Kapat

TEMEL GEMİCİLİK

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

 1. KÜREKLİ BOTU SEYİRE HAZIRLAMAK
1.1.Kürekli Bot
Kürekli bot kürek ile yürütülen güvertesiz küçük teknelerdir. Değişik büyüklükte ağaç,
sac, polyester gibi malzemelerden yapılırlar. (Resim-1) Gemilerde sahil gemi arasındaki
ulaşım, sahil yada iskelelere halat vermek ve gemi bordasında boya, tamir, kontrol gibi
amaçlarla kullanılırlar. Arka tarafı düz olanlara, kıçtan motor takılarak kullanılma imkanı da bulunmaktadır.
Fotuğraf 1.1:Kürekli bot
1.2. Kürekli Botun Ana Yapı Elemanları
Genel olarak bir kürekli botu oluşturan kısımların bilinmesi onu tanımak ve bir
anlamda gemilerin de ana yapı elemanlarını tanıma olacaktır. Mesleki dil konusunda
kolaylık sağlamak için gemicilik terimlerinin yanına parantez içinde İngilizceleri yazılmıştır.
Şekil 1.1: Ahşap tekne yapısı
Ø Omurga ( Keel)
Teknenin temelini oluşturan, baştan kıça kadar uzanan ve en dayanıklı kısmı olup, tüm
diğer yapı elemanlarıyla tekne aksamını üzerinde taşıyan parçadır. Küçük teknelerde kontra
(iç) omurga denilen posta ve direk ıskaçalarının bağlandığı omurgaya irtibatlı bir parça daha bulunur.
Fotaoğraf 1. 2: Omurga
Ø Bodoslamalar (Steem)
Omurgadan yukarıya doğru bot teknesinin baş ve kıçını oluşturan parçalardır. Baş
taraftakine baş bodoslama, kıç taraftakine kıç bodoslama denilir.
Ø Postalar (Eğriler) ( Frames)
Omurga veya kontra omurgaya bağlanan, omurgadan iki yana doğru simetrik olarak
yükselen, yanlarına kaplamaların, üstüne kemerelerin çakıldığı teknenin formunu oluşturan
parçalardır. Ahşap tekne imalat teknolojisinde “Iskarmoz” adını da alır.
Fotoğaraf 1.3: Posta kalıbı Fotoğraf 1.4: Posta
Ø Kemereler ( Beam)
Postaları karşılıklı olarak bağlayan, omurga hattına dik ve güverteleri üzerinde taşıyan
kirişlerdir. Gemilerde ambar ağızları gibi yerlerde kesintili olanlarına “öksüz kemere” adı verilir.
Ø Kaplamalar ( Planking)
Postalara bağlanan botun yada teknenin borda ve karinasını oluşturan, başka bir
deyişle teknenin yapısını ortaya çıkaran boyuna malzemelerdir.
Ø Küpeşte (Bulwark)
Posta başlarına bağlanan baştan kıça kadar uzanan boyuna malzemelerdir(Ahşap)
Ø Praçol ( Knee, Lug)
Kemereleri alabandalara1 bağlayan ve destek olan çeşitli şekillerde yapılan ahşap veya madeni parçalardır.
Şekil 1.2: Bir geminin alabanda ve sintinesi
Ø Farş Tahtası
Personelin botun kaplamalarına basarak onları oynatmamaları için sintinede2 posta ve
kemereler üzerine konulmuş, çıkarılıp takılabilen tahtalardır.
Ø Oturak Tahtası ( Thwart)
Botta personelin oturduğu ve üzerinde kürek çektiği alabandadan alabandaya uzanan enli tahtalardır.
1 Alabanda: Gemi ve deniz araçlarının su kesiminden yukarda bulunan iç kısımları.
2 Sintine : Gemi ve deniz araçlarının sualtında kalan iç kısımları.
Fotoğraf 1. 5: Oturak
Ø Lavra ( Plug)
Karaya çekilen veya mataforaya asılan botun içindeki suyu boşaltmak için omurgaya
yakın kaplama tahtasına açılan delik.
Ø Lev ( Limber Hole )
Bot sintinesinde toplanan suyun larvaya doğru akması için postaların omurgaya yakın
kısımlarında kaplama tahtaları tarafında açılan deliklerdir.
Ø Iskarmoz (Thole Pin)
Kürek çekmek için kürek kayışlarının takıldığı teknenin vasatında ve küpeşteye dik
olarak yerleştirilmiş ağaç çubuklardır. Metalden ve yarım ay şeklinde imal edilmiş olanları da vardır.
Fotoğraf 1.6: Iskarmoz
1.3. Kürekli Botun Yardımcı Elemanları
Kürekli botların baş üstü, kıç üstü ve küpeştelerinde bulunan yardımcı elemanların bir
çoğu gemilerin güvertelerinde bulunan malzemeler olup, tek farkları botun üzerindekilerin
daha küçük yapıda olmalarıdır. Böylece tüm gemiler için güverte üstü yardımcı elemanlarla da tanışmış olacaksınız.
Ø Mapa ( Padeye )
Güvertelere, alabanda ve bordalara veya iskelelere sağlam olarak tespit edilen içinden halat,
kilit gibi malzemelerin geçebildiği veya bağlanabildiği sabit halkalardır.
Fotoğaraf 1.7: Mapa
Ø Anele ( Ring ):
Mapaların üzerinde halat bağlamak için kullanılan hareketli halkalardır.
Ø Koç Boynuzu (Deck/Belaying cleat)
Orta incelikteki halatların volta edilmesi için gerekli yerlere monte edilmiş genellikle
madeni boynuz şeklindeki malzemelerdir.
Ø Istavroz Bite ( Staghorn Bollard)
Yine orta incelikteki halatların volta edilmesinde kullanılan artı şeklindeki malzemelerdir.
Ø Kurtağzı (Fairlead/Chock)
Halatların volta edilmeden önce içinden geçirildiği, güverte veya küpeşteler üzerine
bağlanmış, demir veya pirinç malzemeden yapılmış, iç kısımları halatları yıpratmamak için
yuvarlatılmış, üst kısımları açık veya kapalı yardımcı güverte elemanlarıdır. Bazı
Kurtağızlarının iç kısımlarına halatların daha kolay akmalarını sağlamak için bir mil
etrafında dönen tamburlar konulmuştur, bunlara “Tamburatalı Kurtağzı” adı verilir.
Fotoğraf 1. 8: Kurtağzı ve Koçboynuzu
Ø Babalar (Bollard/Bitt)
Halatların volta edilmeleri için kullanılan zemine çok iyi monte edilmiş, demir, pirinç
ve ağaç gibi çeşitli malzemelerden imal edilmiş silindirik elemanlardır.
Fotoğraf 1.9: Ahşap babalar
Fotoğraf 1. 10: Balon usturmaça
Ø Usturmaçalar ( Fenders )
Aborda olan iki teknenin bordaları arasına veya iskeleye aborda olan tekneyle rıhtım
arasına konan ve yaslamayla bordaların zarar görmesini engelleyen içi hava dolu dayanıklı
balonlardır. Usturmaçaların halat örgü, branda içi esnek malzeme doldurulmuş olanları da vardır.
Ø Kürek ( Oar )
Küçük deniz araçlarının suda hareket etmelerini sağlayan, denize giren kısımları yassı
ve enli, tekne tarafına doğru incelerek yuvarlak hale gelen ağaçtan imal edilmiş
gönderlerdir.3 Suya giren kısmı “Pala”, elle tutulan kısmı “Elcik” elcikten sonraki şişkin
kısım “Topaç”(Izbandut), palanın bedenle birleştiği kısmı ”Boğaz”, boğazla topaç’ın
arasındaki kısım “ Beden” , küreğin ıskarmozdan çıkıp denize gitmemesi için kullanılan
emniyet halatına da” Kürek Lentiyesi “ adını alır.
Şekil 1. 2: Küreğin kısımları
3 Gönder : Küçük deniz araçlarında kullanılan ucuna kanca takılı, kullanıldıkları amaca göre değişik çap ve uzunluklarda yapılmış ağaç çubuklardır.
Şekil 1. 3: Dümen
Ø Dümen
Küreğin dışında botun gittiği yönü değiştirmek için kıç taraflarına takılan dikey satıhlardır. Dümenin kısımları;
· Yeke : Dümeni istenilen tarafa çevirmek için dümen boğazına takılan maniveledır.
· Boğaz : Dümen yelpazesinin üst tarafında yelkenin takıldığı kısımdır.
· İğnecik : Dümeni kıç bodoslamaya bağlayan parçalardır.
· Yelpaze : Dümenin boğazından aşağıda kalan yassı kısmıdır.
1.4. Kürekli Botun Kısım ve Bölgeleri
Kürekli bir botun üzerideki bölge ve kısımlar gemici dilinde farklı olup, bu bölümde
bu kısım ve bölümlerin adlarını öğrenecek ve gemilerde de bu kısımların aynı adla bilindiğini göreceksiniz.
Ø Güverte ( Deck )
Kürekli botlarda bulunmamakla beraber, gemi teknesinde kemereler üzerine yatay döşenmiş kaplamalardır.
Ø Sancak ( Starboard )
Gemi veya botun üzerinde yüzümüzü baş tarafa döndüğümüzde omurganın sağında kalan bölümdür.
Ø İskele ( Port )
Gemi veya botun üzerinde yüzümüzü baş tarafa döndüğümüzde omurganın solunda kalan bölümdür.
Ø Baş üstü ( Fore castle deck )
Geminin ana güvertesinin gemi pruvasında kalan kısmı.Kürekli botlarda Resim.7 de
görülen kısım. Sancak veya iskele baş üstü olarak da belirtilebilir.
Ø Kıç üstü ( Poop deck )
Ana güvertenin kıçta kalan kısmı. Sancak veya iskele kıç üstü olarak da belirtilebilir.
Fotoğraf 1. 11: Kürekli botta baş üstü ve kıç üstü
Ø Vasat ( Amidship )
Tüm deniz araçlarında en geniş kemerenin bulunduğu orta kısımlar ve civarıdır.
Sancak vasat veya iskele vasat olarak da belirtilebilir.
Ø Omuzluklar ( Bow)
Borda kaplamalarının bodoslamalara doğru meyil almaya başladığı kısımlardır.
Teknelerde sancak ve iskeleyle, baş ve kıç olarak dört omuzluk vardır. Omuzluklar aynı
zamanda tekneye göre yönde belirtirler. Sancak baş omuzluk istikametinde kayalık gibi.
2. KÜREK ÇEKMEK
2.1. Tanımı
Kürek çekme, kürekli bir botu kürekleri aracılığıyla manevra yaptırma veya sevk ve
idare edebilmektir. Günümüzde gemilerde kullanılan botlarda bir çift kürek takımı vardır.
Usulüne uygun kürek çekilmesiyle, daha az kuvvet uygulayarak daha fazla yol alınacak ve
böylece daha az enerji harcanarak yorulmanın önüne geçilecek, aynı zamanda avuç içlerinde
olası su toplamaları da engellenecektir.
Fotoğraf 2. 12: Kürek çekme
2.2. Kürek Çekme Pozisyonları ve Komutları
Kürek çekerken küreğe verilecek pozisyonlar ve kürek çekmedeki uyumun sağlanması
için kullanılan standart denizcilik komutlarıdır.
2.2.1.Kürek çekme komutları
Ø Hisa Kürek
Küreklerin elcikleri farş tahtalarına dayalı, palaları yukarı bakacak şekilde tutulması için verilen komuttur.
Şekil 2. 4:Hisa Kürek
Ø Puta Kürek
Küreklerin palalarının geniş kısımları su düzlemine paralel olacak şekilde ıskarmoz
veya yarımaylara takılı olarak tutulmasıdır.
Şekil 2. 5: Puta Kürek
Ø Al Beraber
Küreklerin aynı anda hep birlikte çekilmesi için verilen komuttur.
Ø Siya
Botu geri hareket ettirmek için küreği tersine çekmek.
Ø Siya tut
Botun süratini azaltmak, yavaşlatmak veya durdurmak amacıyla kürek palalarının
¾’ünü suya enli kısımları dik gelecek şekilde daldırıp tutarak bir tür frenleme yapmak.
Ø Neta Kürek
Küreklerin ıskarmozlardan çıkartılarak palaları kıçı gösterecek şekilde küpeşte
yanlarına, oturakların üzerine bırakılmasıdır.
2.2.2. Kürek Çekme Pozisyonları
Ø Yakalama
Bu pozisyonda ayaklar dayama tahtasına dizler bükülü olarak dayanır. Dirsekler dik,
gövde biraz önde ve küreklerin palası botun baş tarafına doğru ve palanın enli kısmı su
düzlemine paralel olacak şekilde durulur. Kürek çekmeye başlamanın ilk aşamasıdır.
Ø Çekiş
Yakalama pozisyonundan sonra, su düzlemine paralel olan kürek palası bileklerin geri
hareketiyle su düzlemine dik konuma getirilir ve bu şekilde suya palanın ¾’ünü geçmeyecek
kadar daldırılır. İleride olan gövde geriye doğru çekilirken ayaklar dizler dik hâle getirilir
böylece kuvvet alınması kolaylaştırılır. Bu hareketle birlikte kollar da dirsekten bir miktar
bükülerek kürek palasının suyun içinde botun kıç tarafına doğru ilerlemesi sağlanır. Bu
esnada botun su üzerinde ilerlediği görülmelidir. Hareket kürek palalarının vasata kadar ilerlemesiyle tamamlanır.
Ø Kürek sonu
Çekiş hareketinin son bulmasıyla dizler bükülür, gövde yine öne doğru eğilirken
bileklerin ileri hareketiyle palalar su düzlemine paralel konuma getirilerek sudan çıkartılır ve
yakalama pozisyonuna yeniden başlanır.
3. KÜREKLİ BOTLA MANEVRA YAPMAK
Kürekli bir botu kullanırken küreklerin eşit kuvvet uygulanarak çekilmesi gerekir.Eğer
dümen ve dümenci varsa botun sancak ve iskeleye istenmeyen kaçışları dümen kullanılarak
önlenebilir. Eğer dümen yoksa düz bir hatta gidebilmek veya dönüşleri uygulayabilmek
sadece kürekler sayesinde olabilecektir. Ancak botta kürek çeken denizcinin en büyük
zorluğu bu esnada gideceği yöne sırtını dönmesi, gittiği yönü başını çevirmeden
görememesidir. Bu yüzden kürek çeken denizci birkaç kürek hamlesinden sonra başını
çevirerek gittiği yönü kontrol etmek zorundadır. Özellikle herhangi bir yere aborda ya da
baştan veya kıçtan kara olurken yönünü sık sık kontrol etmeli ya da bottaki diğer bir
denizcinin yön ve sürati belirleyen yardımıyla manevrasını tamamlamalıdır.
3.1. Tekneye Göre İstikametler
Şekil 3.1: Tekneye göre istikametler
Ø Pruva
Bir deniz teknesinin baş tarafının ilersini ifade eder.
Ø Pupa
Bir deniz teknesinin kıç tarafının gerisini ifade eder.
Ø Kemere
Geminin tam bordasının baktığı yönü belirtir. Sancak ve iskele kemere olmak üzere
iki kemere yönü vardır.
Ø Omuzluklar
Öğrenme Faaliyeti 1’(1.4) de bahsedildiği gibi olup, bir başka deyişle geminin pruva
pupa çizgisinden baş ve kıçta ve de sancakla iskelede 45° yönleridir. Sancak baş omuzluk,
iskele kıç omuzluk gibi.
3.2. Kürekli Bota Manevra yaptırmak
Kürekli botta dümen takılı değilse, botun yönünü değiştirmek için kürekleri
kullanabiliriz. Sadece sancak kürek çekilip, iskele kürek puta pozisyonunda bırakılırsa bot
hem ilerler hem de sancağa doğru dönmeye başlar. Eğer dönüşü kuvvetli yapmak istiyorsak,
sancak kürek çekilirken, iskele kürek siya yapılırsa dönüş kuvvetli olur, siyayla birlikte siya
yapılan kürek ters çekilir, diğeri düz çekilirse bot olduğu yerde döner
3.3. Kürekli Botla Aborda Olmak ve Avara Etmek
Kürekli botla aborda olurken aborda olunacak yere 15°-20° açıyla yaklaşılır,
yaklaşılırken gövde yarım döndürülerek botun ilerleme yönü kontrol edilir, botun aborda
olacağınız bordasında kalan kürek yakın mesafede kullanılamayacağı için manevra buna göre tanzim edilir.
Avara edilirken de yine aborda olunan tekneyle botun arasında kalan kürek çok etkin
olarak kullanılamayacağı için itmek suretiyle bot tekneden uzaklaştırılır ve küreğin rahat kullanılması sağlanır.
3.4. Kürekli Botla Baştan ve Kıçtan Kara Olmak
Kürekli botla uygun sahil yapısı olduğunda baştan veya kıçtan kara olunabilir.
Genellikle tercih edilen botun daha rahat sahile çıkması nedeniyle baştan kara olmaktır.
Baştan kara olma nedenleri sahile çıkacak personelin ıslanmasının önlenmesi, botun sahilde
daha iyi korunabilmesi gibi gerekçelerdir. Bu işlemler esnasında dikkat edilmesi gereken en
önemli nokta bot karina ve bordasının zarar görmesinin önüne geçmek için, kumluk sahil yapısının seçilmesidir.

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :