Kapat

EL SANATLARI VE NAKIŞ TEKNOLOJİSİ - OYALAR

ŞEKİL VE RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ www.megep.meb.gov.tr ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ AÇARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1.MODEL BELİRLEME
1.1. Oyalar
1.1.1. Tanımı
Oya; iğne, tığ, firkete ve mekikle ince iplik veya ipek iplikle yapılan ilmiklerden
oluşmuş ince örgü dantel (Meydan Laurosse).
Oya; süslemek ve süslenmek ihtiyacıyla yapılan ve tekniği örgü olan bir el sanatıdır.
1.1.2. Oya Çeşitleri
Ø İğne Oyası
Ø Tığ Oyası
Ø Firkete Oyası
Ø Mekik Oyası
1.2. Desen İçin Faydalanılan Kaynaklar
Ø Tabiattan,
Ø Manzaralardan,
Ø Geometrik şekiller,
Ø Yapılmış örnekler,
Ø Resimler.
1.3. Uygulandığı Yerler
Ø Ev Dekorasyonunda
· Oda takımları,
· Pano ,
· Masa örtüleri,
· Vitrin takımları,
· Abajur,
· Yastıklar,
· Perde,
· Yatak örtüleri,
· Sofra takımları,
· Yatak takımları.
Resim 1. 5
Ø Giyim Aksesuarları
· Giyim süslemelerinde,
· Şal,
· Yemeniler,
· Namaz örtüleri,
· Çanta,
· Şapka,
· Buluz,
· Fular,
· Çeşitli kenar temizlemeleri.
1.4. Kullanılan İplikler
Ø Yün iplikler,
Ø Dantel iplikler,
Ø Orlon,
Ø Kukalar,
Ø İbrişim,
Ø Kordone,
Ø Sentetik iplikler,
Ø Sicim.
2. MALZEME İHTİYACINI BELİRLEME
2.1. Oyalarda Kullanılan İplikler
2.1.1. Oyalarda Kullanılan İplik Çeşitleri
Ø Pamuklu iplikler; merserize, koton,
Ø Keten iplikler; dantel iplikleri, sicim,
Ø Yün iplikler; tiftik, tavşan yünü,
Ø İpek iplikler; ibrişim, ipek,
Ø Sentetik iplikler; naylon(bobin), orlon.
Resim 2.1
2.1.2. Oyalarda Kullanılan İpliklerin Özellikleri
Ø Pamuklu İplikler
· Merserize: Çeşitli kalınlıkta, az bükümlü, parlak çeşitli renkleri
bulunmaktadır. Tığ oyasında daha çok kullanılmaktadır. Buluz, çanta, şal
vb ürünler yapılmaktadır.
· Koton: İki kat ipliğin bükülmesinden, çeşitli kalınlıkta ve renkte bulunur.
Bütün oya tekniklerinde kullanılır. Abajur, kenar süslemeleri, vb.
Ø Keten İplikler
· Dantel iplikleri: Normal bükümlü sağlam, ince parlak görünüşlüdür.
Beyaz ve çeşitli renkleri bulunmaktadır. İplik kalınlığı numaralara göre
değişmektedir. Örtüler, sofra takımları, kenar süslemelerinde, perde vb. kullanılır.
· Sicim: Bükümlü, sağlam bej renkte ipliktir. Oya tekniğinde ince olanları
tercih edilir. Tığ oyası yapımında kullanılır. Genellikle çanta, abajur, şapka vb yapımda kullanılır.
Ø Yün İplikler
Koyun, tiftik, tavşan yünlerinden yapılan iplikler, tığ ve firkete oyasında kullanılır.
Şapka, buluz, ceket gibi ürünler yapılır.
Ø İpek İplikler
· İbrişim: İki kat ipliğin bükülmesinden olur. İnce ve çok bükümlüdür,
parlak ve sağlamdır. İğne oyası yapımında kullanılır. Başörtü kenarları,
mendil, vitrin takımı, masa örtüsü vb. ürünler yapılır.
· İpek: Parlak, yumuşak ve çile halinde bulunur. Çeşitli renkleri vardır.
İğne oyası yapımında kullanılır. Başörtü kenarları, giyim süslemelerinde, yemenilerde kullanılır.
Ø Sentetik İplikler
· Naylon iplikler: İnce, parlak, çok sağlam ve çok bükümlü ipliklerdir.
Çeşitli renkte ve kalınlıkta bulunurlar. Oya tekniklerinin hepsinde
kullanılır. Yazma, masa örtüleri, salon takımları, çeşitli kenar oyaları yapılır.
· Orlon: Normal bükümlü, parlak ve çileler halinde bulunur. Tığ, firkete
oyalarında kullanılır. Şal, buluz, masa örtüsü, yatak örtüsü vb. ürünler yapılır.
2.1.3. Oyalarda Kullanılan Kumaşlar
Oyalar, ürün olarak yapılabildiği gibi kumaş kenarlarına da yapılarak uygulanabilir.
Kumaşla yapılmış ürüne estetik bir değer katar .Ürünün kenarına doğrudan yapıldığı gibi,
köşe yada katlanmış kenarlara tutturma ile de oya tekniği uygulanır. Oya yapımında,
özellikle ince dokunuşlu kumaşlar tercih edilir.
Ø Ödemiş ipeği,
Ø Organze,
Ø Keten,
Ø İpek,
Ø Şifon,
Ø Terilen,
Ø Krep jorjet.
2.1.4. Oya Yapımında Kullanılan Araçlar
Oya yapımında, tekniğe uygun araç kullanılır. Kullanılan araçlar;
Ø İğne,
Ø Tığ,
Ø Mekik,
Ø Firkete,
Ø Makas.
Resim 2.2: Oyalarda kullanılan malzemeler
2.1.5. Oya Yapımında Kullanılan Yardımcı Malzemeler
Ø Pul: Metal ya da plastik maddelerden yapılmış, yuvarlak, ince, düz ya da
bombeli, ortası delik, oya yapımında kullanılan gereçtir.
Ø Boncuk: Sedef, ahşap, cam, kristal, porselen, çeşitli maden ve taşlardan
yapılmış ortası delik yuvarlak ve kesme şeklinde, oya yapımında kullanılan
küçük taneciklerdir. Yuvarlak boncuk, boru boncuk ve nazar boncuğu çeşitleri
ile piyasada bulunurlar.
Oya yapımında kullanılan yardımcı malzemelerin özellikleri; Kullanılacak
malzemelerle yapılacak ürüne uygun olarak seçilmelidir.
3. İĞNE OYASI YAPMA
3.1. İğne Oyası
İğne oyaları, boyutlu yapısı ve süsleyici niteliği ile el sanatlarımız içinde önemli bir yere sahiptir.
Geçmişi çok eskilere dayanan iğne oyaları dünya literatürüne ‘Türk Danteli’ olarak
girmiştir. İğne oyalarının Anadolu da çok eskilere dayanan belgeleri bulunmuştur. Avrupa
ülkelerinin dillerinde ‘oya’ sözcüğüne rastlanmamıştır.
3.1.1. İğne Oyasının Tanımı
İğne oyası; İğne ile kumaş, kalın iplik ve zincir üzerine düğüm atılarak yapılan örgü türüdür.
İğneye takılı ipliğin oluşturulan, küçük gözeneklerden geçirilip sıkıştırılması ile
meydana gelen düğümlerin devam ettirilmesiyle
yapılan bir el işidir.
3.1.2. İğne Oyasının Uygulandığı Yerler
Ø Yemeniler
Ø Çeşitli örtüler
Ø Mendiller
Ø Masa örtüleri
Ø Vitrin takımları
Ø Giyim süslemeleri
Ø Yaka iğnesi
Ø Yatak örtüleri
Ø Başörtü kenarları
Ø Pano
Ø Keseler Resim 3.1: Mendiller
Resim 3.2: Kese Resim 3.3:Yaka İğnesi
3.1.3. İğne Oyasında Kullanılan İplikler
Ø İpek: İğne oyasında çok kullanılan çile şeklinde çeşitli renkte olan yumuşak ipliktir.
Oya yapılırken bükme işlemi yapılarak kullanılır. Vitrin takımları. yemeni kenarları, başörtü kenarları, yaka çiçekleri gibi ürünlerin yapımında kullanılır.
Resim 3.4: İpek
Ø İbrişim: İnce, parlak ve az bükümlü çeşitli renkleri olan ipliktir. Çeşitli örtü yapımında, giyim süslemelerinde, yemeni kenarlarında v.b.yapımında kullanılır.
Resim 3.5: İbrişim
Ø Dantel İplikleri: Sağlam, bükümlü, parlak bir ipliktir. Yatak örtüsü, masa örtüsü ve çeşitli örtülerin yapımında kullanılır.
Resim 3.6: Dantel İpliği
Ø Naylon İplikler: Çeşitli renk ve kalınlıkta çok sağlam, parlak, bükümlü ipliktir.
Yemeni kenarları, çeşitli örtüler, yatak örtüleri, başörtü kenarları v.b.ürünlerde kullanılır.
Resim 3.7: İğne Oyasında Kullanılan Malzemeler
3.1.4. İğne Oyasında Kullanılan Araçlar
Ø İğne: Çelikten yapılan ince ve uzun olanlar kullanılır.
Ø Makas: Nakış makası kullanılır.
Resim 3.8
İğne oyası çeşitli bölümlerden oluşur. Bu bölümler yörelere göre değişik isimler alırlar.
Ø Kök: Oyanın ilk başlangıç noktasıdır. Zürefanın tekrarı ile oluşur.
Ø Çirdik: Oyaların basamak şeklinde görülen, kenarları süsleyen ilmeklerdir.
Ø Fiskil: Oyanın kenar, orta ve tepe kısmına ipliklerin bol bırakılması ile oluşan pikolardır.
Ø Trabzan : Zürefa ile ana bölümü birleştiren ve trabzana benzeyen bölümdür.
Ø Bıyık: Oya ile kök arasındaki fiskillerdir.
Ø Boru : Oyanın kök ile üst deseni birleştiren boruya benzeyen kısımdır.
Resim 3.37
3.4. İğne Oyası Yapılırken Dikkat Edilecek Noktalar
Ø İlmiklerin net olması,
Ø İlmik düğümlerinin sıkı yapılması,
Ø İpliğin kaliteli ve pürüzsüz olması,
Ø İlmik büyüklüğünün aynı olması,
Ø İğne oyasının sağa ve sola gidip gelerek yapılması,
Ø İpek ipliğin, bükümü net olmalı,
Ø Sentetik iplikle yapılmış oyaların sıcak ütü ile ütülenmemesi.
4. TIĞ DANTELİ YAPMA
4.1. Tığ Danteli
Tığ işlemelerinin Anadolu el sanatları içinde yaygın olarak kullanıldığı bilinmektedir.
Yapılışı kolay, ekonomik, sağlam ve estetik bir görünüşü vardır. Uygulama alanı çok geniştir.
4.1.1. Tığ Dantelinin Tanımı
İplik ve tığ kullanılarak elde yapılan, ilmiklerden meydana gelen ve zincir adı verilen
tekniğin uygulaması ile oluşan örgü tekniğidir.
4.1.2. Tığ Dantelinin Uygulandığı Yerler
Ø Çeşitli örtüler,
Ø Giyim süslemeleri,
Ø Çeşitli kenar temizlemeleri,
Ø Mendil,
Ø Örtü kenarları,
Ø Yemeni kenarları,
Ø Yatak örtüleri,
Ø Yatak takımları,
Ø Sofra takımları,
Ø Buluz,
Ø Ceket,
Ø Şal.
4.1.3. Tığ Dantelinde Kullanılan İplikler
Ø Dantel İplikleri: Normal bükümlü, sağlam, parlak görünüşlü, numaralarına göre kalınlık ve inceliği değişen çile veya yumaklar halinde bulunur.
Resim 4.2: Dantel ipliği
Ø Yün İplikler: Çeşitli kalınlıkta, renkte, çile ve yumak halinde bulunurlar.
Ø Orlon İplikler: Çileler halinde, çeşitli renkte, normal bükümlü ve parlak bir ipliktir.
Resim 4.3: Orlon iplik
Ø Sim: Beyaz, sarı ve ebruli renkte makaralar da bulunmaktadır.
Resim 4.4: Sim iplik
4.1.4. Tığ Dantelinde Kullanılan Araçlar
Tığ; adı verilen, bir ucu çengelli diğer ucu düz çelik, alüminyum, tahta, fildişi, kemik ve plastikten yapılan bir araçtır.
Orta kısmı yassı olanlar tığlar daha kullanışlıdır. Tığ bu kısımdan tutularak kullanılır.
Tığlar çeşitli numaralarda bulunurlar. Tığlar çaplarına göre numaralandırılır, 30 numara en
ince, 9 numara en kalın olanlarındandır.
Resim 4.2: Tığ
4.2. Tığ Danteli Yaparken Dikkat Edilecek Noktalar
Ø Kullanılacak tığın, başı yuvarlak olmalı.
Ø İpliğin yapılacak ürüne göre seçilmesi.
Ø İlmiklerin çok sıkı çekilmemesi.
Ø Tığın iplik kalınlığına göre seçilmesi.
4.2.1. Tığ Oyası Teknikleri
4.2.2. Tığ ile Zincir Çekme
Tığ dantelinin temel işlemidir. Tığ ve iplikle, ilmekler yaparak birbirinin içinden
geçmesi ile oluşan tekniktir.
4.4. Boncuk Oyası Yapma
Boncuk oyası, geleneksel işlerimiz arasındadır. Anadolu da yapılan boncuk oyaları
günümüze kadar ulaşmıştır. Boncuk yerine inci gibi değerli boncuklar kullanılarak da
yapılmıştır. Boncukların yanı sıra pul da kullanılmıştır. Boncuk oyaları süsleme amacı ile
yapılmıştır. Boncuk ve pul oyaları genellikle zincir veya kumaş üzerine yapılır.
Resim 4.15: Pul ve boncukla yapılmış örnek
4.4 1. Boncuk Oyasının Tanımı
Boncuk oyaları; iplik üzerine oyanın, desenine göre boncukların dizilerek tığ veya
iğne ile yapılması ile oluşur.
4.4.2. Boncuk Oya Çeşitleri
Ø Tığ ile yapılanlar
Ø İğne ile yapılanlar
5. FİRKETE OYASI YAPMA
5.1. Firkete oyası
Firkete oyası, fazla vakit almayan, gösterişli, kolay yapılabilen oya çeşididir. Tığ, iplik
ve firkete yardımı ile yapılır. Firkete oyasının genişliği, firketenin genişliğine göre
değişir.İplik üzerine pul ve boncuk geçirilerek desenin orta ve kenar kısımlarına boncuk
yerleştirilirse daha güzel görünür.Kumaş kenarına tutturmak için tığ ile zincir yapılır.
5.1.1. Firkete Oyasının Tanımı
Firkete, tığ ve iplik ile sık iğne tekniği uygulayarak şerit şeklinde yapılan bir oya çeşididir.
5.1.2. Firkete Oyasının Uygulandığı Yerler
Ø Yemeniler,
Ø Pano,
Ø Masa örtüleri,
Ø Şal,
Ø Yatak örtüsü,
Ø Çeşitli örtü kenarlarında,
Ø Giyim süslemeleri,
Ø Takılarda,
Ø Abajur.
Resim 5.2: Takı Resim 5.3: Şal
5.1.3. Firkete Oyasında Kullanılan İplikler
Uygulanacak yere göre iplik seçimi yapılır.
Ø Dantel iplikleri,
Ø İbrişim,
Ø Kordone,
Ø Orlon,
Ø Naylon bobinler.
5.1.4. Firkete Oyasında Kullanılan Araçlar
Ø Firkete; Firkete oyasının yapıldığı araca firkete denir. U şeklinde yuvarlak,
uzun metal veya plastikten yapılmıştır.
Ø Tığ; Tığ çelik, tahta, kemik, plastikten yapılmış ucu çengelli araçtır.
5.2. Firkete Oyası Yapılırken Dikkat Edilecek Noktalar
Ø İpliğin firketeye fazla sıkı veya bol dolanmaması.
Ø Tığ ile ilmik yaparken sıkı olmamalı.
Ø Firkete hep aynı yönde döndürülmeli.
Ø Tığ sağ elle, firkete sol elle tutulmalı.
Ø Cilalı firkete kullanılmalı.
Ø Firkete dolunca boşaltılmalı.
Ø Ucunun kirlenmemesi için ucu sarılmalı.
Resim 5.6.
Resim 5.7
5.3. Firkete Oyası Teknikleri
6. MEKİK OYASI YAPMA
6.1. Mekik Oyası
Mekik oyası, Anadolu da ve diğer ülkelerde yapılan bir çeşit oyadır. Yapılması zor
gibi görünse de el alışkanlığı ile kolayca yapılır.
Mekik oyası, birbirini takip eden zincirlerden oluşur. Oya zincirlerin den gelen iplik,
ucundaki mekik ile zincirlerin içinden geçer. Mekik oyaları, desene göre yapılır. Düz renkte
yapıldığı gibi renkler ayrı mekiklere sarılarak birkaç renk ile de yapılır.
6.1.1. Mekik Oyasının Tanımı
Mekik oyası; İplik ve mekik adı verilen bir araçla yapılan düğüm ve piko tekniğiyle
oluşan oya tekniğidir.
6.1.2. Mekik Oyasının Uygulandığı Yerler
Ø Giyim süslemelerinde,
Ø Yemenilerde,
Ø Çeşitli örtülerde,
Ø Yastık,
Ø Perde,
Ø Mendil,
Ø Kenar temizlemelerinde,
Ø Şapka.
Resim 6.2
Resim 6.3: Şapka Resim 6.4: Cüzdan
6.1.3. Mekik Oyasında Kullanılan İplikler
Mekik oyası yaparken uygulanacak yere göre iplik kullanılır.
Ø Naylon iplikler: Çeşitli renkte, çok sağlam, parlak ve bükümlü ipliktir. Yemeni
kenarları, çeşitli örtüler, başörtü kenarları, mendiller v.b. ürünler yapılır.
Ø Dantel iplikler: Bükümlü, parlak, çeşitli renkte iplik olup, çeşitli örtüler, yastıklar, abajur, giyim süslemelerinde kullanılır.
Ø İbrişim: İnce, az bükümlü, parlak ve çeşitli renkleri olan ipliktir. Vitrin takımları,
başörtüler, yemeni kenarları, giyim süslemelerinde kullanılır.
Ø Orlon: Kalın, bükümlü, parlak ve sağlam bir ipliktir. Yatak örtüleri, şal, masa örtüleri vb.ürünler yapılır.
6.1.4. Mekik Oyasında Kullanılan Araçlar
Ø Mekik: Mekik ortadan perçinle tutturulmuş, birbirine yakın beyzi iki parçadan
meydana gelen mekik oyası yapımında kullanılan bir araçtır. Fildişi, plastik ve
kemikten yapılmıştır. Uzunluğu 7cm eni 2 cm dir.Uçları birbirine yakın olması
ipliğin kaçmaması içindir. Perçinli orta kısmında bulunan delik vardır. Buradan
oya yapılacak iplik bağlanarak sabitlenir ve mekiğe iplik sarılır.
Ø Makas: Mekik oyası yaparken nakış makası kullanılır.
Resim 6.6 Resim 6.7
Resim 6.8: Mekik oyasında kullanılan malzemeler
6.2. Mekik Oyası Yapılırken Dikkat Edilecek Noktalar
Ø Mekiğe ipliğin fazla sarılmaması.
Ø Düğümleri fazla sıkmamak.
Ø Düğümlerin sol elin baş ve işaret parmağı ile tutulması.
Ø İplik yapılan düğümlerin arasından rahatça geçebilmeli.
Ø Mekik sağ elle yatay hareket etmeli.
6.3. Mekik Oyası Teknikleri
8. KALİTE KONTROL YAPMA
Kalite kontrol, ürün yapım aşamasında da uygulanmalıdır. Ürün tamamlandıktan sonra
kalite kontrol yapılarak kullanıma hazır hale getirilmiş olur.
Kalite kontrol yapılırken şu hususlara dikkat edilir:
Ø Oya örme eksikliğine
Ø İplikleri çekince sökülmeye
Ø Ürünün ölçülerine uygunluğuna
Ø Alt ve üst yüzeylerde iplik temizlemeye
Ø Oluşan lekeleri gidermeye
8.1. İplik Temizleme
Oyalarda iplik temizleme, ürün yapılırken uygulanmalıdır. Ürün bittikten sonra kalan
iplikler tığ ve iğne yardımı ile tutturulup makasla kesilmelidir.
8.2. Leke Çeşitleri
Oyalar yapılırken dikkatli ve temiz çalışılmalıdır. Yapılan üründe lekeler olmuşsa
üründe kullanılan iplik çeşidine göre temizleme yöntemi kullanılmalıdır.
8.3. Leke Temizleme Yöntemleri
Ø Tamponlama Yöntemi
Ø Buharlama Yöntemi
8.3.1. Leke Temizlemede Kullanılan Araç Gereçler
Ø Hazır leke çıkarıcılar,
Ø Leke çıkarıcılar; çözücüler (soda, su, alkol vb),
Ø Temizleyiciler (sabun, deterjan),
Ø Ovucular Ve Emiciler (tuz, talk pudrası vb),
Ø Alkaliler (amonyak, soda vb)
Ø Asitler (limon suyu, sirke vb),
Ø Ağartıcılar (oksijenli su, çamaşır suyu vb),
Ø Mulâj kâğıdı, küvet, ütü bezi, temizlik bezi, ütü gibi.
8.4. Kolanın Çeşitleri
Kolaların kullanıldıkları yerler;
Ø Pirinç Kolası: Beyaz açık renk tül ve dantel ile her cins kumaşa uygulanır.
Ø Jelâtin Kola: Tül, dantel ve organze kumaşlarda kullanılır.
Ø Hazır Kola: Bütün ürünlerde kullanılır.

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :