TARİH BİLİMİNE İLK BAKIŞ (6)

TARİH BİLİMİNE GİRİŞ (6) UYGUR DEVLETİ (Orhun uygur devleti)

                                             |                                     |

                              Turfan(Doğu Türkistan)         Kansu(Sarı Uygur) Devleti

                               Uygur Devleti                

ORHUN UYGUR DEVLETİ:

    Karluk ve Basmiller’le birleşerek II.  Göktürk Devletini yıkan UYGURLAR Orhun bölgesinde UYGUR

DEVLETİ’ni kurdular.(745)

    Kurucuları KUTLUK BİLGE KÜL KAĞAN, merkezleri Ordubalık (Karabalsagun)’dur. 

         NOT: Kutluk Bilge Kül Kağan Türklerin şehir kuran ilk hükümdarıdır. İlk Türk şehri Ordubalıkdır. 

   Bilge Kül Kağan’dan sonra MOYENÇUR başa geçmiş, onun döneminde Müslüman Araplar(Abbasiler) ile

Çinliler arasında Talas Savaşı yaşandığından, Abbasilere yenilen Çinliler güç kaybına uğramışlardı. Bu

durumdan yararlanan Uygurlar Çinin TARIM havzasını ele geçirdiler.Moyençur’dan sonra başa BÖGÜ KAĞAN

geçti. 

BÖGÜ KAĞAN DEVRİ: Bu devirde Uygur Türkleri ile çin arasında iyi ilişkiler kuruldu, ticaret gelişti.

Bögü Kağan Çine yardım amacıyla "Tibet Seferine" çıktı. 

    Tibet Seferi ve Sonuçları:

          Bögü Kağan tibet seferi sırasında iki MANİ(MANİHEİZM) rahibini yanına alarak ülkesine geri

          döndü. Bu rahipler Uygur Türkleri arasında Mani dininin yayılmasına sebep oldular.  Ayrıca

          Türkler arasında Budizm’de yayılmaya başladı. 

    Mani Dininin Özelliği: Avlanmayı, et yemeyi ve savaşmayı yasaklayan bir dindir. 

     Mani Dininin Uygurlar üzerindeki Etkileri:

      1- Uygurlar Savaşçılıklarını kaybettiler.

      2- Yerleşik hayata geçtiler. (Türklerde ilk defa yerleşik hayata Uygurlar geçmiştir.)

      3- Yerleşik hayata geçmeleriyle Uygurlar ticaret,bilim, sanat ve edebiyat gibi bir çok alanda

         geliştiler. 

UYGUR DEVLETİ’NİN (ORHUN BÖLGESİ) YIKILIŞI:

    840 yılında bir başka Türk kavmi olan KIRGIZLAR Uygur Devletine son verdiler. Kırgızlar’ın  Orhun

Bölgesinden kovmalarıyla Uygurlar, Kansu ve Turfan bölgelerine göç etmek zorunda kaldılar. 

NOT: Kırgızlar; Orhun Bölgesinden Uygurları kovarak,  buradaki Türk nüfusunun azalmasına sebep

        olmuşlardır.  Bu yüzden bu en eski Türk Yurdu, daha sonra Kırgızları yenen Moğolların eline geçerek

        kolayca Moğollaşmış, MOĞOLİSTAN olarak anılmıştır. ¦ 

TURFAN( DOĞU TÜRKİSTAN) UYGUR DEVLETİ:

  Kırgızlar tarafından kovulan Uygurların bir kısmı Turfan Bölgesi’ne gelerek, burada yeni bir devlet

kurdular. Bu devletleri de Moğollar tarafından 1207’de yıkıldı. Uygurlar günümüzde Doğu Türkistan diye

anılan bu bölgede Çin’e bağlı özerk bir devlet olarak yaşamaktadır. 

KANSU(SARI UYGUR) DEVLETİ:

   Kırgızlardan kaçarak Kansu Bölgesi’ne gelen Uygurlar tarafından kurulan bu devlete Sarı Uygur Devleti

de denilmektedir. 1209’da Moğolların hakimiyetine girmiştir. 

UYGURLARLA İLGİLİ DİĞER ÖNEMLİ HUSUSLAR:

  * 18 harfli Uygur Alfabesini hazırladılar.

  * Cengiz Han’ın egemenliğine girmelerine rağmen medeniyette geliştiklerinden Moğollar’ı devlet

    teşkilatı, ticaret, bilim, sanat, alfabe gibi konularda etkilediler.

  * Moğolların Türkleşmesinde önemli bir rol oynadılar. (Özbek ve Çağatay Türkleri)

  * İlk Müslüman Türk Devleti  Karahanlılar’la savaştılar.(Sebep Uygurların Budizmi, Karahanlıların

    İslamiyeti yaymak istemeleri.)

  * Tahta harflerden MATBAA’yı oluşturdular, pamuktan KAĞIT yaptılar.

  * Uygurlar Yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur. 

            DİĞER TÜRK DEVLETLERİ VE TOPLULUKLARI 

1)- İSKİTLER(SAKALAR): MÖ. VII. yüzyılda batıya doğru göç ederek Karadeniz’in kuzeyinden

     Tuna nehrine  kadar uzanan topraklara yerleştiler. Batı kaynakları bu topluluğa İskitler, İranlılar ise

     Sakalar adını vermişlerdir.  Medler, Persler, Asurlular ve Urartularla savaşmışlardır. Anadolu, Suriye

     ve  Mısır’a kadar akınlarda bulunmuşlardır. İskitlerin yönetici kesimi Türklerden meydana

     geliyordu. Yaşayış ve inanışları Türklerle aynıydı. En önemli edebiyat eserleri ALPER TUNGA

     DESTANI’dır. 

2)- AKHUNLAR (EFTALİT) DEVLETİ: Hun soyundan gelmektedirler. Afganistan’ın batısında MS.350

     yıllarında kurulan bu Türk Devleti HEFTAL isimli hükümdarından dolayı EFTALİT DEVLETİ diye de

     anılır.

      * Akhunlar Sasani Devletinde başlayan MAZDEK İSYANI’nı bastırmakta etkili oldular.

                      MAZDEK: Sasani Devletinde yaşayan Mazdek,kadın ve servetin ortak olması durumunda

                                      her türlü  huzursuzluğun ortadan kalkacağını savunan bir kişiydi.

      * Göktürk Devleti’nin Batı Bölgelerini idare eden İSTEMİ YABGU ipek yoluna egemen olmak için,

        Sasanilerle ortak hareket ederek Akhun Devleti’nin yıkılmasını sağladı. Akhun Devleti’nin

        toprakları Sasani ve Göktürk devleti arasında paylaşıldı. 

3)- BAŞKIRTLAR(BAŞKURTLAR): X. yüzyılda İtil(Volga) nehri civarında oturmakta idiler. Moğol istilası

     sırasında Moğol egemenliğine girdiler. 

4)- SABARLAR (SİBİRLER=SABİRLER): Önceleri Hun devletinin egemenliğinde yaşayan Sibirler,

      VI. yüzyıl başlarında Avarların baskısıyla batıya göç ederek Ural dağlarının güney doğusuna yerleştiler.

      * Sasanilerle anlaşarak, Bizans’a karşı savaştılar. Anadolu’ya akınlar yaptılar. 

  NOT: Anadolu’ya ilk Türk akınları Avrupa Hunları tarafından, ikinci akın Sibirler tarafından yapılmıştır.

      * Bugünkü SİBİRYA adı Sibir Türklerinden gelir.

      * Avarlara yenilince Hazar Türklerine karıştılar. Hazar Devletinin asıl kitlesini oluşturdular. 

5)- TÜRGEŞ DEVLETİ: I. Göktürk Devletine bağlı olan Türgişler 630 yılında Göktürk devletinin

     yıkılmasıyla serbest kaldılar. BAGA TARKAN Türgiş Devleti’ni kurdu. Kendi adına para bastı.

     II.  Göktürk devletinin kurulmasıyla yeniden Göktürk egemenliğine girdiler.  II. Göktürklerin son

     dönemlerinde yeniden serbest kalan Türgişlerin başına SU-LU KAĞAN geçti. Su-lu Kağan Emevilere

     karşı mücadele etti. 

    NOT: Türgişler Emevi ordularını durdurarak, Orta   Asyanın Araplaşmasını önlediler. 

       766 yılında Türgiş Devletine Karluklar son verdi. 

6)- KARLUKLAR: II. Göktürk Devletinin yıkılmasında Basmil ve Uygurlar’la birleşerek rol oynadılar.

     * Talas savaşında Çin’e karşı Arapları destekleyerek Orta Asyanın Çinlileşmesini ve İslamiyetin

        yayılmasını kolaylaştırdılar.

     * İslamiyeti kabul eden ilk Türk boylarındandırlar. (İlk boy Kıpçaklar’dır.)

     * İlk Müslüman Türk Devleti olan KARAHANLILAR’ın kurulmasında etkili oldular. 

7)- KIRGIZLAR:

    * 840 Yılında Ötügen’i alarak Uygur Devletine son  verdiler. 

    NOT: Kırgızlar; Orhun Bölgesinden Uygurları kovarak,  buradaki Türk nüfusunun azalmasına sebep

            olmuşlardır.  Bu yüzden bu en eski Türk Yurdu, daha  sonra Kırgızları yenen Moğolların eline geçerek 

            kolayca Moğollaşacak ve MOĞOLİSTAN olarak anılacaktır.

   * 1207 yılında Cengiz Han tarafından yıkılmıştır. 

                         NOT: Kırgızlar, Cengiz Han’a bağlanan ilk Türk  Kavmidir.  

   * Daha sonra Rusların egemenliğine girmişlerdir.

   * 1916’da Ruslara karşı MİLLİ İSYAN adı verilen bir ayaklanma başlatmışlar, ancak Rus Çarı tarafından

     ağır bir şekilde cezalandırılmışlardır.

   * 1936’da Sovyetler birliğinin 15 Cumhuriyetinden biri olmuşlar, 1991’de Sovyet Rusya’nın

     dağılmasıyla Bağımsız KIRGIZISTAN DEVLETİ kurulmuştur. Başkenti BİŞKEK’dir. 

8)- KİMEKLER: Batı Göktürk topluluklarındandır. İrtiş ırmağı civarında yaşıyorlardı. XI. yüzyıla doğru

    diğer Türk topluluklarıyla kaynaşarak, yok oldular. 

           KARADENİZ’İN KUZEYİNDE KURULAN VE AVRUPA’YA YÜRÜYEN

                              TÜRK TOPLULUK VE DEVLETLERİ

   Bunlar Avrupa Hunları, Sabirler, Avarlar, Bulgarlar, Hazarlar, Macarlar, Peçenekler,

Kumanlar(Kıpçaklar) ve Oğuzlar(Uzlar)’dır. 

1)- AVARLAR:

     552 yılında Orta Asya’daki Avar İmparatorluğuna Göktürkler son verince, batıya doğru ilerleyerek

  Romanya’ya giren AVARLAR merkezi MACARİSTAN olan yeni devletlerini kurdular.

   * Çin kaynakları Avarlara JUAN- JUAN demektedir.

   * 619 yılında tek başına, 629 yılında da Sasanilerle ortaklaşa İstanbul’u kuşattılar. 

                  NOT: İlk defa İstanbulu kuşatan Türkler, Avarlardır.

 

   * Slav topluluklarının göç etmesine neden olarak, bunların doğu Avrupa ve Balkanlara inmesini

      sağladılar. Böylece Balkanların Slavlaşmasında etkili oldular.

   * 805 yılında Franklar tarafından yıkıldılar. 

2)- BULGARLAR:

     Batı Hunları ve Ogur Türklerinin karışmasıyla ortaya çıkan Türk topluluğuna BULGAR denir. (Bulgar

     kelimesi karışmak anlamındadır.) 

                              BÜYÜK BULGARYA DEVLETİ

                                   |                     |

                       Tuna Bulgar            Kama(Volga=İtil)

                       Devleti                   Bulgar Devleti 

    * Karadeniz’in kuzeyinde Göktürk Devletinin yıkılmasıyla "Büyük Bulgarya Devleti" kuruldu. Ancak

      kurucusu KUBRAT’ın ölümüyle Hazarlar tarafından yıkıldı. Bulgarların bir kısmı Tuna nehri, bir

      kısmı da Volga nehri kıyılarına göç etmek zorunda kaldı. 

     Tuna Bulgar Devleti: Büyük Bulgarya Devleti’nin yıkılmasından sonra Tuna boylarına (Bugünkü

                          Bulgaristan) göç eden Bulgar Türkleri burada Tuna Bulgar Devletini kurdular.

                          * KURUM HAN zamanında Bizans’ı kuşattılar.  (Avarlardan sonra Bizans’ı kuşatan

                            2. türk kavmidir.)

                          * Bu bölgedeki halkın çoğu Slav olduğu için Türkler zamanla Slavlaşmaya

                            başladılar. Boris Han zamanında Hırıstiyanlığı kabul ettiler.

                          * Daha sonra ortaya çıkan bugünkü Bulgaristan Devleti Türk değil Slav

                            devletidir.

                          * Bugünkü Bulgaristan’da yaşayan Türkler, Osmanlılar zamanında balkanlara

                            yerleştirilen Türklerdir.

    Kama Bulgar Devleti: Büyük Bulgarya Devletinin yıkılmasından sonra Volga=İtil kıyılarına giden

                          Bulgarlar burada Kama Bulgar Devletini kurdular.

                          * Hükümdarları Almış Han zamanında(X. yüzyıl) müslüman oldular.

                          * 1236’da Moğolların egemenliğine girdiler. Altınorda Devletinin

                            parçalanmasıyla kurulan KAZAN HANLIĞInın esas kitlesini oluşturdular.

                            (Kama Bulgarlarına bugün KAZAN TÜRKLERİ denilir.) 

   NOT: İtil(Kama) ulgarları benliklerini bugün de  koruyarak varlıklarını sürdürmüşlerdir. Ancak 

           Tuna Bulgarları Slavlar arasında yok olup  gitmişlerdir.  Bunda İtil Bulgarlarının

           İslamiyeti, Tuna Bulgarlarının ise hırıstiyanlığı kabul etmesinin payı büyüktür.

    

3)- HAZARLAR:

       Kuzey Karadeniz ve Kafkaslar arasındaki bölgede Göktürk Devletinin yıkılmasıyla HAZAR KAĞANLIĞI

       kuruldu.

      * Ticarette geliştiler.

      * Hazar yöneticileri Museviliği benimsediler. Halk arasında Hırıstiyanlık ve müslümanlık  yayılmıştı.

      * Hazarlar ülkelerinde farklı dinleri içinde bulundurduklarından yüksek bir HOŞGÖRÜ vardı. 

4)- MACARLAR:

   * Fin Ugor kavmi ile OGUR Türklerinin karışmasıyla MACAR kavmi ortaya çıkmıştır.

   * 896 yılında kendi adlarını verdikleri MACARİSTAN’a gelerek devletlerini kurdular.

   * X. yüzyılda Hırıstiyanlığın Katolik mezhebini benimsediler. (Bundan sonra Türklük özelliklerini

     kaybetmeye başladılar.)

   * Almanların (Germenlerin) doğuya doğru yayılmasını engelleyerek, Balkan topluluklarının(Slavların)

     Germenleşmesini önlediler. 

5)- PEÇENEKLER:

   * Karadeniz’in kuzeyinde Don ve Dinyesper nehirleri arasındaki bölgeye yerleştiler.

   * Kiev Prensliğini yenerek, Rusların Karadeniz’e inmelerini engellediler.

   * 1071 Malazgirt Savaşına Bizans ordusu içinde ücretli asker olarak katıldılar. Ancak Selçukluların

     kendileri gibi Türk olduklarını anlayınca Selçuklu ordusu saflarına katıldılar.

   * Edirne ve Trakya’nın Marmara kıyılarına kadar olan toprakları Bizans’tan aldılar.

   * İzmir Beyi ÇAKA BEY Peçeneklerle temas kurdu. Buna göre Çaka Bey Peçeneklerle birlik olarak Anadolu

     ve Rumeli’den İstanbul’u kuşatmak istiyordu. Ancak Bizans kurnaz bir politikayla, yine bir Türk

     topluluğu olan KUMANLAR’ı Peçenekler üzerine saldırtarak, Peçeneklerin dağılmasına sebep olmuştur. 

Döküman Arama

Başlık :

Kapat