Kapat

METAL TEKNOLOJİSİ - EĞME BÜKME

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

 1. EĞME BÜKME
1.1. Eğme Bükmenin Tanımı
Metal parçaların kalıcı biçim değişimine (plastik şekil değişimine) uğrayacak şekilde,
eğme kuvvetleri altında, şekil değiştirmesine bükme denir. Şekil 1.1’de, eğme kuvveti
uygulanarak bükme işleminin yapılması gösterilmektedir.
1.2. Eğme Bükmenin Gereği ve Önemi
İş parçalarının tasarlanması ve üretilmesinde değişik işlemler uygulanabilir
(markalama, kesme, delme, kaynak ,vb.). Bu işlemlerden biri de bükme işlemidir. Sacların,
içi dolu malzemelerin ve boru profillerin, eğme-bükme işlemlerini, çelik eşya, dekoratif
demircilik, makine imalat, çelik yapı gibi bir çok sektörde görmekteyiz.
Bükme işlemi:
 İş parçasını değişik şekillerde üretmek,
 İnce saclara, şekle bağlı olarak dayanım kazandırmak amacı ile yapılır.
1.3. Eğme Bükme Bölgesindeki Değişimlerin ve Tarafsız (Nötr)
Eksenin Tanımı
Bükme esnasında iş parçasının dış yüzeyi çekme kuvvetleri etkisiyle uzar. İç yüzey
basma kuvvetleri etkisi ile kısalır (Şekil 1.2). İkisinin arasında bulunan bir merkez eksen ise
sabit kalır, uzama ya da kısalma meydana gelmez. Bu uzama veya kısalmanın olmadığı
eksen, nötr eksen adını alır. Şekil 1.2’de çekme ve basma bölgesindeki değişim görülmektedir.
Şekil 1. 1: Bükme esnasında eksenler
Şekil 1. 2: Bükme sonrası malzemede meydana gelen değişimler
1.4. Eğme Bükmede Açınım Boyu Hesabı
1.4.1. Dolu Malzemelerin Açınım Boyu Hesabı
Parçalar yay oluşturacak şekilde bükülecekse, oluşacak yay boyu hesaplanırken, nötr
eksen, dolayısıyla nötr yarıçap esas alınır. Aşağıda bununla ilgili iki örnek verilmiştir:
1.4.2. Sac Malzemelerin Açınım Boylarının Hesaplanması
Sac malzemeler kenet tezgâhında köşeli olarak (yay oluşturmayacak şekilde)
bükülecekse, parçaların iç köşe ölçüleri dikkate alınarak açılmış boy hesabı yapılır. Şekil
1.5’te bükme işlemi yapılan sacların açınım boylarının bulunması verilmiştir.
2. ÇEKİÇLE MENGENEDE EĞME-BÜKME YÖNTEMİ
Mengenelerde eğme-bükme işlemi, çekiç, tokmak ve yardımcı araçlardan yararlanarak gerçekleştirilir.
Şekil 2.1: Tokmakla eğme-bükme
Eğilecek ince parçalar tokmak yardımıyla eğilmelidir. Elin baskısı ile ilk gerilim alınır. İlk darbeler eğilme çizgisinin yanına vurulmaz. Tokmak darbeleri baş kısımdan başlayarak eğilme çizgisine doğru avaş yavaş yakınlaştırılır.
Eğerken darbeler daima sabit çene üzerine indirilir.
Şekil 2.2: Düzeltme parçası ile eğme-bükme
Daha kısa parçalar, mümkün olduğu kadar düzgün bir yüzey elde etmek amacıyla, düzeltme parçası ile bükülür.
Böylece parça yüzeyinde darbe izleri meydana gelmez.
Şekil 2.3: Geniş gereçlerin mengenede bükülmesi
Geniş ve kısa bükümlü malzemeler kademeli olarak birkaç defa yatırılarak, istenen açıya getirilir.
Bir defada eğme işlemi yapılmaya çalışılır ise; yüzeyde ondüle (katlanma) oluşur.
Şekil 2.4: Yüzeyin düzeltilmesi
Sonunda bir düzeltme takozu ile yüzey düz hale getirilir (Şekil 2.4).
Şekil 2.5: Biçimlendirme parçası ile bükme
Parçalara istenilen şekilleri vermek için biçimlendirme parçası kullanılır. Bükülecek parçalar şekillendirme parçası ile birlikte mengeneye bağlanır. Bundan sonra bükülecek parça mengene üzerine yatırılarak bükme yapılır.
3. PROFİLLER ARASINDAN PARÇA ÇIKARARAK EĞME BÜKME
Profil borularda, yay oluşturacak şekilde veya köçeli bükme yapıldığında bükümün iç
kısmında kalan basma bölgesinde ezilme ve yanlara doğru yayılma meydana gelir. Şekil
3.2’de bu şekilde bozuk olarak bükülmüş bir profil görülmektedir. Profiller Şekil 3.1’de
görüldüğü gibi, köşeli bükülecekse, söz edilen şekil bozukluklarının oluşmaması için, bükme
bölgesinin iç kısmında parça çıkarılarak, bükme yapılır. Profiller yay oluşturacak şekilde
bükülecekse, içleri doldurularak bükülür veya bükme makinalarında kalıplar yardımıyla
ezilmeden bükülür.
Şekil 3.1 Resim 3. 2
Şekil 3.3 Şekil 3.4
Profiller arasından parça çıkararak eğme bükme yöntemi, sacların bükülmesi ile
oluşturulan özel sac profillerin bükülmesinde sıkça kullanılır. Sacların bükülmesi ile
oluşturulan profiller arasından parça, profil halinde bükülmeden çıkarılır.
Sac malzeme, profil şeklinde bükülmeden markalanır. Şekil 3.3’te görüldüğü gibi
taranmış bölge, bükülmeden çıkarılır. Parçanın çıkraılmasından sonra sac, profil oluşturacak
şekilde bükülür ve daha sonra bu profil Şekil 3.4’teki gibi, bükme işlemine tabi tutulur.
Böylece profil halini alan sactan parça bükümden önce çıkarılmış olur. Şekil 3.3’ü
inceleyiniz. Profil halini alan malzemeden parça çıkarıldığı için bükme işlemi
gerçekleşmiştir.
4. KENET TEZGÂHINDA EĞME BÜKME YÖNTEMLERİ
Genellikle sacları bükme işleminde kullanılan bir makinedir. Çeşitli kapasitelerde
üretilen makine, genellikle 2 mm kalınlıktaki ince ve yassı gereçlerin bükülmesi amacıyla kullanılır.
Kenet tezgâhı üç kısımdan oluşur. Şekil 4.1’de kenet tezgâhıyla kısımlar görülmektedir.
 Sabit çene,
 Üst sıkma çenesi,
 Hareketli eğme çenesi.
Şekil 4.1 Resim 4.3
 Sabit Çene
Yüzeyi düzgün ve sertleştirilmiş çeliktir. Kenet tezgâhının döküm gövdesine vidalar ile
bağlanmıştır. Malzeme bu kısım üzerine yerleştirilir.
 Üst sıkma çenesi
Bükme kavisini parçaya veren ve sıkma işlemini yapan kısımdır. Yüzeyi düzgün ve
sertleştirilmiş çelikten yapılan çene, döküm hareketli gövdeye, vidalı birleştirme ile
bağlanmıştır. Aşınma ve bükme kavisinin zedelenmesi halinde sökülebilir. Üst sıkma
çenesinin aşağı yukarı en fazla hareket ettiği boya, kurs boyu denir. Sıkma hareketi, motorlu
ya da bir kolun döndürülmesi ile verilir. Yukarıda resimlerde (Resim 4.1 ve 4.2); motorlu ve
elle sıkma ve gevşetme yapan kenet tezgâhı resimleri verilmiştir.
 Hareketli eğme çenesi
Bükme kavisinin ekseni etrafında döndürerek parçanın bükülmesini sağlar. Eğme
kuvvetini gerece uygulayan kısımdır. Gerecin kalınlığına göre sabit çene seviyesinden aşağı
yukarı hareket ettirilir. Sabit çene seviyesinden sac kalınlığı kadar aşağı indirilir.
Hareketli eğme çenesi ayarının yapılmadığı durumlarda, bükme bölgesinde hatalar
oluşur.Şekil 4.2 ve 4.3’ te hatalı bükümler görülmektedir.
Resim 4. 4 Resim 4. 5
Parçanın kalınlığına göre, hareketli eğme çenesinin ayarlanması, yukarıdaki resimlerde
gösterilmiştir (Resim 4.4 ve Resim 4.5).
Şekil 4.2: Hareketli eğme çenesi sac kalınlığından düşük iken bükülmüş hatalı parça
Şekil 4.3: Hareketli eğme çenesi sac kalınlığından fazla iken bükülmüş hatalı parça
4.1. Kenet tezgâhında Bükme İşlerinde, Dikkat Edilmesi Gerekli Hususlar
Markalama çizgisi, bükme çenesi ile aynı hizada olmalıdır (Resim 4.6 ve 4.7).
Resim 4. 6: Markalama çizgisinin, bükme çenesine yanlış bağlanması
Resim 4.7: Markalama çizgisinin, bükme çenesine doğru bağlanması
Resim 4.8: Uzun parçaların yanlış bükülmesi
Resim 4.10: Bükme hatası olan gereç
Resim 4.9: Uzun parçaların tekniğe uygun bükülmesi
Resim 4.11: Tekniğe uygun bükülmüş gereç
5. SİLİNDİRDE EĞME BÜKME YÖNTEMLERİ
Silindir makinası, parçaları silindirik (boru) şekilde bükmek amacıyla kullanılan makinadır.
Makinanın kapasitesi ve büyüklüğüne göre eğme kuvveti, elle ya da motor ile uygulanabilir.
Silindir makinalarında, yay şeklinde, tam daire, yarım daire, konik parçalar bükülür.
Sac ve yassı gereçlerin büküldüğü silindir makinesi Resim 5.1’de görülmektedir.
Resim 5.1: Elle çalışan silindir makinası
Sac bükme işleminde kullanılan silindir makinası 3 merdaneden oluşur. Silindir
makinası merdanelerin düzenlenme şekline göre kendi arasında; tek yönlü asimetrik, çift
yönlü asimetrik ve simetrik olarak ayrılır (Şekil 5.1).
I.tip II.tip III.tip
I Tek Yönlü asimetrik II Çift yönlü asimetrik III Simetrik merdaneli silindirler
Şekil 5.1:Merdane tipleri
I.Tip: Genellikle tercih edilen tip silindir makineleridir. Parça iki merdane ile
sıkıştırılır, iki merdane dönme hareketiyle parçayı diğer merdanenin üzerine sürer. Dönme ve
sıkıştırma işlemi motorla ya da elle yapılabilir. Üçüncü merdaneye bükme kavisine uygun
yükseklik verilerek istenen çapta bükme işlemi yapılır. Bu merdane eğme işlemini yapar.
Bu tip merdaneli silindir makinelerinde hareket tek yönde, bu yönde eğme yapan
silindire doğru olmalıdır. Aksi halde parçanın bükme kavisi değişir. Resim 5.3 de tek yönlü,
asimetrik merdaneli, hidrolik ve elektrik motorlu silindir makinası görülmektedir.
II.Tip: Merdane sayısının fazla olması, üretim maliyetinin artması nedeniyle, tercih
edilmez. Tek yönlü asimetrik merdaneli silindire göre farkı, hareketin çift yönde de
olabilmesi ve dolayısıyla bükmenin de çift yönlü yapılabilmesidir. Bükme zamanı kısalır.
III.Tip:. Simetrik merdaneli silindir makineleri, kalınlıkları fazla, büyük ebatlı ve
fazla eğme kuvveti gerektiren bükme işlerinde tercih edilir.Eğme kuvvetini üstteki merdane
uygular. Merdane aşağı yukarı hareketi, vidalı sistemi elle sıkıştırarak ya da hidrolik sistem
yardımı ile yapar (Resim 5.4 ve 5.5).

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :