Kapat

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ MÜZİK ALBÜMÜ

1. KAYNAKLAR VE KAYNAK TARAMA
1.1.Kaynaklar
1.1.1.Kitaplar
Erken çocukluk dönemindeki müzik etkinlikleri için özel hazırlanmış, başlı başına bir
ders kitabı yoktur. Ancak değişik yazar ve bestecilerimizin yayımladıkları çocuk müzik
kitapları erken çocukluk dönemin de kullanılmaktadır. Okul öncesi eğitimde müziğin önemli
bir bölümünü şarkılar oluşturmaktadır. Okul öncesi dönemde çocuklara öğretilebilecek
şarkıların bulunduğu kitap isimleri, yazarı ve yayınevleri aşağıda alfabetik sıraya göre
verilmiştir. Eğitimci bu listeyi genişletmeli ve güncelleştirmelidir. Böylece çok zengin çocuk
şarkı kitaplarına sahip olacaktır. Siz de Ek:1 Formu kullanarak çocuk müziği kitaplarını
araştırıp kendi listenizi hazırlayabilirsiniz.
Kitabın Adı Yazarın Adı Yayınevi-Tarih
Bir Dünya Bırakın Salih Aydoğan Ayyıldız Yayınevi, 1981.
Cıvıl Cıvıl Çocuk Şarkıları Mahir Dinçer May Yayınevi, 1984.
Çocuk Ezgileri (CD'li) S.Acay-I.Işıklıgil-
C.Tercanlı Morpa Yayınları,2004.
ÜNLÜ MÜZİK TARİHÇİSİ KURT PAHLEN ŞÖYLE DİYOR:
"KÜLTÜR OLMADAN MÜZİK OLABİLİR. FAKAT MÜZİK OLMADAN ASLA, GERÇEK BİR KÜLTÜR OLAMAZ."
Çocuk Şarkıları Hasan Toraganlı Pan Yayıncılık, 1983.
Çocuk Şarkıları ve Tekerlemeler Salih Akkaş
Çocuk Tekerlemeleri Şinasi Özel Yeni Dağarcık Yayıncılık
Dereden Tepeden Erdoğan Okyay Dönmez Ofset, 1973.
Elli Yılın En Güzel Okul ŞarkılarıMuammer Sun-İlteriş Sun Adam Yayıncılık İst, 1981.
Ezgi Treni Mustafa Polat Ezgi Yayıncılık Ank,1994.
Ezgi Yumağı Sefai Acay Ezgi Yayıncılık Ank,1994.
Hayat Kaynağımız Müzik (1-2-3) Salih Aydoğan Arkadaş Yayınları, 1992.
İlk Okullar İçin Ezgilerle Üniteler Hamdi Tuncer -Salih
Aydoğan Arkadaş Yayınevi, 1988.
Kır Çicekleri Muammer Sun Vicdan Müzikevi, 1978.
Mavi Bilye Sefai Acay Ezgi Yayıncılık, 1983.
Minik Serçe Fatma Ayparlar Kültür Ofset Basımevi, 1992.
Müzik El Kitabı İnci Dinçer Yapa Yayıncılık, 1992.
Müzik Eğitimi Vasfi Çilingir
Müzikli Çocuk Oyunları
I.Uşaklıgil- C.Tercanlı
M.Ali Özdemir S.Acay- -
A.Öztürk
Morpa, 2005.
Müzikli Oyun Demeti Fahamet Ünal Esin Yayınevi İs,t 1994.
0kul Öncesi Çocuklara 100 Şarkı Ferda Öztürk Yapa Yayıncılık, 2002.
Okul Öncesi Eğitim Ünite Özel
Hafta ve Günler Aziz Sivaslıoğlu Yapa Yayıncılık, 1993.
0kulMüzik Eğitimi Erdoğan Okyay Üçer Basımevi 1969.
0kul Öncesi Eğitimde Müzik Muammer Sun- Hilmi
Seyrek Mey Ofset İzmir, 1993.
0kul Öncesi ve İlkokul Müzik
Kitabı Rahmiye Altınok Esin Yayınevi İst, 1990.
0yunlu Şarkılar Mahiye Morgül Kök Yayıncılık, 1998.
Renklerle Müzik Eğitimi Salih Aydoğan Arkadaş Yayınevi Ank, 1990.
Söylemeye Oynamaya Koşalım İnci Dinçer Yapa Yayıncılık, 2003.
Şarkı Demeti Muammer Sun Yeni Doğarak Yayın, 1969.
Şarkı Söyleyelim ve Oynayalım Leyle Deliorman Esin Yayınevi İst, 1991.
Temel Müzik Eğitimi Muammer Sun Çağdaş Müzik Yayınları.
Yaşaşın Müzik Salih Aydoğan Önder Matbaa, 1982.
Şarkılarımızla Çevremiz İpek Böler İmaj iç ve dış tic. Ankara,2001.
1.1.2. Basın Yayın Araçları
Kitapların dışında özellikle ilkokullar için yayınlanan ünite dergileri, orta okul ve
liseler için yayınlanan müzik yayınları, Türk halk müziği, Türk sanat müziği, Türk pop
müziği müzik yayınları, gazete ve dergilerdeki çeşitli şarkı ve türkülerde okul öncesi
eğitimde müziğe katkıda bulunmaktadır. Bu yüzden gazete ve dergilerin çocuk sayfaları,
banka vs.özel kuruluşların çocuk yayınları, okul ünite dergileri düzenli incelenerek okul
öncesi eğitimde müzik kaynakları zenginleştirilmelidir.
Radyo TV yayınları, CD ‘li çocuk şarkı kitapları, çocuk şarkılarının bulunduğu koro
ve solo çocuk Cd’leri piyasada satılmaktadır. Hatta internette de bu yayınlar satış amaçlı
tanıtılmaktadır. Aşağıda Okul öncesi eğitim kurumlarında dinlenebilecek klasik Türkçe sözlü
müzik (kaset) CD listesi fikir vermesi için verilmiştir. Eğitimci anne ve babalar bu listeyi
genişletip güncelleştirebilirler; böylece zengin CD, DVD veya kasetlerden oluşan çocuk
şarkı albümüne sahip olurlar. Siz de Ek:2 Formu kullanarak kendi müzik CD listenizi
oluşturabilirsiniz.
CD ( kaset) Adı Yayın Kurumu
Mavi Bilye Çocuk Şarkıları Sefai Acay, Arzu Kasetçilik, Unkapanı, İstanbul.
Ezgi Yumağı Sefai Acay, Ada Müzik, İMC 6 Blok, Unkapanı, İstanbul.
Çocuk Şarkıları Yön. Metin Özülkü,Sedef Yap. İMC 6 Blok Unkapanı, İstanbul.
Çocuk Şarkıları (Ki-ki-ki-ko-ko-ko) Aysun Kocatepe, İMC 6 Blok Nepa Tic.Unkapanı - İst.
TRT Çocuk koroları Popüler Şarkıları
T.C. Devlet Bakanlığı Türk Müziği Şarkıları 1-2
Zamane Çocukları Pop Şarkıları Müzik Tasarım ,Al i Kocatepe Raks Dağ. A.Ş. İMC 6 Blok.
Anadolu Ninnileri Kalan Müzik, 2006
Çocuk Şarkıları Banu Kanıbelli, 2006.
İndigo Çocukları-1 Yapımcı: İremrecords,2006
İndigo Çocukları-2 Yapımcı: İremrecords,2006
Türkiyeli Noel Baba Yapımcı: Noel Baba, 2006
Sultan Arık (Ninniler) Yapımcı: Çetinkaya, 2006
Çeşitli Sanatçılar (Bizim ninniler) Yapımcı: Can.
Anne Kucağı 2 - Anneler ve Bebekleri Yapımcı: Yeditepe, 2004.
Kırmızının Günlüğü Yapımcı Yeditepe, 2003.
Kanal D Çocuk Klübü Şarkıları Yapımcı: DMC Yayın Tarihi,2002.
Pop Çocuk 1 / Ki-ki-ki-ko-ko-ko Aysun-Ali-İlkyaz Kocatepe Yapımcı: Raks.
Pop Çocuk 4 / 00- Re-Mi Aysun- Ali-İlkyaz Kocatepe Yapımcı: Raks.
Elma Şekerleri Mega Müzik.
Ninni Akustik Yapım.
1.1.3. Diğer Kaynaklar(Çevredeki kişiler, öğretmenler, besteciler, çocuk, internet)
Kitaplar, yazılı basın ve yayın araçları dışında ağızdan ağıza dolaşan büyüklerin ve
çocukların söylediği ninni, tekerleme, saymaca ve türküler diğer kaynaklardan
öğrenilmektedir. Birçok türkü ve tekerleme derlenip yazılı kaynaklara geçirilmişse de yeni,
yeni türkü, tekerleme ve saymacalar halk içinde yaygınca kullanılmaktadır. Annenin
çocuğunu uyutmak için söylediği ninniler ilk çocuk müziği denemeleridir ve halk kaynakları
içindedir. Çocuk şarkılarının ve şarkı kitaplarının bulunduğu birkaç internet adresi fikir
vermesi bakımından verilmiştir. Eğitimciler bunu kendileri araştırarak genişletebilir ve
çocuk şarkılarındaki yenilikleri daha kolay takip edebilirler.
1.2. Kaynak Tarama
Kaynaklardan yapacağımız eğitime uygun olan bilgileri seçip, saptamaya "kaynak
tarama "denir.
Kaynak taraması yapılırken
Ø Çocuk ses genişliğine
Ø Okul öncesi çocuğunun yaş ve düzeyine göre,
Ø Kazandırılmak istenen davranışlara ulaştırmasına,
Ø Sözlerin, çocuk dil gelişimine uygunluğu,
Ø Sözlerin anlamının çocuğa uygunluğu,
Ø Tartımın çocuğa uygunluğu,
Ø Dramatizasyona uygunluğu,
Ø Melodik gidişin çocuğa uygunluğu,
Ø Prozodisinin uygunluğu,
Ø Uzunluk -kısalık yönünden uygunluğu,
Ø Çocuk ilgi alanlarına uygunluğu düşünülerek kaynak ve besteci belirtmek
koşulu ile ön saptama yapılır.
"Müzik terbiyenin esaslı aracıdır ve müzik bir eğlence aracı değil bir
güzellik iyilik eğitim aracıdır." EFLATUN
1.3. Müzik Türleri İle İlgili Kaynaklardan Erken Çocukluk
Dönemine Uygun Müzikleri Seçme
Okul öncesi dönemdeki çocuklar müziği çok sever. Özellikle kendi seviyelerine uygun
olarak hazırlanmış müzik parçalarından çok hoşlanırlar. Ayrıca müziğe yeteneği olan
çocuklar, kendi seviyelerinin çok üstündeki müzik parçalarını da büyük bir dikkat ve ilgi ile
dinlemektedirler. Fakat müziğe karşı orta derecede ilgi ve yeteneği olan çocuklar büyüklerin
müziğini dinlerken çok çabuk sıkılırlar. Herhangi bir parça çalınınca öğretmen parçanın
ismine ve müziğin çeşidine dair uzun açıklamalar yapmamalı, ancak mesela «yağmur
yağışını, kelebeğin uçuşunu, uçak motorunun gürültüsünü anlatıyor.» gibi kısa açıklamalar
yapmalıdır. Özellikle, piyano çalabilen öğretmenler anaokullarında çocukların müzik
eğitimine çok büyük etkiler yapabilirler. Kaset ve CD çalarların da okul öncesi eğitim de
oldukça önemli bir yeri vardır. Org, keman, mandolin, vb. gibi müzik aletleri çalındığı
takdirde melodilerin hem nasıl elde edildiğini görmeleri, hem de melodileri dinlemeleri bu
tür müzik aletlerine, çocukların daha fazla ilgi duymalarını sağlar. Elektrikle işleyen bir
saatten daha çok çalar saat veya guguklu saatler, bir gonk, kurulunca melodi çıkaran
oyuncaklar şüphesiz çocukların müzik eğitiminde önemli yer almaktadır.
Çocuğu kuşatan ses evreni içinde müzik, diğer ses oluşumlarından farklı özellikler
taşır. En yalın tekerlemeden en karmaşık şarkıya, en yalın ezgiden en karmaşık çalgı
parçasına, en yalın oyun ezgisinden en karmaşık dans müziğine kadar her müzik, başlı başına
bir yapıdır. Müzik, ilk oluşumu bakımından çocuğa özgüdür. Nerede çocuk varsa, orada
müzik vardır. Çocuk müzikle değişir ve gelişir. Çocuk müziksiz düşünülemez. Her çocuk,
kendini müziksel bir olgu içinde bulur.
2- 6 Yaş Çocuğunun Müzik Gelişimi
Çocuklar yetişkinlerle oynarken onların oluşturduğu ritim ve tempoları taklit eder,
hoşlandığı müziklere tepki verebilirler. Tanınmış hikâyeleri, şiirleri ve şarkıları tekrar tekrar
dinlerler. Daha sonra sözlerin yanı sıra müziğe de ilgi gösterirler. 2 yaşındaki çocuklar,
müzikle eş zamanlı hareket edebilirler. 2 yaşındaki çocuklar, müzik eşliğinde kollarını
sallayarak, el çırparak ve sıçrayarak oynamaktan zevk alır ve duydukları müziklere başlarını
oynatarak veya dans ederek cevap verirler. Vücut hareketleri oldukça coşkuludur. Bu
dönemde çocuğun, çevresindeki müzikal olan veya müzikal olmayan sesleri ayırt edebilme
becerisi gelişmiştir.
3 yaş çocuğunun psikomotor becerileri oldukça artmıştır. Dans figürleri
zenginleşmiştir. Bu dönemde çocuğun kelime hazinesi ve dil becerileri geliştiğinden, içinde
aynı kelimelerin sık tekrar edildiği şarkılardan oluşan repertuarı zenginleşir. Grup ile beraber
şarkı söylemeyi sevdikleri gibi kendi başlarına şarkı söylemede de başarılı olabilirler.
Öğrenilen bir şarkının sözlerine kendi uydurduğu bir melodiyi uyarlamak veya kendi
uydurduğu sözleri öğrenilen bir şarkının melodisine uyarlamak bu dönemde görülen bir
özelliktir. Bunun sebebi, çocuğun öğrendiği kelimeleri müzik aracılığı ile kullanmak
istemesidir. Bu dönemde çocuk, şarkılar yoluyla birçok kelime öğrenir.
4 yaş çocuğu, 3 yaşa oranla daha gelişmiş becerilere sahiptir. Nesneleri ayırt edebilir
ve onlar hakkında eleştiriler yapabilir. Bu sayede seslerin kaynağını, türünü, şiddetini,
tonunu ve süresini açıklayıp eşleştirebilir. 4 yaş çocuğu çeşitli ses, ton ve ritmik yapıları
tekrar etmekle kalmaz; bir hikâye veya şarkıyı da duygularını ve düşüncelerini anlatmak için
kullanabilir. Basit ritim araçlarıyla kolay melodiler üretebilir. Müzik aletlerini elleriyle
vurarak, sallayarak, telleri titreterek kullanma becerisi gelişmiştir.
Sesleri, bir hikâyeyi veya bir şarkıyı söylemek üzere organize edebilir. Bu dönemde
çocukların edindikleri önemli becerilerden biri de bir şarkıya eşlik ederken kendi sesini o
şarkının tonuna uydurmaya çalışmasıdır. Basit şarkıları söylerken, başkalarının da
kendilerine eşlik etmelerine izin verirler. Müziğin ana ritmine uygun bir şekilde hareket edebilirler.
Resim1.3: Müzik aleti kullanan 3 yaş çocuğu
5 yaş çocuğu; şarkıları doğru ezberler, kendi melodilerini uydurabilir ve basit çalgıları
çalabilir. 5 yaş çocuğu gerçek anlamda müzik yapabilir; yeni şarkılarda karşılaşılan değişik
sesleri daha kolay ve çabuk fark edebilir; basit ritimleri doğru olarak vurabilir. Müzik
etkinlikleri doğru yapıldığı takdirde, çocuklar bu dönemde ses ve müzik fikirleri üretme,
organize etme, hatırlama ve bunları tekrar organize etme becerisini kazanır.
6 yaş grubu çocukları, özellikle kendi tercih ettikleri şarkıları söylemeyi sever ve bu
yolla duygusal ve fiziksel enerjilerini boşaltırlar. Gelişmiş ritim duygusuna sahiptirler. Ritim
kalıplarını ve tempo kavramını anlayarak uygulayabilirler. Basit vurmalı çalgıları çalabilir,
basit ezgiler üretebilir ve bunları hareketlerle eşleştirebilirler.
Müziğin Çocuğun Gelişimine Etkileri
Ø Sesini doğru kullanmayı öğrenir.
Ø Müzik çalışmasını canlı kılar, sözcük dağarcığını geliştirir(Dil gelişimine
yardımcı olur.).
Ø Beğenisi gelişir.
Ø İş başarmanın zevkini alır.
Ø Kulak ve ritim duygusu gelişir.
Ø Müzik belleği gelişir.
Ø Dramatizasyon ve yaratıcı dansla yaratıcılığı gelişir.
Ø Müzik dağarcığı gelişir.
Ø Duygusal ve zihinsel yönden gelişir.
Ø Çevreye uyumuna yardımcı olur (Toplumsal yönden).
Ø Çocukların yeteneklerinin ortaya çıkmasına yardımcı olur.
Klasik müzikle modern tarzı sentezleyerek, bebek vokalleri ile bebek müziği yapan
Hollandalı besteci Raimond Lap’a göre “Müziğe verilen önem gerçek değerinin altındadır,”.
“Bebek müziği çocuklara entelektüel avantaj sağlar .” Müzik eğitimi doğumdan üç ay önce
başlar yıllarca devam eder. Yapılan araştırmalar, bebeğin beyninin bir süngere benzediğini
gösterir. Beyin bilgi ve etraftaki sesleri çeker. Bir çeşit kayıt cihazı gibidir. Her şey
kaydedilir ve yıllar sonra çalar.
Çocuk Müziği Türleri
a)Tekerlemeler
b)Ninniler
c)Eğitici Çocuk Şarkıları:
1-Aktarma Şarkılar
2-Öykünme Şarkılar
3-Türk Okul Şarkıları
d) Türküler
e) Çalgı Müziği
Resim1.2:.Müzikli dans
a) Tekerlemeler
Tekerlemeler: Okul öncesi eğitimde
yararlanılan en önemli müzik türlerinden biridir.
Tekerlemeler daha çok çocuk folklor ürünü olarak
değerlendirilir. Özellikle oyun gibi, çocuk
yaşamının gereksinimlerine göre çocuklar tarafından yaratılırlar. Ayrıca tören ve bayram gibi
geleneksel etkinliklerde okunan ve söylenen küçük türküleri, basmakalıp sözleri de içerirler.
Tekerlemelerin kendine has özelliklerinden biri de temel konusunun olmayışıdır. Anlamsız
ve yarı anlamlı düşüncelerin bir araya gelmesiyle oluşan tekerlemeler bu açıdan da oldukça
ilginçtir. Bu nedenle bazı tekerlemeler" Yalanlama" adını alır. Anlattıklarının yalan
olduğunu dinleyiciye açıkça belirtir. Dinleyici de bunu bilerek dinler. Ancak tekerlemelerin
gerçekçi olanları da vardır. Çocuk tekerlemelerinde şiir öğesi ön plandadır. Tekerlemelerin
söylendikleri yerlere göre birçok çeşiti vardır:
Saymaca; oyun tekerlemelerinin en yaygın olanıdır. Çocukların oyuna başlamasından
önce ebenin, belirlenmesi için söylenen tekerlemelerdir. Saymacanın son kelimesinin son
hecesi kimi gösteriyorsa ebe o olur. Birçok oyunda ise saymaca yoluyla" ayıklama" ve gösterme yapılır.
Oyun tekerlemelerinin bir başka türü de saklanmış birinin veya bilinmeyen bir şeyin
bulunması için söylenir. Bazısı da kayıp bir şeyi bulmak amacıyla söylenir. Oyun
tekerlemelerinin bazıları kendi başlarına bir oyunmuş gibi söylenir. Bunlardan bazıları
büyüklerin küçük çocukları eğlendirmek, oyalamak, bir şeyler öğretmek veya gözdağı
vermek için söylenenlerdir. Bazıları da küçük ve hayal ürünü öykü niteliğinde olup
oyuncuları hayvan veya insanlardır. Oyun tekerlemelerinden bazıları da adları, soyadları
insanların görünüş ve davranışlarındaki farklılıkları tiye almak amacıyla söylenenlerdir.
Ayrıca karşı karşıya gelmiş oyuncuların birbirlerine meydan okumaları, hile edenlere sitem
ve kızgınlık ifade eden çeşitleri de vardır. Doğa olaylarını konu alan tekerlemeler de vardır.
b) Ninniler:
Ninniler de tekerlemeler gibi folklorik özelliktedir. Tekerlemeler gibi çocuklar
tarafından değil; genellikle anneler tarafından yaratılır. Anne, teyze, abla, büyükanne
tarafından çocuğu uyutmak için söylenir Bunun nedeni çocuğun uyumasına yardımcı
olmaktır. Ninniler ulusal bir değere sahiptir. Türk halk Müziğinde çok sayıda ninni örneği de
vardır. Kendine özgü söz ve ezgileriyle bir yer tutmaktadır.
Ninniler dörtlüklerden oluşur. Her dörtlükten sonra "hu hu", "eeeee", "uyusun benim
yavrum" gibi sözler söylenir. Ninniler, kuşaktan kuşağa geçerek unutulmadan bugüne kadar
gelen folklor ürünleridir. Çocuğun müzik ve şiirle ilk ilişkini ninnilerle kurduğu bir
gerçektir. Özellikle kız çocuklar bebekleriyle oynarken ninni söylerler ve bu onların dil
gelişimlerine yardımcı olur. Okul öncesi eğitimde ninnilere, çocuğun müzik gelişimine
yararlı olması nedeniyle yer verilir. Ayrıca çocuğun ruhsal gelişimine, sakinleşmesine
yardımcı olduğu için de önemlidir. Çocukların uyutulması için düzenlenmiş, basit, monoton
ezgilerdir. Bu ezgiler sözleriyle değil ritimleriyle çocukları etkiler. Beşik içinde, bacakları
üstünde, kolları arasında bebeğini sallayarak uyutan anneler eski ninni güfteleriyle
yetinmeyip, ruh hallerine göre yeni ninniler düzenlerler. (Kızın anne, oğlanın baba olması.
Okuyup büyük adam olması vb.) Türk folkloru ninni yönünden çok zengindir. Ninniler
ayrıca sanat müziği alanında da önemli müzik biçimlerindendir. Hem batı müziği bestecileri
(Schubert, Schuman, Brahms vb.) hem de çağdaş Türk Müziği bestecileri de ninni türünde
müzikler yazmışlardır.
c) Eğitici Çocuk Şarkıları; sözleri ve ezgisiyle çocuklar için yaratılmış şarkılara “çocuk
şarkıları” denir. Ülkemizde eğitim müziği alanında kullanılan çocuk şarkıları:
Ø Çocukların söylediği tekerleme, ninni, halk türküleri gibi anonim çocuk şarkıları,
Ø Çocuklar için müzik yapan yerli ve yabancı bestecilerin çocuk şarkılarından meydana gelir.
Resim1.3: Çocuk korosu
1-Aktarma şarkılar;” ezgisi yabancı, sözleri Türkçe olan şarkılardır. Yani yabancı bir
ezgiye Türkçe sözlerin yazılmasıdır. Okul öncesi eğitimde öğretilen şarkıların bazıları da
böyle aktarma şarkılardır. ÖR : CİCİ KÖPEĞİM müzik : Alman ezgisi
2-Öykünme şarkılar; şarkı söylerken, şarkı sözlerini öykünme ( taklit) hareketleri ile
destekleyerek oyunlaştırmaya şarkı öykünme, söylenen bu şarkıya da öykünme şarkı
diyoruz. Türk okul müziği bestecilerinin yarattığı batı müziği tarzındaki şarkılardır. Bunlar
Batı müziğinin dizileri ve ölçüleri kullanılarak yapılır. Yapı ve öz bakımından Türk
toplumuna yabancı şarkılardır. Çocuklar şarkı söylerken doğal olarak öykünme hareketleri
yaparlar, eğitimcinin çeşitli uyarıları ve yönlendirmesiyle öykünmeler pekişir. Çocukların
yaratıcılığı ve hayal güçlerini kullanmaları için ortam yaratılır.
Öykünme şarkılara örnek olarak; “Ali Babanın Çiftliği” “Bir gün bir gün bir çocuk”
şarkılarını verebiliriz.
3-Türk Okul Şarkıları; kaynağını Türk halk müziğinden alan, Türk bestecileri
tarafından yaratılan şarkılardır. Özenti ve öyküme değildir. Halkımızın beğenisine uygundur.
Yapısını ve özünü halk müziğinden alan özgün yaratmalardır. Özellikle 1969 yılından bu
yana Türk bestecileri tarafından yaratılmaktadır. Bu şekilde sayı ve nitelik bakımından
önemli bir dağarcık oluşmuştur.
Okul öncesi eğitim kurumlarında Türk okul şarkılarına öncelikle yer verilmelidir.
d) Türküler; türküler de tekerleme ve ninniler gibi folklorik ürünlerdir. Halkımızın
yarattığı ve yaşattığı bir müziktir. Kendine özgü dizeleri, ölçüleri, yapısı, sözü vardır.
Bölgelere göre değişik isimler alır. Horon, Zeybek, Halay, Bar, Karşılama gibi çoğu yerde de
yalnızca türkü diye bilinir. Halk müziğimizin çeşitliliği müzik kültürümüzün zenginliğini
göstermektedir.
Resim 1.4:Halk müziği eşliğinde halk oyunları
Halk türküleri bölgesel bir gelenek içinde önce bir kişi tarafından yaratılır. Halkın
diline düşer. Her söyleyende değişerek yenilenir (Sonunda türkünün ilk yaratıldığı biçim
değişikliğe uğrayarak yeni biçimler alır).Böylece ilk yaratıcısı unutularak topluma mal olur.
Yaratıcısı bilinmeyen, toplumun ortak malı olan türküler (ve diğer folklor ürünleri)
“anonim” sözcüğü ile adlandırılır.
Halk türkülerinde yaratıcısı bilinen parçalar da vardır. Bunlara aşık müziği denir.
Örneğin Âşık Veysel, Aşık Çırakman gibi... Halk türküleri genelde bağlama, kemençe gibi
halk çalgısı eşliğinde söylenir.
Halk türküleri içinde sözleri, tartımsal ve ezgisel yapısı bakımından çocuklara uygun
olanları okul öncesi eğitim de kullanılabilir. Okul öncesi eğitim de öncelikle yer verilmesi
gereken müzik türlerinden biridir.
e) Çalgı Müziği: Okul öncesi eğitim kurumunda uygulanacak müzik türlerinden biri
de çalgı müziğidir. Çalgı müziği çalgı ya da çalgılar için yapılan müziğe çalgı müziği denir.
Sözlü ya da sözsüz olabilir. Genellikle sözsüz örneklerden yararlanılır. Çalgı müziği
çalışmalarında hedef, çocuğun müziğe karşı ilgi ve yeteneğini geliştirmek ve müziği
yaşantısına katmaktır. Eğitimci bu amaçla yapacağı çalışmalarda çocukların ilgi ve
düzeylerini dikkate almalıdır.
Çocuklar için gerekli olan çalgı müziği iki bölümde incelenebilir:
Ø Okul öncesi çocuğunun çalabileceği çalgı müziği
Ø Okul öncesi çocuğunun dinleyebileceği çalgı müziği
Okul Öncesi Çocuğunun Çalabileceği Çalgı Müziğinin Özellikleri
· Çocuğun çalabileceği çalgı müziği örneklerinde ezgi kısa ve kolay olmalıdır
· Çocuklar ezgili vurma çalgılarla (ksilofon - metalafon) eşlik yaparken kullanılacak tuş sayısı üç ya da dördü geçmemelidir.
· Hızı yürüyüş temposunda (orta hızda) olmalıdır.
· Gerek çalgı müziği olarak ayarlanacak ezgide gerekse yapılacak eşliklerde çocuğun kolayca çalabileceği
tartımlar olmalıdır. Zor ve karışık tartımlara yer vermemelidir.
· Zor parçalarda ise (Öğretmen seslendirebilir.) çocuğun kolayca çalabileceği şekilde eşlik düzenlenmelidir.
Resim1.5.:Zil,Tef
Okul Öncesi Çocuğunun Dinleyebileceği Çalgı Müziği
Okul öncesi eğitim kurumlarında müzik eğitiminin amaçlarından biri de çocuğa
müziği sevdirmek ve çocuğun müzik beğenisini geliştirmektir. Anaokulunda öncelikle yer
verilen çalgı müziği dinletileri bu amaca hizmet eden etkinliklerdendir. Okul öncesi eğitim
kurumlarında görev alan eğitimci iyi derecede çalgı çalabilmeli ve seslendireceği parçalarla
çocuğu olumlu yönde etkilemelidir. Okul öncesi çocukları, öğretmeninin kendilerine
seslendireceği parçaları dinlemekten çok hoşlanırlar. Bu nedenle öğretmen de bundan
yararlanmasını bilmelidir. Ayrıca ulusumuzun ve diğer ulusların bestecileri çocuğa müziği
sevdirmek ve onların müzik beğenilerini geliştirmek amacıyla çeşitli müzikler
yapmaktadırlar. Öğretmen, bu müziklerden de yararlanmalıdır.
Çalgı müziği dinletme etkinliği, müzik eğitimine başlamadan önce uygulandığında,
çocukların müzik yapmaya hazırlanmalarını kolaylaştıracaktır. Dinlenme saatinde, serbest
oyun etkinliklerinde, kahvaltı, yemek ve uyku saatinde de bundan yararlanılabilir. Müzik
dinletirken çocukların ilgisini dinletilen müziğe çekmeli ve sessizce dinlemeleri
sağlanmalıdır. Dinletilen müzikle ilgili kısa açıklamalarda yapılabilir.
"Bu müzik, suyun akışının sesini anlatıyor. Bakalım bu sesleri duyabilecek misiniz?" gibi…
Öğretmen müzik dinletmede her imkândan yararlanmayı bilmelidir.
Resim 1.6: Müzik çalgıları, gitar ve keman
Okul öncesi çocuğunun dinleyebileceği çalgı müziğinin özellikleri
Dinletilecek müzikler özenle seçilmeli ve eğitici özellikte olmalıdır. Arabesk gibi
eğitici olmayan müzikler kesinlikle dinletilmemelidir. Çocuk şarkıları, çocuğa uygun
türküler, Türk ve yabancı bestecilerin çocuklara uygun besteledikleri parçaların bazı
bölümleri dinletilebilir.
Dinletilecek çalgı müziği örnekleri ilgi çekici ve sevimli olmalıdır. Nüans bakımından
canlı ve neşeli müzikler çocukların ilgisini çeker. Çocuklar kendilerine dinletilen müziği
severlerse bunun sık sık yinelenmesini isteyeceklerdir. Bu nedenle öğretmen sevimli
müzikler seçmeli ve çocuğun hoşlanmayacağı müziklere yer vermemelidir.
Resim 1.7: Çalgı müziği
Kısa süreli olmalıdır. Çocuklar dikkatlerini uzun süre bir müzik parçasını dinleme
üzerinde yoğunlaştıramazlar. Bu nedenle dinletilecek çalgı müziği üç dakikayı
geçmemelidir. Dinletilmesi uygun görülen müzik yapıtının melodik bölümleri seçilip
dinletilmelidir. Seçilen bu müzik parçasının tümünü dinletmeye gerek yoktur. Çocuklar
dinledikleri müziği severse, öğretmen bunun süresini uzatabilir.
Örneğin, Beethoven keman konçertosunun son bölümünün ilk kesimi gibi…
Dinletilecek çalgı müziği örneklerinde konulu müziklere yer verilmelidir.
Konusu kısaca açıklanıp öykünmeli devinimler yaptırılabilir. Böylece daha kolay ve
ilgi ile dinlenmesi sağlanabilir.
Örnek; Prakofiyf’in" Peter ve Kurt" adlı eseri
Stravinsky'nin " Bir Askerin Öyküsü" adlı eseri vb.
Konulu müzikler bir yandan çocukların müzik zevkini geliştirirken diğer yandan
düşünme yeteneğini ve hayal güçlerini de geliştirir.
Ø Konusu olmayan; ama kısa süreli ve çocukların ilgisini çeken parçalardan da yararlanmalıdır.
Muammer Sun'un "Atlı Karınca" , A Adnan Saygun'un "İncinin Kitabı" gibi…
Ø Müzik dinletme araçları nitelikli olmalıdır. Akortsuz bir piyanoyla, iyi ses
vermeyen bir mandolinle ya da öğretmenin iyi çalamadığı bir çalgıyla müzik
dinletisi yapılmamalıdır. Ayrıca kötü bir kaset, CD çalarla çocuğa müzik
dinletmemelidir. Bunlar çocuğa müziği sevdirmek yerine çocuğun müzikten
soğumasına neden olur. Bunun yerine iyi bir çalgıyla ve iyi derecede çalarak
çocuğa müzik dinletmek yararlı olur.
1.3.1. İçeriği Okul Öncesi Çocuğuna Uygun Şarkılar
Müzik öğretiminde temel olan çocuğun müzikal gelişimini sağlamaktır. Müziğin
amacı ise “iyi, doğru ve güzeli” ifade etmektir. Müzik eğitiminde, ön planda teknik
yeteneğin yerine müzikte ifade zenginliğinin yer alması, çocuğun içinde kaynayan
duygularını, müzik yolu ile dışarıya aktarabilmesi önemlidir. Bir öğretmen için ise en büyük
zevk, çocuğun ruhundaki sanat alevinin canlanışını ve müzik duygusunun uyanışını gözlemektir.
Resim 1.8:. Müzikli drama
Bilindiği gibi her şeyin başı sevgi, küçücük çocuklara bir şeyler verebilmenin, onlara
müziği öğretmenin yolu da sevgiden geçer. Bunun için çocuklara sevgiyle yaklaşmalı, onları
cesaretlendirmeli, her şeyin en güzelini yapabileceklerine onları inandırmalıyız. Her çocuk,
ayrı bir dünyadır. Onların bu küçük dünyalarında müzikle güzeli öğretebilmek için çocuğun
dünyasına konuk olmalı, onlar gibi düşünebilmeli, çocuklara kendi şarkılarını söyletmeli,
şarkı sözlerinde ve müziğinde, kendi dünyalarını bulmalı, coşkuyla, sevgiyle şarkı
söylemeliyiz.
Çocuğun alacağı müzik eğitimi, kişilik gelişimini, etkileyerek gözlem yeteneğini
güçlendirir ve iç potansiyeli ile yaratıcılığını ortaya çıkarır. Sanat; çocuğun içindeki
potansiyel enerji ve gücün ortaya çıkmasını sağlar. Okul öncesi dönemde, müzik eğitimine
gereken önem verilmedir. Bu dönem genel eğitimin ve müzik eğitiminin ilk basamağıdır.
Ancak bu aşamadaki müzik eğitimi planlanırken çocukların gelişim düzeyleri, müziğe karşı
ilgileri göz önünde bulundurulmalı, uygulanacak müzik eğitiminin, diğer alanları
destekleyici nitelikte olmasına dikkat edilmelidir.
Resim 1.9: Müzik dinleme
Amaca uygun eğitim verildiğinde müzik, çocuğun bütün gelişim alanlarına olumlu
etkisi vardır. Okul öncesinde uygulanan müzik etkinlikleri, çocuklara beraberlik ve bir gruba
ait olma duygusu verir. Bilinçli bir müzik eğitimi ile çocuğun grup içinde güven duygusu
gelişerek kendine güveni artar. Okul öncesi müzik eğitimi, asıl amaç olan estetik ve müzikal
duygunun gelişimi yanında, eğitim programlarında yer alan hedefleri, davranışları, tema
konularının öğrenilmesini desteklemekte ve çocuğun bu gelişimlerine yardımcı olmaktadır.
Müzik eğitimi ayrıca, bir ulusu oluşturan en önemli niteliklerden biri olan ortak dili
öğretmek ve geliştirmek açısından da oldukça etkilidir. Gelişmiş ülkelerde müzik başlı
başına bir eğitim alanı ve aracı olarak algılanmaktadır. Müzik derslerinin asıl amacı bireyin
yaratıcılığını arttırmak ve geliştirmektir.
Okul öncesi çocuk şarkılarının içeriği: Dramatizasyon, ront, dans, çocukların yaş grubu,
verilecek temalara uygunluğuna, kazandırılması hedeflenen davranışlara uygunluğuna göre
şarkı seçmek çok önemlidir. Şarkının konusu oyunlaştırılmaya uygunsa dramatize edilir.
Sözleri belirli gün ve haftalarla ilgili ise o “belirli gün ve haftada” öğretilir. Bu yüzden
eğitimci şarkıların içeriğini ve sözlerini bildiği takdirde hangi şarkıyı, hangi belirli gün ve
haftada öğretileceğini hangi şarkıyı öykünme etkinliğinde kullanacağını bilir. Böylece hem
planlama hem de uygulama aşamasında sistemli çalışmış olur. Okul öncesi eğitim
kurumlarında görev alan öğretmen, müzik eğitiminde seçeceği şarkılara özen göstermelidir.
Bunun için çeşitli konuları kapsayan çok sayıda çocuk şarkısına sahip olmalıdır. Bunları
çeşitli kaynaklardan (kitap, dergi ve derleme) edinebilir. Böylece müzik dağarcığı zengin
olan öğretmen çocukların gelişim düzeyine, ilgi ve ihtiyaçlarına cevap veren en uygun
parçaları seçme olanağına sahip olacaktır. Şarkıların çocuklar tarafından söylenebileceğine
karar verdikten sonra uygulamaya geçmelidir. Öğretmen her çocuğun/grubun kişisel
özelliklerini, düzeylerini, ilgi ve ihtiyaçlarını göz önüne alarak şarkıları seçmelidir.
Okul Öncesi Çocuğuna Uygun Şarkıların Özellikleri
Çocuk şarkıları; tekerlemeler, saymacalar, ninniler, eğitsel çocuk şarkıları ve
çocuklara uygun türkülerden ve başka ulusların şarkılarından çevrilerek uyarlanmış
şarkılardan meydana gelir. Bunlardan çocuklara uygun olanları seçerken aşağıdaki hususlara
dikkat etmeliyiz:
Okul Öncesi Çocuğuna Uygun Şarkı Seçiminde İçerik Bakımından Dikkat Edilecek Özellikler
Ø Şarkılar içerik yönünden verilen temaya uygun, çocuklarda bazı alışkanlık ve
kavramları kazandıracak özellikte olmalıdır.
Ø Temizlik, beslenme, saygı, çalışkanlık, dürüstlük vb. olmalıdır
Örneğin, “Temiz Çocuk Ol Sağlıklı Yaşa “ şarkısı seçilmelidir.
Ø Seçilecek şarkılar çocuğun günlük yaşamıyla ilgili olmalıdır.
Baharda kır gezintisine giden çocuğa bahar konulu bir şarkı öğretilmelidir.
Ø Seçilecek şarkıların sözleri çocuğu öykünmeye yönlendirmelidir.
Çocuklar şarkı söylerken hayvanları (arı, kelebek), taşıtları (tren, kayık) ve kişilikleri
(büyükanne, büyükbaba) öykünme yapabilmelidir.
Ø Şarkıların sözleri değiştirilmeye uygun olmalıdır. Bu şekilde çocuklar yeni
sözler bularak yaratıcılıklarını geliştirirler.
"Pazara gidelim" (M. Sun) şarkısında olduğu gibi…
Pazara gidelim, bir tavuk alalım.
Pazara gidip bir tavuk alıp ne yapalım?
Gıt gıt gıdak, gıt gıt gıdak diyelim.
Happuru, happuru, happuru, happuru yiyelim.
Tavuk yerine balık, kedi, hindi, tavşan, köpek ve ördek gibi hayvanlar söylenebilir.
(Yenmeyen hayvan adı söylenirken şarkı yemeyelim diye bitirilir.)
Ø Çocuk şarkılarının sözleri kolay anlaşılır ve kısa olmalıdır.
Ø İçinde çocuk adları taşıyan şarkılara yer verilmelidir. Zaman zaman gruptaki
çocukların adları kullanılarak söyletilmelidir.
"Küçük Ayşe - Küçük Asker" (H.Bedii Yönetken) şarkısı gibi…
Ø Konu bakımından çocuğu düşündürücü olup zihin gelişimine yardımcı olmalıdır.
" Bil bakalım", " Ben ve dünya" (S.Acay) şarkıları gibi…
Ø Uyaklı olan çocuk şarkılarında yer verilmelidir.
" Saksım" şarkısında olduğu gibi…
Önce toprak doldurdum nara nay nara nay nay nay
Sonra attım bir tohum nara nay nara nay nay nay
Bir küçük filiz verdi nara nay nara nay nay nay
Büyüdükçe yeşerdi nara nay naranay nay nay
Öğrenmiştim huyunu nara nay nara nay nay nay
Her gün verdim suyunu nara nay nara nay nay nay
Bir küçük fidan oldu nara nay nara nay nay nay
Dallar çiçekle doldu nara nay nara nay naynay
Ø Çocuk şarkılarında anlam ifade eden bazı sözlerin yinelendiği şarkılardan da
yararlanılmalıdır. " Yeni yıl, yeni yaş" (M. Sun) şarkısında olduğu gibi…
Yeni yılın, yeni yaşın
Kutlu olsun, kutlu olsun
Çok uyu, çok yemek ye
Çok çalış, çok çalış
Büyü, büyü, büyü, büyü
Büyü, büyü, büyü, büyü
Yeni yılın, yeni yaşın
Kutlu olsun.
Ø Çocukları eğlendiren ve mutlu eden şarkılardan da yararlanmalıdır. "
Çalgılar “( H. Şeyrek) şarkısı gibi.
Ø Doğayı, insanları, hayvanları tanımasını ve sevmesini sağlayan şarkılara da yer verilmelidir.
Ø Vatan ve yurt sevgisini açıklayıcı özellikte olan parçalardan da yararlanmalıdır.
" Üç Şey”(S. Acay) şarkısı gibi.
Ø Ülkemizin kültürünü tanıtan, okul öncesi çocuğuna uygun parçalardan da yararlanılmalıdır.
"Aşşahdan Gelirem" türküsü gibi.
Ø Seçilecek şarkılar yaş gruplarına ve gelişim düzeylerine uygun olmalıdır.
· Yaşa ve ilgi alanına uygunluğu:
Seçilecek tekerlemeler, şarkılar, yaratıcı dans ezgileri çocuğun yaşına uygun olmalıdır.
2-3 yaş ile 4-5 yaş, 5-6 yaş gruplarının ilgileri değişiktir. 5-6 yaş grubunun ilgi duyduğu
sevdiği şarkılar 2-3 yaş grubunu hiç ilgilendirmeyebilir.
· Eğitime uygunluğu:
Okul öncesi şarkılar çocuğun dünyasını zenginleştirdiği gibi öğretmenin de en iyi
yardımcısıdır. Çünkü çocuğa vermek istediğimiz bilgiler şarkının ve ezginin doğru seçimi ile
kolayca kavratılabilir. Yanlış seçilmiş eğiticilikten yoksun bir şarkı, yanlış bilgi vermemize
ve emeğimizin yok olmasına neden olabilir. Bu yüzden, milli eğitimin ve okul öncesi
eğitimin amaçlarına uygun doğru bilgi veren olumlu davranışlar kazandıran şarkılar seçilmelidir.
· Dil gelişimine uygunluğu:
Çocuğun söyleyeceği tekerlemeler; şarkılar dil gelişimini destekleyici özellikte
olmalıdır. Şarkılar çocuğun bildiği ve yaşamında kullandığı sözcüklerden oluşmalı, soyut
anlamlı sözcüklerden ve kavramlardan kaçınılmalıdır.
· Yaratıcılığa uygunluğu:
Okul öncesi şarkılar, şarkılı oyunlar, yaratıcı dans müzikleri çocuğun hayal dünyasını
geliştirici nitelikte olmalıdır. Dramatize edilmeye uygun şarkılar çocuğu, yaratıcılığa yöneltir.
1.3.2. Ses Genişliği Okul Öncesi Çocuğuna Uygun Şarkılar
Okul öncesi çocuğu için seçilecek tekerleme, ninni, eğitsel şarkı ve türkülerin ses
genişliği "re-la (si)"arası olmalıdır. Çocuğun gelişimi tamamlanmadığı için daha kalın ve
ince sesler uygun değildir. Ancak ülkemizde okul öncesi müziği alanında, hedeflere uygun
şarkı dağarcığının yeni gelişmekte olması nedeni ile ses sınırını zorlayan şarkılar da mecbur
kalınca öğretilebilmektedir.
Çocuk ses genişliğine uygun olmayan ezgilerin kullanılması gerekliyse zevk
eğitiminde, serbest dans ya da yaratıcı dansta kullanılabilir. Çocukta müzik zevkinin
gelişmesi ilk olarak çevresindeki yakınlarının ve daha sonra öğretmenlerinin yardımıyla olur.
Bunun için de müzik eğitimi çalışmalarında çocuğun ses tonunun dikkate alınması gerekir.
Aksi halde çok önemli olan çocuk sesleri kaybolur, yetenekleri körlenir.
Küçük yaşlardaki çocuklarda müzik çalışmalarına başlarken, önce birbirine
yakın ve uygun tonlar üzerinde şarkılar düzenlenmeli, iki üç ses olan melodiler
öğretilmelidir. Bunlara iki sesli tekerleme "ezgi"lerle başlanmalıdır. Bu
başlangıç ayrıca Türkçelerini geliştirmede de yarar sağlar. Çocuklar
bunları belirli ritimlerle söyleyebilecek duruma gelince yavaş, yavaş diğer sesler eklenir.
Resim 1.10:Anma gününde tekerleme söyleyen çocuk
Okul öncesi eğitiminde müzik her çocuğa ayrı, ayrı şarkılar öğretmekten ziyade,
çocuk grubuna toplu şarkı öğretmek biçiminde gerçekleştirilir. Anaokulları 3-6 yaş grubu
çocuğunun bakım ve eğitimini sistemli bir şekilde uygulayan kurumlardır. Her yaş grubunun
ayrı ayrı özellikleri olduğu gibi 3-6 yaş grubunun da ses genişliği olarak farklı özellikleri
vardır. Her çocuğun kolaylıkla çıkarabildiği seslerden oluşan ortak ses alanları vardır. Ortak
ses alanları yaş gruplarına göre değişim gösterir. Ayrıca her yaş grubunda hem ince sesleri
çıkarabilen hem de kalın sesleri çıkarabilecek çocukların, kolaylıkla çıkarabilecekleri ortak
sesleri de vardır. Okul öncesi eğitim kurumların da görev yapan eğitimciler, gruplarındaki
çocukların ses sınırını bilmeli ve ortak ses alanını titizlikle saptamalıdır. Çünkü çocuğun
kendi ses alanı dışında kalan bir şarkıyı söylemesi çocuğun sesini bozabilir. Müzikten soğutabilir.
Ortak ses dışında 3-6 yaş grubu çocuklarının çıkarabilecekleri seslere göre ses
genişliği sınırları kesin çizgilerle olmasa da belirlenmelidir. Bu çerçeve çocuk seslerinin
zorlanmasına izin vermeyecektir. Örneğini 3 yaş grubu ile 6 yaş grubu şarkılarının arasında
ses genişliği farkı dikkate alınmalı ve çocuklar zorlanmamalıdır.
Okul Öncesi Çocuğuna Uygun Şarkı Seçiminde Ses Bakımından Dikkat Edilecek
Özellikler:
Ø Çocuk şarkılarının ses genişliği çocukların ses sınırını aşmayan genellikle re-la aralığında 5 notadan oluşmalıdır.
Ø Çocuklara öğretilecek şarkı seçerken ortak ses alanı içinde olmasına özen gösterilmelidir
Ø Çocuk şarkılarında bir sesten öteki sese geçerken büyük atlamalar olmamalıdır. Genellikle ikili üçlü aralıklar uygun atlamalardır.
Ø Çocuk şarkıları çocuğa uygun olmalı, çocukların duygu ve düşüncelerini yansıtabilmelidir.
Ø Çocuk şarkıları ritmik özellikte olmalıdır.
Ø Müzik cümleleri kısa bir motiften oluşmalıdır.
Ø İlk cümleden sonra gelen cümleler küçük değişiklikler içermelidir.
Ø Çocuk şarkılarının sözleri ve ezgisi; basit, yalın ve özgün olmalıdır,
Ø Çocuk şarkıları ezgi olarak özgün ve kolay olmalı, konu olarak çocuğu doğruya iyiye ve güzele yöneltmelidir.
Ø Tartım bakımından basit olmalıdır.
Ø Çocuk şarkılarında (prozodi) ses söz uyumu olmalıdır.
Ø Çocuk şarkıları öykünebilir (dramatize edilebilir) olmalıdır.
Ø Çocuk şarkıları milli eğitimin amaçlarına Okul öncesi eğitimin amaçlarına uygun olmalıdır
Ø Şarkılar hedef ve davranışları kazandırmaya, verilmek istenen temaya uygun olmalıdır.
Ø Şarkılar çocuğun yaşına, yeteneklerine uygun olmalıdır.
Ø Şarkı seçerken türkü, şarkı, tekerleme, diğer ulusların çocuk şarkıları gibi geniş bir dağarcıktan, dengeli olarak yer vermelidir.
Ø Çocuk şarkılarında kolaydan zora doğru uygulama yapılmalıdır. Önce fa-la
üçlüsünde, sonra re-la beşlisinde ve daha sonra do- do oktavında olan parçalara yer verilmelidir.
Ø Çocuk şarkılarında birbirini izleyen sesler genellikle yakın seslerdir. İkili, üçlü
aralıklarla birbirini izleyen seslerin yer aldığı şarkılara öncelikle yer
verilmelidir. Dörtlü, beşli aralıkların da bulunduğu parçalara da yer verilmelidir.
Altı, yedili aralıkların bulunduğu parçalar pek kullanılmamalıdır.
Ø Ses bakımından dikkat edilerek seçilecek parçaların çocukların yaş, yetenek ve
düzeylerine uyun olmaları da önemlidir. Altı ay sonra öğretilmesi gereken bir
şarkı hemen öğretilmemelidir. Ya da bunun tersi yapılmamalıdır.
1.3.3. Şarkı Sözleri ve Prozodisi Okul Öncesi Çocuğuna Uygun Şarkılar
PROZODİ: SÖZ MÜZİK UYUMU
Resim1.11: Şarkı söyleyen çocuk
Okul öncesi şarkılarda ezgi ve söz uyumuna prozodi denir. Prozodi dilin anlamlı ve
doğru kullanım çabalarından doğar. Okul ve okul öncesi eğitimde prozodi ile çocuklarda dil
gelişimine katkı amaçlanmaktadır. Müzik, sözlerin bileşimi ile anlatım gücünü zenginleştirir.
Sözlü müziklerde ezginin güzelliği kadar sözün de güzelliği ve sözün ezgiye uygunluğu
önem taşımaktadır. Prozodi kuralına uygun şarkılar daha çabuk öğrenilmekte ve daha çabuk
anlaşılmaktadır. Okul öncesi çocuğuna uygun şarkı seçiminde prozodi bakımından dikkat
edilecek özellikler:
Ø Seçilecek şarkılar prozodi bakımından doğru olmalıdır.
Ø Çocuğun ana dilini doğru ve güzel kullanması için şarkıların prosodi
bakımından da dikkatle seçilmesi gerekir.
Ø " Gel bize, katıl bize", "Yerli Malı" şarkıları prozodi bakımından uygun örnek şarkılardır.
Ø Bazı tekerlemelerde sözün tartımı ezginin tartımızla uymamakta; ancak
tartımsal yapısındaki akıcılık nedeniyle yadırganmamaktadır.
Ø "Tilkiyi Tuttuk" adlı tekerlemede olduğu gibi "a va", hecelerinin kısa tartımda
söylenmesi gerekirken uzun tartımlı noktalarda söylenmektedir.
Ø Müzik eserlerinde, söz-ezgi ile ve ezgide söz ile uyumlu olmalıdır. Bu kuralın
gerçekleştiği şarkılarda ezgi-söz (prozodi) uyumu var demektir. Okul ve okul
öncesi şarkılarda söz ve ezgi kuralına mümkün olduğu kadar dikkat
edilmektedir. Ancak eğlence ve dinlence müziğinde prozodi kuralına uymayan şarkılar bulunmaktadır.
Ø Şarkı sözleri somut ve basit sözcüklerden oluşmalıdır. Çocukların
anlayamayacağı soyut kelimeler (bağımsızlık vb.) mümkünse kullanılmamalıdır.
Örnek: Aşağıdaki şarkı “Ezgi Treni “ şarkı kitabından alınmıştır.
MEVSİMLER
Bir annenin dört kızı var
İlkbahar- yaz - sonbahar- kış
Birbiriyle dost oldular
Sonsuz olsun sevgi barış
İlkbaharda tüm doğa şen
Yaz gelince harman hasat
Sonbaharda yaprak düşer
Kış gelince kar soğuk var
Yukarıdaki şarkıda mevsimleri tanımlarken yaz ve ilkbaharın daha basit açıklaması
şarkıyı daha somut kılacaktır. Örneğin harman; hasat kelimeleri yerine daha basit (çok sıcak
var) gibi sözcükler kullanılabilir. İtalik yazdığımız sözcükler daha basit ve çocukların
anlayabileceği özellikte olmalıdır.
Ø Şarkı sözleri doğru mesaj vermelidir.
Ø Şarkı sözleri Milli Eğitimin Temel Amaç ve ilkeleri doğrultusunda olmalıdır.
Ø Şarkı sözleri basitten zora, yakından uzağa, bütünden parçaya ilkeleri dikkate alınarak yazılmalıdır.
Ø Şarkı sözleri dramatize edilebilir ve öykünülebilir nitelikte olmalıdır.
Ø Karga ile Tilki, Yavru Kuş vb. hayvanları tanıtırken uygulayacağımız şarkı,
hayvanları taklit edebilir nitelikte olursa çocukların ilgisini daha çok çeker.
Bir şarkının prozodisinin doğru olması için:
Ezginin vurgulu-vurgusuz vuruşları (zamanları) ile sözcüklerin vurgulu, vurgusuz
hecelerinin uyuşması gerekmektedir.
Prozodisi bozuk bir şarkıda, söz ve müziğin vurgulu-vurgusuz bölümleri nefes yerleri,
bitişleri uyumsuz olur. Eğer okul öncesi çocuğuna prozodisi bozuk şarkı öğretirsek:
Ø Çocuk anadilini doğru ve güzel kullanamaz.
Ø Şarkıyı zor öğrenir, anlamını öğrenemez.
Ø Çocuğun beğenisi gelişmez.
Aşağıdaki ezginin notalarının süreleri ile sözdeki hecelerin süreleri uyum
içerisindedir. Bu ezgiyi sözlerin sürelerine dikkat ederek söyleyiniz.
BİZİMDİR Söz ve müzik: Rahmiye Altınok
Güzel Marmara Karadeniz Bursa
Her şey bizimdir yurtta neler varsa
Kısa süre: .
Uzun süre:__
"Bizimdir" şarkısının, ezgi - söz ilişkisi bakımından görünümü şöyledir:
Dizek: Gü zel Mar ma ra Ka ra de niz Bur sa
__ __ . . . . . . . __ __
Dizek: Her şey bi zim dir yurt ta ne ler var sa
__ __ . . . . . . . . .
Sözcüklerde Prozodi Örnekleri
Vurguların bulunduğu heceler ve vurgulamak istenen anlama göre değişen konuşma çizgisi.
BAGLA M A : çalgı
BAG L A M A : Bağlamak eyleminin yapılmamasını istemek.
Cümlelerde Prozodi Örnekleri
Sözcüklerin konumu, belirtilmek istenen anlama göre değişimleri.
BEN BUGÜN TRENLE ANKARA’YA GİDİYORUM (KİM)
BEN BUGÜN TRENLE ANKARA’YA GİDİYORUM (NE ZAMAN)
BEN BUGÜN TRENLE ANKARA’YA GİDİYORUM (NEREYE)
1.3.4. Tartımı (Ritmi) Okul Öncesi Çocuğuna Uygun Şarkılar
Müzikte seslerle zamanın düzenli aralıklarla bölünmesine “tartım” (ritim) denir. Yani
bir sesin uzunluk ve kısalığına denir. Birden çok tartımdan oluşan tartımsal bütüne “tartım
kalıbı” denir. Tartım eğitimi, tartım kalıplarıyla yapılır. Çocuklara bir tartım kalıbını
öğretmeye “tartım eğitimi” denir. Tartımı ölçmek için kullandığımız süre birimine “vuruş”
denir. Kulak eğitiminin en önemli öğesi ritimdir ve her insanın doğuşuyla birlikte getirdiği
bir duygudur.
Resim 1:12:.Ritim aletleri
Çocukların bir müzik parçasındaki ritmi duyabilmeleri, bütün müzik faaliyetlerinin
amacına ulaşabilmesi açısından çok önemlidir. Bu sebeple müzik faaliyetleri içinde sık sık
ritim çalışmalarına yer verilmelidir. Bunu yaparken basitten karmaşığa doğru bir yol
izlenmelidir. Çocukların müzik parçalarını daha iyi anlamaları, şarkıları doğru söylemeleri
için ritim çalışmalarına önem verilmelidir.
Bunun için anaokulunda çocuğun eline ritmi kavratmaya yarayan çeşitli ses aletleri
verilerek tempo tutmasına yardım edilir. Bunlar; deri def, zilli def, tahta kaşıklar, zil,
çıngırak, marakas - ses kutuları, ritim çubukları, çelik üçgen, triyanol, metalafon, ksilofon,
davul, darbuka gibi çalgılardır. Bütün bu çalgılara orff çalgıları denir.
Ritim eğitimi çocuğun el ve ayak hareketlerinin katılımıyla gelişir. Çocuk sesi dinler,
müzikle ilgilenir ve taklit eder. Marş, vals, oyun havası çalındığı zaman, çocuklar serbest
hareketler yapmaya yöneltilmek suretiyle hem yeni hareketler ortaya koyarlar, hem de müzikten gelen
izlenimler ile kendi iradelerini kullanarak o anda yaptıkları hareketler arasında bir koordinasyon sağlamış
olurlar. Ayrıca müziğin ahengine uyan kendilerinin ve arkadaşlarının hareket ve davranışlarından da zevk duyarlar.
Müzikli dramatizasyon; çocukların müzik eşliğinde bir şarkıyı veya bir olayı canlandırmalarıdır.
Resim 1.13: Ritim aletleri
Bu çalışmalar için bir piyano eşliğinde veya herhangi bir müzik
aletiyle çalınan melodiye uyularak çocuğun da tempo tutması istenir.
Bazılarının da bu tempoya el çırpma veya ayak hareketleriyle
katılmaları sağlanır. Ritme ayak uydurarak yürüyüş, oturuş, durumunda
ayak topuklarını yere vurmak, ayak değiştirerek ayak burunlarını öne ve
yere basmak, kürek çekmek gibi hareketler yapılır.
Resim14:Piyano
Masallardaki peri, cadı, kuş ve kelebekten bahsedilirken peri gibi, cadı gibi yürüyüş,
kuş ve kelebek gibi uçuşlar taklit edilir. Böylece bir konuyu hareket ve müzikle anlatım
sanatına gidilmiş olur.
Ritimde amaç, ahengi kavratmaktır. Bu hareketleri yaparken çocukların ellerine bazı
eşyalar da verilebilir: Mendil, eşarp, çember, çiçek ve yapraklı küçük dallardan
faydalanılabilir. Ritimle dal veya çiçek bir elden diğerine geçirilir. Önce bir ayak sonra öteki
ayakla tempo tutulur. Yere konan çemberlerin yanından içine atlayarak müzikle zikzak
hareketleri yapılır. Renk, renk tahtalar sıralanır, çocuklar bunları kayık olarak düşünüp
tempo ile kürek çekerler. Bu çalışmalarda çocuğun ahenge kendini verebilmesi önemlidir.
Okul öncesi çağında zihinsel ve motor gelişimi tamamlanmamıştır. Gelişim süresi
içinde, her yaşın ve yaş grubunun algılaması değişiktir. Ayrıca çocuklar bireysel farklılıklar
nedeniyle de değişim gösterirler. Bu nedenle eğitimci, müzik etkinliklerini uygularken
"kolaydan zora" ilkesini göz önünde bulundurmalıdır. Çocuklar zorlanmamalıdır.
Zorlandıklarında uygulama durdurulmalı ve kolay bir davranışa geçilmelidir. Örneğin 3-4
yaş çocuğu tam vuruşa göre yürüyebilir, tam vuruşa göre ellerini vurabilir. İki davranış tam
kavratılmazsa, çocuklar aynı anda hem elini hem ayağını vurmayabilir. Ayrı, ayrı kavratılıp
birleştirilirse ritimde başarı sağlanır.
Çocuklar İçin Tartım (Ritim) Eğitiminde Dikkat Edilecek Noktalar:
Ø Tartım çalışmaları; kolaydan zora doğru düzenlenmelidir. İster el-ayak, ister
ritim aletleriyle olsun, öncelikle çocukların kolaylıkla kavrayıp
tekrarlayabilecekleri tartım kalıpları kullanılmalıdır.
Ø Tartım çalışmaları, öykünme ve oyun şeklinde olmalıdır.
Ø Şarkı öğretimi ile birlikte de tartım çalışmaları yapılmalıdır.
Ø Şarkı öğretiminin dışında sözle tartım eğitimi de yapılmalıdır.
Resim1.15:.Bateri
Ø Çocuğun müziğe, şarkıya el-ayak vuruşlarıyla eşlik etmesi yoluyla tartım yapılmalıdır.
Ø Müzik eşliğinde beden devinimleri ile de tartım çalışmaları yapılmalıdır.
Ø Müzik eşliğinde tartımlı jimnastik uygulamaları yapılmalıdır.
Ø Tartım çalışmalarının süresi çok uzun olmamalıdır (En fazla 5 dakika).
Ø Tartım çalışması sadece yetenekli çocuklarla değil bütün çocuklarla yapılmalıdır.
Ø Tartım çalışmalarında çocuğun yakın çevresindeki olaylar, yakın arkadaşlarının
isimleri vb. kullanılmalıdır.
Ø Tartım çalışmaları çocukları müzikli dramatizasyona hazırlar.
Tartım (Ritim)Çalışmalarının
çocuğa yararları:
Ø Çocuğun ritim duygusunu geliştirir.
Ø Kişiliğinin gelişmesine yardımcı olur.
Ø Büyük ve küçük kas gelişimini sağlar.
Ø Grup içinde görev alarak kendine güveni artar.
Ø Beğenisi gelişir.
Ø Kulak eğitimine yardımcı olur.
Ø Bağımsızlık duygusu kazanır.
Resim 1.16:Artık materyal ile yapılan marakas
Okul öncesi çocuğuna uygun şarkı seçiminde tartım bakımından dikkat edilecek özellikler:
Ø Çocuk şarkıları basit bir tartımsal yapıya sahip olmalıdır. Karmaşık ve zor
tartımlı parçalardan kaçınılmalıdır.
Ø Seçilecek şarkılar tartım duygusunu geliştirici özellikte ve ritmik özellikte olmalıdır.
Okul öncesi çocuklar için kullanılabilecek tartım (ritim) çalışmaları:
Ø Ritim çalışmalarında, doğal ritmik hareketler, taklit edilebilir hareketler ile
planlı ritim çalışmaları (ayakta ve oturarak yapılan çalışmaları) olmak üzere üç grupta incelenebilir.
Ø Yürümek, koşmak, sıçramak ayakta yapılan “doğal ritim” hareketleridir.
Ø Ördek yürüyüşü, yağmur, rüzgar hareketleri “taklit edilen ritim” çalışmalarıdır.
Ø Ayrıca müzik eşliğinde veya ritim çalgısı eşliğinde yapılan çalışmalarda “planlı
ritim” çalışmaları olarak belirlenebilir.
Çocuğun Çalabileceği Tartımlar - Tartım Kalıpları
_____________________________________________________________________
_
Tam Nota Tam Sus Yarım Nota Yarım Nota
Çocuğun Söyleyebileceği Tartımlar
Çocuğun arkadaşlarının ismi:
Çocuğun ve sınıfındaki arkadaşlarının isimleri tartım çalışmalarında kullanılabilir.
Çalışmalar iki vuruşa tamamlanmalıdır.
2________________________|_________________________________||
4 Cem Cem Cem Cem
2__________________________|_______________________________||
4 Nur Nur Nur Nur
2_________________________|_______________________________||
4 Cem gel Cem gel
Cem koş Cem koş
Nur koş Nur koş
Hayvan Taklitleri:
2_________________________|_______________________________||
4 Vak vak vak vak
Me me me me
Mö mö mö mö
2_______________________________________________________|
4 a i a
31
Taşıt araçlarının taklitleri:
2_________________________|_______________________________||
4 çuf çuf çuf çuf
dat dat dat dat
vup vup vup vup
Doğa olaylarının taklitleri:
__2_______________________|_______________________________||
4
şıp şıp şıp şıp
vu vu vu vu
Yukarıdaki tartım (ritm) kalıpları: Ayakta, oturarak, grupla çalışmalarda, asker
yürüyüşü taklitlerinde uygulanabilir. Bu uygulamalarda eğitimcinin yaratıcılığı tartım
çalışmalarının başarısını belirler.
Yürüme Çalışmaları:
Çocuklarla yürümenin çeşitleri denenerek ayakta ritim çalışmaları yapılabilir.
Bu çalışmalar:
Asker yürüyüşü
Hayvan yürüyüşü (Ördek, Kedi, Köpek, Fil, Maymun vb.)
Koşma ve Sıçrama Çalışmaları
Ulaşım araçları taklitleri (uçak, araba, tren vs.)
Taklit Edilen Ritim Çalışmaları:
Hayvan öykünmeleri (kuş, arı, kelebeklerin uçması, çekirge sıçraması gibi)
Yağmur, rüzgâr, kar yağışı gibi doğa olaylarının ritim hareketleri
Planlı Ritim Çalışmaları
Planlı ritim çalışmaları öğretmenin belirleyeceği bir şarkı, kaset, çalgı eşliğinde
belirlenmiş hareketlerin yapılmasıdır. Bu çalışma, modern dans hareketlerinin basit figürleri
ile olabileceği gibi çok basit folklorik hareketlerle de yapılabilir. Bu çalışma iki grupta yapılabilir:
Bir müzik, ses eşliğinde yapılan ritim çalışmaları:
Bu çalışmalarda basit el vurma, adım atma gibi ritim çalışmaları yapılır. Öğretmen
önceden planladığı ritmik alınımları çocuklarla yapılır. Bu çalışma mutlaka öğretmen
gözetiminde yapılmalıdır.
Ezgisiz vurma çalgılar (Def, Marakas, Davul vb.) ile yapılan ritim çalışmaları. Bu
çalışma mutlaka öğretmen gözetiminde yapılmalıdır.
Bu çalışmada bir çocuğun çaldığı ezgisiz vurma çalgı eşliğinde diğer çocukların
yürümesi istenir. Özellikle vurma çalgıları yetersiz olan okul öncesi kurumlarında bu çalışma
yapılabilir. Yeterli vurma çalgılar varsa her çocuğa bir ritim aleti verilerek aynı çalışma
yapılabilir. Bu çalışmalarda öğretmenin belirlediği tartım kalıbı eşliğinde yürünebileceği gibi
çocuğun rasgele çalması ile de yapılabilir. Özellikle doğum günü kutlamalarında,
bayramlarda, önemli gün ve haftalarda bu çalışmalar şenlik görünümüne dönüştürülebilir.
Resim:1.17: Çelik üçgen, zil, plastik marakas
Oturarak Yapılan Ritim Çalışmaları
Ellerin birbirine vücudun çeşitli yerlerine, masa sandalye ezgisiz vurma çalgılar gibi
bir nesneye vurarak yapılan ritim çalışmasıdır. Oturarak yapılması, hem düzen açısından
hem çocukların yorulmaması açısından hem de yer problemi açısından önemlidir.
Oturarak Yapılan Ritim Çalışmaları Örnekleri
Ø Değişik el vuruşları ile (Parmak şırlatma, parmak vuruşu, avuç içi vuruşu gibi..)
Ø Ellerin vücudun diğer yerlerine dokunması ile (dizilere, başa, ayaklara,
göbeğinize gibi)
Ø Ellerin ve ayakların bir nesneye dokunması ile (masaya, sandalyeye, ayakları ile
yere, duvara, tahtaya gibi…)
Ø Ellerindeki veya önündeki ezgisiz vurma çalgılara vurarak (elindeki veya sıra
üzerindeki def, çelik üçgen, davula vurma gibi…)
Ayakta ve oturarak yapılan ritim çalışmalarında tam vuruşluk tartım kalıbı ön planda
olmalıdır. Yürüyüş, koşma ve planlı çalışmalarda tam vuruşluk değer esastır. Tam vuruşlara
ek olarak tam ses kullanılmalıdır. Örneğin, el vuruşu arkasından tam nota değerinde taklit ses
çıkartılacak çalışma zenginleştirilir.
2.OYUN ALBÜMÜ HAZIRLAMA
2. ŞARKI ALBÜMÜ HAZIRLAMA
2.1. Seçtiği Şarkıları Solfej Çalışmalarından ve Çalgılardan
Yararlanarak Uygulama Dağarcığa Ekleme
Okul öncesi çocuk şarkılarının solfejini yaparak sözlerini söyleyerek, çalgı ile çalarak,
çalma söylemede nüans uygulayarak ( hafif orta, kuvvetli vb. söyleme) ve ezgilere tartım
çalgıları ile eşlik ederek dağarcığımızı zenginleştirmeliyiz. Öğrendiğimiz şarkılara çalgılarla
eşlik etmezsek yanlışlığa düşebiliriz. Bu yüzden okul öncesi eğitimcisi mutlaka bir
enstrüman çalarak çalışmalarını sevimli ve zevkli hale getirmelidir.
2.1.1. Çaldığı Ezgilerin Solfejini Yapma
Aşağıdaki saklambaç ve nereli şarkılarını Çalgı ile çalınız. Çaldığınız bu şarkıların solfejini yapınız.
Japon Eğitimci Shinicki Suzuki, Nurtured By Love adlı eserinde müzikle ilgili
düşüncelerini "Ben sadece iyi vatandaşlar yetiştirmek istiyorum. Eğer bir çocuk
doğumundan itibaren iyi müziği dinler ve onu çalmayı öğrenirse; disiplin, duyarlılık,
hoşgörü kazanır, iyi bir kalbe sahip olur." şeklinde ifade etmiştir.
Nereli
İzmirli, Aydınlı
Adanalı, Manisalı, Mersinli
İstanbul, Erzincan
Gelibolu, İnebolu, Mardinli
Gördün mü? Gezdin mi?
Giresunu, Göremeyi Sevdin mi?
Resim 2.1:.Çalgı
2.1.2. Söylediği Ezgilerin Solfejini Yapma
SOLFEJ; Sesi ve notası ile okuma-söyleme.
Nota-ses, ses-nota ilişkisini kavrayabilmek için solfej yapmak gereklidir. Çalışılacak
ezgiyi ( tekerleme, şarkı, türkü) doğru öğrenebilmek, doğru söyleyebilmek için notası ile
okunması, yani solfejinin yapılması gerekir. Çalgı çalışmaları da solfej çalışmalarını
desteklemelidir. Çalışmaların daha yararlı ve kısa sürede yapılabilmesi için grup iki ya da
daha fazla gruba ayrılabilir.
Grup 2’ye ayrılarak:
1.Grup çalar,
2.Grup solfej yapar.
2.Grup çalar, 1.Grup solfej yapar.
Grup 3’e ayrılarak:
1.Grup söyler ( sözlerle yada solfejle), 2.Grup çalar, 3.Grup (vücut devinimiyle) el
çırparak eşlik eder.
Gruplar değişerek çalışma devam eder.
Vücut devinimi yerine, zil, marakas, çelik üçgen, tef, zil, tahta çubuklar kullanılabilir.
Resim 2.2: Yıl sonu gösterisi
2.1.3. Çaldığı Ezgileri Herhangi Bir Hece İle Söyleme
Çalınan ezgiler değişik heceler ile söylenmelidir. Bu söyleme:
Ø Değişik heceler (na-na, o-o, nay-nay ) gibi…
Ø Hayvanların söylediğini düşünerek ( hav-hav, cik-cik, me-me ) gibi…
2.1.4. Çaldığı Ezgileri, Sözleri ile Söyleme
Çalınan Okul öncesi ezgilerin sözleriyle söylenmesi dağarcık edinmede en önemli
bölümü oluşturmaktadır. Okul öncesi şarkı sözleri bir çalgı eşliğinde söylendiğinde ders,
hem çekici olacak hem hatalardan uzak olacak, hem de öğretmeni yormayacaktır. Müzik
çalışmaları öğretmenin kullanacağı bir müzik aracıyla daha zevkli hale gelir. Çalıp söyleme
bizzat öğretmenin kendisi tarafından yapılabileceği gibi bir başka çalanın eşliğinde de
olabilir. Okul öncesi eğitim kurumlarında görev alan öğretmenler kesinlikle bir çalgı aracını
ustalıkla kullanmalıdırlar. Çünkü öğretmene müzik eğitimi yaparken en büyük yardımcı,
kullandığı çalgısıdır. Öncelikle öğretmen müzik aracı yardımı ile öğrettiği müzik
parçalarında çocukta ritim duygusu gelişirken, sesleri doğru ve temiz duymalarını sağlar.
Çalgılar çocukların ilgisini daha çok çektiği için müzik çalışmalarına da istekle başlarlar.
Dolayısıyla iyi, doğru ve zevkli müzik eğitimi yapmaları sağlanır. Öğretmeninden gören
çocukta çalgı çalma isteği değer. Öğretmenin iyi kullandığı çalgısıyla çalacağı örnek
parçalar, zevk eğitiminde de yararlı olur. Bu şekilde müzik parçalarını daha kolay ve çabuk
öğrenirler. Öğretmeninin çaldığı çalgıya sesiyle uyum sağlayan çocuk aynı zamanda
dikkatini de geliştirmiş olur.
Resim 2.3:Müzik aletleri
2.1.5. Çaldığı ve Solfejini Yaptığı Ezgileri Değişik Nüanslar Uygulayarak Çalma
Okul öncesi eğitim kurumlarındaki müzik etkinliklerinde nüans uygulamak müzik
çalışmasını çekici kılar. Öğrencilerin dikkat sınırını uzun tutmak ve müzik çalışmasını
sevimli hale getirmek için şarkıları hafif kuvvetli, hızlı veya yavaş çalıp söylemek başarıyı
arttırır. Öğrencilerin sıkılmasını önler. Bu çalışmalar oyun gibi yapılmalıdır.
Şarkıyı fısıltı ile söylemek, burnumuzu tıkayarak söylemek, enstrümanı yüksek sesle
çalmak, şarkıların tartımlarını hızlandırıp yavaşlatmak, yapılabilecek çalışma örnekleridir.
Okul öncesi şarkılar da nüans bildiren terimler genellikle belirtilmiştir. Bazı şarkı neşeli, bazı
şarkı orta, bazı şarkının ağır çalınıp söyleneceği belirtilse de öğretmen nüans terimlerine
bağlı kalarak küçük değişiklikler yapabilir.
2.1.6.Çaldığı ve Solfejini Yaptığı Ezgilere Tartım Çalgıları İle Eşlik Etme
Tartım çalgıları (ezgili ve ezgisiz) okul öncesi çocuklarının en rahat ve kolay
kullanabildikleri çalgılardır. Çalgıların müzik eğitiminde oldukça önemli bir yeri vardır.
Çocuklar okul öncesi eğitim kurumlarında yetenekleri doğrultusunda bir çalgı çalmaya
yönlendirilmelidir. Bu yüzden ezgili vurma çalgılar (Ksilofon metelefon) ve ezgisiz vurma
çalgılar (Çelik üçgen, kastanyet, marakas, zil, def, çelik üçgen, tartım çubukları, tartım
kutuları, davul, tahta kaşık vb.) ile eşlik edilmiş şarkılar okul öncesi müzik çalışmalarının
önemli bölümlerini oluşturur. Bu çocuğun etkili şarkı söylemesi için de yararlıdır. Ayrıca
çocuğun ritim duygusu gelişirken çalgı çalma becerisi de kazandırılmış olur. Bu nedenlerle
çalgı çalışmalarına okul öncesi eğitimde gereken önem verilmelidir.
Çalgı çalma çalışmalarıyla çocuğun kişiliği de olumlu yönde geliştirilmiş olur. Çocuk
kendini içinde bulunduğu topluma kabul ettirmiş olur. Örneğin yıl sonu gösterisinde sahneye
çıkıp çalgı çalan çocuk, o gün yaşadığı heyecanı, aldığı alkışları yaşamı boyunca
unutmayacaktır. Bu çalışmalarda her çocuk görev alabilmeli ve grup içinde yer
edinebilmelidir. Bu durum onu mutlu edip kendine güven kazanmasında olumlu olacaktır.
Kullandığı çalgıyla mutlu olup duygusal yönden rahatlayacaktır. Grupla yapacağı çalgı
çalışmalarında çocuk, gruba uyma, birlikte iş yapma becerisi kazanır. Algı yetenekleri
gelişir, öğrendikleri müzik paralarını çalmaları müzik belleğinin gelişmesine de yardımcı olur.
Çalgı çalışmalarıyla çocuk seslerin incelik ve kalınlıklarını ayırt edip şarkıyı daha iyi
öğrenmiş olur. Bu da müzik kulağının gelişmesine yardımcı olur. Çalgı çalışmalarıyla çocuk
sesin incelik ve kalınlıklarını ayırt edip şarkıyı daha iyi öğrenmiş olur. Bu da müzik
kulağının gelişmesine yardımcı olur. Çocuk çalgı çalarken dikkati de gelişir, Çaldıkları
çalgıların özelliklerine göre kas gelişimi de olumlu yönde etkilenir. Ayrıca çocuğun boş
zamanlarını yararlı bir şekilde geçirmesi sağlanır.
2.2.Seçtiği Şarkıları Dağarcığa Ekleme
Okul öncesi Müzik Öğretimi İçin Oluşturulacak Müzik Dağarcığındaki Şarkıların Özellikleri:
Çocuk şarkılarının ses genişliği çocukların ses sınırını aşmayan genellikle re-la aralığında 5 notadan oluşmalıdır.
Çocuk şarkılarında bir sesten öteki sese geçerken büyük atlamalar olamamalıdır.
Genellikle ikili üçlü aralıklar uygun atlamalardır.
Çocuk şarkıları çocuğa uygun olmalı, çocukların duygu ve düşüncelerini yansıtabilmelidir.
Çocuk şarkıları ritmik özellikte olmalıdır.
Müzik cümleleri kısa bir motiften oluşmalıdır.
İlk cümleden sonra gelen cümleler küçük değişiklikler içermelidir.
Çocuk şarkılarının sözleri ve ezgisi; basit, yalın ve özgün olmalıdır,
Çocuk şarkıları ezgi olarak özgün ve kolay olmalı, konu olarak çocuğu doğruya iyiye ve güzele yöneltmelidir.
Tartım bakımından basit olmalıdır.
Çocuk şarkılarında (prozodi) ses söz uyumu olmalıdır.
Çocuk şarkıları öykünebilir (dramatize edilebilir) olmalıdır.
Çocuk şarkıları mili eğitimin amaçlarına Okul öncesi eğitimin amaçlarına uygun olmalıdır
Şarkılar hedef ve davranışları kazandırmaya verilmek istenen temaya uygun olmalıdır.
Şarkılar çocuğun yaşına, yeteneklerine uygun olmalıdır.
Şarkı seçerken türkü, şarkı, tekerleme, diğer ulusların çocuk şarkıları gibi geniş bir
dağarcıktan, dengeli olarak yer vermelidir.
Resim 2.4: Ayakta şarkı söyleyen çocuklar
Okul öncesi çocuk şarkıları aşağıdaki gibi gruplanabilir
Ø Ses genişliği 3-4 nota olan çocuk şarkıları
Ø Ses genişliği 5-6 nota olan çocuk şarkıları
Ø Ses genişliği 7-8 nota olan çocuk şarkıları
Bu modülde ses genişliği 2-8 nota olan şarkılar vardır. Ses genişliği 9 nota ve üstü
olan şarkılar bu listeye dahil edilmemiştir. Böylece ses genişliği bir oktav içindeki şarkılar
okul öncesi eğitimde kullanılabilecek şarkılar olarak belirlenmiştir. Diğer şarkıları müzik
kitapların da bulabilirsiniz.
Çocuk Şarkı Albümü ( dağarcığı) Hazırlama İlkeleri:
Okul öncesi çocuğuna prozodi bakımından uygunluğuna dikkat etme
Sözlerin anlamının çocuğa uygunluğuna dikkat etme
Şarkıların kaynağını belirterek listeleme
Şarkıları aktarma oluşuna göre listeleme
Şarkıların hangi gelişim alanı için etkili olduğunu belirtme
Şarkıların hangi yaş grubu için uygun olduğunu belirtme
Şarkıların tartım özelliğini belirterek listeleme
Şarkıların hangi ses aralığında olduğunu belirtme, vb.
Çocuk şarkıları ile ilgili albümler özelliklerine göre farklı içeriklerde de düzenlenebilir.
ÇOCUK ŞARKI ALBÜMÜ ( DAĞARCIĞI)
NİNNİ DAĞARCIĞI
Çocuğum geceleri yatağın
Çağırır bir ninniye vücudunu
Bu sesler gecelere
Sanki bir ninni söyler
Gece bu sesleri
Bir ninni gibi dinler
Uyusun da büyüsün ninni
---------------------------------
Dandini dandini dastana
Danalar girmiş bostana
Kov bostancı danayı
Yemesin lahanayı
Lahana da yemez
Kürkünü yer
Benim yavrum lokum yer
Ninni, ninni
------------------------------------------
Gökte yıldız oynuyor
Gözüm yavruma doymuyor
Ellerde yavru çok amma
Benim yavrum uyumuyor
Ninni, ninni
-----------------------------------
E çeker e çeker
Kuyulardan su çeker
Benim yavrum büyüyünceye kadar
Zavallı annesi neler çeker.
-------------------------------------
E-e-eci baba
Erenler giyer kalın aba
Zindandaki Cafer baba
Himmet edin yavrum uyusun
Himmet edin yavrum büyüsün
----------------------------------------
Karga seni tutarım
Kanadını yolarım
Yelpazeler yaparım
Hanımlara satarım.
Uyuyacak yavrum ninni
Büyüyecek yavrum ninni
Ninni benim yavruma ninni
---------------------------------
Ninnilerin benim olsun
Uykularım senin olsun
Akan sular ömrün olsun
Ninni yavrum kuzum ninni
----------------------------------------
E e esine
Yavrum gitti teyzesine
Teyzesi çok kibar hanım
Altın koymuş çevresine
Uyusun da büyüsün ninni
Tıpış tıpış yürüsün ninni
----------------------------------
Dandini dandini
Danalı bebek
Elleri kolları kınalı bebek
Benim yavrum saraylı bebek
Uyuyacak yavrum ninni
Büyüyecek yavrum ninni
Dandini dandini
Dan kuşu
Yüksek saraylar kuşu
Çalılıktır yuvası
Mama getir yavruma
Bey babası.
-----------------------------------------------

KAYNAK:www.megep.meb.gov.tr

Döküman Arama

Başlık :