Kapat

HAYVANSAL LİFLER

1. HAYVANSAL LİFLER
1.1. Deri Ürünü Lifler( Yün )
Tekstilde kullanılmak amacıyla hayvanlardan elde edilen liflerin başında yün gelir.
Yün elyafı hayvansal liflerin kıl kökenliler grubuna girer. Hayvansal liflerin diğer bir
grubuda salgı kökenli liflerdir. Salgı kökenli lifler daha sonra bu başlık altında
incelenecektir.Hayvansal liflerin yapı taşı proteindir.
Hayvansal liflerin yıllık üretim miktarı, tüm liflerin toplam miktarının % 10’undan
daha azdır. Bu miktarla dünya lif kaynaklarının çok az bir kısmını oluşturur. Ancak, bunların
sınırlı miktardaki üretiminden dünya tekstil ticaretindeki rollerinin önemi büyüktür.
1.1.1. Yün Lifinin Elde Edilmesi
Yün lifi koyunlardan ilkbahar ve sonbahar aylarında kırkılmak suretiyle elde edilir.
İlkbahar aylarında kırkım yolu ile elde edilen yüne yapağı veya yaz yünü adı
verilir.Sonbaharda kırkılarak elde edilen yüne ise sadece yün denir. Koyun cinsine bağlı
olarak yün, kalite farklılıkları gösterir.Dünyada üç farklı yün cinsi sayılabilir;
 Merinos yünleri
 Asya yünleri
 Crossbred (melez) yünleri
1.1.2. Yün Lifinin Fiziksel Yapısı Ve Özellikleri
Fiziksel yapısı :Yün lifinin enine kesiti incelendiğinde üç tabakadan oluştuğu görülür.
 Epiderm (pul) tabakası
 Korteks (orta) tabaka
 Medüla (ilik) tabakası
 Epiderm tabakası : Kütikül de denilen epiderm tabakası, elyafın en dış
yüzeyidir. Lifin mikroskop altında görünen yüzeyi bu tabakadır. Birbiri üzerine
kapanan pul şeklinde hücrelerden ibarettir. Balık pullarına benzer görünüştedir.
Bu tabaka, düz ve düzensiz pullardan oluşmuştur.
 Korteks tabakası: Lifin esas yapısını, ortalama % 90’ını oluşturur. Uzun, kat
kat ve iğ şeklinde hücrelerden yapılmıştır. Yünün mukavemeti, elastikiyet
özellikleri, doğal rengi ve boyanabilme yeteneği bu hücrelerin yapısı ile ilgilidir.
 Medula tabakası: Birçok değişik hücrelerden oluşmuştur. Bu tabaka çok ince
liflerde yoktur, daha çok orta ve kaba yünlerde bulunur. Bu tabakanın varlığı
istenmez, yünün eğrilebilme özelliğini düşürür.
 Fiziksel Özellikleri
 İncelik : Yünün iplik yapılabilmesine en çok etki eden özelliğidir. İncelik,
lif çapının mikron cinsinden ifadesidir. Lifin inceliği ile uzunluğu arasında
yakın bir ilişki vardır. Lif uzadıkça kalınlaşır, inceldikçe kısalır. Yün lifi
aynı tulupta bile, incelikleri bakımından farklı özellikler gösterir.
 Uzunluk : Yün lifinin iplik yapılabilirlik özelliğine incelikten sonra en
önemli faktör uzunluktur. Elyaf uzunluğu hayvanın cinsine ve tulubun
bölgelerine göre değişim gösterir. Yün de uzunluk arttıkça çap artar ve
kalınlaşır. Uzunluk azaldıkça çap küçülür ve elyaf incelir.
 Mukavemet: Elyafın kuvvet tesiri altında kopmaya karşı gösterdiği
dirençtir.Yün oldukça dayanıksız bir liftir. Yün ıslandığında dayanıklılığı
daha da azalır. Pamuk ve keten gibi bitkisel liflerle karşılaştırıldığında
daha dayanıksız olduğu görülür.
 Keçeleşme özelliği : Yün ve diğer hayvansal liflerde görülen bu özellik;
lifin üzerindeki pulların rutubet, sıcaklık ve basıncın etkisiyle birbiri
içerisine girerek, girift bir yapı oluşturmasıdır. Keçeleşen yünlü
materyalde doku sıklaşır, boyca ve ence kısalır. Bu kısalma sırasında,
pullar dışa ve geriye doğru kıvrılır. Bu kıvrılmalarla birlikte lifler birbiri
üzerine dolanır, düğümlenir. Keçeleşme daha çok ince yünlerde görülür.
Keçeleşme istenmeyen bir durumdur ancak bazı kumaşların yapımında
keçeleşme özelliğinden yararlanılır.
 Yaylanma yeteneği: Bir tutam lif demetini sıkıştırdıktan sonra basıncın
kalkması ile ilk biçimine dönme yeteneğine denir. Yaylanma
elastikiyetten farklı bir özelliktir. Yünün yaylanma yeteneği iyi
olduğundan mamulün buruşmaya ve ezilmeye karşı dayanıklılığı fazladır.
Bu özellik halı ve kilim gibi mamullerde önemlidir. Kısa yün elyafının
yaylanma yeteneği yüksektir.
 Uzama esneklik : Yün liflerinde en önemli özelliktir. Yaş haldeki yün,
başlangıçtaki uzunluğunun % 70’ ine kadar uzatılabilir. Çekim kuvveti
kısa zamanda kaldırılırsa eski boyutuna geri döner.
 Biçimlenme yeteneği : Yün ve diğer kıl kökenli liflere özgü olan bu
özellik, geçici ve devamlı olarak meydana gelir. Islatılmış yünlü
kurutulurken belli bir basınçla istenen şekilde tutulursa, tamamen
kuruduğunda bu şekli alır ve kuru kaldığı sürece şeklini muhafaza eder.
Ancak ıslatıldığında yeniden eski biçimine döner.
 Nem çekme özelliği : Yün en fazla nem çeken elyaftır. Kendi ağırlığını
yarısı kadar nem çekebilir. Bu bakımdan ticarette üzerindeki nem miktarı
% 16- 18 olarak sınırlandırılmıştır. Yün lifi, nem alırken fazla miktarda ısı
açığa çıkarır. Kışın bu özelliğinden dolayı tercih edilir.
 Elektriklenme özelliği : Yün lifi elektriği çok zayıf iletir. Bu nedenle
iplik eldesi sırasında statik elektrikle yüklenir. Bunu önlemek için çalışma
ortamının rutubet ve sıcaklığı % 12’den aşağı olmamalıdır.
1.1.3. Yün Lifinin Kimyasal Yapısı ve Özellikleri
 Kimyasal Yapısı
Hayvandan elde edilen ham yün ile yıkanmış yünün bileşimi oldukça farklıdır.
Temizlenmemiş yün de deri içindeki yağ ve ter bezlerinden ileri gelen yağlar ve vakslarla,
ter tuzları vardır. Bunun dışında hayvanın yaşadığı ortamdan gelen ot, toprak ve dışkı atıkları
da bulunur. Ham yünün bileşimi tabloda verilmiştir.
Yünün İçeriği %Oranları
Keratin( yün proteini) %33
Kir ve Pislik %26
Ter tuzları %28
Yün vaksı %12
Anorganik maddeler %1
Tablo 1.1: Yünün kimyasal içeriği ve % oranları
 Kimyasal Özellikleri
 Su etkisi: Yün lifleri ıslatıldığında dayanıklılığının bir kısmını kaybeder,
ancak gerilme kabiliyetinde artma görülür. Bunun nedeni su
moleküllerinin polimer zincirler arasına girip, zincirler arasındaki
etkileşim noktalarındaki kuvvetleri azaltmasıdır. Yün. sıcak ve soğuk su
içinde bekletilirse ağırlığının % 10’ u kadar şişer. Bunun sonucu olarak el
yafın çapı % 18 – 20 , boyu ise % 1-2 kadar artar.Kuruduğunda eski
biçimine geri döner.
 Isı etkisi: Yünler 100- 105°C’a kadar ısıtılırsa taşıdıkları nemi tamamen
kaybederek sert ve dayanıksız bir hal alır. Renginde sararma görülür.
Boyar maddelere karşı ilgisi azalır. Bu yünler yeniden nemli bir ortama
konuldukları zaman, ortamın nemini yeniden alır.
 Işık etkisi: Uzun sure güneş ışığına maruz kalan yünler kırılgan ve gevşek
bir hale gelir, boya alma yeteneği azalır.Boyama sırasında fazla ışık almış
kısımlarda abrajların (renk düzgünsüzlüğü) meydana geldiği
görülmektedir. Mukavemetinin azaldığı, doğal renginin sarardığı ve
matlaştığı görülür.
 Asitlerin etkisi: Yün asitlere karşı bazlardan daha dayanıklıdır. Asitler
yoğunluklarına göre yüne farklı etkiler yapar. Genel olarak seyreltik asit
çözeltileri soğukta yüne etki yapmaz. Dayanıklılığında bir azalma
görülmez. % 80’e kadar derişik asit çözeltileri soğukta ve kısa sürede,
yünün dayanıklılığını azaltır. Bu etki sıcaklık ve temas süresi arttıkça artar.
 Önceden asitle işlemden geçirilen yünün asit boyalarına karşı ilgisi,
işlemden geçirilmemiş yüne oranla daha iyi ve düzgün bir şekilde boyanır.
 Bazların etkisi: Yünler baz çözeltilerinde oldukça çabuk
çözünür.Yündeki bu etkiler , bazın cinsine, sıcaklığa, süreye ve
konsantrasyonuna ( yoğunluğuna) göre değişir. Karbonat tuzları, amonyak
gibi zayıf bazlar yüne fazla zarar vermez. % 3’lük sodyum veya potasyum
hidroksit çözeltisinde kaynatılan yün tamamen çözünür.
 Tuzların etkisi: Yün magnezyum ve kalsiyum iyonları içeren sert sularda
kaynatıldığında renginde sararma görülür. Demir, krom, bakır, kalay gibi
ağır metaller ile alüminyum tuzları da yün lifleri tarafından absorbe
edilmektedir. Yün boyamacılığında yardımcı madde olarak kullanılan bu
tuz çözeltileri ile kaynatıldıkları zaman suda çözünmeyen bileşikler
meydana getirir. Bu işleme boyacılıkta mordanlama denir.
1.1.4. Kullanım Alanları
 Elbiselik kumaş yapımında,
 Kısa lifli yünler keçe ve fötr şapka yapımında,
 Çorap, eldiven, bere, şapka, şal yapımında,
 Kalın yünlerden elde edilen ipliklerden halı ve battaniye yapımında kullanılır.
 Triko ve dış giyim(kazak,hırka,yelek v.s.)
1.2. Tiftik
Ankara dolaylarında yetiştirilen, Ankara keçisinin uzun, parlak ve yumuşak
kıllarından elde edilen elyafa tiftik denir.
1.2.1. Tiftik Lifinin Elde Edilmesi
Tiftik lifi, keçiden ilkbahar ve sonbahar aylarında kırkılarak elde edilir. Yerli keçiler
yılda bir kez kırkılır ve lif uzunluğu 20 – 25 cm arasındadır. Yılda iki kez kırkım yapılan
keçiden daha kısa ştapelli lif elde edilir.
1.2.2. Tiftik Lifinin Fiziksel Yapısı ve Özellikleri
Yünde olduğu gibi, kütikül, korteks ve medüla tabalarından oluşmuştur. Kütikül
tabakasındaki örtü hücreleri, yünde olduğu gibi kalkık şekilde değildir; pullar geniş ve ince
yapılıdır. Bu özellik, tiftiğin yünden çok daha parlak olmasını sağlar. Aynı zamanda pulların
yapısından dolayı yün kadar çabuk çekmez ve keçeleşmez. İpek gibi parlak ve yumuşak
liflere sahiptir. Renkleri beyazdan açık krem rengine kadar değişir. Nem çekme özelliği,
yüne benzer. Tiftik lifleri üzerinde % 16- 18 oranında nem taşır.
Tiftik lifi uzunlukları bakımından üçe ayrılır;
 11 - 15 cm boyundaki liflere kısa lifler,
 15 – 23 cm boyundaki liflere orta lifler,
 23 cm’den uzunlara da uzun lifler denir.
1.2.3. Tiftik Lifinin Kimyasal Yapısı ve Özellikleri
Tiftik, kimyasal yapı ve özellikleri bakımından yüne benzer. Pulumsu yüzeyinin ince
olması nedeniyle, kimyasal reaktiflere karşı yünden daha hassastır. Seyreltik asitler tiftik
lifine etki etmez. Ancak derişik asitlerde tamamen çözünür.
1.2.4. Kullanım Alanları
Kadın ve erkek kumaş retiminde, örme kumaşlarda, şal ve atkı yapımında, döşemelik
kumaşlarda, battaniye yapımında kullanılır.
1.3. Kaşmir
Orta Asya’da Tibet ve Keşmir’de yetişen keçi türünde bir hayvan olan Keşmir
keçisinden elde edilen elyafa kaşmir denir.
1.3.1. Kaşmir Lifinin Elde Edilmesi
Keşmir keçisinin kıl örtüsü, farklı iki tür kıldan oluşmuştur. Üst tabakada kaba kıllar,
alt tabaka da ise ince yünler bulunur. Kıllar haziran ayında hayvandan yolunarak ya da
taranarak alınır.
1.3.2. Kaşmir Lifinin Özellikleri
Kaşmir lifinin yapısı merinos yünlerine çok benzer. Pulumsu yüzey, korteks ve
medula tabakalarından oluşmuştur. Kaşmir yünün rengi; beyaz, sarı, bej, kurşini, kahverengi
ve siyah renkerinde olabilir. Bir hayvandan ancak 200 – 250 gram yün alınabilir. Yağ, kir ve
bitkisel artıklarından temizlendikten sonra 100 – 150 gram yün kalır.Bu bakımdan çok pahalı bir elyaftır.
Kaşmir yünü mikroskop altında boyuna incelendiğinde, yün lifinde olduğu gibi örtü
hücreleri daha az belirgin, kalkık şekilde değildir. Pullar geniş ve ince yapılıdır. Bu özellik
tiftiğin yünden daha parlak olmasını sağlar. Enine görüntüsü ise hemen hemen yuvarlak, daireler biçimindedir.
Pul tabakasının çok ince olması dolayısıyla bazlara karşı hassastır. Sıvıları emme kabiliyeti yüksektir.
1.3.3. Kullanım Alanları
Üstteki kaba liflerden; battaniye, ip, çuval, kilim ve urgan yapılır. Alt tabakadaki ince
liflerden ise ; kadın ve erkek kumaşları, spor çeket, palto, ipek-kaşmir kadifelerin yapımında
kullanılır. Yerel giysilerde şal, atkı, kuşak yapımında kullanılır.
1.4. Alpaka
Güney Amerika’da yetişen deve türü olan alpakadan elde edilen elyafa alpaka adı verilir.
1.4.1. Alpaka Lifinin Özellikleri
Alpakadan lifler kırkım yolu ile elde edilir. Görünüş bakımından tiftik yünlerine
benzer. Rengi; beyaz, gri, kahverengi siyaha kadar giden renkleri vardır. Doğal renkleri ile
kullanılan alpakanın en değerli olanları siyah ve kahverengidir. Ortalama uzunlukları 15 – 30
cm civarındadır. Mukavemetleri, uzunluk ve incelikleri tiftik lifine benzer. Alpaka lifi,
mukavemeti ve ipeksi yumuşaklığı nedeniyle çok değerlidir.
Mikroskop altındaki görüntülerine incelendiğinde lama ile aynı yapıda olduğu görülür.
1.4.2. Kullanım Alanları
Alpaka lifleri genelde doğal renkleri ile kullanılır. Kamgarn (taranmış) ve strayhgarn
(taranmamış) olarak işlenip, kazak, elbiselik kumaş, iç çamaşırı yapımında kullanılır.
1.5. Angora ( Tavşan Tüyü )
Tavşan türlerini en kalitelisi olan Ankara tavşanından elde edilen elyafa angora adı verilir.
1.5.1. Angora Lifinin Elde Edilmesi
Angora lifleri tavşan üzerindeki tüylerin taranması veya kırkılması yoluyla elde edilir.
Lifler 3-4 ayda bir kırkılır ya da taranır. Her tavşandan 200 – 400 g lif elde edilir. Yünü
yumuşak, parlak, sıcak ve soğugu geçirgenliğinin azlığı nedeniyle ticari değeri yüksektir.
1.5.2. Angora Lifinin Özellikleri
Tavşan derisi üzerinde uzun ve kaba kılların altında ince ve yumuşak tüyler vardır.
Angora lifi çok düzdür, ince ve hafiftir. Sıcak ve soğuğu geçirmediği için ticari değeri
yüksektir. Son derece sıcak tutar. Ancak güveye karşı dayanıksızdır. Rengi beyazın her
tonundadır. Nem çekme özelliği % 16 – 17 arasındadır. Keçeleşme özelliği yüksektir. Lif
uzunluğu 1,5 – 8 cm arasında değişir, lif inceliği ise 15 – 20 mikrondur. Dayanıksız olması
nedeniyle yalnız başına kullanılmaz, daha çok yün ile karıştırılarak kullanılır. Lifler düzgün,
kısa ve kıvrımlılığı yoktur. İpeksi kayganlığa sahiptir. Bu da liflerin eğrilmesini zorlaştırır.
Angora yünleri kaynar su ile muamele edildiğinde özelliğini kaybeder. Bu nedenle yıkama
işlemi özenle yapılmalıdır.
Angora lifi kimyasal reaktiflere karşı hassastır. Güneş ışınlarından olumsuz etkilenir.
1.5.3. Kullanım Alanları
Bayan elbiselik kumaş, bebe giysisi, eldiven, fötr şapka, örgü ipliği olarak kullanılır.
1.6. Deve Tüyü
Asya ve Afrika’da yaşayan evcil bir hayvan olan devenin kıl örtüsünden elde edilen
liflere deve tüyü denir.
1.6.1. Deve Tüyünün Elde Edilmesi
Devenin derisi üzerinde iki farklı kıl örtüsü bulunur. Üst tabakadaki lifler, kalın ve
kaba; alt tabakadaki lifler ise, ince tüylerden oluşur. Alttaki ince tüyler, deve tüyü olarak
adlandırılır ve ekonomik değeri çok yüksektir. Devedeki kıl örtüsü ilkbahar ve yaz
başlarında kendiliğinden dökülür. Dökülen bu kıllar hayvanın gezindiği ve oturduğu
yerlerden toplanır. Toplanan lifler taraklama yolu ile ince ve kalın olarak ayrılır. Ortalama
olarak bir deveden yılda 2 – 3 kg deve tüyü elde edilir.
Resim 1.15: Deve yünü Resim 1.16:Tekstilde yününden yararlanılan develer
1.6.2. Deve Tüyünün Özellikleri
Deve tüyünün rengi çeşitli bölgelere göre değişir. Renkleri taba, açık kahverengi, sarı
ve kızılımsıdır.Açık kahverengi olan kumaşların çoğu deve tüyü rengi olarak adlandırılır. Bu
rengin ağartılması mümkün olmadığından kendi renginde kullanılır.
Deve tüyü yumuşak, parlak, mukavemeti yüksek liflerdir. Sıcağı ve soğugu geçirmez,
aynı zamanda doğal su iticidir. Pahalı olması nedeniyle yün ile karıştırılarak kullanılır.
Deve tüyünün, mikroskop altında enine kesiti incelendiğinde hemen hemen yuvarlak
kesite sahip olduğu görülür. Boyuna incelendiğinde ise üst tabakadaki pulların belirgin
olmadığı görülür.
1.6.3. Kullanım Alanları
Kaba lifler heybe, urgan, çadır bezi yapımında kullanılır. İnce lifler ise özel elbiselik
kumaş, palto yapımında kullanılır.
1.7. İpek (Salgı Ürünü Lifler )
Doğal ipek, Doğu Asya ile bazı Akdeniz ülkelerinde yetişen bombyx mori adı verilen
ipek böceğinin ürünüdürve hayvansal liflerin salgı ürünü lifler grubuna girer.
1.7.1. İpek Lifinin Elde Edilmesi
İpek böceğinin ana vatanı Doğu Asya ile Akdeniz ülkeleridir. Ülkemizde daha çok
Marmara bölgesinde üretilmektedir. İlkbaharda dut yaprakları filizlenmeye başlarken,
yumurtalar 20 – 25 °C sıcaklıkta kuluçkaya yatırılır. Yumurtalardan 8 – 12 gün içinde
kurtçuklar çıkar. İlk çıktığında kurtçuğun boyu 3 mm’dir. Kurtçuklar olgunlaşıncaya yani
krizalit dönemine kadar beş yaş devresinden geçer. Her yaş devresinde kıyılmış dut
yaprakları ile beslenir, uyku dönemi ile sona erer.
Yaş ve uyku düzeni şöyledir:
 Yaş Devresi : 4 gün sürer. Sonunda 24 saat,
 Yaş Devresi : 5-6 gün sürer. Sonunda 24 saat,
 Yaş Devresi : 6-7 gün sürer. Sonunda 26-30 saat,
 Yaş Devresi : 8-10 gün sürer. Sonunda 30-36 saat uyur.
 Yaş Devresi : 10-13 gün sürer. Bu yaş devresinin sonunda kurtçuk artık tırtıl
haline gelmiştir. Kurtçuğun boyu 5 - 9 cm, ağırlığı ise 4- 5 gramdır.
Tırtıl geçireceği krizalit dönemi için kendisine koza örmeye başlar. Tırtıl kozayı
örmek için sekiz biçiminde baş hareketleri yaparken ağzından bir sıvı salgılar. Bu viskoz sıvı
havada filament halinde katılaşır. Kozanın örülmesi 4-5 gün sürer. Bu sürenin sonunda tırtıl
kendini koza içine hapseder. Koza içinde 18-20 gün kaldıktan sonra, kozayı delerek, kelebek
halinde dışarı çıkar ve yeniden üremeye hazırlanır.
Kelebek haline gelen ipek böceğinden damızlık olarak kullanılacakların kozayı delip
yumurtlamalarına izin verilir. Bunların dışındakilerin kozayı delmesi istenmez. Çünkü
delinen kozalardan kesiksiz lifler elde edilemez. Bu yüzden koza içindeki kelebek delme
aşamasına gelmeden önce etkisiz hale getirilir. Bu işlem üç yöntemle yapılır:
 Kozalar -20 °C’lik soğukta bekletilerek,
 Kozaları 5 atm basınç altında tutarak,
 Böcekler yüksek sıcaklıkta 70 – 80 °C’lik buharla 20 dakika veya 90 °C’lik
kuru havada 15 dakikada etkisiz hale gelir.
Kozalardan lif uçlarının bulunup çekilmesi, bunların sıcak su ile pişirilmesi ile yapılır.
Pişirme ile serisin yumuşatılarak liflerin birbirinden ayrılması sağlanır. Pişirme, sıcaklıkları
farklı banyolarda yapılır. Böylece sıcak ve ılık banyolara ardı ardına konan kozaların içleri
tamamen su ile doldurularak yumuşatılır. Kozayı oluşturan filament uçları bulunduktan
sonra, bir araya getirilerek çıkrık yardımıyla sarılır. Birkaç tanesi bir araya getirilerek
bükülmüş ipek ipliklerine ham ipek veya grej adı verilir.
1.7.2. İpek Lifinin Fiziksel Yapısı ve Özellikleri
 Fiziksel Yapısı
Ham ipeğin enine kesiti incelendiğinde iki ayrı yapı görülür. Orta kısmında, iki ayrı
bölüm halinde fibroinden oluşmuş lif kısmı; dışında ise iki bölümü birbirine yapıştıran hem
de tüm lifi kaplayan yapışkan bir madde olan serisin vardır. Bu madde life sert ve donuk bir
görünüm verir. Serisin, sıcak su ile eritilerek uzaklaştırılır.
 Fiziksel Özellikleri
Nem çekme özelliği çok yüksektir. Islaklık hissi vermeden % 30’a kadar nem
çekebilir. Ticarette kuru ağırlığının % 11’ i kadar nem kabul edilir. Ham ipek, açık sarı veya
krem rengindedir., Elektrik iletkenliği çok kötüdür. Hayvansal lifler içinde en dayanıklı
olanıdır. Koparılmaksızın % 10- 25 gerilebilir. Islakken dayanıklılığının % 15’ini kaybeder.
Bir kozada lif uzunluğu 1000- 3000 metreye kadar olabilir. Bir kozadan koparılmaksızın 600
metreye kadar filament çekilebilir. İpek filamentlerinin tuşesi yumuşaktır. Çünkü
filamentlerin yüzeyi düzgün ve pürüzsüzdür. İpek elyafının orta derecede bir esnekliği, iyi
bir tutum ve mükemmel bir döküm özelliği vardır. Parlak ve hidrofilitesi (su emiciliği) yüksektir.
1.7.3. İpek Lifinin Kimyasal ve Özellikleri
 Kimyasal Yapısı
İpek lifi fibroin ve serisinden oluşmuştur. Bunlardan başka su, vaks ve anorganik
maddeler de bulunur. İpeğin bileşiminde bulunan maddeler ve yüzdeleri şöyledir:
İpeğin Yapısı İpeğin Bileşimi
Fibroin %63-67
Serisin %22-25
Su %7-11
Vaks %0,5-1
Anorganik maddeler %1-1,7
Tablo 1.2: İpeğin kimyasal yapısı ve bileşimi
Fibroin ipeğin ana yapısını oluşturan, suda çözünmeyen bir proteindir. Serisin ise, tüm
lifi kaplayan yapışkan bir maddedir. Ham ipekten pişirme yoluyla uzaklaştırılır. Bu pişirme
sonucunda ipek, parlak ve yumuşak bir görünüm kazanır.
 Kimyasal Özellikleri
Fibroin, alkol, eter gibi organik çözücülerde çözünmez. Bunun yanında suda da
çözünmez. Asidler ipeği yünden daha fazla bozundurur. Kuvvetli asitlerin seyreltik
çözeltileri ipekte herhangi bir bozunmaya sebep olmaz. Yüksek sıcaklıklarda ve yüksek
konsantrasyonlarda bu etki artar. Seyreltilmiş alkaliler, ipeğin parlaklığını kaybettirir. Bazik
çözeltiler soğukta ipek filamentinde şişme meydana getirir. Ayrıca yüksek sıcaklıklarda ve
uzun sürede etkileşim ipeği bozundurur. İpek lifi, güneşte uzun süre kaldığında renginde
sararma görülür. İpek, ısıya karşı yünden daha duyarlıdır.
1.7.4. Kullanım Alanları
İpek elbiselik kumaş, eşarp ve diğer giysilerde, ev döşemesi ve halı yapımında kullanılır.

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :