Kapat

MAKİNE TEKNOLOJİSİ - DELME VE VİDA İŞLEMLERİ

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. MATKAP BİLEME
İyi ve hassas bir iş elde etmek için kesicimiz olan matkabın iyi bilenmiş olması gerekir.
1.1. Basit Ayaklı Zımpara Taşının Özellikleri
Ayaklı zımpara taşları, elde tutulan aletlerin bilenmesinde kullanılan tek devirli makinelerdir.
Ayaklı zımpara taşında genellikle iki ayrı zımpara taşı bulunur. Zımpara taşlarından biri sert, diğeri yumuşak
cinste, motorun miline dengeli olarak takılır. Bileme sırasında işin desteklendiği dayamalar ile zımpara
taşı arasındaki boşluk, 3 mm’ yi geçmeyecek şekilde ayarlı olmalıdır. Aksi halde iş parçası taş ile dayama arasına
sıkışarak taşın patlamasına neden olabilir. Bu çok tehlikeli sonuçlar doğurabilir. Sert malzemeleri yumuşak taşla,
yumuşak malzemeleri sert taşla bilemeliyiz.
Resim 1.1: Ayaklı zımpara taşı
1.2. Zımpara Taşında Çalışırken Kullanılan Koruyucu Aletler
 Koruyucu Gözlük
Çeşitli şekillerde ve değişik malzemelerde yapılmışlardır. Genel amaç, zımpara taşında çalışırken sıçrayan talaş ve kıvılcımlardan gözümüzü korumaktır.
Şekil 1.1: Koruyucu gözlükler
 Koruyucu Maske
Koruyucu maskede amaç, sadece gözlerimizi değil bütün başımızı korumaktır. Yoğun bir şekilde elde taşlama
yapacaksak maske kullanmamızda fayda vardır.
Resim 1.2: Koruyucu maske
1.3. Matkap Bilemede Dikkat Edilecek Kurallar
İyi bir iş elde etmek için, kesici aletin iyi bilenmiş olması gerekir. Matkabı elde
bilerken şu hususlara dikkat edilmelidir:
1- Koruma gözlükleri takarak zımpara taşını çalıştırınız. Matkap körse veya zırhın uca yakın
kısımları aşınmış ya da yanmış ise normal zırh çıkıncaya kadar ucu taşa tutunuz.
2- Matkabı bilerken özel mastarı ile kontrol ediniz.
3- Matkap elde doğru tutularak taşlanmalıdır. Baş parmak matkabın, diğer parmaklar
zımpara taşının alet dayamasının üstüne gelecek şekilde tutulmalıdır.
4- Çelik, döküm gibi malzemeleri delmek için matkap uç açısını 118 bileyiniz.
5- Matkabı taş eksenine göre yaklaşık olarak 59 eğik tutup ucunu bileyiniz.
6- Matkabı lüzumundan fazla taşa bastırmayınız, bu matkap ucunun yanmasına sebep olur.
Şekil 1.2: Basit ayaklı zımpara taşında matkap bileme usulü
Şekil 1.3:Taş zorlanmamalıdır Şekil 1.4: Zımpara taşına el aleti vb. tutmayınız
7- Matkaplar bilenirken sık sık suya batırılarak soğutulmalıdır.
8- Zımpara taşı dayamasını taş çalışırken ayarlamayınız.
9- Zımpara taşına, bileme aletlerinden başka parça tutmayınız.
Matkap bilerken aşağıdaki hususların meydana gelmemesine dikkat edilmelidir:
 Talaş açısı boşluğunu gereğinden az bırakmayınız. Uç sürtünür ve çabuk ısınarak matkap kırabilir.
 Talaş açısı boşluğunu gereğinden fazla yapmayınız. Kesici ucun çabuk körelmesine veya kırılmasına sebep olur.
 Kesici ağızların birini diğerinden uzun yapmayınız. Uç merkezinin eksenden kaçık
olmasına veya matkabın çapından büyük delmesine sebep olur.
1.4. Bilenen Matkabın Kontrolü
Sabit Açı Gönyesi ile Kontrol: Matkaplar bilenirken kesici kısmındaki açıların belli
değerlerde olmasını sağlamak gerekir. Bunun için daha önceden sabit açılarda yapılmış
(118) açı gönyeleri kullanılır.
Resim1.3: Sabit açı gönyeleri ile bilenen matkap kontrolü
Açı Bölüntülü Üniversal Gönye ile Kontrol: Sabit açı gönyelerinden farkı, açı
bölüntülerinin ayarlanabilir olmasıdır. Matkap kaç derecelik bir açıyla bilenecekse o açıda
üniversal açı gönyesi ayarlanır. Ayarlanan bu açı değerine göre matkap kontrol edilir.
2. DELİK DELME
Endüstride parçalardan talaş kaldırarak delikler elde etme işlemine Delme denir.
Delme, parçaların boşaltılarak kolay işlenmesinde, birbirine kolay bağlanmasında önemli bir yer tutar.
2.1. Delik Delme İşlerinde Kullanılan Aparat Ve Makineler
2.1.1. Breyizler
Hafif ve pratik olan bu makineler her türlü kullanıma uygun olsalar da genelde sac,
duvar, ağaç ve büyük plakalara delik delinmesinde kullanılır. İlk zamanlarda, el kuvveti ile
çalışan türleri kullanılmıştır. Günümüzde ise elektrik enerjisi ve şarjlı türleri kullanılmaktadır.
Elektrikli el breyizi Şarjlı el breyizi
Resim 2.1: El breyizleri
2.1.2. Masa Matkap Tezgahları
Taşınması kolay ve küçük yapılı oldukları için masa tipi
olarak adlandırılırlar. Küçük çaplı deliklerin seri olarak delinmesinde
kullanılır. Devir sayıları sütunlu ve radyal matkap tezgahlarına göre
daha fazladır. Genellikle iş bağlama tablası sabittir.
Resim 2.2: Masa matkap tezgahı
2.1.3. Sütunlu Matkap Tezgahları
Hareket iletim mekanizması ve iş tablası bir sütun üzerine yerleştirildiği için bu
şekilde adlandırılır. Büyük ebatlı parçalara daha büyük çapta deliklerin delinmesinde
kullanılır. İş parçaları mengene ya da pabuçlar yardımı ile doğrudan tablaya bağlanabilir.
Çeşitleri
 Sütunlu matkap tezgahı
 İşlem sıralı matkap tezgahı
 Çok milli matkap tezgahı
 Radyal matkap tezgahı
Resim 2.3: Sütunlu matkap tezgahı Resim 2.4: Radyal matkap tezgahı
2.2. Matkaplar
Parçalara deliklerinin delinmesinde ve havşa açmada kullanılan kesici takımlara
verilen addır. Talaşları malzemeden uzaklaştırmak için helisel kanallara sahiptir.
Çeşitleri:
 Helisel oluklu matkaplar
 Düz ve konik saplı matkaplar
 Punta matkapları
Deliğin merkez kaçığını önlemek için önce punta matkabı ile ön delik delinir. Daha sonra matkapla delik delinir.
Havşa matkapları
Delik delindikten sonra havşa isteniyorsa silindirik veya konik havşa matkapları ile havşa açılır.
Namlu matkaplar
Çok uzun delikleri delmek için namlu matkapları kullanılır.
2.2.1. Matkapların Yapıldığı Gereçler
Günümüzde matkapların çoğu Yüksek Hız Çeliği (HSS) adı verilen alaşımlı
çeliklerden yapılır. Matkabın ömrünü arttırmak için bazı matkaplar kaplanır. Daha sert
malzemelerin delinmesinde kaplamalı veya kaplamasız, sert metal uçlu matkaplar da
kullanılır. İyi bir matkap kolayca körlenmeyecek uygun bir malzemeden yapılmalıdır.
Matkap ucunu delmeye başlamadan önce delik merkezlemeyi kolaylaştırmak amacı ile
önce nokta ile merkezi noktalanır.
Helisel Matkaplar
Bu matkaplar genellikle iki helis kanala sahiptir. Genel amaçlı kullanımlara uygun
olan bu matkapların yanı sıra üç ya da dört helis kanallı matkaplar da vardır. Bu tür
matkaplar döküm malzemelerin delinmesinde kullanılırlar. Gövdesine boydan boya delik
delinmiş matkaplar kullanarak yüksek ilerlemeler elde edilebilir. Delikten kesme yüzeyine
tatbik edilen soğutma sıvısı ısınmayı önler.
Çeşitleri
 Düz ve konik saplı matkaplar
 Çok helisli matkaplar
 Soğutma delikli matkaplar
 Sağ ve sol helisli matkaplar
 Sert metal (takma) uçlu matkaplar
 Titanyum kaplamalı matkaplar
Resim 2.6: Soğutma delikli matkap
2.2.2. Matkapların Bağlanması
Mandrenle Bağlama: Mandren merkezi olarak sıkan üç çeneli bir bağlama aracıdır. Silindirik saplı matkapları mile bağlamak üzere özel olarak yapılmıştır. Mandrenin matkap tezgahının koniğe uygun bir sapı vardır. Mandrenlere konik saplı matkaplar bağlanmamalıdır.
Şekil 2.2: Mandren yardımı ile matkabı bağlama
Mors Kovanları İle Bağlama: Büyük çaplı matkaplar, genellikle konik saplı yapıldığından tezgahın mors kovanına takılarak kuvvetli ve salgısız bağlama temin edilir. Konik saplı matkaplar ise tezgahın mors kovanına takılarak bağlanır.
Şekil 2.3: Mors kovanı ile matkabı tezgaha bağlama
2.2.3. Kesme Hızı ve Devir Sayısı
Kesme Hızı(V): Matkap üzerindeki bir noktanın dakikada metre cinsinden aldığı yola denir.
V=  • D • N / 1000…..m/dak
V= İş parçası üzerindeki noktanın dakikadaki hızı (m/dak)
N= İş parçasının dakikadaki devir sayısı (dev/dak)
D= Matkap çapı (mm)
Şekil 2.4: Kesme hızı
Kesme hızı matkabın ve işlenen malzeme cinsine göre seçilir. Yaygın olarak kullanılan kesme hızları Tablo 2.1’ de verilmiştir.
Devir Sayısı (N): Matkabın bir dakikada yaptığı dönme miktarına denir. Devir sayısı,
matkap çapına ve kesme hızına göre değişir. Çap küçüldükçe devir büyütülmeli; çap büyüdükçe devir küçültülmelidir.
V= π.D.N/1000  N= V.1000/ π.D (dev/dak)
Örnek: Çapı 12 mm olan yüksek hız çeliğinden (HSS) yapılmış bir matkapla çelik malzeme
delinecektir. Kesme hızı 25 m /dak olduğuna göre devir sayısını hesaplayınız.
Verilenler: İstenenler Çözüm
D = 12 mm N = ? N = V • 1000 / π • D
V = 25 m/dak =25 • 1000 / 3,14 •12
=660 dev/dak (Tezgahtaki en yakın değer alınır)
2.2.4. Soğutma Sıvıları
Kesici alet talaş kaldırırken sürtünme nedeniyle ısı meydana gelir. Bu ısınma, soğutma
sıvısı aracılığı ile giderilebilir.
Soğutma sıvıları çeşitli yağlar, yağ karışımları ile hayvansal, bitkisel ve madensel yağlardan elde edilir.
Aşağıdaki amaçlar için kullanılır:
 Kesmenin daha etkili olmasını sağlamak.
 Kesici ucunda meydana gelen ısınmayı gidermek.
 Yüzey kalitesini arttırmak.
 Talaşın gereçten ayrılmasını kolaylaştırmak.
Not: Döküm malzemeler işlenirken soğutma sıvısı kullanılmaz.
2.2.5. Delme İşlemlerinde Bağlama
Tezgah Mengenesine Bağlayarak Delme: En çok kullanılan bağlama metodudur. Bu
yöntemle malzeme tablaya sabitlenmiş mengenenin çenelerine güvenli bir şekilde bağlanarak delme işlemi gerçekleştirilir.
Şekil 2.5: Tezgah mengenesine bağlama
Tezgah Tablasına Bağlayarak Delme: Mengeneye bağlanamayacak durumdaki parçalar,
tezgah tablasına bağlanarak delinirler. Delinecek malzemeler geometrik şekline göre, V
yatakları, bağlama pabuçları gibi elemanlar yardımı ile güvenli bir şekilde bağlanarak delinir.
Şekil 2.6: Tablaya bağlayarak delme
Takoz Üzerinde Serbest Delme: Küçük, ince veya çok büyük parçaların uygun bir takoz
üzerine yerleştirilerek delinmesi sağlanabilir.
Şekil 2.7: Takoz üzerinde serbest elle delme usulü
Şekil 2.8: Atölyelerde güvenlik kurallarına uygun davranınız
2.2.6. Delme İşlerinde Doğabilecek Kazalar ve Bunlara Karşı Korunma
 İş elbisesinin kolları lastikli, matkaba dolanmayacak şekilde olmalıdır.
 Tezgah çalışırken hiçbir şekilde hareketli kısımlara dokunmayınız.
 Kesme sonunda ilerleme azaltılmalıdır.Aksi halde malzemeyi döndürebilir.
 Tezgah çalışırken devri değiştirmeye kalkışmayınız.
 Yumuşak malzeme delinirken sivri uçlu matkap kullanmayınız.
 Delme esnasında uygun soğutma sıvısı kullanınız.
 Körelmiş matkapla kesinlikle delme yapmayınız.
 Matkapta temizleme malzemesi olarak sadece fırçalar kullanılmalıdır. Üstübü kullanılmamalıdır.
3. RAYBA ÇEKMEK
3. 1. İşe Uygun Raybanın Seçimi
İşe uygun rayba, raybalanacak parçanın çapına, sertliğine, kardırılacak talaş miktarına
ve imalat özelliklerine göre seçilir.
Yumuşak ve orta sertlikteki malzemeler için HSS; sert malzemeler için sert maden
uçlu rayba; konik delikler içinse konik raybalar seçilmelidir.
3. 2. Rayba Çeşitleri
3.2.1. Makine Raybaları
Makine raybalarının konik uçlu ve düz uçlu olmak üzere iki tipi vardır. Konik uçlu
rayba sürtünüp sarmaması için hafifçe konik ve kademeli yapılır. Kesme işini yalnız uçtaki
ağızlar yapar. Oluklar talaşların dışarıya çıkmasını ve kesilen yere soğutma sıvısının
ulaşmasını sağlar. Düz uçlu (çevreden kesen) raybaların konik uçlu raybalardan daha fazla
kesici ağzı vardır. Kesici ağız sırtları daha dar olup bütün boyda boşluk açısı mevcuttur.
Şekil 3.1: Normal ve takma uçlu makine raybaları
3.2.2. Delikli Raybalar
Bu tür raybalar genellikle makinelerde rayba çekme esnasında kullanılır. Delikler
boydan boya gövde üzerindedir. Delikli olmasındaki amaç makinenin göndermiş olduğu
soğutma sıvısını direk malzeme ve kesme yüzeyine iletmektir. Böylelikle hem kesme
kalitesini arttırır. Hem de ısınmayı önlemiş olur.
3.2.3. El Raybaları
El raybaları özellikle ince işleme ve bitirme raybası olarak kullanıldığından ağızları
boydan boya düz taşlanır. Rayba sapının ucu buji kolunun takılması için dört köşe yapılır. El
raybası için 0.125 mm’ den fazla raybalama payı bırakılmamalıdır.
Resim 3.1: El raybası
3.2.4. Ayarlı Raybalar
Raybaların en verimlisi ayarlı raybalardır. Ölçülerinin üstünde ve altında yeterli bir
aralıkta istenilen çapa göre ayarlanabilirler. Ayarlı raybalarda kesici ağızlar gövde üzerine
açılmış konik yarıklar içinde bulunur. Kolay bilenmeleri, istenilen çapa ayarlanabilmeleri ve
uzun ömürlü olmaları sebebiyle çok kullanışlıdırlar.
Şekil 3.2: Ayarlı rayba
3.2.5. Konik Raybalar
Konik deliklerin raybalanmasında kullanılırlar. Kesici ağızlar düz veya helis şeklinde
olabilir. Konik raybalar; konik pim deliklerinin, mors kovanlarının ve konik bileziklerin
yapılması gibi alanlarda çok kullanılır.
3.2.6. Sert Metal Uçlu Raybalar
Büyük kuvvetlere dayanması gereken raybalar, sert maden uçlu olarak yapılmıştır.
Sert maden uçlar yüksek sıcaklıkta sertliklerini korurlar ve aşınmaya karşı dayanıklıdırlar.
Bu nedenle, ölçülerini uzun zaman bozulmadan koruyabilirler, seri imalatta tercih edilirler.
Resim 3.2: Sert metal uçlu rayba
3.3. Raybalamada İşlem Sırası
3.3.1. Elde Rayba Çekme
1- Raybanın delik içerisinde yataklanabilmesi için delik derinliği en az rayba çapı kadar olmalıdır.
2- Mutlaka kesme yağı kullanılmalıdır.
3- Rayba dik konumda olarak tam eksende ağızlatılmalıdır.
4- Rayba daima kesme yönünde döndürülmelidir. Kesinlikle geri çevrilmemelidir.
5- Kama kanallı deliklere helis oluklu raybalar salınmalıdır.
6- Rayba az ve düzenli baskı ile ilerletilmelidir.
3.3.2. Makinede Rayba Çekme
1- İş parçası ve rayba dikkatli bir şekilde makineye bağlanmalıdır.
2- Raybanın devir sayısı deliği delmiş olan matkabın devir sayısına göre 1/3 oranında olmalıdır.
3- Sert çeliklerde kesme hızı 5 m / dak’ı geçmemelidir.
4- Raybalama esnasında mutlaka kesme sıvısı kullanılmalıdır.
Resim 3.3: Makinede rayba çekme işlemi
3. 4. Raybalamanın Yapılışı
3.4.1. Raybalamada Uygun Kesme Yağı Kullanılması
Kesme sıvıları kesmeyi kolaylaştırır. Kesme esnasında çıkan talaşı malzemeden
uzaklaştırır. Isınmayı önler. Bu sebeplerden dolayı kesme yağı kullanılmalıdır.
3.4.2. Rayba Çekilen Deliklerin Kontrol Edilmesi
Önce gözle otlamanın olup olmadığı kontrol edilir. Daha sonra ölçme aletlerinden iç
çap ölçen (iç çap kumpası, mikrometresi, komparatörü) aletlerle ölçülür.
3.4.3. Raybalamada Otlamanın Önlenmesi
Raybalama esnasında tırtıllı ve pürüzlü yüzey oluşmasına Otlama denir.
Rayba kuvvetlice bastırılınca deliğin içerisine sıkışır ve ağızlar malzemeye dalar. Bu
nedenle deliğin yüzeyinde rayba ağız sayısı kadar ağız yeri meydana gelir. Bu elverişsiz
durumu gidermek için rayba gevşetilerek döndürülürse ağızlar eski yerine takılmayacağı için
raybalama kolayca yapılır. Aynı zamanda otlama önlenmiş olur.
4. ELLE KILAVUZ ÇEKME
4.1. Vidalar
4.1.1. Vidanın Tanımı
Düzgün biçim ve ölçüdeki silindirik yüzeyler üzerine açılmış helisel oluktan ibarettir.
Vida bir delik içine veya silindirik bir parçanın dışına açılabilir.
Vidanın Elemanları
 Diş üstü çapı
 Diş dibi çapı
 Böğür çapı
 Diş üstü genişliği
 Diş dibi genişliği
 Adım
 Diş yüksekliği
4.1.2. Vida Çeşitleri
Profillerine Göre Vidalar:
 Üçgen profilli vidalar
 Kare profilli vidalar
 Trapez profilli vidalar
 Testere profilli vidalar
 Yuvarlak profilli vidalar
Üçgen Kare Trapez Testere Yuvarlak
Şekil 4.2: Profillerine göre vidalar
4.1.3. Ölçü Sistemlerine Göre Vidalar
Metrik vidalar: Üçgen profillidir. Uç açısı 60 dir. Çap ve adım milimetrik sistemdir.
Whitworth vidalar: Ölçüler parmak (inç) cinsindendir. Uç açısı 55 dir. Adım, parmaktaki diş sayısı olarak verilir.
Kullanım Yerlerine Göre Vidalar:
Bağlama Vidaları: Metrik ve whitworth vidalar aynı zamanda bağlama vidalarıdır.
4.1.4. Kuvvet ve Hareket İleten Vidalar
 Trapez vidalar
 Testere vidalar
 Yuvarlak vidalar
 Kare vidalar
4.1.5. Vida Elemanlarının Hesabı
Vidalar, uluslararası standartlar göz önünde bulundurularak üretilirler. Elamanlarının
ölçüleri genellikle hazır olarak tablolardan alınmaktadır.
Vida Adımı Hesabı: Whitworth vidalarda vida adımı, 25.4 mm’nin bir parmaktaki diş
sayısına bölümüne eşittir. (1” = 25.4 mm’dir.)
Adım (h)=25.4/Z Z=Parmaktaki diş sayısı.
Örnek: 3/8″ vidanın adımını bulunuz. Parmaktaki diş sayısı 16’ dır ( Tablodan ).
Çözüm:
H=25,4 / Z =>25,4 / 16 =>25,4 / 16 =1,587 mm’dir.
Metrik vidalarda vida adımı milimetre olarak verilir veya tablolardan alınır; ayrıca
hesaplanmaz. Metrik 12 vidanın adımı 1,75 mm’ dir (Tablodan ).
4.2. Vida Çekme Araçları
4.2.1. Kılavuzlar
Şekil 4.3: Kılavuzun kısımları
Tanımı ve Kısımları: Deliklere diş açmada kullanılan yüksek hız çeliğinden yapılmış,
üzerinde kesici dişleri bulunan aletlere Kılavuz denir. Metrik ve whitworth olarak
yapılmışlardır.
Kılavuz Çeşitleri
 Normal diş kılavuzlar
 İnce diş kılavuzlar
 Boru kılavuzları
 Makine kılavuzları
Kılavuz Takımı: Takım üç adet kılavuzdan meydana gelir:
I. Kılavuz: Bu kılavuzların dişli kısmı, uç çapı, diş dibi çapına eşit olan bir kesik konidir.
Deliği iyi ağızlar ve az talaş kaldırır. Sap kısmında bir çizgi vardır.
II. Kılavuz: Diş üstü çapı birinciden biraz daha büyüktür. Birinciden daha derin talaş
kaldırır. Sapında iki çizgi vardır.
III. Kılavuz: Bu son kılavuz ikinci kılavuzun açtığı kanalları izleyerek vidayı oluşturur.
Sapında üç çizgi vardır.
NOT: Bazı kılavuz takımlarının saplarında çizgi bulunmaz. Bu tip kılavuzlarda kesici uç
kısmının ağız uç konikliğinin fazla olmuşuna bakılarak (en fazla olan 1, daha sonra 2, en az olansa 3 ) sıralanır.
Şekil 4.4: Kılavuz takımı ve kesme sırası
Kılavuz Çekmede Dikkat Edilecek Hususlar
 Delik çapı vidanın diş üstü çapından, adımı kadar küçük delinmelidir.
 Deliğin girişine 90 havşa açılmalıdır.
 Delik ekseni dik olacak şekilde iş parçası mengeneye bağlanmalıdır.
 Uygun kılavuz koluna takılan I. kılavuz delik eksenine dik olacak şekilde ağızlatılmalıdır.
 Kılavuz çekerken malzemeye uygun bir yağlama yapılmalıdır.
 Özellikle çelik malzemelerde, her iki üç dönüşte bir talaşı kırmak için geri
hareket yaptırılmalıdır. Geri hareket, kılavuz kanallarının talaşla tıkanmasını ve kılavuzun kırılmasını önler.
 Eğer kör deliğe kılavuz çekiyorsak kılavuz bir kaç defa çıkarılmalı, delik ve
kılavuz talaşlardan temizlenmelidir.
Kılavuz Çekmede İşlem Sırası
 Kılavuza uygun kılavuz kolu seçilerek kılavuz (buji) koluna takılmalıdır.
 kılavuz seçilmelidir.
 I numaralı kılavuzumuz delik eksenine dik olacak şekilde ağızlatılmalıdır.
 Kesme sıvısı kullanılmalıdır.
 Saat ibresi yönünde az bir baskı ile döndürülmelidir.
 Her ¼ turda saat ibresi tersine geri döndürülerek talaşın kırılması sağlanmalıdır.
 Kılavuz sıkışırsa çok fazla zorlanmamalıdır.
 Vida işlemi bitinceye kadar aynı işlemlere devam edilmelidir.
 Aynı şekilde II. ve III. kılavuzlarda deliğe salınarak vida tamamlanmalıdır.
4.2.2. Kesme Sıvıları ve Kullanma
Kesmenin etkili olabilmesi sağlamak, ısınmayı gidermek ve talaşın malzemeden
ayrılmasını kolaylaştırmak için kesme sıvıları kullanılır.
Malzemeler Kesme sıvıları
 Az dirençli çelik
 Yüksek dirençli çelik  Madensel yağlar ve suda çözülen yağlar
 Dökme demir  Kuru
 Dövme demir  Sodalı su ve suda çözülen yağlar
 Bakır ve alüminyum  Gaz yağı
 Bronz ve prinç  Kuru veya suda çözülen yağlar (Bol miktarda kullanılabilir.)
Tablo 4.1: Delme ve vida çekmede kullanılan soğutucular
4.2.3. Kılavuz Kolları
 Sabit kılavuz (buji) kolları
 Ayarlı kılavuz (buji) kolları
5. ELLE PAFTA ÇEKME
5.1. Paftalar
5.1.1. Tanımı
Silindirik parçaların dışına vida açan alettir. Yüksek hız çeliğinden (HSS) yapılmışlardır.
Paftalarla vida açmak sıkça yapılan işlemdir. Bu işlem bir defada yapılır. Pafta
lokması, pafta kolunun alın yüzeyine iyice yataklanmalıdır. Dış vida açmak için pafta
doğrudan doğruya vida açılacak parçanın üzerine oturtularak sabit bir baskı altında döndürülmelidir.
5.1.2. Pafta Çeşitleri
Dişlerine Göre
1-Normal diş paftalar
 Metrik paftalar
 Whitworth paftalar
2-İnce diş paftalar
 Metrik ince diş paftalar
 Whitworth ince diş paftalar
Resim 5.1: Pafta lokması
Biçimlerine Göre
Boru paftaları: Sıvı, gaz ve su taşıyan boruların birleştirilmeleri, uçlarına açılan boru
vida dişleri ile gerçekleştirilir.
Parmak ölçüsüne göre yapılırlar ve üzerlerinde R 3/4″ gibi yazılar vardır. Bazılarında
ise parmaktaki diş sayıları yazılıdır.
İç tanbur
Şekil 5.1: Boru paftası
Çok parçalı paftalar: Pafta kolu vazifesini gören bir çerçeve içine, çelikten iki
parçalı bir vida ile aralarındaki mesafenin ayarlanabildiği iki lokma kızaklandırılmıştır.
Tek parçalı paftalar: Çabuk ve kolay olarak bir defada vida açabilirler. Genellikle
bir silindirin ortasına delik delindikten sonra vida açılarak kesici ağızlar meydana
getirilmiştir. Ağızların her biri sıra ile parçadan aynı miktarda talaş kaldıracak şekilde yapılmıştır
5.2. Pafta Çekmede İşlem Sırası ve Dikkat Edilecek Hususlar
 Paftanın rahat ağızlaması için malzeme ucuna pah kırılmalıdır.
 Vida açılacak malzemenin çapı diş üstü çapı kadar olması lazımsa da, pafta çekerken şişme yüzünden bilhassa
çeliklerde bir miktar küçük yapılmalıdır.
Prinç, bronz, döküm gibi yumuşak malzemeler için ise çap aynı seçilebilir. Bu çap farkları 0,1–0,2 mm arasında değişebilir.
 Paftalar yazılı kısım pafta kolunun üst kısmına gelecek şekilde takılmalıdır.
 Parça mengene çenelerine dik konumda bağlanmalıdır.
 İlk diş oluşturulurken bir miktar baskı uygulanmalıdır.
 Paftanın parça ekseninde olup olmadığı kontrol edilmelidir.
 Kesme yağı kullanılmalıdır.
 Talaşın sıkışmaması için ¼ oranında saat ibresi tersi yönünde döndürülmelidir.
 Vida işlemi bitinceye kadar bu işlemlere devam edilmelidir.
Pafta Kolları: En çok kullanılanları silindirik biçimli olanlarıdır. Paftanın takıldığı
kısım standart pafta lokmalarının çapından küçük yapılırlar.
Resim 5.2:Pafta kolu
Şekil 5.2: Pafta çekme işlemi
5.3. Vidaların Kontrolü
5.3.1. Kumpaslarla
Bağlama vidaları genellikle özel bir ölçmeye tabi tutulmazlar. Bazen ölçüleri
bilinmeyen civataya uygun bir somun yapmak gerekebilir. Bu gibi durumlarda vida çapı kumpasla ölçülür.
İç vidaların kumpasla kontrolü sağlıklı olmaz. Sadece dış vidaların kontrolünde
kumpas kullanabilir. Diş üstü çapı ve adımının uygun olup olmadığı ölçülebilir.
5.3.2. Vida Tarağı ile Kontrol
Vida tarağı, birçok ince çelik yaprakların bir araya getirilmesi ile yapılmıştır. Her
yaprakta standart dişe göre açılmış dişler vardır. Yaprak üzerine yazılmış rakam, whitworth
vidalarda parmaktaki diş sayısını, metrik vidalarda vidanın adımını gösterir.
Resim 5.3: Vida tarağı Resim 5.4: Vida tarağı ile kontrol

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :