Osmanlıların Kültür ve Medeniyetleri 1

Osmanlıların Kültür ve Medeniyetleri

 OSMANLI KÜLTÜR VE MEDENİYETİ                 MERKEZ TEŞKİLATI PADİŞAH  A)-PADİŞAHLARIN BAŞA GEÇMESİ(VERASET SİSTEMİ):    Osmanlı Devletinde kimin padişah olacağı konusunda kesin bir kural yoktu. Osmanlı ailesinin bütünerkekleri taht üzerinde hak sahibi idiler. Onun için padişah ölünce oğullarının hangisinin tahtageçeceği konusunda devlet yönetimindeki etkili grupların(ümera,ulema vb.) tercihleri önemli roloynuyordu.Eski Türk Devlet geleneğinden kaynaklanan bu sistem(Kut anlayışı)taht kavgalarına nedenoluyordu.Veraset Sistemindeki Değişmeler: * Fatih Sultan Mehmet bu sakıncayı ortadan kaldırmak için tahta geçme yöntemini belirleyen bir   kanunname düzenledi.   Bu kanunla Fatih"in amacı:   1 -Taht kavgasına son vererek,ülkenin birlik ve bütünlüğünü sağlamak,   2- En GÜÇLÜ olanın padişah olmasını sağlamaktı. * I.AHMET zamanında yapılan değişiklikle EN YAŞLI ve AKILLI olanın (EKBER VE ERŞED) padişah olması   esası benimsendi.   AÇIKLAMA: Ekberiyet sistemi Şehzadeler arasındaki rekabet duygusunu ortadan kaldırması bakımından             OLUMSUZ,taht kavgalarına son vermesi bakımından da OLUMLU sonuçlar doğurmuştur.  B)-PADİŞAHLARIN YETİŞMESİ:    16. yüzyılın sonlarına kadar şehzadeler 14-15 yaşlarına gelince, Anadoludaki sancaklara    SANCAKBEYİ olarak gönderilirlerdi. Burada bir LALA"nın yanında devlet yönetiminde tecrübe    kazanmaları sağlanırdı.   NOT: Lala"yı Büyük Selçuklular"daki ATABEYLERE benzetebiliriz.    III. Mehmet"ten sonra şehzadelerin SANCAĞA ÇIKMA usulü kaldırıldı. (Şehzadeler sarayda KAFES    HAYATI yaşadılar.)  C)-PADİŞAHLARIN ÜNVANLARI:    Osmanlı Devletinin kuruluş yıllarında başta bulunan hükümdarlara BEY denilmiştir.Yine    hırıstiyanlara karşı savaştıklarından GAZİ de denilmiştir.(Örneğin:Osman bey,Osman Gâzi,Orhan    Bey,Orhan Gâzi gibi..) Hükümdarların aldığı diğer başlıca ünvanlar; Han, Hakan, Hünkâr, Sultan ve    genellikle Padişah"dır. NOT: Yavuz Sultan Selimin 1517 Mısır seferi sonucu HALİFELİK Osmanlı padişahlarına geçmiştir.      Böylelikle Osmanlı hükümdarları padişah olarak Devletin Başı, halife olarakta müslümanların      başı olma özelliği taşımışlardır.

                     SARAY Padişahın hem özel hayatının geçtiği, hem de devletin yönetildiği yerdi. Saray ENDERUN ve BİRUNolmak üzere iki bölümden oluşuyordu.Bu iki bölüm BAB"ÜS-SAADE(Orta kapı) denilen kapıyla birbirinebağlanmıştı.  1)- ENDERUN :Padişahın özel hayatının geçtiği sarayın iç bölümüdür. Burada padişahın  hizmetine      bakan güvenilir kimselerin bulunduğu  hizmet ve eğitim odaları ve harem bulunuyordu.Enderundaki      odalar şunlardır:    a)-HASODA:Padişahın günlük himetine bakarlardı.    b)-HAZİNE ODASI:Padişahın özel hazinesine bakarlardı.    c)-KİLER ODASI:Yemek ve sofra hizmetlerini yaparlardı.    d)-SEFERLİ ODASI:Berber,terzi,müzisyen gibi görevliler bulunurdu.      Devşirme usulüyle  toplanan oğlanlar, Acemi oğlanlar ocağına götürülmeden önce, içlerindenseçilenler Topkapı sarayına alınarak, sıkı bir disiplin altında yetiştirilirlerdi.  Bunlara dinibilgiler, Arapça, Farsça gibi dersler ve pratik el sanatları öğretilirdi.Bunlara İÇOĞLANI denilirdi.Amaç saraya alınan bu içoğlanlarını gerçek bir dindar, devlet adamı, asker ve seçkin nitelikli birkişi olarak yetiştirmekti. Hasoda,kiler odası,hazine ya da seferli odalarında hem hizmet ederler,hemde eğitim ve öğretimlerini sürdürürlerdi. Daha sonra ÇIKMA denilen bir atama usulüyle Birun dagörevlendirilir,bu odaların başındaki ağalar da sancak beyliği gibi önemli görevlere tayinedilirlerdi.HAREM: Sarayda kadınların yaşadığı bölüme denirdi.Saraya alınan kızlar tıpkı iç oğlanları gibi sıkıbir eğitim görürlerdi. Eğer padişah tarafından sarayda tutulmazlarsa Çıkma ile saray dışındagörevlendirilen Kapıkullarıyla evlendirilirlerdi.  2)- BİRUN: Sarayın dış bölümüne denirdi. Bîrûnda geniş bir yönetici kadro yer alırdı. Bîrûndaki      görevliler ve teşkilatları şunlardı:    a)-Yeniçeriler    b)-Altı Bölük halkı (sipahiler,silahdar,sağ ve sol garipler,sağ ve sol ulûfeciler.)    c)-Topçular ve Cebeciler    d)-Mehterler    e)-Müteferrikalar:(Enderundan çıkma içoğlanlar, beyzade çocukları,devlet ileri gelenlerinin      çocukları.)      Birunda başka görevlilerde vardı. Başlıcaları:      Padişah Hocası:Şehzadelerin eğitimiyle meşgul olur.      Hekimbaşı:Cerrahbaşı da denilen doktor.      Çavuşlar ve Çavuşbaşı:Haberleşme ve elçilik görevini yapar.      Ayrıca  Müneccimbaşı,Mimarbaşı,seyisler,okçular, rikabdarlar, Darbhane emini vb...      Üstün başarı gösterenler, saray dışındaki görevlere atanarak ödüllendirilirlerdi. NOT: Osmanlılar"da ilk saray Bursa da yapılmıştı. Başkent Edirne olunca burada daha büyük bir saray      yapılmış,İstanbul"un fethiyle Fatih Beyazıt"taki mevcut sarayda oturmuş, buranın yeterli      gelmemesi üzerine aynı yerde başka bir saray yaptırılmıştı. Eski Saray denilen bu sarayın da      yeterli olmaması üzerine Topkapı Sarayı(yeni saray) yapılmıştır.  Padişahlar 19. yüzyıla      kadar burada oturmuşlar, 19.  yüzyılda Dolmabahçe, Beylerbeyi, Çırağan ve Yıldız sarayları      yapılmıştır.                    DİVAN-I HÜMAYUN  Bugünkü Bakanlar Kurulu gibi çalışan Divan-ı Hümayun önceleri DİVANHANE"de toplanırken, Kanunizamanında yapılan KUBBEALTI denilen yerde  toplanmaya başlamıştır.  Divan teşkilatı ilk defa ORHAN BEY zamanında kurulmuştur.  Fatih Sultan Mehmet padişahların divântoplantılarına katılma geleneğine son vererek,toplantıları kafesli bir pencerenin arkasından takipetmiştir.DİĞER DİVANLAR:  Sefer Divânı:Vezir-i azam sefere çıkarken toplanan divan  Ulufe Divânı:Yeniçeri maaşları için toplanan divan  Galebe Divânı:Yabancı elçilerin kabulü sırasındatoplanır  Ayak Divânı:Olağanüstü durumlarda toplanan divan.  At divânı:Sefer sırasında at üzerinde yapılan toplantı.DİVANIN-I HÜMAYUN ÜYELERİ:                         PADİŞAH                                              VEZİR-İ AZAM(SADRAZAM)

1-Kubbealtı          2-Nişancı         3-Kazaskerler      4-Defterdarlar  Vezirleri              (Kalemiye)         (İlmiye)           (Kalemiye) (Seyfiye)                                       |                        |                                                |  |                    |    |                                         Rumeli   Anadolu      Rumeli       Anadolu                                         Kazaskeri Kazaskeri   Defterdarı  Defterdarı                                                                               (başdefterdar)    NOT: Bunlardan başka eğer vezir rütbesine sahiplerse YENİÇERİAĞASI ve KAPTAN-I DERYA da divan         üyesi olur ve görüşmelere katılırlardı.

Bunlar askeri,idari,adli,mali ve bürokrasinin en üst yetkilileriydi. Buradan da anlaşıldığı gibiDivan-ı Hümayûn devlet teşkilatının esasını oluşturan Seyfiye, İlmiye ve Kalemiye kollarının temsiledildiği bir kuruluştu. DİVANIN YAPISI:Osmanlılarda padişahın yetkilerini kullanmak yada emirlerini uygulamak için görevlendirilmiş üç temelsınıf bulunuyordu.  Bu sınıfların en üst yetkilileri divânda temsil edilirdi. Bu sınıflar şunlardı:            1-Seyfiye (Ehl-i Kılıç= Ehl-i Örf)            2-İlmiye (Ehl-i Şer)            3-Kalemiye (Ehl-i Kalem)1)- SEYFİYE (Ehli Örf):  Osmanlı Devletinde yönetim ve askerlik görevini yerine getiren zümrelere denirdi. Ehli örf,ehliseyf ve ümera gibi isimler verilen bu sınıfın divan-ı hümayundaki temsilcileri vezir-i azam  vevezirlerdi. Divan dışında beylerbeyleri, sancak beyleri,kapıkulu askerleri,tımarlı sipahiler bugrubun içindedir.   VEZİR-İ AZAM(Sadrazam):Bugünkü başbakan durumunda olan veziri azam, padişahın vekili olarak görev   yapar ve onun altın mührünü taşırdı. Divana başkanlık eder, padişah sefere katılmıyorsa ordunun   başına geçer,bu görevi sırasında SERDARI EKREM sıfatıyla padişahın bütün yetkilerini kullanırdı.   KUBBE ALTI VEZİRLERİ: Bugünkü devlet bakanları durumunda olan kubbe altı vezirlerinin sayıları 5-7   arasındaydı.2)- İLMİYE (Ehli Şer)  Medreselerde iyi eğitim görmüş, devletin adalet,eğitim ve yargı görevlerini üstlenen gruptu.Ulemada denilen bu grubun üç önemli görevi vardı:   a)-Tedris Görevi:Eğitim-Öğretim görevidir.Bu görevi müderris,muâllim gibi kişiler yürütürdü.   b)-Kaza Görevi:Yargı görevidir. Bu görev kadılar tarafından yürütülürdü. Kadılar İslam hukukuna      göre davalara bakar ve  karar verirlerdi.   c)-İfta Görevi: Fetva görevidir.Yapılanların şeriata uygun olup olmadığı konusunda fikir beyan      etme görevidir.      Fetva verme yetkisine sahip olanlara MÜFTİ denilirdi. Müftilerin en üst rütbelisi Şeyhülislam      ve kazaskerlerdi.   ŞEYHÜLİSLAM: Divana katılan fakat oy kullanmayan şeyhüislamın protokoldeki sırası veziri azamla   aynıydı.Hem ilmi kişiliği, hem de fetva verme yetkisi dolayısıyla şeyhülislama büyük saygı   gösterilirdi. Bayramlaşma sırasında padişah sadece şeyhülislamın karşısında ayağa kalkardı.   Önemli devlet işleri hatta padişahların görevden alınması için şeyhülislamın fetvası   gerekiyordu.Şeyhülislam idam cezasına çarptırılamaz, tutuklanamaz ve hapsedilemezdi. 17.  yüzyıla   kadar görevden alınması bile söz konusu değildi.  Tanzimattan sonra şeyhülislamların yönetimdeki   önemi azalmaya başladı.   KAZASKERLER (KADIASKERLER): Divanı Humayun üyesi olan kadıaskerler şer"i hükümler veren en yüksek   görevlilerdi. Fatihten itibaren  Anadolu ve Rumeli kadıaskerleri olmak üzere sayıları ikiye   çıkarıldı. Rumelideki kadılar Rumeli, Anadoludaki kadılar Anadolu kadıaskerine bağlıydılar.   KADILAR: Başlıca görevleri şunlardı:      a)-Merkezden gelen emirleri halka iletmek, halkın şikayetlerini merkeze bildirmek.      b)-Her türlü davaya(miras,ticaret,ceza) bakarak karar vermek.(Yargıçlık)      c)-Nikah sözleşmesi, şirket kurulması, Vakıf kurulması gibi sözleşmeleri yapardı.(Noterlik)      d)-Avarız denilen olağanüstü durumlardaki vergileri toplar, merkeze gönderirdi.   PADİŞAH HOCALARI: Osmanlı şehzadelerine ulemadan bir kimse hoca olarak tayin edilirdi. Şehzadeler   hükümdar olduklarında onları PADİŞAH HOCASI olarak tayin ederlerdi.   SEYYİD VE ŞERİFLER: Hz.Peygamberin torunları Hz.Hasanın soyundan gelenlere Şerif, Hz. Hüseyinin   soyundan gelenlere ise Seyyid denirdi. Seyyid ve şerifler Osmanlı toplumunda büyük saygı   görürlerdi. Devlet de bunların işleriyle meşgul olmak için NAKİB"ÜL EŞRAFLIK denilen bir   kurum kurmuştu.   Yukarıdaki görevlilerden başka ilmiye zümresi içinde müderrisleri,müneccimleri,hekimleri, tarikat   şeyhlerini, imam ve müezzinleri sayabiliriz.3)- KALEMİYE(Ehli Kalem):   Günümüzde bürokrasi diye adlandırılan bu sınıfın en üst rütbelileri NİŞANCI VE DEFTERDARLAR"dır.    NİŞANCI(TEVKİİ=TUĞRAİ): Divandan çıkarılan belgelerin üstüne padişahın nişan    olan  TUĞRA "yı çektiği için TUĞRACI"da denirdi. Nişancı kendisine bağlı REİSÜL KÜTTAB    başkanlığında çeşitli kalemler vasıtasıyla merkez bürokrasisinin her türlü işlemlerini yapardı.    Reisülküttab"a bağlı kalemler şunlardı:    a)-Beylikçi Kalemi b)-Tahvil Kalemi c)-Ruus Kalemi  d)-Amedi Kalemi    Nişancının görevleri: Nişancı tuğra çekmenin yanısıra yukarıdaki kalemler vasıtasıyla şu    görevleri yapardı:      A)- Divanda yapılan görüşmelerin kayıtlarını tutarak MÜHİMME DEFTERİNE(Divan Defteri)          kaydetmek.      B)- Ferman,berat gibi belgeleri hazırlamak.      C)- Sadrazam ve padişah arasındaki ve dış ülkelerle olan yazışmaları hazırlamak.      D)- Tapu Tahrir Defterlerini tutmak.    DEFTERDAR:    Osmanlı Devletinde bütün mali işlerden ve hazineden sorumlu en üst görevlilerdi. Osmanlılarda İç    ve Dış Hazine olmak üzere iki tür hazine vardı. İç hazinede padişahın özel serveti ve değerli    eşyaları saklanırdı. Dış hazine ise devletin maliye teşkilatını oluştururdu. İlk dönemde    defterdar sayısı bir iken, sonraları mâli işlerin artmasından dolayı sayıları ikiye    yükselmiştir.Bunlar; Rumeli defterdarı ve Anadolu Defterdarı idi. Rumeli Defterdarı    Başdefterdar idi.     Defterdara bağlı kalemler şunlardı:       a)-Ruznamçe kalemi b)-Maliye emirleri kalemi c)-Tarihçi kalemi  d)-Gelir ve gider kalemi     Defterdara bağlı üst düzey görevliler şunlardı:       a)-Başbakı kulu    b)-Veznedarbaşı c)-Sergi nazırı  d)-Sergi halifesi

 MERKEZ TEŞKİLATINDA MEYDANA GELEN DEĞİŞMELER: 1)- 18. yüzyılda değişmeler:    a)- Tahta Osmanlı ailesinin en yaşlı üyesinin geçmesi, zamanla devlet işlerinin sadrazamlara        bırakılması sonucun doğurmuştur. Sadrazamların güçlenmesi ile Divan BAB-I ALİ"de(Sadrazam        kapısı=Yüksek Kapı)toplanmaya başlamıştır    b)- 18. yüzyılda devletlerarası ilişkiler ön plana çıkınca diplomasi önem kazanmaya başlamış,        böylece kalemiye sınıfının özellikle de REİSÜL KÜTTAB"ın etkinliğ artmıştır. Reisülküttab dış        ilişkileri düzenleyen bir nitelik kazanmıştır. 2)- II.Mahmut Döneminde değişmeler:    a)- 1826"dan itibaren BAB-I ALİ sadrazamın özel ikametgahı olmaktan çıkmış, devletin hükümet        binası haline gelmiştir.    b)- II.Mahmut zamanında Divân Batı ülkelerinde olduğu gibi yeniden düzenlenmiştir. Divân-ı        Hümayûn yerine nezaretlerden (nazırlıklar=bakanlıklar) oluşan yeni bir hükümet modeli        oluşturulmuştur. Bu hükümet modeline Meclis-i Vükela, Heyeti Vükela(bakanlar kurulu) veya        Meclis-i Has denir. Böylelikle Sadrazamın yetkileri nazırlar arasında dağıtılmıştır. Bu        nazırlıklar şunlardır

         ESKİ                 YENİ   Divan-ı Hümayun   ----->   Heyeti Vükela(bakanlar kurulu   Sadrazam          ----->   Başvekil(Başbakan)   Sedaret Kethüdası ----->   Dahiliye Nazırı(İçişleri)   Reisülküttab      ----->   Hariciye Nazırı(Dışişleri)   Defterdar         ----->   Maliye Nazırı   Kazasker          ----->   Adalet Bakanlığı (Nezareti Deavi=Davalar bakanlığı)   Ayrıca Evkaf ve Ticaret Nazırlığı kuruldu.    c)- II.Mahmut zamanında yeni meclis ve komisyonlar kuruldu.Bunlar;        1-Dar-ı Şura-i Askeri:(Askeri işleri düzenlemek)        2-Dar-ı Şura-i Bab-ı Ali(İdari ve bürokratik işler        3-Meclis-i Vala-i Ahkam-ı Adliye(Adalet işleri)      Bunların dışında II.Mahmut zamanında şu ıslahatlar gerçekleştirildi:          a)-1826 da Yeniçeri ocağı kaldırıldı,Yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adıyla yeni bir             ordu kuruldu.          b)-Tımar ve zeamet kaldırıldı. Başta valiler olmak üzere devlet memurları maaşa bağlandı.          c)-Müsadere usulü kaldırıldı.(Görevden alınan yüksek dereceli memurun malına devletin             elkoyma usulü)          d)-İlköğretim mecburi kılındı.          e)-İlk resmi gazete ( TAKVİM-İ VEKAYİ) çıktı.          f)-İlk defa nüfus sayımı yapıldı.          g)-Kıyafet değişikliği yapıldı.(Memurlara fes,ceket,pantolon giyme zorunluluğu)          h)- Harp okulu, Tıp okulu gibi okullar açıldı.          ı)- Mahalle ve köylere MUHTARLIK teşkilatı kuruldu. 3)-Tanzimat Döneminde Meydana Gelen Değişiklikler:    3 Kasım 1839 da ilan edilen Tanzimat fermanıyla devlet teşkilatında yeni düzenlemelere    gidilmiştir. 1876"ya kadar süren dönemde yeni meclis ve komisyonlar kurulmuştur.    Bunlar;  a)-Meclis-i Ali Tanzimat, b)-Şura-i Devlet c)-Divan-ı Ahkam-ı Adliye"dir.     Ayrıca Tanzimat Döneminin bir başka yeniliği de SERASKERLİK makamının kurulmasıydı. Kara    kuvvetleri komutanlığı olan bu makam, Sadrazam ve şeyhülislama eşit tutuldu. 4)-Meşrutiyet Döneminde Meydana Gelen Değişiklikler:    1876"da Kanuni Esasi"nin ilan edilmesiyle Meşrûtiyet dönemi başlamıştır. Yapılan seçimlerle iki    meclis oluşturulmuştur:    a)- Meclisi Mebusan:Hırıstiyan,Yahudi ve müslüman halkın seçtiği milletvekillerinden oluşuyordu.    b)- Ayan Meclisi: Padişah tarafından tayin edilen 26 kişiden oluşuyordu.

             OSMANLI TAŞRA TEŞKİLATITIMAR VE İLTİZAM SİSTEMİ: Osmanlı Devletinde taşra teşkilatının(merkez dışı) temelini tımar (dirlik)sistemi oluşturuyordu.Devlet bazı bölgelerin vergi gelirlerini hizmet veya maaş karşılığı olarakaskerlere veya devlet görevlilerine ayırırdı. Bu gelir kaynağına DİRLİK denilirdi. Dirlikler 3"eayrılmıştı.   1-TIMAR: Tımar sistemine göre savaşta sivrilmiş,tımar beyi olma özelliği kazanmış sipahilere     verilen 3-20 bin akçe yıllık vergi geliri olan dirliklerdir.   2-ZEAMET: Savaşta üstün yetenek göstermiş olan tımar sahipleri ile devlet merkezindeki divân     çavuşlarına, müteferrika ve kâtipler ile eyalet ve sancaklardaki ileri gelen devlet     görevlilerine verilen yıllık vergi geliri 20-100 bin akçe arsındaki dirliklerdir.   3-HAS: Padişah ve ailesine, sadrazam, vezirler, beylerbeyi ve sancak beylerine verilen geliri 100     bin akçeden fazla dirliklerdir.AÇIKLAMA: Tımar sahipleri ilk 3 bin, zeamet sahipleri ise ilk 20 bin akçesini kendi geçimleri için          ayırırlardı. Buna KILIÇ HAKKI denirdi. Tımar sahipleri geri kalan gelirin her 3 bin akçesi,          zeamet ve has sahipleri ise her 5 bin akçesi için tam teçhizatlı bir atlı asker yetiştirmek          ve gerektiğinde bunlarla birlikte savaşa katılmak zorundaydı. Bu askere CEBELÜ denirdi.     Dirlik sahipleri kendisine verilen toprakları köylüye 50-150 dönümlük topraklar halinde dağıtır.     Ve hasat zamanında köylünün yetiştirdiği ürünün vergisini(öşür yada harac) alırlardı.          Dirlik sisteminde toprağın;           1-Mülkiyeti DEVLETE,           2-Vergisi  DİRLİK SAHİBİNE,           3-Kullanım hakkı KÖYLÜYE aittir.TIMARLI SİPAHİ HANGİ DURUMLARDA TOPRAĞI KÖYLÜDEN GERİ ALABİLİRDİ ?      1-Toprağı sebepsiz yere terk edenlerden,      2-Sebepsiz yere 3 yıl üst üste ekmeyenlerden,      3-Sebepsiz yere vergisini vermeyenlerden.TIMARLI SİPAHİNİN KÖYLÜYE KARŞI GÖREVLERİ NELERDİR ? 1)-Köylünün güvenliğini sağlamak, 2)-Köylünün tohum,gübre vb. ihtiyaçlarını temin etmek, 3)-Köylünün vergisini en kolay şekilde ödemesini sağlamak DİRLİK (TIMAR) SİSTEMİNİN YARARLARI NELERDİR ?   1)- Devlet Merkezden toplanması son derece zor vergiler böylece toplamış oluyor,   2)- Devlet bazı görevlilerine maaş vermekten kurtuluyor   3)- Devlet asker yetiştirmekten kurtuluyor   4)- Devlet toprakları boş kalmadığından üretim artıyor.   5)- Tımarlı sipahiler bulundukları yerlerde güvenliği sağlıyor.  NOT: Tımar ve zeamet sistemi II.Mahmut zamanında kaldırılarak başta valiler olmak üzere devlet       memurları maaşa bağlandı. İLTİZAM SİSTEMİ: İltizâm devlete ait bir gelirin ihale yoluyla şahıslara verilmesidir. 16. yüzyıldan sonra uygulamaya konulan bu sistemde devlete ait bir gelir genellikle 3 yıllık bir süre için açık artırmaya çıkarılır,en yüksek bedeli verene devredilirdi. Bu ihaleyi kazanan kişiye MÜLTEZİM denirdi.Mültezîmlere dirlik sahiplerine verilen haklar tanınmıştı.  NOT: Bu sistemin  en önemli yararı devletin acil para ihtiyacını karşılamasıdır.

  NOT: Zaman içinde tımar toprakların MUKATAA haline getirilip mültezime verilmesi yaygınlaşmışdır.

 TIMARLARIN MUKATAA HALİNE GETİRİLİP MÜLTEZİME VERİLMESİ NE GİBİ OLUMSUZ SONUÇLAR DOGURMUŞTUR ?    1)-Mültezîm baskısı altında kalan halkın vergisini ödeyememesine ve toprağını terk etmesine    2)-İltizamların genellikle o bölgedeki zengin ve güçlü kişilere (AYAN) verilmesiyle, taşradaki       ayanlar güç kazanmaya başlamışlar ve devlete baş kaldırmışlardır    3)-Tımar toprakların iltizama verilmesiyle, valiler eskiden tımarlı sipahiye yaptırdıkları       güvenlik ve askerlik hizmetini, SARICA SEKBAN denilen kapılarında besledikleri askerlere       yaptırmaya başladılar. Barış döneminde veya beylerinin tayini çıktığında işşiz kalan ve LEVENT       adını alan bu insanlar eşkiyâlık yaparak karınlarını doyurmaya başladılar.  NOT: İltizâm yöntemi Tanzimata(1839) kadar yürürlükte kalmış,bu tarihte kaldırılmıştır. Ancak       1855"ten itibaren iltizâma yeniden dönülmüştür.                 İDARİ TEŞKİLATI:   Osmanlı ülkesi idari bakımdan EYALETLERE, eyaletler SANCAKLARA, Sancaklar KAZALARA, kazalar da   TIMARLI NAHİYELERİNE ayrılmıştı. 1)- EYALETLER (BEYLERBEYİLİK):    Eyaletlerin başında BEYLERBEYİ bulunuyordu. Eyalet içinde beylerbeyinin bulunduğu sancak PAŞA    SANCAĞI adıyla anılırdı. Beylerbeyi  Divan-ı Hümayûnun küçük bir kopyesi olan "Eyalet divanı"nın    başıydı.      Eyalet Divanının üyeleri şunlardır:        1-Beylerbeyi: Eyaletin ve eyalet divanının başıydı. Hizmetinde KAPU HALKI denilen çok sayıda          görevli ve asker bulunurdu. Beylerbeyi tayini çıktığında kapuhalkını da beraberinde          götürürdü.        2-Beylerbeyi Kethüdası: Beylerbeyinin yardımcısıydı.        3-Eyalet Defterdarı: Eyaletin mâli işlerinden sorumluydu.        4-Eyalet Kadısı: Eyaletin yargı, belediye, noterlik vb. işlerinden sorumluydu.        5-Eyalet subaşısı: Bugünkü emniyet müdürü gibidir. Suçluların takibi ve yakalanmasında,          kadı tarafından verilen hükümlerin uygulanmasından ve merkezden gelen emirlerin          uygulanmasından sorumludur.     Osmanlı Devletinde eyaletler SALYANELİ ve SALYANESİZ olmak üzere ikiye ayrılıyordu.     Salyaneli (Yıllıklı) Eyaletler: Bu eyaletlerde tımar sistemi uygulanma, vergiler yıllık olarak     toplanırdı. Mısır, Habeş, Bağdat, Basra, Yemen, Tunus, Cezayir, Trablus salyaneli     eyaletlerdendi.     Salyanesiz (Yıllıksız) Eyaletler: Tımar(dirlik) sisteminin uygulandığı eyaletlerdir.  Bu     eyaletlerdeki topraklar has,zeamet ve tımar olarak ayrılmıştır.Merkeze yakın eyaletlerdir.     Rumeli, Budin, Anadolu, Karaman, Dulkadir, Sivas, Erzurum, Diyarbakır, Halep, Şam, Trablusşam     salyanesiz eyaletlerdendir. 2)-SANCAKLAR: Kazaların birleşmesiyle meydana gelmişti. En üst dereceli yöneticisi SANCAK    BEYİ"dir.Sancaklarda asayiş sûbaşı ve Yasakçılar(asesler), kalenin korunması da kale    dizdarları tarafından yapılırdı. 3)-KAZALAR: Hem adlî hem de idarî birimdir. Kazaların başında yönetici olarak kadı bulunurdu.    İMTİYAZLI HÜKÜMETLER: Osmanlı devletinin hakimiyetini tanıyan Kırım Hanlığı, Mekke Emirliği,    Eflak, Boğdan ve Erdel Beylikleri,Sakız Cumhuriyeti imtiyazlı yönetimlerdi. Bunlar iç işlerinde    serbest olup, yöneticileri Osmanlı tarafından kendi soyluları arasından atanırdı. Bu    hükümetlerden Kırım Hanlığı ve Mekke Emirliği dışındakilerden yıllık belli bir vergi alınırdı.TAŞRA TEŞKİLATINDAKİ DİĞER GÖREVLİLER:Muhtesib:       Çarşı ve pazar denetlemesi yapardı.Satılan mal ve fiatları kontrol ederlerdi.(zabıta)Kapan Emirleri: Şehirlere gelen sebze-meyvenin toplandığı yerlere "kapan" denirdi. Kapan emiri                buraya gelen malın vergilendirilmesini sağlardı.(Hal müdürü)

Beytülmal Emini:Herhangi bir yerleşim yerinde kamuya ait çıkarları korumakla görevliydi.

Gümrük ve Bac Eminleri: Kasaba veşehirlerde sanat ve ticaretle ilgili vergileri toplarlardı.TAŞRA TEŞKİLATINDA MEYDANA GELEN DEĞİŞMELER:   1864"te yayınlanan "vilayet nizamnamesi" ile ülke idarî bakımdan yeniden teşkilatlandırıldı.Bunagöre taşra yönetimi vilayet, liva(sancak), kaza ve köy birimlerine ayrıldı. Livaların yönetimiMUTASARRIF"lara verildi.   1871"de kaza ve köy arasına NAHİYELER eklendi, bunların başına  nahiye müdürleri seçimlegetiriliyordu.MAHALLİ TEŞKİLAT:   Mahalle veya köy cemaatinin önde gelen kişisi İMAM"dır. İmam cemaatin isteğiyle belirlenir vekadı"nın onayıyla göreve başlardı.   Mahalle ve köy halkının ortaklaşa karşıladığı giderler şunlardır:   1)- Cami,okul,çeşme gibi yapıların onarımı ve ihtiyaçlarının karşılanması,   2)- İmam, müezzin, muallim gibi görevlilerin ücretlerinin ödenmesi,   3)- Divan-ı Hümayûn tarafından  olağanüstü durumlarda konulan AVARIZ adı verilen vergilerin       ortaklaşa ödenmesi.              OSMANLILARDA HUKUKOsmanlı Devletinde hukuk iki temele dayanıyordu:       1)- Şer"î Hukuk,  2)- Örfî Hukuk 1)-ŞER"İ HUKUK(İslam Hukuku=Fıkıh): Şer"i hukukun kaynaklarını Kur"an, Hadis, İcmâ ve Kıyas    oluşturuyordu. Şer"i hukuk sadece müslümanlara uygulanırdı. Kamu hukuku dışında kalan davalarda    müslüman olmayanlar, kendi dinî kurumlarında yargılanırlardı. 2)-ÖRFİ HUKUK: Türk gelenek ve göreneklerine göre düzenlenmiş kuurallarla, şer"i hukukun esaslarına    aykırı olmamak kaydıyla padişahların buyruklarından oluşurdu. Örfi hukukun esasları KANUNNAME    adıyla bir araya getirilmiştir.   NOT: Bilinen ilk Osmanlı Kanunnamesi Fatih Sultan Mehmet"in kanunnâmesidir.(KANUNNAME-İ ALİ OSMAN)

Osmanlı Devletinde Hukukun uygulanışı nasıldı?  Osmanlı Devletinde şer"i ve örfî bütün meseleler şer"î mahkemelerde çözümlenirdi. Eyalet, sancak vekazalardaki mahkemelerde "hakim" olarak KADI bulunurdu.Kadı"nın verdiği karardan şüphe duyanlar üstmahkeme olarak Divan-ı Hümayûna başvurabilirlerdi.Daha küçük yönetim birimlerinde (nahiyelerde) kadıadına hüküm verenlere NAİB denirdi. Mahkemelerde görülen davalar ŞERİYYE SİCİLLERİ denilen defterlerekaydedilirdi.  Osmanlı Hukuk Düzeninde Meydana Gelen Değişmeler:    a)-II. Mahmut Döneminde değişmeler:       1-Görevden alınan memurların mallarına el koyma usulüne (müsadere) son verildi.       2-Memurların yargılanması, hükümet ile halk arasındaki davaların görüşülmesi için Meclis-i         Vala-i Ahkam-ı Adliye kuruldu.       3)- İlk olarak Adalet Bakanlığı(Nezareti Deavi) kuruldu.    b)-Tanzimat döneminde (1839-1876)değişmeler:       Hatırlanacağı gibi Tanzimat Fermanında (3kasım 1839) Herkes kanun önünde eşit olacak, bütün       herkesin can, mal ve namusları güven altında olduğu belirtilmişti. Yine Islahat fermanı(1856)       azınlıklara yeni haklar veriyordu.       Bu dönemde hukuk alanında önemli gelişmeler yaşandı:        1)- 1840"da Ceza Kanunu(kısmen Fransızcadan tercüme) 1850"de Ticaret Kanunu, 1863"de de Deniz            ve ticaret kanunu çıkarıldı. 1868"de Şurayı Devlet(DANIŞTAY) kuruldu.        2)- Bu kanunların yanısıra Tanzimatla birlikte KARMA mahkemeler kuruldu. Karma mahkemelerdeki            hakimlerin yarısı yabancı yarısı Osmanlı idi.   AÇIKLAMA: Yabancıların Türk mahkemelerinde yargıç olarak yer alması devletin egemenlik haklarıyla             uyuşmamaktadır.        3)- Tanzimat döneminde "İnsan hakları ve vicdan hürriyeti" bakımından önemli gelişmeler oldu.            Zenci esirliği yasaklandı ve mezhep değiştirmeyi yasaklayan kanun kaldırıldı.        4)- 1870"de AHMET CEVDET PAŞA başkanlığında bir kurul on yıl kadar çalışarak MECELLE"yi            hazırladı. Mecelle medeni kanun niteliğindeydi.    c)-Meşrutiyet Döneminde Meydana gelen değişmeler:       1876"da ilan edilen Kanuni Esasi Osmanlı Devletin"de anayasa hukukunun başlangıcıdır.                              OSMANLI ORDUSU

            OSMANLI KARA ORDUSU                                                            DENİZ ORDUSU                                                                                                     (DONANMA)

A-KAPIKULU OCAKLARI                           B)-EYALET ASKERLERİ   C)-YARDIMCI KUVVETLER                                                       1.Tımarlı Sipahiler   (Bağlı Devlet ve  Beyliklerin askerleri)                                                       2.AkıncılarKAPIKULU YAYALARI      KAPIKULU ATLILARI   3.Azaplar1.Acemi Oğlanlar       (Altı Bölük Halkı)            4.Deliler2.Yeniçeriler          1.Sipahi                        5.Gönüllüler3.Cebeciler            2.Silahdar                     6.Beşliler4.Topçular             3.Sağ ulufeciler              7.Yayalar5.Top Arabacıları      4.Sol ulufeciler              8.Müsellemler6.Humbaracılar         5.Sağ garipler        

               OSMANLI ASKERİ TEŞKİLATIKuruluş Döneminde Askeri Teşkilat:  Orhan Bey zamanında YAYA ve MÜSELLEMLER adlarıyla ilk düzenli birlikler oluşturuldu.  I.Muratzamanında ise Kapıkulu ocakları kuruldu.(1362)A)-KAPIKULU OCAKLARI: Padişah I.Murad zamanında oluşturuldu. O zaman İslam hukukuna göre savaş esirlerinin beşte birihükümdara ayrılırdı. Padişah da bunları özel hizmetlerinde kullanırdı. Bir bölümü de sarayhizmetlileri arasına alınırdı. I. Murad zamanında PENÇİK OĞLANI denilen bu savaş esirlerinin sayısıarttı.Bunun üzerine bu esirlerden düzenli bir ordu kurularak yararlanılmak istendi.Bu sisteme "PencikUsulü" denildi.Böylelikle Kapıkulu ocakları oluşturuldu.  Devşirme Usulü:Kapıkulu ocakları kurulduktan sonra bu ocaklara sürekli bir kaynak bulmak amacıyla                 DEVŞİRME USULÜ oluşturuldu. Buna göre özellikle Balkanlar"da yaşayan hırıstiyan                 ailelerin çocukları ailelerinden alınarak İslam dinini,Türkçeyi ve Türk gelenek ve                 göreneklerini öğrenmek üzere Türk ailelerinin yanına gönderilirdi. Tek çocuklu                 ailelerin çocukları alınmazdı.Daha sonra bu çocuklar Acemi Oğlanlar ocağına                 gönderilirlerdi.           KAPIKULU YAYALARI(PİYADELERİ)  1)- ACEMİ OĞLANLAR OCAĞI: Yeniçeri ve diğer Kapıkulu ocaklarına asker yetiştirmek için kurulmuştur.      Türk ailelerinin yanından gelen devşirme çocukları burada yapılan askeri eğitimden sonra      sınavdan geçirilir, başarılı olanlar Enderûn"a alınırdı. Diğerleri Kapıkulu ocaklarına      dağıtılırlardı.  2)- YENİÇERİ OCAĞI: Kapıkulu ocaklarının en önemlisidir. Savaş zamanında merkezde bulunur ve      padişahı korurlardı. Barışta ise Divân muhafızlığı yapmak, İstanbul"un güvenliğini sağlamak,      sınırlardaki kalelerde muhafızlık yapmak gibi görevleri vardı.      Yeniçerilere üç ayda bir "ULUFE" denilen maaş, padişah tahta çıktığında "CULÜS BAHŞİŞİ", ilk      sefere çıktığında da "SEFER BAHŞİŞİ" verilirdi. Yeniçerilerin komutanına "YENİÇERİ AĞASI"      denilirdi.  3)- CEBECİLER: Komutanlarına "CEBECİBAŞI" denilirdi. Yeniçerilerin silahlarını ve zırhlarını yapar,      onarır ve silah anbarlarında muhafaza ederlerdi.  4)- TOPÇU OCAĞI: Bu ocağın görevi top dökmek, ve topları kullanmaktı. Osmanlılar topu ilk defa      I.Kosova Savaşında kullandılar.  5)- TOP ARABACILARI OCAĞI: Top arabalarını yapan ve topları taşıyan ocaktı. Komuutanlarına      "ARABACIBAŞI" denirdi.  6)- HUMBARACILAR OCAĞI: Havan denilen toplarla, humbara denilen gülleleri hazırlayan ve kulanan      ocaktı.Komutanına "HUMBARACIBAŞI" denirdi.  7)- LAĞIMCILAR OCAĞI: Kale kuşatmalarında,hendek kazarak veya fitil döşeyerek surları yıkan teknik      bir sınıftı. Komutanına "LAĞIMCIBAŞI" denirdi.  8)- SAKALAR: Kapıkulu askerlerinin sularını taşırdı.Komutanına "SAKABAŞI" denirdi.

           KAPIKULU SÜVARİLERİ(ATLILARI)  Altı Bölük halkı da denirdi.Derece ve maaş yönünden yeniçerilerden üstündüler.    Sipah ve silahtar; savaş sırasında padişah çadırını,    Sağ ve Sol ulufeciler; Saltanat sancaklarını    Sağ ve sol garipler; ordunun ağırlıklarını ve hazineyi korurlardı.Ocağın adı  Mevcudu  Günlük Ulûfesi Acemiler  7.745  1-2,5 akçe Yeniçeriler  12.000 2-5 akçe Cebeciler  500-800 8 akçe Topçular  1000-1200 6-8 akçe Top Arabacıları  400  4-6 akçe Kapıkulu Süvarileri  8000  14-90 akçe

B)- EYALET ASKERLERİ:

 1)- TIMARLI SİPAHİLER:  Tımar sistemi daha önceki Müslüman Türk devletlerinde gördüğümüz IKTA     sisteminin Osmanlılar tarafından geliştirilmiş şekliydi. Tımarlı Sipahiler kendilerine DİRLİK     verilen kişilerin beslemek zorunda oldukları tamamı Türklerden meydana gelen atlı     askerlerdi.Savaş sırasında ordunun sağ ve sol kanatlarında durarak,ordu merkezini yanlardan     gelecek saldırılara karşı korurlardı.Kanuni Sultan Süleyman"ın son zamanlarına kadar devletin en     önemli ve en büyük askeri gücüydü. 2)- AKINCILAR: Sınır boylarında oturan Türklerden meydana gelen hafif süvari kuvvetleriydi. Başlıca     görevleri; ordunun keşif hizmetlerini görmek, kaçan düşmanı kovalamak, düşmanı oyalamaktı. 3)- AZAPLAR: Kelime anlamı bekâr demektir. Masrafları kendi şehir ve kasaba halkı tarafından     karşılanan gönüllü kuvvetlerdi. 4)- DELİLER: Düşmana korkusuzca saldırmaları nedeniyle "deli" olarak adlandırılmışlardır. 5)- GÖNÜLLÜLER: Sınırdaki kasaba ve şehirleri korumakla görevliydiler. 6)- BEŞLİLER: Her beş haneden bir kişi alınarak oluşturulan bu birlikler sınırdaki kalelerin     korunmasında görevlendirilirdi. 7)- YAYA VE MÜSELLEMLER: Ordunun önünde giderek yolları ve köprüleri onarırlardı.

         C)- YARDIMCI KUVVETLER:Bir savaş zamanında bağlı hükümetlerin(Kırım,Eflak-Boğdan) askerleri de Osmanlı ordusuna yardımederlerdi. Bunlar içinde en önemlisi Kırım kuvvetleriydi.

             DENİZ ORDUSU(DONANMA):    Osmanlılar Orhan Bey zamanında Karesi Beyliğini ele geçirince bu beyliğin donanmasına dasahipolmuşlardır. Yıldırım Bayezıt tarafından Gelibolu"da bir tersane yapılmıştır. Fatih zamanındagelişmeye başlayan donanma, II.Beyazıt zamanında Kemal Reis"in, Kanunî zamanında da BarbarosHayrettin Paşa"nın Osmanlı hizmetine girmesiyle Akdeniz"de en üstün güç haline gelmiştir.   Donanma komutanına Kaptan-ı Derya veya Kaptan Paşa, deniz askerlerine ise LEVENT denirdi.  Barbaros Hayrettin Paşa, Turgut Reis, Salih Reis, Pirî Reis, Murat Reis, Seydi Ali Reis, Kılıç AliReis meşhur Türk denizcileridir.

 OSMANLI ORDUSUNDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER VE SEBEPLERİ:   Osmanlı ordusunda meydana gelen bozulmaların temelde iki nedeni vardı;     1-Avrupadaki gelişmeler,   2-Tımar sistemindeki bozulmalar  1)- Avrupa"da merkezi krallıkların güçlenmesiyle daimi nitelikte ve yeni silahlar kullanan Batı      ordularına karşı, çoğunluğu tımarlı sipahilerden oluşan Osmanlı ordusunun eskisi kadar başarılı      olamayışıydı. Çünkü Avruupa orduları daimi olduklarından onlar için "savaş zamanı" diye bir şey      söz konusu değildi. Oysa tımarlı sipahi hasat zamanı köyünde bulunmak, öşrünü toplamak      düşüncesindeydi.Ayrıca yeni savaşteknikleri ve silah kullanımı ancak kışlada özel eğitimle      verilebileceğinden tımarlı sipahinin savaşlarda etkiside kalmamıştı.Bu nedenle tımarlılar 17.      yüzyıldan sonra sadece yol ve istihkam işlerine bakan askerler haline geldiler.  2)- Tımar sisteminin bozulmasına bağlı olarak kapıkulu ocaklarının da bozulmasıdır.

TIMAR SİSTEMİNİN BOZULMASININ MEYDANA GETİRDİĞİ SONUÇLAR:1- Devlet ulûfeli tüfekli kapıkulu askerinin sayısını artırmak zorunda kaldı.2- Sayıları çoğalan kapıkullarına ulûfe yetiştirmek güçleşti.Hazinenin yükü arttı.3- Eyaletlerdeki tımarlı sipahiler ile kapıkulu birbirine karşı denge unsuru idiler. Tımarlı   sipahiler kalkınca, kapıkulları devlete hükmeder hale geldiler.4- Kapıkulu askeri ihtiyacı artınca "devşirme sistemi" de bozuldu. Devşirme olmayan kişiler de   kapıkulu askeri yapıldı.5- Köylü kapıkulu askeri olmak isteyince toprağını bıraktı.Bu yüzden üretimde azaldı.KAPIKULU OCAKLARINDAKİ BOZULMALAR:   Askerî alandaki başarısızlıkları önlemek için 17. yüzyıldan itibaren askeri teşkilatta yenidüzenlemelere ihtiyaç duyuldu. Ancak bu düzenlemelere Yeniçeri ocakları karşı koydular. Yeniçerilerinbaşlıca  ayaklanmaları şunlardır:  1- Yeniçeriler 17. yüzyılın başında sadrazamın görevden alınması için padişah III. Mehmet"i ayak     divanına çağırmışlar, padişah istekleri kabul etmek zorunda kalmıştır.  2- Padişah II.Osman Lehistan seferi sırasında yeniçerilerin isteksiz davranışını görünce, sefer     dönüşü Anadolu,Mısır ve Suriyeden toplayacağı askerle yeniçerileri kaldırmayı düşünmüş, ancak     bunu öğrenen yeniçeriler ayaklanarak II.Osmanı şehit etmişlerdir.  3- IV.Murat saltanatının ilk yıllarında yeniçerilerin isteklerini kabul etmek zorunda kalmış,fakat     sonra sert tedbirlerle onları sindirmiştir.  4- IV.Mehmet zamanında zorbalıkları devam eden yeniçeriler 1656"da devlet adamlarını öldürdüler.     (Vakayı Vakvakiye=Çınar vakası)  5- 1687"de IV.Mehmet"i tahttan indirerek yerine II.Süleyman"ı geçirdiler.  6- Nizam-ı Cediti kuran III. Selim"i tahttan indirdiler. (Kabakçı Mustafa Ayaklanması)

YENİÇERİLERİN AYAKLANMALARININ BAŞLICA SEBEPLERİ: 1-Padişah ve diğer devlet adamlarının yeniçeri ocaklarında düzenlemeler yapmak istemeleri, 2-Saray entrikaları sonucu vezir veya diğer devlet adamlarının yeniçerileri kışkırtmaları 3-Padişah değişikliğinde cülus bahşişi aldıklarından padişahları tahttan indirerek yerine yenisini   geçirmenin işlerine gelmesi 4-Pekçoğunun İstanbul"da esnaflık gibi işlerle uğraşmalarından sefere gitmek istememeleri 5-Maaşlarının düşük ayarlı para ile ödenmesi 6-Denge unsuru olan tımarlı sipahilerin ortadan kalkmasıyla devlet içinde en etkili güç haline   gelmeleri, 7-Tımar sisteminin çökmesiyle sayılarının ve güçlerinin artması

KAPIKULU OCAKLARINDA YAPILAN ISLAHATLAR: 1- I.Mahmut (1730-1754) zamanında Fransız asıllı olan Humbaracı Ahmet Paşa ordunun topçu ve    humbaracı ocaklarını Avrupa yöntemlerine göre ıslah etti. Ayrıca bu dönemde Hendeshane kuruldu. 2- III.Mustafa(1757-1774) zamanında topçu ocağı Baron dö Tot tarafından yeniden ıslah edildi. "Sürat    topçuları" adıyla yeni bir askeri birlik kuruldu. 3- III.Selim (1789-1807) Nizam-ı Cedit adıyla yeni bir ordu kurdu(1793). 4- a)-II.Mahmut döneminde(1808-1839) sadrazam Alemdar Mustafa Paşa SEKBAN-I CEDİT ocağını kurdu.    b)-Alemdar Mustafa Paşanın öldürülmesi üzerine Sekban-ı Cedit kapatıldı.II.Mahmut EŞKİNCİ adıyla       yeni bir ocak kurdu.    c)-II.Mahmut 1826"da yeniçerileri ortadan kaldırdı. Bu olaya Osmanlı tarihinde "Vakayı Hayriye"       denir. Yeniçeri ocağının yerine ASAKİR-İ MANSURE-İ MUHAMMEDİYE adında yeni bir kuruldu.Bu       orduya daha sonra NİZAMİYE adı verildi. Komutanına da SERASKER(Kara kuvvetleri komutanı)       denildi. 5- Tanzimat Devrinde askerlik "vatan görevi" olarak kabul edildi(1843).Temel askerlik süresi 5 yıl    olarak belirlendi. 6- 1870"de "askeri zaptiye" teşkilatı (jandarma) kuruldu.

 NOT: Yukarıda dönemler içinde bir çok askeri okul ve kurum açılmıştır. Bu okul ve kurumlar "Eğitim      Öğretim" ünitesi içinde ayrıca belirtileceğinden burada anlatılmamıştır.

             OSMANLILARDA VAKIF TEŞKİLATIVakıf    : Bir müslümanın malının bir bölümünü veya tamamını hayır amacıyla bağışlamasına denir.Vâkıf    : Vakfeden kişiye denir.Mevkûf   : Vakfedilen mala denir.Mütevelli: Vakıf yöneticisine denir.Vakfiye  : Kadı huzurunda düzenlenen, vakıf şartlarını belirten sözleşmeye denir.

VAKIFLARIN ÖNEMİ: Vakıflar yoluyla şehir, kasaba, köy gibi yerleşim merkezlerinde cami, medrese, yol,çeşme vb. bir çok yapı vakıflar yoluyla yapılmış, böylelikle devlete imar konusunda yapılacak fazlabir şey kalmamıştır.

                    OSMANLI TOPLUMU OSMANLI TOPLUMUNUN ETNİK YAPISI:  Osmanlı Devleti kurulduğunda halkının tamamı Türktü. Sonraki dönemde toprak genişlemesi sonucu birçok ulus (Yunan,Bulgar,Sırp,Arnavut,Macar,Hırvat,Sloven,Romen,Arap Macar...) Osmanlı yönetiminegirdi. Osmanlı Devleti çok uluslu bir imparatorluğa dönüştü.

 NOT: Bu çok uluslu yapının çatırdayarak, Osmanlı Devletinin parçalanmasına neden olan en önemli dış      gelişme FRANSIZ İHTİLALİ"dir.

 OSMANLI TOPLUMUNDA SOSYAL HAREKETLİLİKA)-YATAY HAREKETLİLİK: Bir toplumun ülke coğrafyası üzerinde çeşitli sebeplerle yer değiştirmesi(göç)   olayına yatay hareketlilik denir.   a)-Kuruluş ve yükselme dönemlerinde yatay hareketlilik:      Bu dönemlerde yatay hareketlilik FETHEDİLEN yerlere doğru yerleşme şeklinde görülür. Osmanlı      Devleti bu dönemde Balkanlar"daki Türk nüfusunu artırmak için  yatay hareketliliği teşvik edici      uygulamalar yapmıştır.      Bu TEŞVİK UYGULAMALARI şunlardır:      1- Bataklık yada ıssız yerlere vakıflar kurmak yoluyla buraların ekonomik hayatını         canlandırmış, insanların buraya yerleşmesini özendirmiştir.      2- Fethedilen yerlere yerleşeceklere bir takım vergi kolaylıkları sağlanmıştır.   b)-Osmanlı Devletinde Duraklama Devri sonrası Yatay Hareketlilik:      1- Bu dönemlerde kaybedilen yerlerdeki Türk ve müslüman halk içkesimlere göç etmek zorunda         kalmıştır.      2- Nüfus artışı, ekonomik güçlükler ve eşkiyalık hareketleri gibi nedenlerle kırsal kesimdeki         halk büyük kentlere göç etmiştir.B)-DİKEY HAREKETLİLİK:   Bir sınıftan başka bir sınıfa geçmek veya bulunduğu sınıf içinde daha yüksek mevkilere gelmeye "Dikey hareketlilik" denir. Ortaçağ Avrupa"sının sınıflı toplumlarında ve Hindistan"daki "Kast" teşkilatının katı sınıfsal yapısında dikey hareketlilik yoktur. Çünkü buralardaki sınıflar kan bağına dayanmaktadır. Örneğin; baron, dük, kont, Lord olabilmenin şartı bu kimselerin soyundan gelmektir.  Osmanlı Devletinde "kan bağına" dayanan sınıfsal bir yapı olmadığından dikey hareketlilik yoğun bir şekilde görülür. REAYA dediğimiz yönetilenlerden bir kişinin, yönetenlerden saydığımız seyfiye,ilmiye yada kalemiyeye geçmesi mümkündür.(padişah olmak hariç) Bunun için başlıca iki şart vardı: 1- Müslüman olmak,   2- Eğitim öğretim görmek.  Reaya içindeki müslüman olmayanların DEVŞİRME yoluyla müslümanlaştığını ve kapıkulu sistemi içinde eğitimlerini tamamlayarak devletin önemli kadrolarında görev aldıklarını görüyoruz. Mesela 1453-1566 yılları arasında görev yapan 24 veziri azamın 20"si devşirmedir.

          OSMANLI TOPLUMUNUN DİNİ YAPISI   Osmanlı Devletinde yönetime katılmayan, geçimini tarım ve sanayi alanında üretim yapmak veticaretle uğraşmak yoluyla sağlayan ve devlete vergi veren halka REAYA deniliyordu. Reaya çeşitlidin,dil ve ırklara mensup topluluklardan oluşuyordu.   Osmanlı Devletinde Millet kavramı günümüzdeki anlamından farklıydı. Aynı din ve mezhepten gelentopluluklar bir "millet" sayılıyordu. Buna göre Müslümanlardan başka 3 temel millet daha vardı:Ortodokslar, Ermeniler ve Yahudiler 1- Müslümanlar: Türkler, Araplar, Acemler, Boşnaklar ve Arnavutlar müslüman milletini    oluşturuyorlardı. 2- Ortodokslar: Ortodoksların devletle ilişkileri FENER PATRİKHANESİ ve PATRİK tarafından    yürütülüyordu.  Patrik "vezir" seviyesindeydi. Seçimle ve padişahın onayı ile başa geçiyordu. 3- Ermeniler: "Monofizm" denilen bir öğretiyi benimsemişlerdi. Ortodoks kilisesi tarafından    dinsizlikle suçlanıyorlardı. Ayrı bir patrikliği bulunmaktaydı. 4- Yahudiler: Osmanlı nüfusu içinde sayıları pek fazla olmayan Musevilere (% 1) bir millet olarak    örgütlenme imkanı tanınmıştı. Bunlar ticaret, bankacılık gibi işlerle uğraştıkları için kısa    zamanda zenginleştiler. Musevilerin devletle ilgili işlerinden İstanbul"daki    "hahambaşı" sorumluydu.OSMANLILARDA MİLLET SİSTEMİNİN DEĞİŞMESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLER:  1)- Rusya"nın 1774 Küçük Kaynarca Antlaşmasıyla Osmanlı Ortodokslarının KORUYUCUSU olarak ortaya      çıkması ve Osmanlıların iç işlerine karışması  2)- Fransız ihtilalinin Osmanlı ülkesinda yaşayan Gayri müslim toplumlarda MİLLİYETÇİLİK duygusunu      uyandırması, batılı devletlerinde milliyetçilik hareketlerini desteklemesi  3)- Batılı Devletlerin sık sık Osmanlının iç işlerine müdahale etmesi sonucu Osmanlı Devletinin      Tanzimat ve Islahat Fermanıyla, Meşrutiyeti ilan etmesi   Tanzimat Fermanıyla (1839) gayri müslim tebaaya geniş haklar verilerek, yurttaşlar arasında hertürlü ayrım yasaklandı. Eyaletlerde kurulan meclislere gayri müslimlerde katıldı.   Avrupa Devletlerinin hırıstiyanlara verilen hakların genişletilmesi konusundaki baskıları sonucu,Kırım Savaşından sonra "Islahat Fermanı" ilan edildi(1856).   Islahat Fermanıyla hırıstiyanlar askerlik hizmetine, okullara ve memurluklara alınacaktı. Haracvergisi kalkacaktı.TANZİMAT VE ISLAHAT FERMANININ  MİLLET SİSTEMİNE ETKİSİ:   Tanzimat ve Islahat Fermanıyla Hırıstiyanlara verilen haklar, Müslüman halk üzerinde hoşnutsuzlukuyandırdı, hırıstiyanlar arasında da Milliyetçilik duygusunun daha da yayılmasına neden oldu. Gayrimüslimlerin devlete sadakati kalmadı.YERLEŞİM DURUMUNA GÖRE OSMANLI TOPLUMUA)-ŞEHİRLERDE YAŞAYANLAR: Osmanlı Devletinde şehirlerde yaşayan halkı mesleklerine göre 4 grupta   inceleyebiliriz:       1-Askeriler(Umera)        2-Tacirler(Tüccar) 3-Esnaf ve zanaatkarlar   4-Diğer gruplar

   1- ASKERîLER: Osmanlı şehirlerinde seyfiye, ilmiye ve kalemiyeden bir çok görevli bulunurdu.Bu      görevlilere "Askeriler" yada "Ümera" denirdi.Askerî(yönetenler) ve Reâya(yönetilenler)      arasındaki tek belirleyici fark askerîlerin vergi vermemesi, reâyanın ise vergi vermesiydi.   2)-TACîRLER(Tüccar): Tüccarlar niteliklerine göre üç gruba ayrılmışlardı:       a)- Sermayedar:Bunlar çoğunlukla bir malı ucuz ve bol bulunduğu dönemda alır ve fiat                      yükseldiğinde satarak kar ederlerdi.       b)- Taciri Seffar: Bunlar bir malı ucuz olan bölgeden alarak,pahalı olan bölgeye                      getirerek satarlardı.       c)- Örgütlenmiş Tüccar: Belli bir yerde mal gönderebileceği güvenilir temsilcileri                      olan tüccarlar.   3)- ESNAF VE ZANAATKARLAR :      AHİLİK TEŞKİLATI: Anadolu"da 13. yüzyılda yayılmış olan esnaf, zanaatkâr ve işçileri toplayan      teşkilattır.  Anadolu Selçuklu Devletinin sosyal düzeninin sağlanmasında ve Osmanlı devletinin      kuruluşunda etkili olan ahîlik teşkilatı dinî, ahlakî, sosyal ve ekonomik bir nitelik      taşıyordu. Ahîlikte her mesleğin bir pîri ve pîr çevresinde toplanan meslek sahipleri vardı. Bu      meslek sahiplerinin güven, doğruluk, tövbe ve hidayet gibi kurallara uyma zorunluluğu vardı.      LONCA TEŞKİLATI: Osmanlı toplumunda esnaflar LONCA adı verilen teşkilatlara sahiptiler. Her      esnaf muhakkak bir loncaya kayıtlı olur, loncasının koruması ve denetimi altında bulunurdu.      Bugünkü tabipler odası, mimarlar odası, şoförler cemiyeti gibi...  Dükkan açma hakkına GEDİK      denilirdi. Gedik"e sahip olmak için çıraklık, kalfalık yapıp, ustalık belgesini almak      gerekirdi.      Loncaların başlıca görevleri şunlardı:       1- Üye sayısını, üretilen malların kalitesini,fiyatını belirlemek       2- Esnaf arasındaki haksız rekabeti önlemek,       3- Esnaf ile devlet arasındaki ilişkileri düzenlemek,       4- Üyelerine kredi vermek.          Her loncada yaşlılardan meydana gelen 6 kişilik bir "ustalar kurulu" vardı. Bunların en          yaşlısı başkan olur ve ŞEYH adını alırdı.      Şeyh: Çıraklık ve ustalık törenlerini yönetir ve cezaların uygulanmasını sağlardı.      Kethüda: Loncayı dışarda temsil eder, hükümetle ilişkileri düzenlerdi.      Nakib: Şeyhi temsil eder,esnafla şeyh arasında aracılık yapardı.      Yiğitbaşı: Disiplin işleri ve esnafa hammadde dağıtımını yapardı.      Ehl-i Hibre: İki kişiydiler. Mesleğin sırlarını bilen, malların kalitesi bildiren, fiyat      belirleyen uzman. (Bilirkişi)      Bu 6 kişiden oluşan Lonca kurulunun dışında Lonca teşkilatıyla ilgili devlet görevlileri de      vardı;Bunlar:      Kadı: Lonca birliklerinin en üst makamıydı. Esnaf arasındaki anlaşmazlıkları çözümler ve      yukarıda belirtilen altı kişilik kurulun seçilmesini onaylar veya görevden alırdı.      Muhtesib: Çarşı ve pazar denetlemesi yapardı.Satılan mal ve fiatları kontrol ederlerdi.(zabıta)      Esnafı a)- Üreticiler  b)- Hizmet erbabı olarak ikiye ayırabiliriz.      a)-Üreticiler: Hammaddeyi işleyerek, işlenmiş madde haline getiren esnaflardır. Örneğin:         Bakırcı, kılıççı, fırıncı, demirci gibi...      b)-Hizmet Erbabı: Toplum için gerekli bir hizmeti yapan esnaftır. Örneğin: Berberler, hammallar         gibi...   4)- DİĞER GRUPLAR: Osmanlı şehirlerinde Askerîler, tacîrler ve esnaflardan başka meslek ve toplum       grupları da vardı. Bunların başlıcaları; yabancı tüccarlar, seyyahlar, yabancı ülke       temsilcileri, köyden kente göç etmiş işşizler, seyyar satıcılardırB)- KÖYLERDE YAŞAYANLAR:    Köylerde yaşayanları şöyle gruplayabiliriz:     1)- Çiftçiler: Bunlar dirlik sahiplerinden veya devletten aldıkları 50-150 dönüm arasında         ÇİFTLİK denilen toprakları işlerlerdi.  Ürün vergisi olarak "Öşür" veya "harac"         vergisini öder, toprak vergisi olarak da ÇİFT RESMİ"ni verirlerdi.Üç yıl toprağını ekmeyen         veya terkeden çiftçinin toprağı başkasına verilirdi. Bu takdirde bu kişiden ÇİFTBOZAN AKÇESİ         adıyla bir vergi alınırdı.     2)- Tımar Beyleri: Köylerde yaşayan beyler, çiftçinin denetimini yapar, güvenliği sağlarlardı.     3)- Muaflar: Köylüler arasında hiç vergi vermeyen veya çok az verenlere " MUAF " denirdi.         Derbentçiler, emekli sipahiler, kalelerde görev yapanlar, din görevlileri, ilim adamları         muaflar içinde yer alıyordu.C)- GÖÇEBELER (KONARGÖÇERLER):    Türk oymaklarının başındakilere BEY, Arap aşiretlerinin başındakilere ŞEYH adı veriliyordu.    Bunların devletle ilgili işlerini KETHÜDA denilen yardımcıları yürütürdü. Hayvancılıkla uğraşan    konargöçerler, devlete hayvan veya sürü başına AĞIL RESMî denilen bir vergi öderlerdi.               OSMANLI EKONOMİSİOSMANLI EKONOMİSİNİN TABİİ KAYNAKLARI:   1)- İNSAN : Osmanlı devletinde son yıllara gelinceye dek bugünkü anlamda bir nüfus sayımı       yapılmamıştı. İlk nüfus sayımı 1831"de II.MAHMUT döneminde yapıldı. Osmanlı Devleti"nin bundan       önceki dönemlerine ait nüfus bilgilerini ise Tahrîr defterlerinden öğreniyoruz.       TAHRîR DEFTERLERİ: Bir yer fethedildiğinde ya da belirli aralıklarla kaza ve sancakların vergi       yükümlüsü "erkek nüfusunu" ve bunların ödeyeceği vergi miktarını saptamak amacıyla "TAHRîR"       denilen bir sayım yapılırdı. Tahrir defterlerini "Nişancı" tutar, bir örneği de Eyalette       saklanırdı.  2)- TOPRAK : Osmanlı Devletinde ekonominin en önemli  kaynağı topraktı.

                                OSMANLILARDA TOPRAK SİSTEM

A)- MİRî ARAZİ                         B)- MÜLK ARAZİ             C)-VAKIF  ARAZİ1)- Havass-ı Hümayun toprakları2)- Paşmaklık toprakları                1)- Öşür Topraklar3)- Malikâne toprakları                 2)- Haraci Topraklar4)- Yurtluk ve Ocaklık Toprakları5)- Dirlik Toprakları    a)- Has    b)- Zeamet    c)- Tımar

   A)- MİRî ARAZİ: Mülkiyeti devlete ait olan topraklardır. Mirî toprakların başlıcaları şunlardır:       1)- Havass-ı Hümayun Toprakları: Gelirleri doğrudan doğruya devlet hazinesine giren topraklar           olup, mukataa ve iltizam yoluyla yönetilirdi.       2)- Paşmaklık toprakları: Gelirleri padişah kızlarına ve ailelerin bırakılan topraklardı.       3)- Malikâne toprakları: Devlet adamlarına hizmetleri karşılığı mülk olarak verilen           topraklardı.       4)- Yurtluk ve Ocaklık Toprakları: Fetih sırasında bazı kumandanlara, hizmetlerine karşılık           olmak üzere verilen topraklardır.       5)- Dirlik (Tımar)Toprakları: Vergi geliri, devlet adamlarına ve askerlere hizmet veya maaş           karşılığı verilen topraklardır. Dirlik sahibi, toplanan verginin maaş olarak ayrılan           "Kılıç hakkı" olarak ayrılan bölümünden geriye kalanla CEBELÜ denilen tam teçhiatlı asker           yetiştirirdi. Dirlik topraklar üçe ayrılırdı: a)- Has   b)- Zeamet   c)- Tımar   B)- MÜLK ARAZİ: Mülkiyeti kişilere ait topraklardır. İki bölümde incelenebilir:       1)- Öşriyye (öşür topraklar): Bu topraklar, fethedildiği zaman MÜSLÜMANLARA verilmiş veya           fethedildiğinde müslümanlara ait olan topraklardır. Bu gibi topraklar sahiplerinin malı           olup, dilediği gibi kullanırlar, satabilirler, vakfedebilirler yada çocuklarına miras           olarak bırakabilirlerdi. Bu toprakların sahipleri arazi vergisi olarak ÇİFT RESMİ, ürün           vergisi olarak da "ÖŞÜR" vergisini verirlerdi.       2)- Haraciye (Haracî topraklar): Bu topraklar bir yerin fethinden sonra GAYRî MÜSLİM halkın           elinde bırakılan,onlara mülk olarak verilen topraklardır.  Sahipleri, dilediği gibi           kullanırlar,satabilirler, vakfedebilirler yada çocuklarına miras olarak bırakabilirlerdi.           Bu toprakların sahipleri arazi vergisi olarak HARAC-I MUVAZZAF ürün vergisi olarak da           HARAC-I MUKASSEM vergisini verirlerdi.   C)- VAKIF ARAZİ: Gelirleri kişiler ya da devlet tarafından hayır kurumlarına bırakılan       topraklardı.TOPRAK SİSTEMİNDE MEYDANA GELEN DEĞİŞMELER: 1)- Tımar sisteminin bozulmasıyla, "Dirlik topraklar" MİRî MUKATAA"ya çevrilerek, yani gelirleri     hazineye devredilerek, peşin alınan bir bedel karşılığı üç yıllığına "İltizam"a verilmeye     başlandı.        NOT: Mültezîm denen iltizam sahipleri daha fazla vergi toplamak için halka baskı             yapmışlardır. Bu durum "Celali isyanlarına" veya vergisini ödeyemeyen köylünün toprağını             terk ederek büyük şehirlere göç etmesine neden olmuştur. 2)- Devletin artan masraflarının karşılanması için Mukataalar mültezîmlere üç yıllık dönemler için     değil, ömür boyu verilmeye başlandı. Bu sisteme MALİKANE USULÜ denilir. (1695"te) 3)- "Malikane usulüyle" sağlanan gelirlerde yetmeyince, bu defa Mukataaların yıllık kârları paylara     ayrılarak satılmaya başladı. Bu usule de ESHAM USULÜ denilmiştir. (1775) 4)- Tımar ve zeâmet sistemi II.Mahmut zamanında kaldırılarak başta valiler olmak üzere devlet     memurları memurları maaşa bağlanmıştır. 5)- 1854"te "Arazi kanunnamesi" ile MÜLKİYET sistemine geçilerek, uzun süre bir toprağı kullananlar     o toprağın sahibi olmuşlardır. (Zilliyet) 6)- 1858"de çıkarılan bir başka "arazi kanunu" ile tarım ürünlerinden alınan çeşitli vergiler     kaldırılarak, tek vergi olarak "AŞAR" vergisi yürürlükte tutuldu.AYAN VE EŞRAF: Şehirlerin, köylerin, aşiretlerin ileri gelenlerine "Ayân ve eşraf" denilirdi. Bukişiler bulundukları yerlerde en etkili ve zengin kişilerdi.

AYAN VE EŞRAFIN GÜÇLENMESİNİN SEBEPLERİ: 1- Tımar topraklarının mukataaya çevrilmesiyle, bu toprakları iltizama alanlar genellikle "Ayânlar"    oldu. Böylelikle Dirlik sahiplerinin haklarına sahip olan âyânlar bulundukları yerleri yönetmeye    başladılar. 2)-Merkez teşkilatını bozulmasıyla "beylerbeyi" veya "sancak beyi" olarak atananlar makamlarına    gitmeyerek o eyalet yada sancaktaki âyânı MÜTESELLİM (vekil) olarak görevlendirmiştir. Ayanlar    böylelikle devlet gücünün temsilcisi durumuna gelince daha da güçlenmişlerdir.   NOT: II. Mahmut döneminde âyânlarla padişah arasında SENED-İ İTTİFAK diye bir belge imzalayarak        anlaşma yoluna gitmiştir. (1808)               OSMANLI EKONOMİSİNDE TARIM   Osmanlı ekonomisinin en önemli sektörü tarımdır. 17. yüzyılın başlarına kadar Osmanlı devletitarım ürünleri bakımından kendine yeten bir ülkeydi. Ancak, zaman zaman karşılaşılan kuraklık, sel,isyanlar, göçler,ve tımar sisteminin bozulması üretim kayıplarına neden olmuştur.  Özellikle hububat,bağ-bahçe ziraâti ön plandayken, 18. yüzyıldan itibaren Avrupa"da sanayinin gelişmesi doğrultusundatütün, pamuk gibi sanayi bitkilerinin üretimi önem kazanmıştır. Ayrıca Avrupa"nın tarım ürünüihtiyacı artınca Osmanlı Devletinde GEÇİMLİLİK düzeyde üretimden PAZAR EKONOMİSİ"nin ihtiyaçlarınıkarşılayacak bir üretim düzeyine gelinmiştir.             OSMANLI EKONOMİSİNDE HAYVANCILIK  Hayvancılığın Osmanlı ekonomisine katkıları şunlardı: 1)-Tarım alanında : Toprakları ekmek için öküz, manda gibi hayvanlardan yararlanılıyordu. 2)-Gıda alanında  : Etinden yağından,sütünden yararlanılıyordu. 3)-Sanayi alanında: Yünü ve derisi giyim, dokuma ve ayakkabı üretiminde hammadde olarak                     kullanılıyordu. 4)-Ulaşım alanında: At,katır ,eşek gibi hayvanlar taşıma ve ulaştırmada kullanılıyordu. 5)-Maliye alanında: Hayvanlardan ve hayvansal ürünlerden alınan vergiler devletin başlıca                     gelir kaynaklarını oluşturuyordu.              OSMANLI EKONOMİSİNDE MADENCİLİK  Osmanlı devleti"nde madenler iltizam olarak dağıtılırdı. Çıkartılan madenlerin çoğu ülke içindeişlenemediğinden dışarıya ihraç edilirdi.    NOT: Osmanlılarda ilk madenin işletilmesi Osman Bey zamanındadır. Bilecik"in fethi ile buradaki         demir madeni işletilmiştir.                OSMANLI EKONOMİSİNDE SANAYİ  Osmanlı Devletinde sanayi kesimi esnaf birlikleri(Lonca) halinde teşkilatlanmıştı.Esnafın üretimielemeği-göznuruna dayanıyordu. Bu mevcut sanayi öncesi üretim başlangıçta ülke ihtiyaçlarınıkarşılıyordu. Ankara"da sof, Bursa"da İpekçilik, Selanik"te çuhacılık, Bulgaristan"da abaKayseri,Manisa ve Tokat"ta dericilik(debbağlık) yaygındı. Ayrıca Osmanlı Devletinde savaş araç vegereçlerini üretmek için fabrika ve imalathaneler de kurulmuştu.  Bunlar:     Tersane (Gemi yapım yeri): ilk büyük Osmanlı tersanesi Yıldırım Bayezıt tarafından Gelibolu"da     yapıldı. Daha sonraki dönemlerde İstanbul, Sİnop,İzmit, Süveyş, Basra gibi sahillerde başka     tersaneler de kuruldu.     Tophane: İstanbul"un fethinden önce Edirne ve Bursa"da, fetihten sonra da İstanbul"da top döküm     tesisleri kuruldu.     Baruthane: İlk baruthane Gelibolu"da kuruldu.

AVRUPADAKİ EKONOMİK GELİŞMELERİN OSMANLI SANAYİİNE ETKİLERİ: 1)- Coğrafi keşiflerle zenginleşen Avrupalılar; artan tüketim eğilimlerini, elde ettikleri altın ve     gümüşle Osmanlı pazarlarından karşılayınca  esnaf hammadde bulmakta zorlandı. 2)- Sanayii inkılâbı sonucu bol ve ucuz, üstelik kapitülasyonlar nedeniyle düşük gümrüklü Avrupa     mallarıyla Osmanlı esnafı rekabet edemedi.  NOT: Esnafı zorlayan başka bir konuda şehirlere göç eden köylünün,maaşları alan yeniçerilerin ve       diğer grupların esnaflığı yeni bir geçim yolu olarak görmesiydi. Bu durum esnaf       teşkilatlarının disiplinli yapısını bozmuş, artan esnaf sayısı geçimlerini iyice       zorlaştırmıştır.

OSMANLI DEVLETİNİN SANAYİİYİ GELİŞTİRMEK İÇİN ALDIĞI TEDBİRLER: 1)- Sanayi hammaddelerinin ihracını yasaklamıştır. 2)- Gelişmiş teknolojiyle yeni imalathaneler açmıştır. 3)- Islah-ı Sanayii Komisyonu kurarak, esnaf birliklerini canlandırmaya ve onları şirketleşmeye     çalışmıştır. Osmanlı Devleti Tanzimat fermanıyla ülkenin kalkınması için yabancı sermayeden yararlanacağınıaçıklamıştı. Bu yolla Osmanlı ülkesinde haberleşme ve ulaşımı geliştiren adımlar atılmıştır.   Kırım savaşı sırasında ilk defa TELGRAF hattı döşenmiştir. Yine yeni bir teknoloji olan"demiryolu" Osmanlı ülkesine girmiştir. Verilen imtiyazlarla İngilizler Batı Anadolu hattını,Almanlarda Bağdat Demiryolunu inşa etmişlerdir.                OSMANLILARDA TİCARETANADOLU"DA TİCARET YOLLARI:   1- Sağ Kol: İstanbul"dan (Üsküdar) başlayan bu yol, Konya, Adana üzerinden Halep"e uanıyordu.   2- Orta Kol:İstanbul"dan (Üsküdar) başlayan bu yol,Diyarbakır"a buradanda Musul ve Bağdat"a               kadar uzanıyordu.   3)-Sol Kol: İstanbul"dan (Üsküdar) başlayan bu yol, Erzurum ve Kars"a uzanıyordu.RUMELİ"DE TİCARET YOLLARI:   1- Sağ Kol: İstanbul"dan Bulgaristan, Eflak-Boğdan ve Erdel"e uzanıyordu.   2- Orta Kol: İstanbul"dan Edirne,Belgrad üzerinden Avrupa içlerine uzanıyordu.   3)-Sol Kol: İstanbul"dan Edirne, Selanik üzerinden Mora"ya uzanıyordu.TİCARETLE İLGİLİ DEYİMLER:Menzil          : Yol üzerindeki konaklama noktaları denirdi.Menzil Teşkilatı: Haberleşme TATAR denilen ulaklar tarafından yapılıyordu. Devlet habercilerin çabuk                  gitmelerini sağlayacak dinlenmiş atları ve yiyecek ihtiyaçlarını karşılamak için                  konaklama yerine yakın köy ve kasabalardaki bazı aileleri bu iş için                  görevlendirirdi.  Bu teşkilata "menzil teşkilatı" denirdi.Derbentçi       : Ana yolların, boğaz ve geçitlerin güvenliğinden sorumluydu.Mekkâri Tâifesi : Yolcu ve mal taşıma işlerini meslek edinen esnaflara verilen ad.OSMANLI TİCARET GELİRLERİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER: 1)- Ticaret yollarının değişmesi(Ümit Burnu) 2)- Kapitülasyonlar 3)- 1838 Balta Limanı AntlaşmasıKAPİTÜLASYONLAR:  Kapitülasyon: Gümrük,Hukuk,ve ekonomik konularda verilen ayrıcalıklara denir.  İlk ticari                imtiyazlar ORHAN BEY tarafından CENEVİZLİLER"e verildi.                İstanbul"un fethinden sonra Fatih "Ceneviz" ve "Venedikliler"e"  ticarî imtiyazlar                tanıdı.                Kanuni Sultan Süleyman 1535" de Fransızlarla Osmanlıların "AHİDNAME", Fransızların                KAPİTÜLASYON dediği anlaşmayı yaptı.  NOT:Kanuni"nin amacı Şarlken"e karşı Fransa"yı yanına  çekerek, Avrupa hırıstiyan birliğini bölmekti.

  NOT: Kapitülasyonlar I. Mahmut zamanında (1740) sürekli hale getirildi.

  NOT: Kapitülasyonlar 24 Temmuz 1923"te LOZAN ANTLAŞMASI ile kaldırıldı.BALTA LİMANI ANTLAŞMASI(1838): İngiltere ile II. Mahmut döneminde imzalanmıştır. Bu antlaşmaylaihracattan alınan vergiler artırılırken (%12), İthalattan alınan vergiler azaltılıyordu (%5).II. Mahmut"un bu antlaşmadan amacı Mehmet Ali Paşa"ya ve Rusya"ya karşı İngiltere"nin desteğinikazanmaktı.   NOT: Balta Limanı Anlaşması"ndan sonra diğer devletlere de aynı haklar genişletilerek verilmiş ve        Osmanlı ülkesi Avrupa Devletlerinin bir "açık pazarı" haline gelmiştir.

                   DIŞ BORÇLAR   Osmanlı Devleti bütçe açıklarını kapamak için önce halka ek vergiler getirmiş,yeterli olmayıncaKAİME adı verilen hazine tahvillerini çıkarmıştı. Bu da yeterli olmayınca dış borca yönelmek zorundakalmıştı.   İlk Dış borç 1854 yılında KIRIM SAVAŞI sırasında İngiliz ve Fransız sarraflarından alındı. 20 yılgibi kısa bir sürede Osmanlı devleti Borç batağına saplandı.   1881"de yayınlanan ve adına MUHARREM KARARNAMESİ denilen bir kararnameyle iç ve dış borçlarınınödenmesini DûYûN-I UMUMİYE (Genel Borçlar) denilen üyeleri alacaklı ülkeler tarafından seçilen birkomisyona bıraktı. Osmanlı Devleti borçlarına karşılık tuz, tütün, ipek ve damga vergilerini karşılıkolarak gösterdi. Osmanlı Borçları meselesi LOZAN BARIŞ ANLAŞMASI ileçözümlendi.                   OSMANLILARDA MALİYEPARA:MADENİ PARALAR(SİKKELER)         Osmanlılar 19. yüzyıla kadar altın ve gümüş gibi değerli madenlerden yapılma paralar      kullanmışlardır. Bu madenlerden "DARPHANE"de kesilen yassı yuvarlak parçacıklara SİKKE      denilirdi.  Bunların gümüşten olanına AKÇE, Altından olanına da SİKKE-i HASENE(Sultani) yada      "kırmızı" denilirdi.         İlk Osmanlı parası Osman Bey tarafından bastırıldı. Orhan Bey zamanında bastırılan gümüş      paraya "AKÇE" denildi. Fatih amanında basılan altın paraya da SULTANİ adı verildi.      Sikkelere bakır katılmasına AYAR denilirdi. Bu tip paralara KIRKIK AKÇE adı verilirdi.      Sonraki dönemlerde çeşitli isimlerde sikkeler piyasaya sürülmüştür.Bunlar GURUŞ,PARA, PUL,      METELİK, MECİDİYE dir.KAĞIT PARA:   İlk kağıt para Sultan Abdülmecit döneminde basıldı. Hazine bonosu niteliğindeki bu paraya KAİME   denildi.               OSMANLI VERGİ SİSTEMİ

  Osmanlı Devletinde vergiler 1-Şeri vergiler, 2- Örfi vergiler olmak üere ikiye ayrılıyordu:

    1-ŞERİ VERGİLER: Bunların şeriatın emrettiği vergilerdi.      a)- Öşür: Müslümanlardan alınan toprak ürünü vergisidir. Elde edilen ürünün onda biri vergi          olarak alınırdı.      b)- Haraç: Müslüman olmayanlardan alınaaan vergiydi. ikiye ayrılıyordu:          1-Harac-ı Mukassem: Elde edilen üründen alınırdı.          2-Haracı Muvazzaf: Toprak vergisiydi.      c)- Cizye: Müslüman olmayan erkeklerden, askerlik görevi karşılığı alına vergidir.      d)- Ağnam: Hayvandan sayısına göre alınan vergi.    2- ÖRFİ VERGİLER: Padişahın iradesiyle konulan vergilerdi. Başlıcaları:      a)-Çift Resmi: Reayanın sipahiye ödediği toprak vergisi      b)-Çift bozan vergisi: Toprağını izinsiz olarak terkeden veya üç yıl üst üste ekmeyenlerden         alınan vergi.      c)-Avarız: Olağanüstü hallerde, divanın kararı ve padişahın emri ile toplanan vergilere         denirdi.

Döküman Arama

Başlık :

Kapat