Kapat

TİCARİ BELGELER

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

 1. FATURA VE FATURA YERİNE GEÇEN BELGELER
Vergi Usül Kanunu’nda (VUK) belli şekil ve şartlarla bağlanmış olan belgeler şunlardır:
 İrsaliyeler
 Fatura
 İrsaliyeli fatura
 Fatura yerine geçen belgeler
 Gider makbuzu
 Serbest meslek makbuzu
 Müstahsil makbuzu
VUK’ a göre bu belgelerin, geçerli belge sayılabilmeleri için anlaşmalımatbaalarda
bastırılmışolma veya kullanılmadan önce notere tasdik ettirilmişolma mecburiyeti vardır.
1.1. İrsaliyeler
Mal ve hizmet hareket akışınıdüzenli bir şekilde kontrol etmek, muhasebe belge
düzenini sağlamak ve tüm mal ve hizmet satışlarının fatura edilmesi için düzenlenmesi
zorunlu belgelerdir. Bunlar
 Sevk irsaliyesi
 Taşıma irsaliyesi
 Yolcu listeleri
 Adisyon
1.1.1. Sevk İrsaliyesi
Satılmışya da satılmak üzere olan bir malın, bir adresten diğerine naklinde ya da aynı
işletmeye ait işyerleri arasında taşınmasında düzenlenen ve üzerinde gönderilen malın
konusu, birimi ve malın kime ait olduğunun yazıldığıbelgeye ‘Sevk İrsaliyesi’ denir.
(Şekil 1.1: Sevk irsaliyesi )
Ticari malın satılmasıdurumunda, eğer mal satıcıtarafından taşınır veya taşıttırılırsa,
sevk irsaliyesi satıcıtarafından düzenlenir. Satılan mal, satın alan alıcı(müşteri) tarafından
taşınır veya taşıttırılırsa sevk irsaliyesi alıcıtarafından düzenlenir. Sevk irsaliyesi en az üç
nüsha olarak bilgisayar ortamında düzenlenir ve iki nüshasımutlaka emtiayı(malı) taşıyan
taşıtta bulundurulur. En az üç nüsha olarak düzenlenmeyen sevk irsaliyeleri hiç
düzenlenmemişsayılır.
Sevk irsaliyelerinde, tanzim tarihi ile fiili sevk tarihi ayrıayrıyer alacaktır. Tanzim
tarihi ile sevk tarihinin aynıgün olmasıhalinde de bu tarihler ayrıayrıkaydedilecek,
herhangi birine yer verilmeksizin düzenlenen sevk irsaliyeleri hiç düzenlenmemiş sayılacaktır.
Sevk irsaliyesinde şu bilgiler bulunur
 Sevk irsaliyesi ibaresi
 Maliye Bakanlığıklişesi veya noter tasdik mührü şekli
 Gönderilen malın cinsi ve miktarı
 İrsaliyeyi düzenleyen mükellefin; adı, soyadıile varsa ticaret ünvanı, işadresi,
vergi dairesi ve hesap numarası
 Müşterinin (alıcının) adı, ticaret ünvanı, adresi varsa vergi dairesi ve hesap
numarası, kesildiği saat
 Mükellefin diğer işyerine veya satılmak üzere bir alıcıya (müşteriye)
gönderdiği hallerde malın kime ve nereye gönderildiği
 Malın, taşıyana teslim tarihi ve müteselsil irsaliye numarası
 Düzenleyenin imzası
 Teslim alan ve teslim edenin imzaları
Bu açıklamalar doğrultusunda
 Sevk irsaliyesine bağlıolarak düzenlenen faturalarda sevk irsaliyesi düzenlenme
tarihinin olmasıhalinde, ayrıca sevk tarihinin yer almasına gerek bulunmamaktadır.
 Birden fazla irsaliyenin birleştirilerek tek bir fatura düzenlenmesi durumunda da
düzenlenme tarihleri ve numaraların tümünün faturada yer almasıhalinde ayrıca
sevk tarihinin yer almasına gerek bulunmamaktadır
 Stok programlarından emtia çıkışişlemlerinin yapılmasısırasında sevk
irsaliyesi düzenlenme tarihinin esas alınmasıgerekmektedir.
 Sevk irsaliyesinde tanzim tarihi ile sevk tarihi arasındaki gün farkının ay
değişikliğine sebep olmasıhalinde de (düzenlenme tarihi: 31.1.2006 sevk tarihi:
4.2.2006) buna bağlıfatura düzenlenme süresi, sevk irsaliyesinin düzenlenme
tarihinden itibaren azami 7günün esas alınmasıgerekmektedir.
Şekil 1.1: Sevk irsaliyesi
İrsaliyeli fatura, fatura niteliğinde olduğundan mükellefler tarafından bu belgede
düzenlenme tarihinin yanında ayrıca sevk tarihinin yazılmasına gerek bulunmamaktadır.
1.1.2. Taşıma İrsaliyesi
Araç sahibi tarafından bir ücret karşılığında yük (eşya, mal) taşıyan gerçek veya tüzel
kişi olan nakliyecilerin taşıdıklarıeşya için düzenledikleri bir belgedir. (Şekil 1.2: Taşıma irsaliyesi)
Kara, deniz veya hava yolu ile yapılan taşımalarda taşıma irsaliyesi mutlaka üç nüsha
olarak düzenlenir. Bir nüshasıtaşımayıyaptıranda, bir nüshasıeşyayıtaşıyanda, bir nüshası
da taşıma irsaliyesini düzenlemekle görevli nakliyeci işletme sahibinde kalır.
Taşıma irsaliyesinde şu bilgiler bulunur:
 Taşıma irsaliyesi ibaresi
 Maliye Bakanlığıklişesi veya noter tasdik mührü şekli
 Taşıma irsaliyesinin düzenlenme tarihi, seri numarasıve sıra no su
 Gönderilen malın cinsi, miktarıve nakliye ücreti
 Taşıma İrsaliyeyi düzenleyen mükellefin adı, soyadıile varsa ticaret ünvanı, iş
adresi, vergi dairesi ve hesap numarası
 Malıgönderenin adısoyadı, ticaret ünvanı, adresi varsa vergi dairesi ve hesap numarası
 Alıcının (müşterinin ) adısoyadı, ticaret ünvanı, adresi varsa vergi dairesi ve hesap numarası
 Mükellefin diğer işyerine veya taşınmak üzere bir alıcıya gönderdiği hallerde
malın kime ve nereye gönderildiği
 Aracın sürücüsünün adısoyadıve aracın plaka numarası
Ancak VUK’ un mükerrer 257. Maddesine dayanılarak, farklıadreslerde bulunan
birden çok alıcıya eşya taşınmasısırasında tek bir “Taşıma İrsaliyesi” düzenlenmesi ve
irsaliyenin “AlıcıAdresi” bölümüne de “Ekli Listedeki Muhtelif Müşteriler” ibaresinin
yazılmasıuygun görülmüştür.
Taşıma irsaliyesine eklenecek listede, taşıma irsaliyesinin seri ve sıra numarası,
göndericinin adı-soyadı, ünvanı, gönderinin cinsi ve miktarı(adet, ağırlık vb.), alıcının adısoyadıve
gönderinin varışmerkezi ile ücreti yer alacaktır.
Kendilerine ait nakil vasıtalarıyla kendi eşyalarınıtaşıma sırasında taşıma irsaliyesinin
düzenlenmesine gerek yoktur. Çünkü taşıma irsaliyesinin amacıücret karşılığında yük (eşya,
mal) taşıyanların ekonomi içindeki hareketinin izlenmesine yarayan bir belgedir. Taşıma
irsaliyesini ücret karşılığıyük (eşya, mal) taşıyan taralından düzenler.
1.1.3. Yolcu Listeleri
Şehirlerarasıyolcu taşımacılığıyapanlar (TCDD hariç) ile yolcu bileti kesmek
zorunda olanlar, taşıtların her seferi için yolcu listesi düzenlemek zorundadır. Bu listeler
yolcuların taşıtta oturma yerlerini planlışekilde gösteren bir belgelerdir. (Şekil 1.3: Yolcu listesi)
Yolcu listeleri üç nüsha olarak düzenlenir. Bir nüshasıişletmede, diğer iki nüshasıda
yolcularıtaşıyan araçta bulundurulmalıdır. Şayet seyahat işletmeleri bilet satışişini
komisyonu veya acenteler aracılığıyla yaptırıyorsa, yolcu listelerinin de bu aracılar
tarafından dört nüsha olarak düzenlenip bir nüshasıda bu firmalar tarafından saklanır.
Firmalar yolcu taşıma işlerini kendi vasıtalarının dışında, bir başka işletmeye veya
kişilerin vasıtalarıyla taşıttırıyorsa, bu durumda da yine yolcu taşıma listesini ve yolcu
taşıma biletini de seyahat işletmesi tarafından düzenlenir. Düzenlenen yolcu taşıma listesinde
ve yolcu taşıma biletinde firmaya ait bilgiler yer alır. Seyahat acenteleri tarafından bağımsız
olarak çalıştırılan otobüs sahipleri yapmış olduklarıhizmet karşılığıkadar seyahat
işletmesine fatura eder.
Şehirlerarasıyolcu taşımacılığıyapan ve yolcu bileti kesmek zorunda olan turizm
organizasyonu yapan firmalar yolcu taşıma listesi düzenlemek zorunda değildirler. Çünkü bu
tür firmalar yolcu taşımaya yönelik değil daha kapsamlıbir programa bağlıolarak yapılan
taşıma dâhil her türlü hizmetleri yapan bir organizasyona sahip işletmelerdir.
Yolcu listesinde aşağıdaki bilgiler yer alır:
 Yolcu listesi ibaresi
 Maliye Bakanlığıklişesi veya noter tasdik mührü şekli
 Yolcu listesinin düzenlenme tarihi
 Sıra ve seri numarası
 Düzenleyen mükellefin; adı, soyadıile varsa ticaret ünvanı, işadresi, vergi dairesi ve hesap numarası
 Biletin kesildiği koltuk numaraları
 Yolcu sayısıve toplam ücret
 Taşıtın plaka numarası
 Sefer tarihi
 Hareket saati
 Matbaaya ilişkin bilgiler
1.1.4. Adisyon
Adisyon hizmet veren (lokanta, kafeterya, pastane, gazino, bar, pavyon gibi)
işletmelerin müşteri isteklerini almakta kullandıklarıbir belgedir (Şekil 1.4: Adisyon).
Adisyon kullanmak zorunda olan hizmet işletmeleri şunlardır:
 Belediyeler veya Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan alınan belge ile işletilen
lokanta, gazino gibi işletmeler
 Gerçek usülde vergilendirilen mükellefler tarafından çalıştırılan ve alkollü içki servisi yapan işletmeler
 Kurumlar ya da gerçek usülde gelir vergisine tabi yol kenarlarında hizmet veren
lokanta, kafeterya, pastane, gazino gibi işletmeler
 Sınıfıbelli olmayan birinci veya daha üst sınıflarda olanlar ve alkollü-alkolsüz içecekler satanlar
Şekil 1.4:Adisyon
Adisyonda aşağıdaki bilgiler bulunur:
 Adisyon ibaresi
 Adisyonun düzenlenme tarihi, seri ve sıra numarası, saati
 Maliye Bakanlığıibaresi veya noter tasdik mührü şekli
 Düzenleyenin adı, soyadı, varsa ticaret ünvanı, işadresi, bağlıbulunduğu vergi dairesi
 Malın ve hizmetin türü, miktarı
 Adisyonu düzenleyenin adısoyadı
Adisyon, müşteriden siparişalırken en az iki nüsha düzenlenir ve müşterinin masasına
bir nüshasıbırakılır. Tahsilât sırasında müşteriye ya fatura ya da yazar kasa fişi düzenlenerek
verilir. Müşterinin yiyecek ve içeceklerini kendisinin seçerek aldığıve parasınıpeşin ödediği
işletmelerde adisyon kullanılmaz.
Resim: l.l: Restoran ve lokantalar adisyon düzenlemek zorundadır
1.2. Fatura
Emtia (mal) veya hizmet satan işletmelerde yapılan işkarşılığında, müşterinin
borçlandığımeblağıgöstermek üzere emtiayısatan veya işi yapan tüccar tarafından
müşteriye verilen ticari belgedir.
Satışların toptan veya perakende yapılması, fatura düzenlemede önemli bir unsurdur.
Eğer satıştüketiciye değil malısatacak olan bir işletmeye yapıldıysa, bu ticaret toptan
ticarettir. Fatura düzenlemek, mal ve hizmeti satanın göreviyken; mal ve hizmeti satın alan
alıcıda fatura istemek ve almakla görevlidir.
Katma değer vergisi oranları:
Un ve mamülleri=% 1
Temel gıda = % 8
Kırtasiye = % 8
İlaç = % 8
Diğer = % 18
Faturada bulunmasıgereken bilgiler şunlardır:
 Fatura ibaresi
 Maliye Bakanlığıibaresi veya noter tasdik mührü şekli
 Faturanın düzenlenme tarihi, seri ve sıra numarası
 Faturayıdüzenleyenin adı, varsa ticaret ünvanı, işadresi, bağlıolduğu vergi dairesi ve hesap numarası
 Alıcının (Müşterinin) adı, ticaret ünvanı, adresi varsa vergi dairesi ve hesap numarası
 Malın ve hizmetin türü, miktarı, birim fiyatıve tutarı
 Satılan malların teslim tarihi ve irsaliye numarası
 Kaşe ve imza
Faturanın düzenlenmesinde dikkat edilecek hususlar şunlardır:
 Faturalar sıra numarasıdâhilinde düzenlenir.
 Faturalar mürekkepli kalem ile, daktilo veya bilgisayarla düzenlenir.
 Faturalar en az bir asıl bir örnek (suret) olarak düzenlenir.
 Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığıtarihten itibaren azami 7 (yedi)
gün içinde düzenlenir. Bu süre içinde düzenlenmemişfaturalar hiç düzenlenmemiş sayılır.
 Faturalar Türkçe olarak düzenlemelidir.
 Kullanılacak faturalar notere tasdik ettirilmişveya anlaşmalımatbaalara
bastırılmak suretiyle temin edilir. Fatura düzenlemek zorunda olanlar
müşterinin adıve soyadıile bağlıolduğu vergi dairesi ve hesap numarasının
doğruluğundan sorumludur.
 Fatura düzenleyenin istemesi halinde müşteri, kimliğini ve vergi dairesi hesap
numarasınıgösterir belgeyi ibraz etmek zorundadır. Ancak nihai tüketiciye
satılan mallar veya yapılan işler için düzenlenecek faturalarda, müşterinin belge
ibrazıve fatura düzenleyenin sorumluluğu söz konusu olmayacaktır.
 Faturanın baştarafında işsahibinin veya namına, imzaya yetkili olanların
imzasıbulunur. Fakat uygulamada iki farklışekilde yapılmaktadır:
 KapalıFatura: İşletmenin, peşin olarak yapmışolduğu satışlarında
düzenlediği ve alt tarafının kaşelenip imzalandığıfaturalardır (Şekil 1.5).
 Açık Fatura: İşletmenin, veresiye satışlarında düzenlediği ve üst
tarafının kaşelenip imzalandığıfaturalardır (Şekil 1.6).
Tüketicilere ayıplımal ve hizmet satan kişilere karşıhak aramada, fatura delil olarak
kullanabilirler. Faturaya itiraz süresi 8 gündür. Bu süre içinde itiraz edilmezse faturanın
içeriği kabul edilmişsayılır.
FaturalarıGelir Vergisi Kanunu’na (G.V.K) göre 5 yıl, Türk Ticaret Kanunu’na
(TTK) göre 10 yıl saklama zorunluluğu vardır.
VUK’ 232. Maddesi’ne göre fatura düzenleme zorunluluğu; birinci ve ikinci sınıf
tüccarlar ile kazancıbasit usülde tespit edilen ve defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçiler,
aşağıdaki işletmelere fatura vermek ve bu işletmelerden fatura istemek zorundadır.
Bunlar:
 Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ( şirketler, şahıs işletmeleri)
 Serbest meslek erbabı(avukatlar, doktorlar, muhasebeciler vb)
 Kazançlarıbasit usülde tespit olunan tüccarlar (ayakkabıtamircisi, berber)
 Defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçiler
 Vergiden muaf esnaf (pazarcılar, seyyar satıcılar)
Şekil 1.5: Kapalıfatura
Şekil 1.6: Açık fatura
1.3. İrsaliyeli Fatura
İrsaliyeli fatura, fatura ve sevk irsaliyesinin yerine düzenlenen bir belgedir. Fatura ve
sevk irsaliyesinin ayrıayrıdüzenlenmesi, mükellefin işyükünü artırdığıgibi faaliyetlerinin
de aksamasına neden olmaktadır (Şekil 1.7: İrsaliyeli fatura).
İsteyen mükellef ler(satıcılar), fatura ve sevk irsaliyesinin yerine irsaliyeli fatura adı
altında tek bir belge düzenleyebilir. İrsaliyeli faturanın kullanılması, mükellefin isteğine
bağlıdır. İrsaliyeli fatura kullanma usülünü seçen mükellefin, ayrıca fatura ve sevk irsaliyesi
düzenlenmesine gerek yoktur.
İrsaliyeli faturada şu bilgiler bulunur:
 İrsaliyeli fatura ibaresi
 Maliye Bakanlığıklişesi veya noter tasdiki
 İrsaliyeli fatura düzenleyenin adı, ticari ünvanı, işadresi, bağlıolduğu vergi
dairesi ve hesap numarası
 Malın ve hizmetin cinsi, miktarı, fiyatıve tutarı
 Malın nereye ve kime gönderildiği; müşterinin adı, ticari ünvanı, adresi, varsa
vergi dairesi ve hesap numarası
 İrsaliyeli faturanın seri ve müteselsil sıra numarası
 İrsaliyeli faturanın düzenlenme tarihi ve saati
 İrsaliyeli faturayıdüzenleyenin imzası
 Anlaşmalımatbaa ile ilgili bilgiler
Ayrıca, düzenlenen irsaliyeli faturalarda Katma Değer Vergisi (KDV) oranıve tutarı
yer almasıgerekir. Bu bilgilerin eksik olmasıhalinde, irsaliyeli fatura hiç düzenlenmemiş sayılır.
İrsaliyeli fatura kullanma ile ilgili yasal düzenlemenin esasları aşağıdaki belirlenmiştir:
 Mükellefler; faaliyetleri ile ilgili olarak irsaliyeli fatura kullanmalarının yanı
sıra, fatura ve sevk irsaliyesini ayrıayrıkullanabilir.
 Malısatan mükellefler, irsaliyeli faturayıen az üç örnek olarak
düzenleyeceklerdir. Biri asıl olmak üzere iki örneğini müşteriye vereceklerdir.
En az üç suret düzenlenmeyen irsaliyeli faturalar hiç düzenlenmemiş sayılacaktır.
 İrsaliyeli fatura, mükellefler tarafından anlaşmalımatbaalara fatura ölçülerinde
bastırılacaktır. Bunlarla birlikte, irsaliyeli faturanın altında: ‘Bu belgenin sevk
edilen malla birlikte bulunmasıhalinde ayrıca sevk irsaliyesi aranmaz.’ ifadesi bulunmalıdır.
 Satıcının, irsaliyeli fatura düzenlemişolmasıdurumunda, malın taşınmasıveya
taşıttırılmasında yeniden bir taşıma irsaliyesi düzenlemesine gerek yoktur.
 İrsaliyeli fatura uygulamasından yararlanmak isteyen mükellefler, hesap dönemi
başından önce irsaliyeli faturalarıtemin etmeleri (anlaşmalımatbaalara
bastırarak) gerekmektedir. Uygulamaya ise hesap döneminin başında geçilmesi
gerekir. Dönem içinde irsaliyeli fatura uygulamasına geçmek mümkün değildir.
 İrsaliyeli fatura düzenleme usülünü seçen mükelleflerin daha önce ellerinde
bulunan kullanılmamışsevk irsaliyesi ve faturalarınıvergi dairelerine götürerek
iptal ettirmeleri gerekir.
Şekil 1.7: İrsaliyeli fatura
1.4. Fatura Yerine Geçen Belgeler
Mükellef, fatura düzenlenmesinin zorunlu olmadığıalım-satım ve hizmet işlerinde
kayıtlarını, fatura yerine geçen belgelerle ispat etmek zorundadır.
Fatura yerine geçen belgeler şunlardır:
 Perakende satışbelgeleri
 Gider makbuzu (pusülası)
 Serbest meslek makbuzu
 Müstahsil makbuzu
1.4.1. Perakende SatışBelgeleri
Perakende satılan madde ve malzemenin aynen veya işlendikten sonra nihai
tüketicilere satılmasıdır. Deftere tabi olan mükellefler ile basit usülde tespit edilenler fatura
vermek zorunda olmadıklarısatışlarını, perakende satışbelgesi ile belgelendirirler. Maliye
Bakanlığınca belirlenen parasal sınırıaşmayan satışlar için düzenlenen belgelerdir.
VUK’ ta adıgeçen perakende satışbelgeleri şunlardır:
 Yazarkasa fişi
 Perakende satışfişi
 Biletler
1.4.1.1. Yazar Kasa Fişi
Yazar kasa cihazıkullanmak zorunda olan mükelleflerin, ödeme kaydedici cihaz ile
düzenledikleri belgeye satışfişi denir (Şekil 1.8: Yazar kasa fişi).
Satışgerçekleştiğinde düzenlenen satışfişinin bir nüshasımüşteriye verilir. Yazar
kasalar elektronik hafızalıolduğundan kesilen satışfişleri ile ilgili bilgiler hafızada, saklanır.
O gün satışfişlerinin dökümü alınır. Alınan bu döküme ‘Z RAPORU’ denir.
Müşteriye verilen satışfişinde, aşağıdaki bilgilerin yer alınmasızorunludur:
 Satışfişi ibaresi
 Mükellefin adı, soyadı, vergi dairesi ve hesap numarası
 Satılan malların cinsi, tutarıve KDV oranı
 Müteselsil fişnumarası, işlem tarihi, saati
 Cihazın onaylandığınıgösterir sembol ve cihaz sicil numarası
Şekil; 1.2 Yazar Kasa(Ödeme Kaydedici Cihaz)
Şekil 1. 8: Yazar kasa fişi
1.4.1.2. Perakende SatışFiş
Yazar kasanın elektrik kesintisi veya satışlimitleri her yıl Maliye Bakanlığınca
belirlenen rakamın altında olduğu zaman, işletme sahibinin perakendecilere düzenledikleri
bir belgedir. Bu limit 2006 yılıiçin 520 YTL’ dir.
Bu belge, bir asıl ve bir suret olarak düzenlenir. Asıl belge müşteriye verilirken,
kopyasıişletmede kalır (Şekil 1.9: Perakende satışfişi).
Perakende fişinde bulunmasıgereken bilgiler:
 Perakende satışfişi ibaresi
 Mükellefin adı, soyadı, varsa ünvanıvergi dairesi ve hesap numarası
 Maliye Bakanlığıklişesi veya noter tasdik mührü şekli
 Seri ve müteselsil sıra numarasıve düzenleme tarihi
 Satılan malların cinsi, tutarı, KDV dâhildir ibaresi
 Düzenleyenin imzası
Şekil 1.9: Perakende satışfiş
1.4.1.3. Biletler
Bazıişletmelerin (sinema, tiyatro, konser salonları, ulaştırma firmasıvb.) faaliyetlerini
halka arzında kullandığıve içeriğinde ürün ya da hizmeti alacak kişi sayısı, faaliyetin saati,
ücreti ve özelliğinin yazıldığıbelgelerdir.
En az iki nüsha düzenlenir. Asıl belge müşteriye verilirken, kopyasıişletmede kalır.
(Şekil 1.10: Girişbileti ve Şekil 1.11: Yolcu bileti)
Girişbileti veya yolcu taşıma biletinde yer almasızorunlu olan bilgiler şunlardır:
 Girişbileti veya yolcu taşıma bileti ibaresi
 Maliye Bakanlığıklişesi veya noter tasdik mührü şekli
 İşletme veya mükellefin adı, soyadı, varsa ticaret ünvanı
 Bağlıolduğu vergi dairesi ve hesap numarası
 Seri ve müteselsil( kesintisiz) sıra numarası
 KDV’ li ücreti
 Yolcu bileti ise; yolcunun adıve soyadı, gideceği yer ve saati, ücreti ve koltuk numarası
Şekil 1.10: Girişbileti
Şekil 1.11: Yolcu bileti
1.4.2. Gider Pusülası(Makbuzu)
Defter tutmak mecburiyetinde olan ve basit usüle tabi olanların, vergiden muaf
olanlarla yaptıklarıişler veya onlardan satın aldıklarıemtia için tanzim edip, işi yapana veya
emtiayısatana imza ettirilen bir belgedir (Şekil 1.12:Gider pusülası).
Bu gider pusülasıvergiden muaf esnaf tarafından verilmişfatura hükmündedir. İki
nüsha düzenlen bu belgenin bir nüshasımalısatana veya hizmeti yapana verilir. Diğer
nüshasıişletmede kalır. Gider pusülasında KDV yer almaz.
Gider pusülasında, en az aşağıdaki bilgilerin bulunmasızorunludur:
 Gider pusülasıibaresi
 Maliye Bakanlığıveya noter tasdik mührü şekli
 Seri ve müteselsil sıra numarasıve düzenlenme tarihi
 Satılan malın veya yapılan işin mahiyeti, satın alınan malın bedeli, tevkif edilen
(kesilen) vergi oranıve net tutarı
 Malısatın alan veya işi yaptıranın adı, soyadı, varsa ticaret ünvanı, vergi dairesi,
hesap numarasıve adresi
 Malısatanın adı, soyadı, adresi ve imzası
VUK’ un 94 Maddesine göre gider pusülasında yapılan ödemelerden:
 Havlu, halı, çarşaf, yapay çiçek vb. mallara veya bu malların üretiminde ödenen
hizmet bedeli üzerinden % 2,
 Diğer mal alımlarıiçin % 5,
 Diğer hizmet alımlarıiçin % 10 oranında gelir vergisi kesintisi yapılır.
Şekil 1.12: Gider pusulası
1.4.3. Serbest Meslek Makbuzu
Meslekî faaliyetlerde bulunan (Mali müşavir, doktor, avukat gibi ) serbest meslek
erbapları, yapmışolduklarıfaaliyetlerden doğan tahsilâtıiçin iki nüsha serbest meslek
makbuzu tanzim etmek ve aslınımüşteriye bir nüshasıda kendiside kalacak şekilde
düzenlenen belgeye ‘Serbest meslek makbuzu’ denir (Şekil 1.13: Serbest meslek makbuzu).
Serbest meslek erbaplarıbelirlenen oranlarda KDV ve gelir vergisine tabidir. Serbest
meslek makbuzundan kesilen gelir vergisini mükellef serbest meslek sahibine değil;
muhtasar beyanname ile vergi dairesine öder.
Serbest meslek erbaplarının elde ettikleri kazançlarıKDV’ siz matrah ( vergi
hesaplamasında alınacak tutar) üzerinden %22 gelir vergisine (stopaj) tabidir.
Vergi mükellefi olmayan kişilere düzenlenen serbest meslek makbuzundan vergi
kesintisi yapılmaz. Vergi mükellefi olmayan kişilere düzenlenen serbest meslek
makbuzundan KDV, alınan ücrete tabidir.
Serbest meslek makbuzlarına bulunmasıgereken bilgiler:
 Makbuzu verenin soyadı, adıveya ünvanı, adresi, vergi dairesi ve hesap numarası,
 Maliye Bakanlığıklişesi ve noter tasdik mührü şekli
 Alıcının (müşterinin) soyadı, adıveya ünvanıve adresi
 Alınan paranın miktarıve alındıtarihi
 Kesinti (gelir vergisi) tutarıve KDV tutarıyazılır ve bu makbuzlar serbest
meslek erbabıtarafından imzalanır
 Serbest meslek faaliyetinin türü
 Serbest meslek makbuzu seri ve sıra numarasıdâhilinde takip ettirilir
 Serbest meslek makbuzunun basıldığımatbaa
Örnek: Şekil 1.13: te brüt 100 YTL üzerinden muhasebe ücreti olarak mükellef
Sebehattin Uysal adına düzenlenen serbest meslek makbuzudur.
Brüt ücret : 100 YTL
Gelir vergisi : 22 YTL ( 100 * 0,22)
Net ücret : 78 YTL ( 100 – 22 )
KDV : 18 YTL ( 100* 0,18)
NET ALINAN : 96 YTL ( 78 + 18 )
Şekil 1.13: Serbest meslek makbuzu
1.4.4. Müstahsil Makbuzu
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla defter tutmak zorunda olan çiftçiler ile basit usüle
tabi olanlar, vergiden muaf çiftçilerden satın aldıklarımalların bedeli için düzenlenen bir belgedir.
Fatura yerine geçer. İki nüsha makbuz tanzim etmeye ve bunlardan birini imzalayarak,
satıcıçiftçiye vermeye ve diğerini de çiftçiye imzalatarak almaya mecburdurlar. (Şekil 1.14: Müstahsil makbuzu)
Mal, tacir veya çiftçi adına aracı(komisyoncu vb.) tarafından alındığında, müstahsil
makbuzunu komisyoncular tarafından düzenlenir.
Fatura vermek zorunda olmayan çiftçiler vergiden ve KDV’den muaftır. Müstahsil makbuzda KDV yer almaz.
Müstahsil makbuzunda şu bilgiler yer alır:
 Müstahsil makbuzu ibaresi
 Maliye Bakanlığı’nın mühre veya noter tastık mührü
 Müstahsil makbuzun seri ve sıra numarası, düzenlenme tarihi
 Malısatın alan tüccar veya çiftçinin adı, soyadıvarsa ünvanı, adresi, vergi numarası
 Ürünü satan çiftçinin adı, soyadı, adresi, imzası
 Satın alınan malın cinsi, miktarı, fiyatı, bedeli
 Kesilen gelir vergisi
 Malıalanın imzası
GVK’ nın 94 Maddesine göre ticaret borsalarından tescil ettirilmeden, çiftçilerden
satın alınan ziraî ürünler için yapılan ödemelerden
 Hayvanlar ve bunların mahsulleri için % 2,
 Diğer zirai mahsuller için %4,
Ticaret borsasına tescil ettirilerek alınan ürünlerden
 Zirai ürünlerden % 2,
 Hayvan ve bunların mahsulleri için %1 oranında gelir vergisi kesilir.
Resim:l.3:Atatürk bir çiftlikte, ziraat işlerinde
Şekil 1.14: Müstahsil makbuzu

2. DİĞER TİCARİBELGELER
Vergi Usül Kanunu’nda (VUK) ve Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) belli şekil ve
şartlarla bağlanmışolan belgeler şunlardır:
 Asılmasızorunlu belgeler
 Kıymetli evraklar
 Menkul kiyletler
 Makbuzlar
 Muhasebe fişleri
 Maaşbordroları
2.1. AsılmasıZorunlu Belgeler
 Vergi levhası
 Ödeme kaydedici cihazlara ait levha
 “Fiyatlarımıza KDV dahildir” levhası
 Aylık prim ve hizmet belgesi
2.1.1. Vergi Levhası
Gelir Vergisi mükellefler (Basit usülde vergilendirilen mükellefler dahil) ile sermaye
şirketleri her yıl mayıs ayının son gününe kadar vergi matrahına esas olan tutarlarıile
bunlara isabet eden vergi miktarınıgösteren vergi levhasınıdüzenleyerek, vergi dairesine
veya mali müşavire onaylatarak kolayca görünebilecek yerden asmak zorundadırlar (Şekil
2.1: Vergi levhası).
Yıl içinde işe başlayan mükellef, işe başlama tarihinden itibaren bir ay içinde vergi
levhasınıvergi dairelerine tasdik ettirmek ve işyerine asmak zorundadır.
Şekil 2.1: Vergi levhası
2.1.2. Ödeme Kaydedici Cihazlara Ait Levha
Perakende satışa başlayan mükellefler işe başlama tarihinden itibaren 30 gün içinde
bağlıolduğu vergi dairesine yazar kasa kullanma isteklerini talep eden bir dilekçe ile talep
eder. Formaliteleri yerine getirerek yazar kasayıaldıktan sonra vergi dairesinden yazar
kasayıkullanma belgesini onaylatarak işyerine asar. (Şekil: 2.1)
Şekil 2.1:Ödeme kaydedici cihaz
2.1.3. ‘Fiyatlarımıza KDV Dâhildir’ Levhası
Gerçek usülde KDV mükellefleri, perakende satışlarıiçin ‘Fiyatlarımıza KDV
dahildir.’ şeklinde düzenlenmişbu belgeyi satışa başladığıtarihten itibaren işyerinin her
katına veya her bölümüne, müşterinin görebileceği yere asmak zorundadır (Şekil 2.2.)
Şekil 2.2:KDV dâhildir levhası
2.1.4. Aylık Prim ve Hizmet Belgesi
Bu belge, işyerinde çalışan işçilerin çalışmalarıyla ilgili bilgileri her ay düzenleyerek
ertesi ayın son günü mesai saati bitimine kadar, internet yolu ile veya elden Sosyal Güvenlik
Kurumu’na verilir.
İnternetten verilen bu belgenin çıktısıveya elden verilerek alınan onaylıbir nüshası
işçilerin çalışmışolduklarıişyerinde asılır.
Şekil 2.3: Aylık prim ve hizmet bildirgesi
2.2. Kıymetli Evraklar
İşletmeler, kredili (veresiye) satışlarınıgüvence altına almak ve takip etmek amacıyla
ticari hayatta bu tür işlemleri belgelendirmek için kullanılan belgelere kıymetli evrak denir.
Kıymetli evraklar şunlardır:
 Bono
 Poliçe
 Çeklerdir
Resim: 2.l: Kıymetli evrak işlemleri
2.2.1. Bono ( Emre Muharrer Senet)
Borçlusu tarafından alacaklıya hitaben belli bir paranın, belli bir süre sonra kayıtsız ve
şartsız ödeneceğini kabul ederek düzenleyip imzalayarak, alacaklıya verilen ticari bir
belgedir.
Bonoda ikili bir ilişki vardır:
 Bono, düzenleyen için borç
 Lehtar (hamil) için alacak senedi niteliğindedir (Şekil 2.4: Bono).
Kıymetli evrak niteliğinde bir senet (bono); TTK’e göre aşağıdaki özel şekil şartlarına tabidir.
Bonoda aranan özel şartlar şunlardır:
 Senet metninde, bono veya emre muharrer senet sözcüğü ( Şayet senet
Türkçe’den başka bir dille yazılmışsa, o dilde bono karşılığında kullanılan
sözcük) olması
 Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi
 Vade ve ödeme yeri
 Kime ve kimin emrine ödenecek ise onun ad ve soyadı
 Senedin tanzim edildiği gün ve yer
 Senedi tanzim edenin imzası
Yukarıdaki unsurlarıiçeren bono (senet) düzenlendikten sonra imzalanır. Senedin
üzerinde yazılıolan değere ‘Nominal Değer’ denir. Bono, bu değere vade sonunda ulaşır.
Bono, en geç vadesini izleyen iki işgünü içinde ödenmelidir.
Senetten doğan alacağın tahsili genellikle banka şubesi aracılığıile veya elden tahsil
edilerek yapılmaktadır. Senet vadesinden önce bankaya tahsil için verilir. Banka tarafından
tahsili yapılan senet üzerine banka, ‘Bedeli tahsil edilmiştir.’ şeklindeki bir ibareyi yazıp
(veya kaşe basıp) imzalayarak ödeyene verir. Şayet borçlu, yasal ödeme süresi içinde bono
bedelini ödemezse banka, bonoyu notere göndererek borçluya protesto çektirir.
Senet, ciro ve teslim yoluyla bir başkasına devredilebilir. Ciro, bir senet üzerindeki
hakların başka bir kişiye kayıtsız ve şartsız devredilmesi için yapılır. Ciro eden kimseye
‘Ciranta’ denir. Ciro, kambiyo senetlerinin arka yüzüne yazılır.
Ciranta, ciro yapacağıkimsenin ad ve soyadı( varsa ünvanı) ile ‘Ödeyiniz’ kelimesini yazar ve altına imzasınıatar.
Şekil 2.4: Bono
2.2.2. Poliçe
Poliçe, alacaklıtarafından borçluya hitaben düzenlenen ve vadesinde belirli bir
paranın üçüncü bir şahsa ya da emrine ödenmesini bildiren bir senettir. Poliçe TTK.’ye göre
düzenlenen bir belgedir (Şekil 2.5: Poliçe) .
Poliçede üç taraf vardır:
 Keşideci: Ödemenin yapılmasınıisteyen kişidir. Poliçeyi düzenleyen, hamiline
borçlu ve muhataptan alacaklıolan kişidir. Yani hem borçlu hem de alacaklıdır.
 Hamil (Lehtar-Alacaklı): Kendisine ödeme yapılacak kişidir.
 Muhatap (Borçlu): Poliçe bedelini ödeyecek kişidir.
Ticari bir senet olan poliçe, işve çalışma hayatında bir kredi aracıkullanılmaktadır.
TTK’ nin 583.Maddesine göre poliçede bulunmasıgereken unsurlar şunlardır:
 Senet metninde poliçe sözcüğü (Eğer senet yabancıdille yazılmışise o dildeki
poliçe kelime karşılığıolarak kullanılan sözcük)
 Belirli bir meblağın kayıtsız ve şartsız ödenmesi emri
 Ödeme yeri ve vade
 Ödeme yapacak şahsın (muhatabın) adıve soyadı
 Kime ya da kimin emrine ödenecekse adı, soyadıveya ünvanı
 Keşide yeri, tarihi ve keşidecinin imzası
 Poliçe, ciro ve teslim yolu ile başkasına devredilebilmesi için vadesinden önce
muhataba kabul edilmesi gerekir
Poliçelerde vade belirtilmemişse, görüldüğünde ödenmek üzere düzenlendiği kabul
edilir. Bu tür poliçe, borçluya ibraz edildiği zaman borçlu tarafından ödenmelidir.
Poliçelere uygulanan vade türü şunlardır:
 Belirli bir günde: Senedin ödeneceği belli bir tarih gösterilir
 Keşide (düzenlenme) tarihinden belli bir süre sonra: Poliçenin
düzenlenmesinden belli bir süre sonra gerçekleşmekte ve tanzim tarihine göre
belli olmaktadır. Örneğin: “senet düzenlendiğinden 90 gün sonra” gibi tarih
verdiğinizde bu guruba girer
 Görüldüğünde: Poliçeye vade konulmamışsa, görüldüğünde kabul edilir
 Görüldüğünden belli bir süre sonra: Bu tip poliçeler, görüldükten belli bir süre
sonra ödenir. Örneğin: Poliçe görüldükten 60 gün sonra gibi…
Örneğin, Mehmet Bulut, Selim Uzun’dan 1.200 YTL alacaklıdır. Ama Süleyman
Bülbül’e ise 1.200 YTL borçludur. Mehmet Bulut, Selim Uzun’dan olan alacağını,
Süleyman Bülbül’e devretmesi işlemini poliçe düzenleyerek gerçekleştirmiştir.
Şekil 2.5: Poliçe
2.2.3. Çek
Çek, bir bankaya hitaben yazılmışve TTK’ e belirtilen hükümlere göre düzenlenmiş,
ödeme emri niteliğinde olan kıymetli evraktır (Şekil 2.6: Banka çeki).
Çek, bankalar aracılığıyla anlaşma yapılarak çek karnesi alınır.
Çekte de poliçede olduğu gibi üç taraf vardır:
 Birincisi çeki düzenleyen kişi (Keşideci)
 İkincisi çeki elinde bulunduran (Alacaklı)
 Üçüncüsü de parayıödeyecek olan banka (Muhatap)dır
TTK’ nin 692. Maddesine göre çekin şekle ait yasal unsurlarıaşağıdaki gibi belirtilmiştir:
 Çek sözcüğü (Eğer çek, Türkçeden başka bir dille yazılmışise o dilde çek
karşılığıolarak kullanılan sözcük) ibaresi
 Ödeyecek banka
 Ödenecek kimsenin adıve soyadı
 Ödemenin yapılacağıyer (Ödeme yeri gösterilmemişse muhatabın adının
yanında; gösterilen yer, ödeme yeri kabul edilir.)
 Çekin düzenlendiği yer ve tarih
 Çeki düzenleyenin adısoyadı, imzası
Çekler nama ve ya hamiline şeklinde iki şekilde düzenlenir. Nama yazılıçeklerde
alacaklının adısoyadıyazılır. Hamiline yazılıçekte ise isim yerine ‘hamiline’ çeki elinde
bulundurana aittir. Ticari işlemlerde hamiline çek düzenlenemez, mutlaka isim yazılmalıdır.
Çek, hukuki mahiyeti itibariyle bir ödeme aracıdır. Çekler kayıtsız şartsız
düzenlemelidir. Çekte vade yoktur. Görüldüğünde ödenir. Çek, düzenlendiği yerde
ödenecekse 10 gün, başka yerde ödenecekse bir ay içinde ödenir. Çek muhataba ibraz
edilmelidir. Çek, bir başkasına ciro edilerek devredilebilir.
Şekil 2.6: Çek
2.3. Menkul Kıymetler
Menkul kıymetler, TTK.’ye göre düzenlenen, sahiplerine ortaklık veya alacak hakkı
sağlayan kıymetli evraktır.
Menkul kıymetler ayrıayrıözellikler taşımasına rağmen, temel ortak niteliklerini şöyle sıralayabiliriz:
 Alacak veya ortaklık haklarınıtemsil eder
 Sahiplerine gelir sağlar
 Kıymetli evrak niteliğindedir
 Hamiline veya nama yazılabilirler
 Faiz ve kar payıkuponlarıvardır
 Halka arz edilen borç senetleri olup, istenildiğinde devredebilirler
Menkul kıymetler ikiye ayrılır:
 Hisse senedi
 Tahvil
2.3.1. Hisse Senedi
Anonim şirketlerde, ortaklık sermayesinin paylarınıgöstermek şartıyla, çıkarılan bu
hisse senetlerinden satın alan yatırımcıkişiye o oranda ortaklık hakkıtanıyan bu paylar
karşılığında çıkarılan ve TTK’ ye göre düzenlenen kıymetli evraka hisse senedi denir.
(Şekil 2.7: Hisse senedi).
TTK’ nin 413. Maddesine göre hisse senetlerinde bulunmasıgereken bilgiler şunlardır:
 Şirketin ünvanı
 Esas sermayenin tutarıve tescil tarihi
 Hisse senetlerinin türü, numarası
 Hisse senetlerinin nominal değeri
 Şirket adına yetkili olan iki kişinin imzası
 Hisse senedi karşılığıödenen tutar
 Hisse senedi sahiplerinin adı, soyadı, il ikametgâhı(Nama yazılıhisse senetlerinde),
 Her birinin nominal değeri ve piyasada arz ve talebe göre oluşan piyasa değeri vardır
Resim: 2.2. Borsa işlemleri
Hisse senetlerinden satın alan ortak pay sahipleri, şirketin yapmışolduğu faaliyetler
sonucunda, dönem sonu itibariyle bilânçoda ki kâr ve zararına ortaklar hisseleri oranınca katılır.
Hisse senetleri ya hamiline (taşıyana) ya da nama (ada) yazılıolur. Hamiline yazılı
senetler teslim yoluyla el değiştirirken, nama yazılısenetler ciro yoluyla el değiştirilir. Nama
yazılıhisse senetlerinde, ortakların ad ve soyadlarıyazılır.
Şekil 2.7: Hisse senedi
2.3.2. Tahvil
Tahvil: TTK ’ye göre düzenlenen, devletin veya özel kuruluşların faiz karşılığında
borç para bulmak amacıyla çıkardığıborçlanma senedine denir. Tahvil, genellikle uzun
vadeli borçlanma için başvurulan bir finansman aracıdır. Tahvil sahibi, şirketin kâr veya zararına katılmaz (Şekil 2.8).
TTK’ ye göre tahvillerde bulunmasıgereken bilgiler şunlardır:
 Şirketin ünvanı, işkonusu, merkezi ve süresi
 Esas sermayenin tutarı
 Esas mukavelenin (sözleşmenin) tarihi ve bunda değişiklik yapılmışsa bunların
da değişiklik ve ilan tarifleri
 Şirketçe tasdik edilmişson bilânçoya göre şirketin durumu
 Çıkarılmışve çıkarılmıştahvillerin itibari kıymetlerinin tutarı
 Ödeme şekli, zamanıve verilecek faiz tutar
 Nama (isme) veya hamiline (taşıyan) yazılıolduğu
 Tahvil çıkarılmasıyolunda genel kurul kararının tescil ve ilan tarihi
 Şirketin menkul ve gayrimenkulleri, daha önce çıkarılan tahvillerinden veya
diğer bir sebepten dolayırehin edilmişya da teminat olarak gösterilmişse bu durum
 Ana sermaye ve faizlerinin ödeme şartlarıve varsa ödeme planı
 Şirket adına imza yetkisi olan iki kişinin imzaları
Şekil 2.8: Tahvil
2.4. Makbuz
Borç ve alacaklarıtakip etmek amacıyla düzenlenen belgedir. Makbuz ikiye ayrılır:
 Tahsilat (tahsil) makbuzu
 Tediye (ödeme) makbuzu
2.4.1. Tahsilât Makbuzu
İşletmelerin ticari ilişkilerden dolayıtahsil ettiği para karşılığıdüzenlediği belgedir.
Parayıalan firma tarafından iki nüsha düzenler. Bir nüshasımüşteriye verilir, diğer nüshası
firmada kalır. Müşteriler açısından paranın ödendiğine dair ispat vesikasıdır (Şekil: 2.9).
Tahsilât makbuzlarında, aşağıdaki bilgiler bulunur:
 Makbuzu düzenleyen firmanın adı, ünvanı, adresi, vergi dairesi ve numarası
 Makbuzun düzenlenme tarihi
 Makbuzun numarası
 Parayıalanın adı, soyadıve imzası
 Parayıödeyen müşterinin adı, soyadı, ünvanı
 Teslime konu olan paranın tutarı(rakam ve yazıile)
Şekil 2.9: Tahsilât makbuzu
2.4.2. Tediye Makbuzu
Firmanın, ticari ilişkilerden dolayımal veya hizmet satın aldığıişletmeye, belirli bir
tutarıödediğini gösteren belgedir. Tediye makbuzu, parayıödeyen firma tarafından iki nüsha
düzenlenir. Bir nüshasıalacaklıya verilir. Diğer nüshasıalacaklıya imzalatıldıktan sonra
firmada kalır. Bu, müşteriler açısından paranın ödendiğine dair ispat vesikasıdır.
Tediye makbuzunda şu bilgiler yer alır:
 Makbuzu düzenleyen firmanın adı, ünvanı, adres, vergi dairesi ve numarası
 Makbuzun düzenleme tarihi ve numarası
 Ödemeyi yapanın adı-soyadıve ünvanı
 Ödeme yapılan miktarı(rakam ve yazıile)
 Tahsilâtıyapan kişinin adı-soyadıyazılmalıve imzasıattırılmalıdır.
Şekil 2.10: Tediye makbuzu
2.5. Muhasebe Fişleri
Muhasebe fişi, büyük firmalarda, daha sağlıklıbir şekilde belgelerin yevmiye
defterine kayıt edilebilmesi için yetkililerin imzasınıtaşıyan belgeye denir. Bu fişleri
düzenleme zorunluluğu yoktur.
Muhasebe fişleri üçe ayrılır:
 Kasa tahsil fişi
 Kasa tediye fişi
 Mahsup fişi
VUK’a göre muhasebe fişlerine kayıtlarıyapılan işlemler, aynızamanda yasal
defterlere de kaydedilmişsayılır. Ancak muhasebe fişlerine yapılan kayıtlar, esas defterlere
en geç 45 gün içinde kaydedilmelidir. Muhasebe fişi kullanılmıyorsa en geç 10 gün içinde
kaydedilmelidir.
Muhasebe fişlerinin kullanılmasının faydalarışunlardır:
 Kayıtlarda düzeni sağlar
 Yanlışkayıt riskini azaltır
 Kayıtların kontrolünü kolaylaştırır
 Aynınitelikteki işlemlerin, toplu olarak kaydına imkân verir
Resim: 2.3: Muhasebe işlemleri
2.5.1. Tahsil Fişi
Ticari faaliyetler sonucunda işletmenin kasasına giren paraların hangi nedenlerle
alındığınıve tahsilâtın karşılığında hangi hesaplara alacak kaydedileceğini gösteren fiştir.
Şekil 2.11: Tahsil fişi
2.5.2. Tediye Fişi (Ödeme Fişi)
Ticari faaliyetler sonucunda işletmenin kasasından çıkan paraların hangi nedenle
ödendiğini ve bu ödemenin karşılığında hangi hesaplara borç kaydedileceğini gösteren fiştir.
Şekil 2.12: Tediye fişi
2.5.3. Mahsup fişi
Ticari faaliyetler sonunda alınan belgelerin kasa hesabınıilgilendirmeyen, diğer bir
ifade ile kasaya para girişine veya kasadan para çıkışına neden olmayan veresiye (kredili)
olarak alınan belgelerin kaydıiçin kullanılan fiştir (Şekil: 2.13).
Şekil 2.13: Mahsup fişi
2.6. Ücret Bordroları
İşverene bağlıolarak çalışan ücretlerinin, aylık kazanç dökümünü ayrıntılıolarak
gösteren cetvellere bordro denir (Şekil: 2.14).
Ücret bordrosunda en az aşağıdaki bilgiler bulunur:
 İşyerinin sicil numarası
 Bordronun düzenlendiği ay
 Çalışanın adısoyadı
 Çalışanın sicil numarası
 Ücret ödenen gün sayısı
 Çalışanın günlük kazancı
 Ödenen ücret tutarı
2.6.1. Normal Ücret Hesaplaması
Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu
süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır.
Ücretin hesap edilmesi:
 Brüt ücretin hesaplanması: Ücretlinin çalıştığıtam gün sayısıİşKanunu’na
göre 30 işgünü olarak belirtilmiştir. Aylık brüt ücret 30 işgününe bölünürse,
bir günlük ücret bulunur. Ücretli, kaç gün çalışmışsa günlük ücretle çarpılarak,
çalıştığıbrüt ücreti tespit edilir. 600 / 30 gün = 20 YTL bir günlük brüt ücret
tespit edilir. Bir günlük 20YTL x 30gün = 600 YTL, ayık brüt ücret olarak tespit edilir,
 Sigorta primi işçi payı: Brüt ücretin 0,14’ ü alınır,
 İşsizlik sigorta primi işçi payı: Brüt ücretin 0,01’i alınır,
 Gelir vergisi matrahının tespiti: Brüt ücretten, sigorta primi işçi payıve
işsizlik sigorta primi işçi payıçıkarılarak, vergi matrahıbulunur,
 Gelir vergisinin hesaplanması: Gelir verisi matrahı, yürürlükte olan vergi
oranlarıile çarpılarak bulunur,
 Damga vergisinin hesaplanması: Brüt ücretin 0,006’sıalınır,
 Kesintilerin ve net ücretin tespit edilmesi: Sigorta primi işçi payı, işsizlik
sigorta primi işçi payıve gelir vergisi toplanıp, brüt ücretten çıkarılarak net ücret bulunur.
Örnek 1: A.FazlıAktaş’a ait muhasebe bürosunda çalışan Veysel Ak 2006 yılı
Temmuz ayında 600 YTL brüt ücret almaya hak kazanmıştır. Veysel Ak’a ödenecek net
ücreti bulunuz. ( Sigorta primi işçi payı%14, işsizlik sigorta işçi payı%1, gelir vergisi
kesinti oranı%15, damga vergisi oranı0,006 olarak alınmıştır.) (Şekil 2.14).
Net ücretin bulunması:
 Aylık brüt ücret = 600 YTL
 SSK primi işçi payı = 600 x 0,14 = 84 YTL
 İşsizlik sigorta primi işçi payı = 600 x 0,01 =6 YTL
 Gelir vergisi matrahı = 600 - (84+6) =510 YTL
 Gelir vergisi = 510 x 0,15 =76,50 YTL
 Damga vergisi = 600 x 0,006 = 3,60 YTL
 Kesintiler toplamı = Sigorta primi işçi payı+ işsizlik sigorta primi işçi
payı+ gelir vergisi + damga vergisi
Kesintiler toplamı = 84 + 6 + 76,50 + 3,60 =170.10 YTL
 Net ücret = Brüt ücret – kesintiler toplamı
 Net ücret = 600 - 170,1 = 429,90 YTL’ dir.
2.6.2. Fazla Mesainin Hesaplanması
Ülkenin genel yararlarıyahut işin niteliği veya üretimin artırılmasıgibi nedenlerle
fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, İŞKanunu’n da yazılıkoşullar çerçevesinde, haftalık
kırk beşsaati aşan çalışmalardır. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal
çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının % 50 yükseltilmesi suretiyle ödenir. Milli
bayram ve tatil günlerinde çalışmazlarsa o günün ücreti tam olarak, tatil yapmayarak
çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücret ödenir.
Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınmasıgerekir.
Fazla çalışma süresinin toplamıbir yılda iki yüz yetmişsaatten fazla olamaz.
Örnek:
Fatih ÖZLER, Mart 2006 yılında 30 günlük brüt ücreti 810YTL dir. Mart ayında 15
saat fazla mesai yapmıştır. Yıl içindeki gelir vergisi matrahı1.900YTL dir. Ay sonunda ne
kadar ücret alır.
İşçi fatih ÖZLER’in saatlik brüt ücreti 4,50 YTL’ dir.(810 YTL/4 hafta=202,5 haftalık
ücretidir. 202,5/45 saat=4,50 YTL brüt saat ücretidir.).
Kanun gereği % 50 zamlıolarak 6,75 (4,50 YTL+(4,50* 0,50) saatlik brüt ücreti
olacaktır. 15 saat fazla mesai* 6,75 =101,25 YTL aylık fazla mesai ücretidir.
Normal ücret ve fazla mesai ücreti toplanarak 810 + 101,25 = 911,25 YTL aylık brüt
ücret bulunur.
Buna göre
Brüt ücret = 911,25
SSK Primi işçi payı= 911,25 *0.14= 127,58
İşsizlik sigortasıişçi payı=911,25*0.01= 9,11
Gelir vergisi matrahı= 911,25–( 127,58 + 9,11) => 911,25 – 136,69 = 774,56
Gelir vergisi = 774,56*0.15 =116,18
Damga vergi = 911,25*0.006 =5,47
Kesintiler toplamı= 127,58 + 9,11+ 116,18 +5,47 = 258,34
Net ücret = 911,25- 258,34= 652,91

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :