Kapat

SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİLERİ - ÇİMDİKLEME VE SIVAMA (BİLYE SIVAMA) YÖNTEMİ

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

 1. PLASTİK ÇAMURU YOĞURMA
1.1. Seramik
1.1.1. Seramiğin Tanımı
Metal ve alaşımlarıdışında kalan, inorganik sayılan tüm mühendislik malzemelerinin
çeşitli yöntemler ile şekillendirilip, kurutulup, dekorlu-dekorsuz, sırlı-sırsız pişirilmesi bilim
ve teknolojisidir. Aynızamanda bir sanat dalıdır.
1.1.2. Seramiğin Sınıflandırılması
Endüstriyel ayrım için seramik ürünler ikiye ayrılır: Kaba ve ince seramik ürünler.
Bunlar da aralarında gözenekli ve gözeneksiz olarak ayrılır ve kırığırenkli ve beyaz olarak sınıflandırılır.
 Gözenekli ürünler
 Kırığırenkli olanlar
o Tuğla kiremit ürünleri
Genel karakteristikleri: Refrakter,( = ateşe dayanıklı) değildir. Pişmişçamur
kırılgandır. Pişme sıcaklığıSP 010a -10 (900-1300C) arasındadır.
Kullanılan ham maddeler: Az veya çok kalklıve demirli, bağlama özelliği yüksek killer, kum.
Türleri: Tuğla, izolasyon tuğlası, drenaj borusu, kiremit.
o Çömlekçi ürünler
Genel karakteristikleri: Pişmişçamur kırılgandır. Pişme sıcaklığıSP 010a – 5a (900-
1180C).Kullanılan ham maddeler: Kalklıve demirli plastik killer, kum.
Türleri: Antik eşyalar, güveç, su soğutucular, şömine kaplama plakaları.
o Refrakter (= ateşe dayanıklı) ürünler
Genel karakteristikleri: Pişmişçamurun rengi koyu, pişme sıcaklığıSP 10-18
(1300,1500C) arasındadır.
Türleri:Dolomit, magnezit, krom İçeren ürünler, yüksek refrakter ürünler.
 Kırığıbeyaz olanlar
o Akçini
Genel karakteristiği: Pişmişçamurun rengi beyaz ve kırılgandır.
Kullanılan ham maddeler: Beyaz ve sarıpişen bağlayıcıözelliği olan killer.
Türleri: Kalklıakçini, karışık akçini, feldspatlıakçini, şamotlu akçini.
o Refrakter ürünler
Genel karakteristiği: Pişmişçamurun rengi beyazdan sarıya kadar değişir. Pişme
sıcaklığıSP 10-18 (1300-1500C) arasındadır.
Türleri: Silika ürünler, şamot ürünler, sillimanit- mullit ürünler, korund ürünler, forsterit ürünler.
 Gözeneksiz ürünler
 Kırığırenkli olanlar
o Sert çini
Genel karakteristiği: Pişmişçamurun rengi sarı, kahverengi, mavi, griye kadar
değişir, kırılgan değildir.
Bileşimi: % 30-70KC, %20-60 Q, %5-25 F.
Türleri: Klinker, kanalizasyon boruları, yer karoları.
 Kırığıbeyaz olanlar
o İnce sert çini
Genel karakteristiği: Pişmişçamurun rengi açık gri ve beyaz, kırılgan değildir.
Bileşimi: % 40-45 KC, % 20-30 Q, % 20-30 F, %0-3 CaCO3
Kullanılan ham maddeler: Açık renk pişen sert çini killeri, Kaolin, Feldspat, Kuvars.
Türleri: Vitreous-China sağlık gereçleri, yer karoları, mutfak eşyası, aside dayanıklı tuğlalar.
o Porselen
Genel karakteristiği: Pişmişçamuru beyaz, yarısaydam, kırılgan değildir.
Bileşimi: % 55KC, % 22.5 Q, % 22.5 F.
Kullanılan hammaddeler. Kaolin, feldspat, kuvars.
Türleri: Yumuşak porselen, sırçalıporselen, kemik porseleni, seger porseleni, sert
porselen.
o Elektroteknik ve yüksek refrakter özel seramik ürünler
Genel karakteristiği: Pişmişçamuru genellikle pekişmiş, hafif renkli, kırılgan değildir.
Kullanılan hammadde: Talk, sabun taşı.
Türleri: Steatit, cordierit, oksit seramik.
1.1.3. Plastik Çamur
 Tanımı: Nem miktarıgenellikle % 15- 30 oranında; değişiklik, bağlayıcılık ve
plastikiyet özelliği gösterebilen seramik çamurudur.
 Çeşitleri: Kırmızıvakumlu çamur (Resim 1.1), beyaz vakumlu çamur (Resim
1.2), şamotlu çamur
Resim 1.1: Kırmızıvakumlu çamur
Resim 1.2: Beyaz vakumlu çamur
 Fiziksel özellikleri
 Yapıve renk görünümleri
Seramik hammaddelerinin karakteristik yapıve renk görünümleri vardır. Mesela killer
gri, kahverengi, kirli sarırenklerde olup el ile ovuşturulduklarında sabun gibi kaygandır.
Sertlikleri azdır, tırnakla çizilebilir. Mermer beyaz renklidir ve içerisinde sarıpas rengi ihtiva
etmeyenler tercih edilir. Kaolinler, ekseriye beyaz renkli olup açık sarıve gri renklerde de
bulunabilir. Kuvars, beyaz ve gri renkli olabilir. Pencere camınıçizer. Vollostonit ve talk lifli
yapıya sahip olup kirli gri renkte bulunur. Dolomit ise tabiatta ince toz veya taşhalinde
bulunur ve rengi beyazdır.
Kırmızıvakumlu çamurun pişme öncesi rengi içerisindeki demir oksit oranına bağlı
olarak kırmızıve kahverengi tonlarında değişiklik gösterebilmektedir. Beyaz vakumlu
çamurun pişme öncesi rengi içerisindeki kil ve kaolin oran ve özelliğine bağlıolarak gri ve
beyaz tonlarıarasında değişiklik göstermektedir. Şamotlu çamurun pişme öncesi rengi
bünyesindeki ham madde oran ve özelliklerine göre değişmektedir. Şamot pişmişve
öğütülmüşbünyedir Plastik çamurun içersine ilave edildiğinde renk ve görünüşolarak
farklılık göstermektedir.
 Pişme sonrasırenk ve bünye durumları:
Pişme testi 1100 0C’ nin üstünde ve oksidatif atmosferde yapılır. Bu sıcaklıkta ham
madde içindeki demir (II) demir (III)’ e yükseltgenerek bünyeyi sarıya boyar. Demir
miktarına göre bu renk pas renginden, çok açık sarıya kadar değişir. Ham maddeye pişme
testi yapılarak içindeki demir miktarıhakkında fikir sahibi olunur. Diğer taraftan 1100 0C’
nin üstünde ham maddenin içindeki alkali oksitler eriyerek ham maddeyi sinterleştirirler.
Pişmişnumune elle ovulur, dağılıyorsa alkalin içermiyor demektir. Şayet bir sinterleşme
varsa sinterleşmenin miktarına göre az veya çok alkali vardır denilebilir. Feldspatların
içerisindeki alkali ve kirlilikleri hakkında pişme testi ile bilgi edinilebilir. Kuvars pişince
sinterleşmez, demir ihtiva etmiyorsa beyaz renklidir aksi halde renk hafif sarıya çalar.
Plastik çamurlar içlerinde muhteva ettikleri ham maddelerin oran ve özelliklerine göre
pişme sonrasırenk ve yapılarında değişiklikler göstermektedir. Seramik ürünler pişme
sonrasıçamurun bünye özelliklerine göre küçülme göstermektedir. Oran yaklaşık olarak %
0.5 - % 1 arasında değişmektedir.
 Kullanıldığıyerler
Plastik çamurun kullanıldığıyerler aşağıda sıralanmıştır.
 Elde şekillendirme
o Elle çimdikleme tekniği
o Plakalarla şekillendirme tekniği
o Sucukla şekillendirme tekniği
 Çark tornasında elle şekillendirme
 Tornada kalıp şablonla şekillendirme
 Tornada kalıba sıvama ile şekillendirme
o Tek başlıklıtornada şekillendirme
o Çok başlıklıtornada şekillendirme
 Yoğurma teknikleri
Yaklaşık 2-4 kg ağırlığında bir çamurla işe başlayınız. Bu yöntemler çamuru
yumuşatmak veya sertleştirmek için de kullanılabilir. Dilimlenen çamur, arasına yumuşak
(veya sert) çamurdan dilimler yerleştirerek yoğrulur. Şamot ve kum da aynıyöntemle karıştırılır.
 Koparma yapıştırma tekniği
Sıkıştırma ile çamur tek tür (homojen) bir kıvama gelir. Bu işlemde çamur kütlesi
yarıdan kesildikten sonra alttaki üsttekinin üzerine çarpılır. Çamur kütlesini dikdörtgen
biçiminde tutup, her tarafıbirbiri üzerine çarpılıncaya kadar işlemi tekrarlayınız (Resim 1.3).
Resim 1.3: Çamur koparma Resim 1.4: Koparma yapıştırma tekniği
 Öküz başıtekniği
Çamur plakaların dikdörtgen kütle haline getirilip, karşıüst köşeden tutulmasıyukarı
doğru kaldırılarak bükülmesi ve iki elle üstten bastırılmasıile yapılan yoğurma tekniğidir. (Resim1.5 Resim 1.6)
Resim 1.5:Öküz başıtekniği Resim 1.6:Öküz başıtekniği
 Burgu tekniği (Japon tekniği)
Çamur kütlesinin yoğrulmasısırasında 90° döndürülerek burgu şeklinde yapılan
yoğurma tekniğidir. (Resim1.7)
Resim 1.7: Burgu tekniği ile çamur yoğurma
 Çamuru tekniğe uygun yoğurmanın önemi
Plastik çamurla şekillendirme aşamasında çamurdan kaynaklanan hataların önlenmesi
için yoğrulma önem taşımaktadır. Çamuru tekniğine uygun yoğurmada aranılan üç önemli
sonuç, aşağıda belirtilmiştir.
 Çamurun homojen hale getirilmesi
 İçerisindeki hava boşluk ve kabarcıklarının alınması
 İstenilen plastik kıvama getirilmesi
Bu nedenle, yoğrulan çamur, kesme teli ile çeşitli yerlerinden kesilerek ( homojenliği,
hava kabarcıklarının olup olmadığı) kontrol edilir. İstenilen özellikleri taşıyıncaya kadar
çamuru yoğurma işlemine devam edilir. Burada çamurun plastiklik kıvamının kontrollü de
büyük önem taşır.Çamurdan bir parça alınarak avuç içinde döndürülür, çubuk (sucuk) haline
getirilir.Çubuk halindeki bu çamur işaret parmağına sarılarak plastiklik kıvamıkontrol
edilir.Parmağa sarılan çamurda enine ve boyuna küçük çatlaklıklar oluşmuş ise
çamurumuzun kıvamısert demektir (Resim1.8). Bu durumda çamura bir miktar su ilavesi
yapılarak yumuşatmak gerekir.
Resim 1.8: Çamur kıvam kontrolleri (Sert kıvamlıçamur görüntüsü)
Parmağa sarılan çamur düzgün bir görüntü oluşturuyorsa ve herhangi bir çatlama
yoksa çamurun plastiklik kıvamışekillendirme için uygun demektir ( Resim 1.9). Eğer
çamur parmağa sarılırken şekli bozulup deforme oluyorsa çamurumuzun kıvamıçok
yumuşak demektir ( Resim 1.10). Bu durumda ise çamur ahşap veya alçıyüzeyli masada
yoğrulmaya devam edilerek fazla suyu aldırılır.
Resim1.9: Çamur kıvam kontrolleri (Plastik kıvamdaki çamur görüntüsü)
Resim1.10: Çamur kıvam kontrolleri (Yumuşak kıvamlıçamur görüntüsü)
 Çamur yoğurmada kullanılan araç gereçler
 Masalar: Çamurun şekillendirilmesi, model ve kalıpların
hazırlanmasında kullanılan sehpalardır.
 Su kaplarıve leğenler: Seramiğin şekillendirilmesinde ve kalıplanması
işlemlerinde en çok kullanılan el araçlarıdır.
 Kesme telleri: Plastik çamurlarıkesmek ayırmak amacıyla kullanılan basit el aletlerindendir.
 Süngerler: Süngerler hidroskopik yapıya sahip yumuşak sıvılarıemen bir malzemedir.
 Sistire: Paslanmaz çelikten yapılmışmalzemedir. Seramik alanının hemen her dalında kullanılır.
 Çamuru koruma ortamı
Plastik çamurda aranılan özellikler; homojen olmalı, içerisinde hava kabarcığı
bulunmamalı, rutubet oranışekillendirmeye uygun olmalıdır.
Plastik çamur, içerisindeki nem oranıgenellikle % 15_30 oranında değişik olan; bu
oran yapılacak işe, yapım yöntemine göre değişebilen bir çamurdur. Serbest şekillendirme
tekniklerini uygularken plastik çamur içerisindeki nem oranının şekillendirmeye uygun
olmasıgerekmektedir. Bu nedenle hazırlamışolduğumuz plastik çamurun nem oranının sabit
kalmasınısağlamak gerekir. Plastik çamuru rutubetli depolarda saklayabiliriz. Plastik
çamuru naylon poşetlere sarıp hava almasınıengelleyerek nem oranınısabit tutabiliriz.

2. ÇİMDİKLEME YÖNTEMİ İLE KASE FORMU ŞEKİLLENDİRME
2.1. Plastik Çamuru Serbest Elle Şekillendirme Teknikleri
2.1.1. Çimdikleme Tekniği
 Tanımı
Plastik çamurun şekillendirilmesinde hiçbir alet kullanmaksızın, yalnız ellerimizin
yeteneğiyle şekil, biçim ve form verme yöntemidir. Bu tür şekillendirmede, kişinin yaratıcı
gücü ve ellerinin yeteneği olaya hâkimdir.
 Şekillendirme tekniği
Plastik çamurdan, yapılacak işin büyüklüğüne göre bir top hazırlanır. Çamur sol elin
avuç içine yerleştirilerek, sağelin başparmağıyla ortadan çukurlaştırılır. Çamurun dip
kısmında istenilen kalınlık kalıncaya ve istenilen dip genişliği elde edilinceye kadar işleme
devam edilir. Dip kısmıoluştuktan sonra; yine sağelin başparmağıiçten, sol elin parmakları
dıştan olmak üzere çamur ezilerek genişletilir ve derinlik kazandırılır. Böylece istenilen form
verilmişolur. Form verilirken, çamurun her tarafta aynıkalınlıkta olmasına dikkat etmeliyiz.
Gerek işlemenin kolaylığıve gerekse işin kalınlığının her tarafta istenilen şekilde olmasını
sağlamak için, çamuru elinizin içinde çeviriniz. İşte verilecek forma göre her iki elimizin
parmaklarının konumlarıve çamura etki şekli değişik olmasıgerekir. Forma göre
parmaklarımızıkullanmamız ve zaman zaman işimizin formuna dikkatle bakarak kontrol
etmemiz gerekir. Hatalıbir şekilde yapılan formu düzeltmenin daha zor olduğunu
unutmamak gerekir.
Resim 2.1: Çimdikleme tekniği ile yapılan kasenin dekorlanması
Elde çimdikleme tekniği ile yapılan işlerin üzerine iz bırakıcı, çizici çizimlerle
bastırmak veya çizikler atmak suretiyle yüzey zenginliğini sağlayabiliriz. Yaptığımız bu
işleri değişik renkli sırlarla sırlama veya değişik boyalarla fantezi desenler vererek sırlama
suretiyle, süsleme yapmakla işimizin görünümünü güzelleştirebiliriz.
Resim 2.2: Ç.T. Yapılan form Resim 2.3:Ç.T. Yapılan form
Resim 2.4: Ç.T. Yapılan form Resim 2.5: Ç.T. Yapılan form
2.1.2. Kurutma
 Tanımıve Önemi
Seramikte pişirme işleminden önce yapılacak olan en önemli işlem kurutmadır.
Kurutma fiziksel bir süreçtir ve rutubetli bir malzemeden şekillendirme suyunun
uzaklaştırılıp kurutulmasıişlemidir. Kurutmanın yapılabilmesi için, malın içindeki suyun
buhar şeklinde uzaklaştırılmasıgerekir. Bu buharlaşmanın miktarışunlara bağlıdır. Kurutma
havasının sıcaklığı, kurutma havasının hızı, kurutma süresi, malın kuruma yüzeyinin
büyüklüğü.
 Plastik çamuru doğal kurutma yöntemi
Daha çok tuğla, kiremit ve çömlekçi ürünlerinin kurutulmasında uygulanır. Malın
kurumasıtamamen ortamın koşullarına bağlıdır, bu nedenle doğal kurutma olarak tanımlanır.
 Doğal kurutmanın avantajları
o Herhangi bir kurutma ısısına gerek duyulmaz.
o Parçalar çok yavaşkurutulduğunda hemen hiç kurutma hatası göstermez.
 Doğal kurutmanın dezavantajları:
o Ortalama 14-20 gün süren kurutma süresine bağlıolarak, büyük
kurutma alanlarıve yollarına gerek vardır.
o Açıkhava kurutmalarısadece sezon kurutucularıdır. İlkbahar ve
sonbaharda ortaya çıkan sürekli yağışlar, gece donlarımallara zarar verir.
o Rüzgâr ve güneşmalların büyük bir kısmının hemen
bozulmasına yol açar.
o Mamüldeki artık rutubet oranının yüksek oluşundan, (% 4-6)
fırında ön kurutmanın yapılmasıgerekir.
 Kurutma hataları
Çamur hazırlamadan başlayarak, şekillendirmede bilerek veya bilmeden yapılan
hatalara, yanlışkurutma teknikleri eklenince, kurutma hatalarının ortaya çıkmasıkaçınılmaz olur.
Şekillendirilen bir parçada eğer farklıet kalınlıklarıvarsa kuruma sırasında, ince
kısımlar daha çabuk kuruyacaklarından, geç kuruyan kısımlarla arasında bazıgerilimler
ortaya çıkar. Bu ise, ince ve kalın kısımların birleştikleri yerlerde kuruma çatlağıdenen
çatlak türünü oluşturur.
Daha önce ince mallarda görülen bir kurutma hatasıda deformasyon ve eğilmedir.
Fakat hareketsiz zemin ve raflarda kurutulan büyük parçalarda da görülür. Nedeni, parçanın
yetersiz kurumasıveya yalnızca yüzeyinin kurumasıdır. Bu hata, yetersiz kurutma
düzenlerinde ortaya çıkar. Malların kurutma içinde hızlıhareketi veya kurutma havasının iyi
ayarlanamayan sıcaklığıve hızıda hataların başnedenidir.
Hareketsiz kurutmalarda hep bir taraftan kurutulan parçalar, deformasyona uğrar ve
çokça kurutma çatlaklıklarıda gösterir.
Kurutma sırasında yüzeye doğru hareket eden su, beraberinde ince tanecikleri de
taşıyabilir. Bu durumda yüzeyde ince tanelerden oluşan bir tabakalaşma hatasıortaya çıkar.
Eğer çamurun yapısında çözünebilir tuzlar varsa kuruma sırasında bunlar kolayca
yüzeye taşınabilir ve yüzeyde renk lekeleri oluşturur.

3. SIVAMA YÖNTEMİ İLE KÂSE FORMU ŞEKİLLENDİRME
3.1. Elle Sıvama Tekniği
3.1.1. Tanımı
Şekillendirme işleminin yardımcıbir kalıpla desteklendiği elle şekillendirme
yöntemlerinden birisidir. Şekillendirilecek form- kalıp ölçülerine uygun büyüklükte
hazırlanmış çeşitli şekil ve biçimlerdeki (bilye, kare, dikdörtgen, çubuk, çubuktan
hazırlanmışçeşitli biçimler, Resim 3.1, Resim 3.2, Resim 3.3) plastik çamurun uygun kalıba,
belli bir düzen içerisinde yerleştirip elle sıvanmasıyla yapılan şekillendirme tekniğidir.
Resim 3.1:Sucuktan(çubuk) silindirik çamur hazırlama
Resim 3.2 :Uzun şeritlerden kübik çamur hazırlama
Resim 3.3: Bilye şeklinde çamur hazırlama
3.1.2. Şekillendirme Tekniği
Elle şekillendirme yöntemlerinin genelinde olduğu gibi kalıba elle sıvayarak
şekillendirmede bugün ticari amaçlıüretimden daha çok, amatörce yapılan bir çalışma
yöntemidir. Bu yöntemle; büyük bir mali yatırım yapmadan değişik işleri üreterek, özellikle
turistik eşyaların yapımısuretiyle gelir sağlanabildiği gibi boşzamanların en iyi şekilde
değerlendirilmesi de sağlanmışolur. Şekillendirmede kullanılan çamuru öncelikle bilye
şeklinde hazırlayıp belli bir el becerisi ve pratikliği kazanmak amacıile çeşitli biçimlerde
formlar ürettikten sonra, resim 3.4’te gösterildiği gibi bilye, düz çubuk, çubuklardan
hazırlanmışçeşitli biçimleri bir arada kullanarak çok değişik ve zevkli ürünler elde etmek
mümkün olacaktır.
Resim 3.4: Bilye, çubuk ve çubuklardan hazırlanmışbiçimlerin kullanıldığıçeşitli form örnekleri
Elle sıvama tekniği genel olarak iki ayrıbiçimde yapılır. Burada tanıma geri dönersek
şekillendirme işleminin yardımcıbir kalıpla desteklendiği elle şekillendirme yöntemidir
demiştik. Şekillendirmeyi destekleyen kalıbın iç kısmına çamuru sıvayarak şekillendirme
yaparsak iç sıvama, kalıbın dışkısmına çamuru sıvayarak şekillendirme yaparsak dışsıvama
adınıalır.Bu şekillendirme biçimlerini belirleyen en önemli faktör şekillendirilecek olan
formun boyutlarıdır.Şekillendirilecek olan formun derinliği fazla ise (kase vb.)iç sıvama
yöntemi, derinliği az ise (tabak) vb.)dışsıvama yöntemi kullanılır.Tekniğin uygulanışıile
ilgili temel noktalarışöyle sıralayabiliriz.
 Şekillendirmede kullanılacak kalıbın hazırlanması
Burada öncelikle şekillendirmek istenilen formun şekline karar verilerek bu forma
uygun kalıp araştırmasıyapılmalıdır. Şekillendirmede kullanılacak kalıp sert ve dayanıklı
malzemeden yapılmışolmalıdır. İlk aşamada piyasada satılan kübik ve silindirik kap
kacakları(tabak-kase vb.)kalıp olarak kullanabilirsiniz. Şekillendirme aşamasıiçin kalıp
uygun şekilde hazırlanmalıdır. Kalıbın içine veya dışına çamur sıvayarak şekillendirme
yapılacağından çamurun kalıba yapışmasınıengellemek amacıile resim 3.5’te gösterildiği
gibi araya kâğıt ,bez veya ince poşet naylon kullanarak kalıbımızışekillendirme aşamasıiçin
hazırlamalıyız.Çalışmada kalıbıdaha çok sararak çalışma kolaylığısağladığıiçin ince poşet
naylon kullanılmasıçalışma performansınıyükseltir.
Resim 3.5:Kalıbın şekillendirme aşamasıiçin hazırlanması
Kalıba kâğıt koyarak
Kalıba poşet sererek
Kalıba bez sererek
 Şekillendirmede kullanılacak çamurun hazırlanması
Şekillendirmede herhangi bir plastik çamur kullanılabilir. Hatta farklırenklerdeki
çamurlar bir arada kullanılarak daha renkli ve zevkli ürünler elde edilebilir. Burada önemli
olan plastik çamuru tekniğine uygun homojen bir şekilde yoğurarak şekillendirme kıvamını
iyi ayarlamaktır. Bilyelerin yan yana yapışmasınısağlamak amacıile nem oranının biraz
yüksek olmasına dikkat edilmelidir. Resim 3.6’da beyaz çamurun renk veren çeşitli oksitler
ile renklendirilip birbirine karıştırılmasıile hazırlanmışbir örnek görüyorsunuz. Resim 3.7
ve Resim 3.8’de kırmızıve beyaz çamurun bir arada kullanılmasıile yapılan çeşitli form
örnekleri görüyorsunuz.. Bu tür çalışmalar daha teknik olduğundan ileriki yıllarda
uygulamasınıyapabilirsiniz. Bir sonraki faaliyetinizde hazır farklırenkteki çamurları
birbirine karıştırmadan yan yana kullanarak değişik çalışmalar yapabilirsiniz.
Resim 3.6 :Renk veren oksitler ile renklendirilmişbeyaz çamur
Resim 3.7: Kırmızıve beyaz çamurun bir arada kullanıldığıform örnekleri
Resim 3.8: Kırmızıve beyaz çamurun bir arada kullanıldığıform örnekleri
 Çamurdan bilyelerin hazırlanması
Şekillendirmede kullanılacak olan çamurdan küçük parçalar koparılarak avuç içinde
dairesel şekilde döndürülmesi ile bilyeler hazırlanır. Burada önemli olan unsurlardan
birincisi bilyelerin çaplarıdır. Şekillendirmesini yapacağımız formun büyüklüğü ile doğru
orantılıolarak, form büyüdükçe bilyelerin büyümesi form küçüldükçe bilyelerin küçülmesi
gereklidir.İkinci önemli unsur ise aynıform üzerinde eşit büyüklükte bilyelerin
kullanılmasıdır.Resim 3.9’da farklıformların şekillendirilmesi için hazırlanmışbüyük ve
küçük bilyeler gösterilmektedir.Kullanılacak bilye miktarıgene formun büyüklüğü oranında
artar.Hazırlanan bilyelerin havanın etkisi ile kuruyup sertleşmemesi için plastik bir poşet
içinde saklanmasıgereklidir.
Resim 3.9: Farklıbüyüklük hazırlanmışbilyeler
 Bilyelerin kalıp içine veya dışına dizilmesi
Daha önce şekillendirme için hazırlanmışolan kalıbın orta merkezinden başlayarak dış
kenarlara doğru bilyeler, üst üste gelmeyecek şekilde resim 3.10’da gösterildiği gibi yan
yana dizilir. Özellikle büyük formlarda bilyelerin kurumamasıiçin zamanıverimli
kullanarak hızlıçalışılmalıdır. Herhangi bir sebepten ötürü çalışmaya ara verilirse başlanmış
olan çalışmanın üzeri plastik bir poşetle kapatılarak hava ile temasıkesilmelidir.
Resim 3.10:Bilyelerin kalıp içine dizilmesi
 Bilyelerin sıvanarak birleştirilmesi
Bilyeleri yapıştırma işlemine başlamadan önce bu aşamada kullanmak üzere balçık
hazırlanmalıdır. Plastik çamurun bir miktar su ile karıştırılarak boza kıvamına getirilmesi ile
elde edilen sulu çamura balçık denir. Şekillendirme aşamasında özellikle yapıştırma,
birleştirme, kaynaştırma işlemlerinde kullanılır. Kullanım yeri ve amacına göre su miktarı
ayarlanarak kıvamıbelirlenir.
Kalıp içine veya dışına belli bir sistem ile dizilen bilyeler gene orta merkezden
başlanarak dışkenarlara doğru herhangi bir alet kullanmaksızın el parmaklarıile resim
3.11’de gösterildiği gibi hafifçe ezilerek birleştirilir. Çok fazla bastırılırsa çamur belli
yerlerde yığılmalar yaparak et kalınlıklarında farklılaşmalara neden olur. Bu da hem estetik
açıdan çirkin görüntüye hem de kurutma ve pişirme aşamalarında çeşitli hatalara neden olur.
Gerekiyorsa koyu kıvamlıbalçıkla düzeltme işlemi yapılarak yapıştırma işlemi tamamlanır.
Tüm yüzeyde yapıştırma işlemi bittikten sonra nemli süngerle yüzey hafifçe silinerek
rötuşlanır (Resim 3.12).
Resim 3.11: Bilyelerin sıvanarak birleştirilmesi
Resim 3.12: Bilyelerin süngerle rötuşlanması
 Şekillendirilen formun kalıp içinde dinlendirilmesi
Şekillendirme işlemi tamamlandıktan sonra form kalıp içinde bekletilerek doğal
ortamda yüzey suyunu atmasıbeklenir. Çamur içinde su oranıazaldıkça formumuzda yavaş
yavaşkuruyup küçülmeye başlayacaktır. Böylece kalıp yüzeyinden kendiliğinden ayrılarak
boşta kalacaktır. Formun kalıp içinde bekleme süresi şekillendirilen formun büyüklüğü ile
doğru orantılıdır. Formumuz büyüdükçe kalıp içinde kalma süresi artarken, form küçüldükçe
kalıp içinde bekleme süresi azalır (Resim 3.13).
Resim 3.13:Şekillendirilen formun kalıp içinde dinlendirilmesi
 Formun kalıptan alınması
Kalıp içinde form deri sertliğine geldiğinde, ( Resim 3.14, Resim 3.15, Resim 3.16,
Resim 3.17’de ) işlem sırasıile gösterildiği gibi bir yüzey üzerine (el ile desteklenerek) ters
çevrilerek formdan ayrılır. Unutmamalıdır ki, sabırsız davranıp form yeterince bekletilmeden
kalıptan alınmaya çalışılırsa çeşitli deformasyonlara, çatlamalara ve kırılmalara neden olur.
Resim 3.14:Kalıbın düz bir zemine ters çevrilmesi
Resim 3.15:Kalıbın formdan ayrılması
Resim 3.16:Naylon poşetin formdan ayrılması
Resim 3.17:Kalıp ve naylon poşetten ayrılmışform
 Formun kurutularak rötuşlanması
Şekillendirilen form doğal ortamda tamamen kuruduktan sonra iç ve dışyüzeyinden
nemli süngerle silinerek rötuşlanır. İhtiyaç görülürse bıçak yardımıile formun çapakları
temizlenebilir. Özellikle et kalınlığıaz olan formlarda rotuş işlemi daha dikkatli
yapılmalıdır.Rötuşişlemi ile yüzey fazla çapaklardan ,tozlardan uzaklaştırılırken aynı
zamanda daha düzgün bir yüzey elde edilmişolur. Bütün işlemleri tamamlanan yarı
mamuller uygun bir ortama kaldırılarak bisküvi pişirimi için bekletilir.
3.2. Kâse Formu Şekillendirme
3.2.1. Kâsenin Fonksiyonları
Kuşkusuz insanlar ilk çömlek yapmaya başlamadan önce toprağıbaşka amaçlarla,
örneğin; barınak yapımında kullanmışlardır. Bu barınaklarda yaktıklarıateşin; toprağa renkli,
sert ve katıbir biçim kazandırdığınıgörmüşlerdir. Bu izlenimden esinlenerek çamurlar
hazırlamışlar; bunlarışekillendirip kurutmuşlar sonrada kuru ot, odun ateşi ve aleviyle
pişirmişlerdir. Böylece katı, kalıcıbiçimde, suda tekrar erimeyen sert kullanım araçları
yapmışlardır.
Günümüzde bu tarz günlük kullanıma yönelik seramik eşyalar seri üretim ile çeşitli
yöntemlerde şekillendirilmektedir. Bunların büyük bir grubunu da sofra eşyaları
oluşturmaktadır. Teknolojinin insanoğluna sunduğu bu kolaylıklar sayesinde daha önceleri
basit araç gereçlerin yardımıile elle şekillendirilen tüm ürünler otomatik ve tam otomatik
makinelerde üretilmektedir.
Kalıba elle çamur sıvayarak form şekillendirme de seri üretimin dışında kalan, daha
çok serbest seramik çalışmalarının yapıldığıplastik çamur şekillendirme yöntemidir. Bu
nedenle bu yöntem ile şekillendirilecek formlarda günlük kullanıma yönelik fonksiyonelliği
(ergonomiklik v.b) dışında daha çok dekoratif amaçlıçeşitli süs eşyalarışekillendirmek
öncelikli amaçtır. Bu anlamda plastik çamuru tekniğine uygun kullanarak, kişisel beceri ve
yetenekler ölçüsünde birbirinden farklıestetik ve görsel güzelliğe sahip dekoratif çeşitli kâse
formlarışekillendirilecektir (Resim 3.18).
Elde yapılan işlerin sanatsal değerini göz önünde bulundurarak bu teknikte
yapacağınız işlerin sadece bir uğraşolmadığını, aynızamanda bir sanat olduğunu kabul
etmeniz ve üretimlerinizi bu anlayışla değerlendirerek yapmanız gerekir.
Resim 3.18:Orta sehpasıiçin tasarlanmışbir kase
3.2.2. Ölçü
Bu teknikte, şekillendirmeyi destekleyici yardımcıbir kalıp kullanılacağından, kalıbın
ölçüsü aynızamanda formumuzun şekillendirme ölçüsünü oluşturacaktır. Çalışmalarda kalıp
yapılmayıp hazır piyasada bulunan çeşitli malzemelerden (plastik, seramik) yapılmışkâseler
kalıp olarak kullanılacaktır. Şekline ve işlevine bağlıolarak çeşitli ölçülerde ve şekillerde
bulunan kaselerden 10-15 cm çap ve 5-10 cm yüksekliğinde olan formlar ilk çalışmalarda
kullanılacaktır. Devamındaki çalışmalarda resim 3.19, resim 3.20’de görüldüğü gibi daha
büyük ölçülerdeki formlarda şekillendirilebilir. Buradaki en önemli husus seçilen kâse
formunun şeklidir. Formumuzun ağız çapıgövde çapından daha dar olmamalıdır.
Resim 3.19:Büyük çap ve derinlikte yapılmışkase
Resim 3.20:Büyük çap ve derinlikte yapılmışkase
3.2.3. Kullanılacak Araç Gereçler ve Malzemeler
 Mermer masa: Çalışma yüzeyi mermerden yapılmış, çeşitli ölçülerde
bulunabilen masalardır. Seramik sektöründe çalışma tezgahıolarak kullanılır.
Yüzeyin mermer olmasıçalışmada çeşitli kolaylıklar ve faydalar sağlar.
 Ahşap masa: Çalışma yüzeyi ahşaptan yapılmış, çeşitli ölçülerde bulunabilen
masalardır. Plastik çamuru yoğurmada ve kıvamınıayarlamada kullanılır.
 Turnet: Kase formunu şekillendirme aşamasında, daha rahat ve pratik olması açısından kullanılır.
 Kase kalıbı: 10-15 cm çap ve 5-10 cm yüksekliğinde hazır piyasada bulunan
plastik, seramik gibi dayanıklımalzemeden yapılmışkase formları öncelikli olarak kullanılmalıdır.
 Maşrapa: İçine su koymak için kullanılır. Çamur hazırlama aşamasından
(çamurun kıvamınıayarlamada) rötuşaşamasına kadar her safhada kullanılır.
 Misine: Çamurun istenilen büyüklüklerde kesilerek parçalara ayrılmasında kullanılır.
 Bıçak: Şekillendirilen formun çamur çapaklarından temizlenmesinde kullanılır.
 Plastik çamur: Ana malzemeyi oluşturur. Okul ve çevre şartlarına uygun
olarak istenilen plastik çamur tercih edilebilir.

4. SIVAMA YÖNTEMİİLE TABAK ŞEKİLLENDİRME
4.1. Tabak Formu Şekillendirme
Tabak formu şekil olarak ele alındığında; genişliği derinliğine göre daha fazla, çeşitli
biçim ve şekillere sahip çeşitli malzemelerden (plastik, metal, seramik) üretilmişformlardan
oluşmaktadır. Seramik sektörüne baktığımızda yemek tabağıolarak üretilen formlar önceleri
sadece silindirik biçimde iken daha sonralarıfarklıbiçimlerde (kare-oval v.b) üretilmeye
başlanmıştır. Bunun dışında salata tabağıgibi farklışekil ve ebatlarda çeşitli işlevlerde
kullanılmak üzere formlar da üretilmektedir. Elle sıvama yönteminde kalıp olarak
kullanılmak üzere piyasada hazır bulunan tüm tabaklar kullanılabilir. Yüzey ve biçim
açısından, şekillendirme aşamasında daha az problem çıkarttığından dolayı, belli bir el
melekesi kazanıncaya kadar silindirik biçimdeki (yuvarlak) tabaklar öncelikli
kullanılmalıdır. Daha sonraki çalışmalarda farklıbiçim ve şekillerdeki tabaklar kalıp olarak
kullanılabilir.
Tabak formunu şekillendirmede dışsıvama tekniği kullanılmalıdır. Yani kalıp olarak
kullanılan tabağın iç kısmıdeğil dışkısmıtekniğe uygun hazırlanarak kullanılır. Bunun
sebebi şekillendirilen tabağıkalıptan aldığımızda, desenli yüzeyin tabağın görünen yani iç
kısmınıoluşturmasınısağlamaktır. Teknik açıdan kase formunu şekillendirmeyle hemen
hemen aynıdır. Aralarındaki en önemli fark kasede kalıbın iç yüzeyinin, tabakta ise kalıbın
dışyüzeyinin kullanılmasıdır.
Dışarıdan istenilen ölçülerde tedarik edilen tabağın dışyüzeyine ince naylon poşet
serildikten sonra şekillendirme aşamasına başlanmalıdır. Çevre ve okul şartlarına uygun
olarak plastik çamur tercihi yapılmalıdır. Uygulama faaliyetinde en kolay bulunan kırmızıve
beyaz plastik çamurlar kullanılarak şekillendirme yapılacaktır. Çamuru tekniğine uygun
yoğururken, (bilyelerin birbirine daha iyi yapışmasınısağlamak amacıile) nem oranının
biraz yüksek olmasına dikkat edilmelidir. Kırmızıve beyaz çamur ayrıayrıtekniğine uygun
yoğrulmalı, kuruyarak sertleşmemesi için poşet içine alınmalıdır.
Bilyeleri hazırlarken dikkat edilmesi gereken en önemli konu, tüm bilyelerin eşit
büyüklükte ve tabak kalıbının büyüklüğü ile orantılıolmasıdır. Tabak çapıbüyüdükçe
bilyelerin çapıda büyümelidir. Bunun sebebi ise bilye çaplarının tabak formumun et
kalınlığınıoluşturmasıdır. Tabağın mukavemetini artırmak için çap genişledikçe et
kalınlığının da artmasıgerekir. Kırmızıve beyaz çamurdan bilyeler tekniğine uygun
hazırlanarak kurumamasıiçin gerekli tedbirler alınmalıdır.
Şekillendirme işlemi tabak kalıbının orta merkezinden dışkenarlarına doğru olmalıdır.
İki farklırenkte hazırlanan bilyeler resim 4.1’de gösterildiği gibi basit motifler oluşturacak
şekilde yan yana dizildikten sonra gene orta merkezden dış kenarlara doğru elle
birleştirilerek yapıştırma işlemi tamamlanır.
Resim 4.1:Farklırenklerdeki bilyelerin dekoratif bir görüntü oluşturacak şekilde dizilmesi
Şekillendirilmesi tamamlanan tabak formlarıderi sertliğine gelene kadar kalıp içinde
bekletilir. Form çaplarıbüyüdükçe kurutma daha yavaşve dikkatli yapılmalıdır. Gerekiyorsa
formun yüzeyi poşetle kapatılarak kurutma kontrol altında tutulmalıdır. Genişliğin fazla
olmasınedeni ile formlar kurumaya yakın kalıptan ayrılarak alınmalıdır. Rötuşişlemi kase
formunda olduğu gibi tekniğine uygun tamamlandıktan sonra uygun bir ortamda bisküvi
pişirimi için bekletilir.
4.1.1. Tabağın Fonksiyonları
Kalıba elle çamur sıvayarak tabak şekillendirme seri üretimin dışında kalan, daha çok
serbest seramik çalışmalarının yapıldığıplastik çamur şekillendirme yöntemidir. Bu nedenle
bu yöntem ile şekillendirilecek formlarda günlük kullanıma yönelik fonksiyonelliği
(ergonomiklik vb.) dışında daha çok dekoratif amaçlıçeşitli süs eşyalarışekillendirmek
öncelikli amaçtır. Bu anlamda plastik çamuru tekniğine uygun kullanarak, kişisel beceri ve
yetenekler ölçüsünde birbirinden farklıestetik ve görsel güzelliğe sahip dekoratif çeşitli
tabak formlarışekillendirilecektir. Özellikle tabak formlarında şekillendirilecek yüzeylerin
daha genişolması, bizlere yüzeyi istediğimiz gibi kullanarak çok değişik çalışmalar yapma
imkânısunar (Resim 4.2. Resim 4.3, Resim 4.4).
Resim 4.2:Sıvama yöntemi ile şekillendirilmişdekoratif bir tabak formu
Resim 4.3:Sıvama yöntemi ile şekillendirilmişdekoratif bir tabak formu
Resim 4.4:Sıvama yöntemi ile şekillendirilmişdekoratif bir tabak formu
Elde yapılan işlerin sanatsal değerini göz önünde bulundurarak:
Bu teknikte yapacağınız işlerin sadece bir uğraşolmadığını, aynızamanda bir sanat
olduğunu kabul etmek ve üretimlerinizi bu anlayışla değerlendirerek yapmanız gerekir.
4.1.2. Ölçü
Bu teknikte, şekillendirmeyi destekleyici yardımcıbir kalıp kullanılacağından, kalıbın
ölçüsü aynızamanda formumuzun şekillendirme ölçüsünü oluşturacaktır. Çalışmalarda kalıp
yapılmayıp hazır piyasada bulunan çeşitli malzemelerden (plastik, seramik) yapılmış
tabaklar kalıp olarak kullanılacaktır. Şekline ve işlevine bağlıolarak çeşitli ölçülerde ve
şekillerde bulunan tabak formlarından öncelikli olarak silindirik (yuvarlak) olanlar tercih
edilmelidir.15–20 cm çap ve 3–5 cm yüksekliğinde olan tabaklar ilk çalışmalarda kalıp
olarak kullanılacaktır. Devamındaki çalışmalarda resim 4.5 ve resim 4.6’da görüldüğü gibi
daha büyük ölçü ve biçimlerdeki formlar da şekillendirilebilir.
Resim 4.5:Sıvama yöntemi ile şekillendirilmişdekoratif bir tabak formu
Resim 4.6:Sıvama yöntemi ile şekillendirilmişdekoratif bir tabak formu
4.1.3. Kullanılacak Araç Gereçler ve Malzemeler
 Mermer masa: Çalışma yüzeyi mermerden yapılmış, çeşitli ölçülerde
bulunabilen masalardır. Seramik sektöründe çalışma tezgahı olarak
kullanılır.Yüzeyin mermer olmasıçalışmada çeşitli kolaylıklar ve faydalar sağlar.
 Ahşap masa: Çalışma yüzeyi ahşaptan yapılmış, çeşitli ölçülerde bulunabilen
masalardır. Plastik çamuru yoğurmada ve kıvamınıayarlamada kullanılır.
 Turnet: Kase formunu şekillendirme aşamasında, daha rahat ve pratik olması açısından kullanılır.
 Tabak kalıbı: 15-20 cm çap ve 3 cm yüksekliğinde hazır piyasada bulunan
plastik, seramik gibi dayanıklımalzemeden yapılmıştabak formlarıöncelikli olarak kullanılmalıdır.
 Maşrapa: İçine su koymak için kullanılır. Çamur hazırlama aşamasından
(çamurun kıvamınıayarlamada) rötuşaşamasına kadar her safhada kullanılır.
 Misine: Çamurun istenilen büyüklüklerde kesilerek parçalara ayrılmasında kullanılır.
 Bıçak: Şekillendirilen formun çamur çapaklarından temizlenmesinde kullanılır.
 Plastik çamur: Ana malzemeyi oluşturur.Okul ve çevre şartlarına uygun olarak
istenilen plastik çamur tercih edilebilir.

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :