanda çocuğun grupla birlikte çalışma, dinleme, diğer kişilerle ilişki
kurma, paylaşma, sorumluluk alma gibi sosyal ilişkilerini geliştirir. Çocuklar kukla
karakterini oynatırken kendini o karakterin kimliğine sokarak onun gibi düşünüp hissetmeye
çalışacaktır.
Etkinlik 1:
Karagöz ve Hacivat karakterlerinin birbirleri ile olan atışmalarını, hicivli
konuşmalarını hatırlayınız. Kaynak kitaplardan ve öğretmeninizin de desteğini alarak böyle
bir kukla oyunu metni geliştiriniz. Hazırladığınız Karagöz ve Hacivat kukla karakterleri
üzerinde bu metni sınıf içinde arkadaşlarınıza daha sonra gittiğiniz okulöncesi eğitim
kurumlarında çocuklara sunarak paylaşınız.
1.2. Kukla Çeşitleri
Kuklalar çok değişik malzemelerden yapılabileceği gibi değişik şekillerde de
oynatılabilir. Kukla çeşitlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.
1.2.1. El Kuklası
El kuklaları okul öncesi eğitim kurumlarında en çok kullanılan kukla çeşitlerindendir.
Kumaştan kukla çalışabilmek için karaktere göre kumaş seçimi önem kazanır. Kuklanın
yüzünü hazırlamak için açık renk (beyaz, krem veya tozpembe) yıkanabilen kumaşlar tercih
edilmeli, hayvan başları için tüylü kumaşlar seçilmelidir.
Resim 7: Tüylü kumaştan hazırlanmış el kuklası
Çalışılacak karaktere göre kalıp hazırlanır ve kumaş alınır. Evdeki artık kumaşlarda
kukla hazırlamak için kullanılabilir. Öncelikle baş kalıbını kumaş üzerine yerleştirin ve dikiş
payı bırakarak iki adet kesin. Karakterin yüz hatlarını çizin ve belirgin hale getirmek için
nakış tekniklerini kullanarak yüzü işleyin. Gözleri düğme, boncuk ya da hazır gözlerden
kullanabilirsiniz. Ancak bunları kumaşa yapıştırmak çocuk için tehlikeli bir durum
oluşturabilir. Kukla üzerinde bu çeşit malzemeler sağlam bir iplikle birkaç kez dikilerek
kullanılmalıdır. Başın üstüne saç, kulak gibi kısımları kumaşı çevirmeden önce iki parça
arasına yerleştirerek tutturun ve dikin.
Resim 8: Kumaştan hazırlanmış yüzü nakış teknikleri kullanılarak hazırlanmış el kuklası
Vücudu oluşturmak için elbise kalıbını da baş kalıbı gibi dikiş payı bırakarak kesin.
Bu kalıp üzerine kukla karakterinin özelliğine göre papyon, önlük hazırlayabileceğiniz gibi
fisto, dantel, tüyler ile süsleyebilirsiniz. Hazırladığınız gövde ve baş bölgelerini arka yüzünü
çevirerek birleştirin. Dikiş izlerini gizlemek için papyon, kurdele, atkı gibi aksesuarlarla
kamufle edin. Kuklanın daha dolgun durması için el, bacak ve ayak kısımlarını elyaf veya
pamuk ile doldurabilirsiniz.
Resim 9: Kumaştan el kuklası
Kumaş dışında çeşitli malzemeler kullanılarak da el kuklası için baş hazırlanabilir.
 Bir parça gazete kâğıdı yumruk haline getirilir, üzeri beyaz kâğıtla yüzü düzgün
olacak şekilde sarılır ve arkadan yapıştırılır. Kuklanın boyun kısmı için
kartondan yapılmış rulo başa monte edilir. Kuklanın başına büyük gözler, ağız,
burun vb. yüz hatları çizilir. Yün veya pamuk parçasından saçlar ilave edilerek
baş tamamlanır.
 El kuklasının başı beyaz veya pembe tuvalet kâğıdı kullanılarak hazırlanabilir.
Bunun için ampul veya plastik bebek başı kalıp olarak kullanılabilir. Kalıbın
üzeri sıvı yağ ile yağlanır. Üzerine bir kat tuvalet kâğıdı bir kat formika zamkı
(beyaz tutkal) sürülür. Kalıbın üzeri yaklaşık yarım parmak kadar bu şekilde
hazırlandıktan sonra kuruması için birkaç gün bekletilir. Hafif nemli iken
tepeden başlayarak aşağıya kadar maket bıçağı ile kesilir ve hafifçe çekerek
içindeki kalıp çıkartılır.
Resim 10: Baş kalıbı kullanılarak hazırlanmış el kuklası
Kalıbın şekli bozulmuş ise kesilen bölüme birkaç kat kâğıt, tutkal yapıştırma işi
uygulanarak açılan kesik kapatılır. Kuruyan kalıbın üzeri ten rengi astar ile boyanır yüz
hatları boyanarak istenilen karakter oluşturulur. Yüze uygulanan boya renksiz vernikle
verniklenerek dayanıklı hale getirilir. Kukla karakteri dikkate alınarak artık kumaşlardan
kukla elbisesi hazırlanır.
Resim 11: Yöresel kıyafetler giydirilmiş baş kalıbı kullanılarak hazırlanmış kukla örnekleri
El kuklası başı görüldüğü gibi pek çok malzemeden hazırlanabilir. Önemli olan elin
girebileceği büyüklükte olması, baş ve orta parmaklara geçirilebilecek parmakların
bulunmasıdır.
Resim 12: Farklı tarzda hazırlanmış el kuklası
1.2.2. Çorap ve Ağzı Hareketli El Kuklası
Hazırlayacağınız kukla figürünü belirledikten sonra uzun ve tek renk çorapları tercih
edin. Kuklanın ağız kısmı için parmak ve topuk kısmı arasındaki mesafeyi kullanın. Ağız iç
kısmına pembe, kırmızı renklerde kumaş parçaları ekleyebilirsiniz.
Resim 13: Çoraptan hazırlanmış ağzı hareket edebilen el kuklası
Resim 14: Ağzı hareket edebilen el kuklası
Ağzı hareketli kuklaları kumaştan dikerek ya da yünden örerek değişik aksesuarlarla
süsleyerek birçok farklı ağzı hareketli kukla hazırlayabilirsiniz.
1.2.3. İpli Kukla (Marionette)
İpli kukla en çok hareket etme özelliğine sahip olan kukladır. İpli kuklada en önemli
bölüm, hareket ettirilecek organların ip ile bağlantısının doğru kurulmasıdır. Yeterli
uzunlukta ip takılması, hareketin istenen yönde sağlanabilmesi için çıta uzunluklarının iyi
hesaplanması ipli kukla yapımının temelini oluşturur.
Resim 15: İpli kukla
İpli kukla hazırlamak için önce el kuklasında anlatılan baş şekillerinden biri hazırlanır.
Vücut eklem yerleri (boyun, bel, kol, dirsek, bilek, bacak, diz vb.) gevşek olacak şekilde
bezden bir vücut hazırlanabilir.Eklem yerleri biritler ile tutturulur. Vücudun üzerine
karaktere uygun giysiler giydirilir. İpli kuklanın hareket etmesini sağlayan iplerdir.Genellikle
balıkçıların kullandığı misina bu iş için uygundur. Hem sağlam, hem ince hem de renksiz ve
dikkati çekmediği için kullanılır. Misina yerine sağlam, ince beyaz renkte ipler de
kullanılabilir.
Resim 16: Kıyafet giydirilmiş ipli kukla
Önce çıtalar çapraz (x) veya artı (+) şeklinde birbirine çakılarak kontrol çubuğu
oluşturulur. İpli kuklanın ayaklarına, dizlerine, el bileklerine, kollarına, başına,sırtına misina
veya ip bağlanır. Baştan itibaren en az 30 cm yüksekte olacak şekilde önceden hazırlanan
kontrol çubuğuna bağlanır. Bütün bağlantılar bittikten sonra kontrol çubuğu tutulur ve
kuklanın hiç hareket etmeden ayakta rahatça durabilecek durumda olup olmadığı kontrol
edilir.
Resim 17:Yüzü baş kalıbı kullanılarak hazırlanmış ipli kukla
İpli kukla oynatmak oldukça deneyim gerektirir. Bu yüzden öyküyü veya konuşmaları
anlatan başka birileri olabileceği gibi öyküyü teypten de vererek hareket sağlanabilir.
1.2.4. Parmak Kukla
Hazırlayacağınız figüre karar verdikten sonra uygun artık materyalleri seçin. Kalıbı
çıkararak kumaşa iğneleyin ve dikiş payı bırakarak iki parça kesin. Alt bölümü parmak
gireceği için açık bırakarak diğer bölümleri dikin. Yüz kısmını figüre uygun renkli ipler,
boncuklar, deri parçaları, düğmeler vb. artık malzemelerle oluşturun.
Resim 18 :Parmak kukla
Artık iplerden yararlanılarak tığ ile sık iğne tekniği ile örülerek parmak kuklalar da
hazırlanabilir.
Resim 19:Tığ ile örülerek hazırlanmış parmak kuklalar
Aynı anda birden fazla kukla parmaklara geçirilebilir. Elde veya sahnede oynatılabilir.
Resim 20: Birden fazla parmak kuklası parmaklara geçirilerek oynatılabilir
1.2.5. Yüzük Kukla
Yapılışı çok kolay olan bu kuklalar parmağa yüzük gibi geçirilerek oynatılır. Yüzük
kuklası için bir karakter belirlenir, kartona çizilir ve etrafı kesilir.
Resim 21:Balık figürü kullanılarak yapılmış yüzük kukla
Üzeri boyalar ve artık malzemelerle süslenir. Arkasına parmağa tam gelecek şekilde
kartondan hazırlanan bir yüzük yapıştırılır. Aynı elde birkaç yüzük kukla bulundurularak da
hikâye anlatılabilir.
Resim 22:Yüzük kukla
Çeşitli artık materyaller kullanılarak değişik yüzük kuklaları oluşturulabilir.
Resim 23: Artık malzemeler kullanılarak yapılabilecek yüzük kukla örnekleri
1.2.6. Çomak Kukla
Çomak kuklasını büyükler yapabileceği gibi ana okulu çocukları da yapabilirler.
İstenilen karakter karton üzerine çizilir, boyanır ve etrafından kesilir. Kumaşlar, pullar,
simlerle figürler süslenebilir.
Figürlerin arkalarına uzun çubuklar (pipet, bayrak, balon, elma şekeri çıtası vb.) tutkal
veya şeffaf bant yardımıyla yapıştırılır, oynatmaya hazır hale getirilir.
1.2.7. Tahta Kaşık Kukla
Tahta yemek kaşıkları boyanarak ve artık malzemeler kullanılarak kukla haline
dönüştürülebilir. Gövde kısmı için istenirse giysiler hazırlanarak zenginleştirilebilir. İstenirse
tahta kaşık yerine spatula da kullanılarak kukla hazırlanabilir.
Resim 25: Tahta kaşık kukla
Spatula veya tahta kaşığın sapından el ile tutulacak kadar bir bölümü bırakılmalıdır.
1.2.8. Gölge Kukla
Karton veya ince mukavva üzerine beyaz kağıt yapıştırdıktan sonra istenilen bir
karakter çizilir ve boyanır. Belirgin yerlerinden maket bıçağı ile ince boşluklar oluşturulur.
Figürün arkasına ince bir çıta yapıştırılır. Gölge kuklası sahnesi aydınger kağıdıyla kaplanır.
Resim 26:Gölge kuklası Hacivat ve Karagöz
Arkadan fener ya da mum ile ışık verilir. Karakter sahneye yaklaştırılıp
uzaklaştırılarak oyuna derinlik katılır.
1.2.9. Eldiven Kukla
Hazırlayacağınız eldiven kukla figürüne karar vererek uygun artık materyalleri seçin.
Eldiven üzerine yerleştirilecek figürü oluşturun ve eldiven üzerine dikin.Eldiven kukla için
yıpranan eldivenler kullanılabilir. Üstleri artık materyallerle süslenerek eldiven kukla
oluşturulabilir.
Resim 27:Eldiven kukla
1.2.10. El ve Avuç İçi Kukla
Kendi eliniz veya çocuğun elini makyaj malzemeleri (ruj, göz kalemi, allık vb.)
kullanarak avuç içi kukla haline dönüştürebilirsiniz. Elinizi yumruk yapıp üstüne makyaj
malzemeleri kullanarak istediğiniz yüz şeklini çizebilirsiniz. Başına örtü, şapka takarak veya
artık malzemelerle süsler hazırlayarak kuklanızı zenginleştirebilirsiniz. Bu işlemleri avuç
içine uygulayarak da avuç içi kuklasını oluşturabilirsiniz.
Resim 28: El, yumruk yapılarak hazırlanmış kukla örnekleri
1.2.11. Yürüyen Parmak Kukla
Kartondan veya mukavvadan kalıbınızı oluşturunuz. İşaret ve orta parmağın içinden
geçmesi ve kuklanın hareket etmesini sağlamak için parmak geçecek şekilde delikler açınız.
İşaret ve orta parmağınızı deliklerden geçirerek kuklayı yürütebilir ve hareket ettirebilirsiniz.
Resim 29: Yürüyen parmak kukla
1.2.12. Eklemleri Hareket Eden Kukla
Hazırlayacağınız figürü belirledikten sonra kuklanızı tahtadan, mukavvadan veya
kartondan mı yapacağınıza karar veriniz. Figürün hareket etmesini istediğiniz bölümlerini
(kollar, bacaklar gibi) belirleyiniz. Bu bölümlerin boyutlarını 2-3 cm daha uzun düşünerek
çiziniz. Tahtadan hazırlayacaksanız tahtaya çizdiğiniz parçaları kıl testere ile kesiniz ve
zımparalayınız.
Resim 30:Eklemleri hareket eden kukla örneği
En az bir kat astar boyası sürerek boyama işlemine başlayınız. Hareketli parçaları
gövdenin en az 2,3 cm kadar içe doğru yerleştiriniz. Gövdenin altına yerleştirdiğiniz ve
hareket etmesini istediğiniz parçaların her birine; bir gövdeye tutturma bir de ip bağlanarak
hareketi sağlayacak iki delik açınız. Deldiğiniz parçaları birbiriyle tutturunuz. Baş kısmına
da ipi geçirip bağladıktan sonra kuklanızı oynatabilirsiniz.

2. KUKLA HAZIRLAMA
Okul öncesi eğitim kurumlarında bir eğitim aracı olarak kullanılan kuklaların bir kısmı
basit olup çocuklar tarafından öğretmenin rehberliği ile yapılabileceği gibi bir kısmı da
karmaşık olup büyük bir uğraşıyı gerektirdiğinden öğretmenler tarafından yapılmaktadır.
2.1. Kukla Yapımında Dikkat Edilecek Noktalar
Kukla yapımında dikkat edilecek bazı noktalar aşağıda verilmiştir:
 Çocukların yaşları, gereksinimleri ve ilgileri dikkate alınarak kukla karakteri ve
çeşidi belirlenmelidir.
 Karakteri en iyi yansıtabilecek kukla çeşidine karar verilmelidir. Büyük bir
alanda oynatılması düşünülen kuklaların büyük hazırlanması, daha küçük
alanlar için ise uygun boyutlarda kuklaların seçilmesi gerekebilir.
 Karakterin özelliğine ve çeşidine göre uygun malzemeler seçilmelidir.
 Kuklada kullanılan malzemelerin birbiriyle uyumu, kuklanın görünüş özellikleri
bakımından estetik olması çocukların ilgisini etkileyecektir.
 Kuklalar çocukların güvenliğini tehlikeye sokacak unsurlar taşımamalıdır.
Parçalarının birbirine çok iyi tutturulmuş olması ve çocukların yutabileceği
parçaların olmaması gereklidir. Kuklada batıcı, delici materyallerin
kullanılmaması ya da çok iyi sabitlenerek tehlikesinin ortadan kaldırılması şarttır.
 Kuklanın çeşidinin belirlenmesinde kuklayı kullanacak kişinin yeteneği de çok
önemlidir. İpli kukla, gölge kukla gibi kuklaları kullanmak oldukça deneyim gerektirir.
 Kuklanın dayanıklı olması uzun süre kullanılmasını sağlayacaktır. Seçilen
malzemenin ve yapım tekniklerinin dayanıklılığı sağlayacak nitelikte olmasına dikkat edilmelidir.
 Kukla yapımında artık malzemelerin mümkün olduğunca kullanılarak ekonomik
bir şekilde kukla hazırlamaya özen gösterilmelidir.
2.2. Kuklada Bulunması Gereken Temel Özellikler
Okul öncesi çocukları için hazırlanacak olan kuklalar da kukla yapım tekniği çok
önemli değildir. Bu dönem çocuklarının hayal dünyaları o kadar geniştir ki
konuşturabileceğiniz veya hareket verebileceğiniz her şeyden bir kukla hazırlanabilir.
Hangi teknikle çalışırsanız çalışın yüz cildinin gergin, çene, burun ve göz bölgelerinin
belirgin, alın çıkıntısının orantılı bir biçimde olmasına özen gösterilmelidir.
Kuklanın baş kısmı, kıyafetlerinden daha dikkat çekici şekilde hazırlanmalıdır.
Resim 31:Büyük gözler, kulaklar ve burun kuklayı çekici hale getiren unsurlardır
Kukla başı boyamak önemlidir. Sevimli ve canlandırılmak istenen karaktere uygun bir
ifade verilmelidir.
Özellikle gözler, kuklaya yaşam unsuru veren özelliklerdendir. İri parlak gözler,
büyük burun ve kulaklar, kırmızı yanak ve dudaklar kuklayı sevimli ve ilgi çekici hale
getirmektedir.
Kuklanın ağız kısmının hareketli olması kuklayı daha ilgi çekici hale getirmektedir.
Karakterin yüz ifadelerini daha etkili bir şekilde verebilmek için ağız kısmının elastik olması
özellikle ağzı hareket edebilen kuklalar için önemli bir özelliktir.
2.3. Kukla Yapımında İzlenecek Aşamalar
Öğretmenin yapacağı veya çocuklara yaptıracağı kuklanın yapımında öncelikle
yapılacak kuklanın planlanması, kullanılacak araç-gerecin ve malzemenin hazırlanması
gerekmektedir. Bu hazırlıklar tamamlandıktan sonra kuklanın yapım aşamasına geçilebilir.
2.3.1. Kuklanın Planlanması
Kuklanın planlanmasında izlenecek aşamaları aşağıda belirtildiği gibi sıralayabiliriz:
 Kukla çeşidini belirleme
 Kukla karakterini belirleme
 Malzeme seçimi
 Kukla kalıbını hazırlama
2.3.1.1. Kukla Çeşidini Belirleme
Kukla yapmaya karar verdiğiniz zaman yapılacak ilk iş ne tür bir kukla yapacağınızı
tespit etmektir. Karakteri en iyi yansıtacak ve kullanımı kolay olabilecek kukla çeşidi
belirlenir. Yapacağınız bu kukla ip kuklası, el kuklası, çomak kukla vb. olabilir.
Resim 32: İpli kukla kullanımı sınırlı kukla oynatma becerisine sahip biri için oldukça zordu
Kukla çeşidinin belirlenmesinde dikkat edilecek başka bir ölçüt de kuklayı
kullanacak kişi ya da kişilerin kukla kullanımı ile ilgili yeterliliğinin olmasıdır. Sınırlı kukla
oynatma becerilerine sahip birinin çok eklemli bir ipli kukla kullanması güç olabilir.
2.3.1.2. Kukla Karakterini Belirleme
Kukla yapımında en önemli hususlardan biri de hangi karakterin yapılacağına karar
vermektir. Bu karakterler; kadın, erkek, çocuk, yaşlı, genç vb. olabileceği gibi çeşitli hayvan
karakterleri ve masal kahramanları da olabilir. Karakter belirlendikten sonra, bu karakterin
sahip olduğu özellikler ayrıntılı olarak tanımlanmalı, kuklayı yaparken bu özellikler göz
önüne alınmalıdır.
Resim 33: Kuklanın planlanmasında karakteri belirlemek önemli rol oynar
Karakteri belirlemede ikinci husus gösteri için tek bir kuklanın yeterli olup
olmayacağına karar vermektir. Bazen birbirini tamamlayan birkaç karakteri bir arada
kullanmak gerekebilir.
2.3.1.3. Malzeme Seçimi
Kuklanın karakteri belirlendikten sonra kuklayı hangi malzemelerden yapmak
istediğimizi tespit etmemiz gerekmektedir. Tahtadan, kumaştan, mukavvadan, deriden vb.
malzemelerden kukla malzemesi seçilebilir. Seçilen karakter ve kukla çeşidinin en iyi
gerçekleşebileceği malzemelerin belirlenmesi çok önemlidir. Örneğin eldiven kukla ya da
ağzı hareket edebilen kukla için esnek bir kumaşın, el kuklası için ise daha tok bir kumaşın
tercih edilmesi gerekir.
Karakterin özelliğine göre renk seçimi de önemlidir. İyi bir kukla ancak doğru
malzemelerle yapılabilir.
2.3.1.4. Kukla Kalıbını Hazırlama
Bazı kukla çeşitlerinde kalıp çıkarmak gerekebilir. Çeşitli dergilerde ve kitaplarda
verilen hazır kalıpları kullanabileceğiniz gibi, bazı uyarlamalar yaparak da
gereksinimlerinize uygun hale getirebilirsiniz.
Baş ve vücudu oluşturmak için büyüterek kullanabileceğiniz örnek bir model
aşağıdaki resimde gösterilmektedir. Diğer kukla çeşitlerinde de vücut için elbise hazırlarken
bu örnekten yararlanabilirsiniz.
Resim 34: Kukla baş ve vücut kalıbı
Uygun kalıbınız yoksa dolgu oyuncak ve kuklaların üzerinden de kalıp çıkararak
kukla yapabilirsiniz.
2.3.2. Kukla Yapımında Kullanılacak Araç, Gereç ve Malzemeyi Hazırlama
Uzun bir uğraş ve emeği gerektiren kuklaları yaparken sağlamlığın ön planda
olmasına dikkat edilmelidir. Bu yüzden kukla yapımında kolay yırtılabilen, kolay
bozulabilen malzemeler tercih edilmemelidir.
Kuklalar hem öğretmen hem de çocuklar tarafından kullanılacağı için kukla yapımında
kullanılan malzemelerin hafif olmasına özen gösterilmeli, çocuğun oynatmakta zorlandığı
kuklalar çocuğa verilmemelidir.
Resim 35: Çocuklarla yapacağımız kuklalar sırasında kullanılan malzemeler çocuğa zarar
vermeyecek türde hazırlanmalıdır
Çocuklara yaptıracağımız kukla çalışmalarında kullanılacak araçların çocuğa zarar
vermeyecek türde olmasına dikkat edilmelidir. Sivri uçlu makas ve maket bıçakları çocuklar
tarafından kullanılmamalıdır.
Kukla yapımında kullanılan temel malzemeler aşağıda belirtilmektedir. Kukla
yapımında kukla çeşidine ve karaktere göre pek çok farklı malzeme kullanılabilir.
 Kâğıt hamuru, seramik hamuru ve kil
 Kâğıt çeşitleri: El işi kâğıdı, resim kâğıdı, karton, mukavva, şeffaf kâğıtlar,
alüminyum folyo vb.
 Kumaş: Peluş, kadife, pazen, keçe v.b. her çeşit kumaş kullanılabilir
 İp: Her kalınlıkta doğal veya sentetik ip çeşidi
 Tahta, plastik kutular, deri, süet, vinleks (yapay deri)
 Boyalar (Sulu boya, guaj boya, pastel boya, simli boyalar vb.)
 Boya fırçaları
 Makas, iğne, iplik, tığ, şiş
 Çeşitli kalınlıkta bantlar
 Plastik pullar, düğmeler, boncuklar
 Renkli tüyler, hayvan tüyleri
 Artık kumaşlar, doğadan toplanan artık malzemeler (kozalaklar, yapraklar, ağaç
kabukları, kurumuş çiçekler)
 Elyaf, pamuk
 Kukla yapacak kişi kendi yaratıcılığına ve malzeme olanaklarına göre uygun
seçimi yapabilmelidir.
2.3.3. Kuklayı Yapma
Kuklanın çeşidini, karakterini, kullanılacak malzemeyi ve karakterinize uygun
kalıbınızı hazırladıktan sonra kuklayı yapmaya başlayabilirsiniz. Aşamalı olarak
tamamladığınız kuklalarınızı şekillendirip boyayabilirsiniz. Kukla, estetik özelliklere uygun
olmalı ve karaktere sadık kalınarak hazırlanmalıdır.
Kukla yapımında son aşama kukla karakterine uygun giysilerin seçilmesi ve dikimidir.
Örerek, dikerek veya çeşitli kâğıtlardan, kartondan da kesip yapıştırarak kıyafet
hazırlanabilir.
2.3.3.1. Kukla Tasarımı ve Yapımı
Aşağıda bazı kukla çeşitlerinin yapım aşamaları verilmiştir.
 El Kuklası
Kullanılacak araç, gereç: 1 litre plastik kola şişesi, 1 adet erkek çorabı, formika
tutkalı, örgü yünü (karakterinize uygun renkte), 1 adet tuvalet kağıdı, un, ten rengi plastik
badana boyası, siyah guaj boya.
Pet şişeden başın hazırlanması: Kiloluk kola şişesini ortadan kesip, kesilen kenar
kısımlarını makasla çıtlatınız. Kesilen parçaları iç içe geçirerek istenilen büyüklükte kafa
elde ediniz sonra etrafını bantlayınız. Böylece kuklanın kafasını hazırlamış oluyorsunuz. Bu
kafaya erkek çorabı geçirip boyun kısmından iple bağlayınız.
Resim 36: Kullanın başı için pet şişe kullanarak baş hazırlama
Başa şekil verme: 1 adet tuvalet kağıdını 1-2 gün suda beklettikten sonra iyice
suyunu sıkıp formika tutkalı ilavesi ile kağıt hamuru hazırlayınız. Yüz şekli verilecek olan
bölüme formika tutkalı sürünüz ve kâğıt hamuru ile yanak, burun, çene kısımlarını
şekillendiriniz. Hazırladığınız baş kısmını kurumaya bırakınız.
Resim 37: Pet şişe kullanarak baş hazırlamada başı şekillendirme
Yüzün boyanması: Badana boyasını ile baş kısmı boyayınız. İsterseniz guaj boya
yardımıyla rengi açıp, koyulaştırabilirsiniz. Boyama işlemi bittikten sonra yüzün dudak, kaş
ve göz kısımlarını da boyayınız. İsterseniz bu kısımları da değişik renklerde guaj boya ile
boyayabilirsiniz.
Saçların hazırlanması: Palyaço karakteri için istediğiniz renkte örgü yünü
kullanabilirsiniz. Örgü yününü başın büyüklüğüne göre istediğiniz uzunlukta kesiniz.
Kesilen yün parçalarını bir kumaş parçasına teyelleyip makine çekiniz. Sonra baş kısmına
tutkal sürüp makine çektiğiniz kumaş parçasını yapıştırınız.
Resim 38: Kuklanın saçlarını oluşturma
Kıyafetin hazırlanması: Kuklanın kıyafetini çocuk beden kalıplarından
hazırlayabileceğiniz gibi evdeki çocuk elbiselerinden yararlanarak bazı aksesuarlarla da
süsleyerek palyaço kıyafetine dönüştürebilirsiniz.
Resim 39: El kuklası
 Parmak Kukla
Kullanılacak araç gereç: Artık kumaşlar, deri parçaları, renkli yün iplikler, mutfakta
kullanılan renkli kurulama bezleri, iğne, iplik, tutkal, makas.
Kalıbı hazırlama: Hazırlayacağınız figüre karar vererek artık materyalinizi seçin.
Aşağıda örnek kalıpları verilen kuklaları ya da kendi hazırlamış olduğunuz farklı
karakterdeki parmak kukla örneklerini parşomen kâğıdına geçirin ve kumaşın üstüne
iğneleyin, dikiş payı bırakarak iki parça kesin.
Resim 40: Parmak kuklası örnekleri
Kuklayı dikme ve süsleme: Kestiğiniz parçaları alt bölümü parmak gireceği için açık
bırakarak tersinden dikin ve çevirin. Yüz kısmını figüre uygun renkli iplikler, deri parçaları,
düğmeler ile oluşturun. Örneğin kaplan figüründe kulak parçalarını kumaşın arasına
iğneleyip tersinden dikin ve kumaşı öyle çevirin. Süslemede deri parçaları ve renkli kumaşlar
ile aplike yapılarak da farklı görünümler sağlanabilir.
 Örülerek Hazırlanmış Parmak Kukla
Kullanılacak araç gereç: 1 çile yün, kalın tığ, süsleme için düğme, değişik renkte
pullar ve ipler.
Kuklanın hazırlanış basamakları
 10 tane zincir çekin. Başladığınız yere tekrar batın ve yuvarlak oluşturun.
 Tığın başını bir kere dolayıp üç kere de çekin ve yuvarlağın içini doldurun.
Resim 41:Tığ ile örülerek kukla hazırlamada ilk adımlar
 Bu dolgu işlemini parmak boyu uzunluğu kadar tekrar edin.
 Parmak boyuna gelindiği zaman sadece bir defaya mahsus her sıkı iğne kısmına
üç kere dolgu işlemini uygulayarak artırın. Sonra ikinci sırada her sıkı iğne
kısmını bir kez doldurun. Bu şekilde etek kısmını oluşturun.
 Etek uçlarına kirpik yaparak kuklanın örgüsünü tamamlayın.
Resim 42: Parmak kukla
 Süslemede pul ya da düğme kullanarak göz, ağız ve burun oluşturun. Değişik
renkte iplerle baş kısmına ipi sabitleyerek ve değişik uzunluklarda saçı
oluşturun.
 Çomak Kukla
Kullanılacak araç gereç: Çeşitli resimler (insan, hayvan, taşıtlar vb.), artık karton
parçaları, kuru boya, keçeli kalemler, resim kâğıdı, makas, yapıştırıcı, çomak için pipet,
balon çıtası (tahta veya plastik).
Kuklanın hazırlanış basamakları
 Çomak kukla için hazır boyanmış fotoğraflar ve resimleri kullanabileceğiniz
gibi bazı figürleri boyama kitaplarından yardım alarak çizebilirsiniz.
 Öncelikle figürünüzü seçin ve kitaptan figürünüzü alıyorsanız parşomen kâğıdı
kullanarak resminizi çizin. Aşağıda örnek bir kelebek figürünü çomak kukla
hazırlamada kullanabilirsiniz.
Resim 43: Uç kısmına bir çubuk geçirerek kullanabileceğiniz bir çomak kukla modeli
 Parşömendeki resminizi resim kâğıdına geçirin. Kuru boya kalemleri, keçeli
kalemler kullanarak renklendirin. Figürünüzün daha hoş görünmesi için
boyadığınız rengin bir ton koyu rengi ile kontör çekin.
 Boyama dışında figürünüzü kumaş parçaları, pullar, boncuklar, simler, yün
parçaları vb. malzemelerle de süsleyebilirsiniz.
 Hazırlanan figürü etrafından kesin eğer ince bir kâğıt kullandıysanız figürünüzü
kartona yapıştırarak kalınlaştırın.
 Figürün arkasına yapıştırıcı veya şeffaf bant ile tahta bir çıtayı (pipet, bayrak,
balon çıtası vb.) yapıştırın. Altında tutmak için en az 20 cm’lik bir çıta çıkıntısı
bırakın.
Resim 44: Çocukların yapabileceği basit şekilde hazırlanan çomak kuklalar
 Tahta Kaşık Kukla
Kullanılacak araç gereç: Boyasız ve cilasız tahta yemek kaşığı, artık kumaşlar,
pullar, boncuklar, deri parçaları, guaj boya, keçeli kalem.
Kuklanın hazırlanış basamakları
 Hazırlayacağınız figüre karar verin.
 Tahta kaşığın arka yüzünü kullanın ve yüz kısmını guaj ya da keçeli kalem ile
çizerek oluşturun. İsterseniz düğmelerle de göz kısmını oluşturabilirsiniz.
 Saçlar için iplikleri kırparak kıvırcık saç yapabileceğiniz gibi ipi uzun keserek
de kaşığa yapıştırabilirsiniz.
 Kıyafetleri hazırlamada figürünüzün özelliğine göre giysiler hazırlayarak
değişik artık materyallerle süsleme yapabilirsiniz.
Resim 45: Tahta kaşık kukla örnekleri
 Yüzük Kukla
Kullanılacak araç gereç: Karton, yapıştırıcı, keçeli kalemler, pullar, boncuklar vb.
artık malzemeler.
Kuklanın hazırlanış basamakları
 Yüzük kuklası için seçtiğiniz figürü kartona çizin ve etrafından kesin.
 Üstünü renkli kalemlerle boyayın ve artık malzemelerle süsleyin. Aşağıda
verilen balık figürünü simler veya pullarla da süsleyebilirsiniz.
 Figürün arkasına kartondan hazırlayacağınız yüzüğü yapıştırın.
Resim 46:Yüzük kukla
 Yüzük kuklasını farklı özelliklerde kumaş veya deriden de hazırlayabilirsiniz.
Kumaştan hazırlayacağınız yüzük kuklasının halkasını da dikerek
tutturabilirsiniz.
 Gölge Kukla
Kullanılacak araç gereç: Asetat kâğıdı, asetat kalemi, ince çıtalar, yapıştırıcı.
Resim 47: Karagöz
Kuklanın hazırlanış basamakları
 Önce figürünüzü belirleyin. Örnek için verilen Hacivat ve Karagöz figürlerini
de isterseniz büyüterek kullanabilirsiniz. Seçtiğiniz figürün baş, kollar, bacaklar
ve gövdesinin ayrı ayrı çalışarak birbirine monte edilebilecek bir figür olmasına
dikkat ediniz.
 Belirlediğiniz figürü asetata asetat kalemi kullanarak çizin. Asetat kalemleriyle
renklendirin ve kuruyunca kenarlarından kesin.
 Eklem noktalarından kolları, bacakları ve başı gövdeye misina veya naylon
makara ipi ile çok sıkı olmayacak şekilde tutturun.
 İnce çubukları arka tarafından eklem yerlerini hareket ettirebilecek noktalara
silikon ile tutturun ve kurumaya bırakın.
 Kukla sahnesinin önünü aydınger kâğıdıyla kaplayın. Arkadan ışık vererek
(fener veya mum) kuklanızın çıtalarını hareket ettirip eklem hareketleri
sağlayarak oynatın.
Resim 48: Hacivat
 Yürüyen Parmak Kukla
Kullanılacak araç-gereç: Karton veya mukavva, örnek figürler, boya kalemleri,
keçeli kalemler, makas, maket bıçağı.
Kuklanın hazırlanış basamakları
 Seçtiğiniz figürü karton veya mukavvaya çiziniz.
 Parmaklar için etekteki işaretlenen yerlerden delikleri zedelemeden kesiniz.
Resim 49: Yürüyen parmak kukla
 Figürünüzü boya kalemleri ile boyayınız.
 Saçlarını isterseniz yünden yapabilirsiniz, elbisesini figüre göre kesip
yapıştırabilirsiniz.
 Orta ve işaret parmağını, parmak kuklasının eteklerinden geçirerek kuklayı
yürütebilir, zıplatabilirsiniz.
 Kumaştan Hazırlanan Ağzı Hareket Edebilen El Kuklası
Kullanılacak araç gereç: Çeşitli özellikte kumaş, deri, süet parçaları, renkli yünler,
makas.
Kuklanın hazırlanış basamakları
 Öncelikle hazırlayacağınız kukla figürüne karar verin.
 Aşağıda verilen kalıbı kumaşa uygulayın. Kalıbı büyüterek kullanın.
Resim 51: Kumaştan hazırlanan ağzı hareket edebilen kukla kalıbı parçaları
 Ağız kısmına kalıba uygun keseceğiniz karton parçaları yerleştiriniz. Bu şekilde
ağız kısmını oynatmak daha kolay olacak ve iyi bir hareketlilik sağlayacaktır.
 Kalıbı kumaşa uygulayıp diktikten sonra farklı aksesuarlarla süsleyebilirsiniz.
 Kâğıt Bardak Kuklası
Kullanılacak araç gereç: Kâğıt bardak, artık yün ya da orlon parçaları, renkli kâğıt,
zamk, makas, pipet
Kuklanın hazırlanış basamakları
 Ağız, burun, göz yapmak için renkli kâğıttan değişik şekiller (yıldız, kare, daire)
kesin. Bunun için küçük renkli stikerlar da kullanabilirsiniz.
 Kâğıt bardakları içilen yerlerinden (açık yerlerinden) birbirine yapıştırın.
 Renkli kâğıt, pipo temizleyicisi ya da yün artıklarıyla saçları ve kolları yapın.
Resim 52: Bardak kuklalar
 Kesekâğıdı (Tavşan) Kuklası
Kullanılacak araç-gereç: Kese kâğıdı, renkli kâğıt, gazlı kalemler ya da pastel boya,
yün iplik, makas, zamk.
Kuklanın hazırlanış basamakları
 Kese kâğıdının kapalı kısmı yukarda kalacak ve elinizi alttan sokacak şekilde
çevirin.
 Elinizi kese kâğıdına soktuğunuzda kesekâğıdının taban kısmını parmaklarınızla
oynatarak tavşanı konuşturabileceksiniz.
 Renkli kâğıtları keserek ağız, burun, göz, diş ve kulakları yapın. Gazlı
kalemlerle (pastel) çizip boyayarak da yapabilirsiniz.
 Bıyıklar için yün artıklarını kullanın.
Resim 53: Kese kâğıdı kuklada tavşan modeli
 İpli Kukla
Kullanılacak araç gereç: Tahta, küçük vidalar, karton, kumaş parçaları, ip,
yapıştırıcı, kontrol çubuğu 2 adet, 1 adet çivi, boya kalemleri.
Kuklanın hazırlanış basamakları
 Baş için 7x7 cm ebatında ve 2.5 cm genişliğinde tahtadan bir adet kesiniz.
Resim 54:İpli kuklada baş için oluşturulan bölüm
 Gövde kısmını oluşturmak için 14x14 cm ebadında ve 2.5 cm genişliğindeki
tahtadan bir adet kesiniz.
Resim 55: İpli kuklanın gövde kısmı
 Kollar için 7 cm boyunda 2.5 cm eninde 4 adet tahta çubuk kesiniz.
 Bacakları oluşturmak için 10 cm boyunda, 3 cm eninde, 2.5 cm genişliğinde 4
adet çubuk kesiniz.
 Ebatları verilen tahtanın tümü kesildikten sonra kolları, bacakları, başı vücuda
monte etmek için birleştirme yerlerine (eklem) vidaları sabitleyiniz ve vücuda
monte ediniz. Yüzünü boyayabilirsiniz.
Resim 56: İpli kuklanın monte edilmiş şekli
 Artık kumaş parçaları, deri parçaları vb. kullanarak bu malzemeleri kollara
bacaklara ve vücuda göre kesip yapıştırabileceğiniz gibi elbise dikerek de
giydirebilirsiniz. Eller, çizmeler ve şapka için mukavva, karton, deri veya
vinyleks kullanabilirsiniz.
Resim 57: İpli kuklanın kıyafet örnekleri
 Kuklanızın kıyafetini hazırlayıp giydirdikten sonra hareket ettirebilmek için
iplerini ellerden, dizlerden, baştan ve arka ortasından bağladıktan sonra artı
şeklindeki kontrol çubuğuna bağlayıp oynatabilirsiniz.
2.3.4. Kuklayı Erken Çocukluk Eğitim Kurumlarında Uygulama
Her okul öncesi eğitim kurumunda basit de olsa bir kukla sahnesi bulunmalıdır. Kukla
sahnesi çok basit olabildiği gibi özel olarak da hazırlanabilir. Önemli olan hazırlanan
sahnenin oynatılacak kuklaları tamamlayıcı nitelikte olmasına dikkat edilmelidir.
Resim 59: Her okul öncesi eğitim kurumunda basit bir kukla sahnesi bulunmalıdır
Artık günümüzde bu konuda esnek davranılmakta belirli ölçülerde ve kurallarda oyun
ortamı düşünülmemektedir. Sınıf içerisinde bulunan ve kukla sahnesi haline getirilebilecek
her eşyadan kukla sahnesi olarak yararlanılabilir (masa, sandalye, koltuk, kapı, beyaz eşya
kutuları vb.). Kukla oynatan kişinin görünüp görünmemesi de o kadar önemli değildir, daha
çok kişisel tercihe bağlıdır.
Resim 60:Çocuklara kuklaları incelemeleri ve oynatmaları için uygun ortam hazırlanmalıdır
Kuklalar kuklacının elinde hayat bulan karakterlerdir. Kukla oynatırken kukla ile
bütünleşmek önemlidir. Kendisindeki enerjiyi canlandırdığı karaktere taşıyarak onun gibi
düşünme, hareket etme, ses ve konuşma becerisi ile kukla oynatılır.
Kukla oynatırken birden fazla düşünce ve davranış aynı anda yansıtılmamalıdır.
Karakterin düşünceleri, hareket, ses ve konuşmalarla koordinasyon kurularak belirgin bir
şekilde ifade edilmelidir.
Okul öncesi eğitim kurumlarında kuklaları oynatmadan önce ayna karşısında kuklaları
hareket ettirmek, seslendirmek, onlarla konuşmak ön hazırlık olarak önemlidir.
Kukla oynatırken kuklanın bakış yönünü iyi ayarlamak gerekir. Karşılıklı
konuşmalarda kuklanın yüzü konuştuğu karaktere yönelmeli, izleyici ile konuşuyorsa yüzü
izleyiciye dönük olmalıdır.
Sınıf karartılarak anlatım yapılacaksa (gölge kuklası) çocuklar bu durumdan haberdar
edilmelidir.
Kukla oyunu başlangıcında ve bitişinde ritm aletleri kullanmak, oyuna uygun şarkılar
söylemek veya herhangi bir müzik aletinden yararlanmak oyunu daha zevkli ve ilginç hale
getirebilir.
2.3.5. Hazırlanan Kuklayı Değerlendirme
Okul öncesi eğitim kurumlarında çocukların yaratıcılığa yönelmesi ve kendilerini
ifade becerileri kazanmalarında kuklalar önemli bir yer tutmaktadır.
Öğretmen okul öncesi eğitim kurumlarında dayanıklı kuklalar hazırlayarak iyi bir
arşiv oluşturabilir. Bu arşiv kukla köşesinde sergilenerek değerlendirilebilir. Bu şekilde
kuklalar yıllarca kullanılabilir. Çocuklarla birlikte hazırlanan kuklalarda bu köşeye konabilir.
Çocuklar kendilerinin yaptıkları kuklalarla oynamaktan büyük keyif alacaklardır. Yıpranan,
parçaları kopan kuklaların onarımını öğretmen kendisi yapabileceği gibi çocuklarla birlikte
de yapabilir. Kuklalar köşeye çocukların rahatça alıp kullanabilecekleri şekilde
yerleştirilmelidir.
Okul öncesi eğitimde kullanılmak üzere hazırlanan kuklalar günlük program içinde
yer alan serbest zaman etkinlikleri, ana dili çalışmaları, uykuya geçişte ve uyku sonrası
belirli süreler içinde oynatılabilmelidir.
Çeşitli kukla karakterlerini kullanarak bir öykü çocuklar tarafından canlandırılabilir.
Bu öykü çocuklara okunabilir, anlatılabilir, kasetten dinletilebilir, videodan,-CD’den
izletilebilir. Öyküde geçen konuşmaların ezberletilip kuklalarla canlandırılması, sunulması
okulöncesi eğitimde asla düşünülmemelidir. Önceden seçilmiş bir öykü varsa; öykünün kısa,
çocuklar tarafından kolay anlaşılır, karşılıklı konuşmaların kısa veya kendi sözcükleriyle
ifade edebilecekleri, kendi düşüncelerini katabilecekleri özelliklerde olmasına dikkat
edilmelidir.
Hazırlanan kuklalarla kullanılabilecek bir öykü örneği:
Çomak Kukla
-Anne kaz
-Yavru kazlar
Pamuk gibi beyaz bir anne kaz yavrularını gezmeye götürür. Yolda buldukları solucan
ve böcekleri yiye yiye giderken, önlerine kocaman bir soba borusu çıkar. Anne kaz:
“Tıs.s…s..Yavrularım dikkatli olun!” derken yavrular borunun içine dalarlar.
Küçük yavrular borunun içinden çıktıkları zaman anne kaz ne görse beğenirsiniz?
Bütün yavrular soba borusunun kurumundan simsiyah olmuşlar. Anne Kaz: “Bu kirli, çirkin
yavrular benim olamaz, hayır, hayır! Benim yavrularım herhalde kayboldu!” diye ağlar.
“Haydi, bir sağa, bir sola doğru koşup onları arayalım” der. Koşuşurlar, ararlar. O sırada
dereyi gören yavrular suya atlarlar.
Anne kaz: “A..….İşte bunlar benim yavrularım, kirden ben onları tanıyamadım,
yıkanınca ne temiz, ne güzel oldular! Haydi biraz yüzelim, sonra çimenlerin üzerine
dönelim, güneşlenelim.” Der.
Etkinlik 3:
Aşağıda verilen öyküyü hayal gücünüzü ve yaratıcılığınızı kullanarak tamamlayın.
Karakterlere uygun, kukla çeşitlerinden birini kullanarak kuklanızı hazırlayın. Sınıfta,
arkadaşlarınıza tamamladığınız öyküyü kuklalar kullanarak canlandırın. Öykünün adını da
siz oluşturun.
-Anne Karaca
-Yavru Karaca
(Anne Karaca yemek pişirmiş, çamaşırları yıkamıştı. Şimdi de evlerini süpürüyor, bir
taraftan da yavrusunun okuldan dönüşünü bekliyordu.Ona çok sevdiği böğürtlen pastası
hazırlamıştı).
(Yavru Karaca çok yaramazdı. Bazı günler okul dönüşü, ormanda diğer hayvanlarla
oynamaya dalar, eve geç gelirdi.)
Benekli bugün de geç kalmıştı. Hava kararmak üzereydi. Anne Karaca endişeli “Yine
geç kaldı, ormanın küçük bir karaca için ne kadar tehlikeli olabileceğini düşünemiyor.” dedi.
Sonra yakınlarında yaşayan arkadaşlarına gitti. Onun yavrusu eve döneli çok olmuştu, hatta
yemeğini yemiş, dersine çalışıyordu.
Anne Karaca, o zaman daha çok merak etti. “Acaba yavrumun başına bir şey mi
geldi?” diye düşündü ve ormana doğru koşmaya başladı……………………

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :