Kapat

DEVRE ŞEMALARI ÇİZİMİ

ŞEKİLLERİ GÖREMİYORSANIZ  http://www.megep.meb.gov.tr/ ADRESİNDEN İLGİLİ MODÜLÜ BULARAK İNCELEYEBİLİRSİNİZ.

1. ÇAĞIRMA VE BİLDİRİM TESİSATLARI ÇİZİMİ
1.1. Çağırma ve Bildirim Tesisatlarında Kullanılan Sembollerin Çizimi
Semboller, elektrik devre elemanlarının şekillerle (üstteki resim) ifadesidir. Her ülkenin standart kurumları bu sembolleri belirler. Ülkemizde Türk Standartları Enstitüsü (TSE), dünyada I.E.C (Uluslararası Elektronik Kuruluşu), ANSI (Amerikan Standartları), DIN (Alman Endüstri Standardı), VDE (Alman Elektro Teknikerler Standardı) ve BS (İngiliz Standardı) olmak üzere birçok standart kurumu bulunmaktadır. Şekil 1.1’de zayıf akımda kullanılan elemanların TSE sembolleri gösterilmektedir.
Ø Sembol Tablosu
Çağrı ve bildirim devreleri çeşitli elemanlar ile kurulur. Her eleman farklı sembolle gösterilir. Şekil 1.1’deki zayıf akım semboller devre uygulayıcı elemanlar tarafından bilinmeli ve teknik anlamda tüm anlatımlar bu dil ile gerçekleştirilmelidir.
1.2. Devre Çizimi ve Özellikleri
1.2.1. Açık Şema Çizimi
Açık şema, tüm iletkenlerin bağlantılarını gösteren tesisat şeklidir. Devre çizimi yapılırken kapalı ve açık şemaların aynı malzemeler olduğu düşünülerek büyüklüklerin ve uzaklıkların aynı olmasına (simetrik) ve sembollerin orijinalliğine özen gösterilmelidir (semboller çizilirken kapalı ve açık şekillerde gösterilmelidir). Şekil 1.2’deki hatalar yapılmamalıdır. Çizimler yapılırken simetri esaslarının dikkate alınmasının teknik
elemana, mimari ve mühendislik vasıflarının gelişmesinde önemli bir rol oynadığının vurgulanması gerekmektedir.
DİKKAT: Devre çizimlerinde yapılabilecek muhtemel hatalar verilmiştir.
Ø Devre Çiziminde İzlenecek Yol
·Çizimi yapılacak devre şemasında semboller sayfa kompozisyonuna uygun yerleştirilmelidir
Enerji girişi sayfanın sol tarafından başlayıp sıra ile sigorta, trafo, buat, buton vs.den geçerek alıcıya
kadar gideceği için semboller bu sıraya göre yerleştirilmelidir.
Yatayda paralel çizgiler üstten başlanarak aşağıya doğru çizilmelidir
Nötr hattı direkt alıcıya çizilir.
Düşey paralel çizgiler sağdan başlanarak sola doğru çizilmelidir
Faz, öncelikle sigorta, trafo, buvat anahtar veya kontrol elemanına daha sonra kumanda edeceği alıcıya çizilir.
1.2.2. Kapalı Şema Çizimi
Devrelerin teknik özelliklerini tek hat boru ile gösterim şeklidir (iletken kesiti, sayısı, malzemelerin yerleri, özellikleri, kullanılacak borunun cinsi, çapı vb.) . Zayıf akımda (65 V ta kadar olan) düz ince çizgi ( ) veya çizgi, nokta çizgi şeklinde ( ) aydınlatmada ise düz kalın çizgi (zayıf akıma göre) ( ) çizilir.
Kapalı şemalarda boru içerisinden kaç iletkenin geçtiğini gösteren çizgilerin yatay çizgiye olan açısı 600, dikey çizgideki çizginin ise 300 eğikliğinde çizilmesine, elemanlar arasındaki uzaklıkların simetri esasına göre düzenlenmesine dikkat edilmelidir. Örneğin, yerin uygun olmadığı yerlerde üç iletkenden fazlasında bir çizgi üzerine iletken sayısı konularak gösterilir. ( ). Bunun dışında buton ve anahtarlar açık ve
kapalı şemada değişik şekillerde gösterilir.
Ø Sembollerin Gösterilişinde Uyulması Gereken Kurallar
Sembollerin çiziminde dikkat edilmesi gereken resim kuralı Şekil 1.6’da gösterilmektedir. Bu standartlara mutlaka uyunuz.
Şekil 1.6: Kapalı devre çiziminde sembollerin gösterim standardı
Şekil 1.7: Kapalı şemanın zayıf akım hattı ile çizilmiş gösterimi
Şekil 1.8: Kapalı şemanın zil hattı ile çizilmiş gösterimi
NOT: Kapalı devre şemalarının daha iyi anlaşılabilmesi için aydınlatma ve kuvvet tesisat projelerine veya elektrik meslek resim kitabına bakınız.
UYGULAMA FAALİYETİ
Şekil 1.9’da açık ve kapalı şeması verilen çizimlerdeki teknik resim kurallarına göre yapılan dokuz hatayı şeklin altındaki numaralara yazınız.
Hatalar :
1. İletkenlerin arasındaki mesafeler eşit değil.
2. Çizgiler birleşme noktalarının dışına taşmış.
3. Açık ve kapalı şema çizimleri aynı hizada değil.
4. Açık ve kapalı şemalar arasındaki mesafeler eşit değil.
5. İletken sayılarını gösteren sembollerde belirli bir ölçü yok.
6. Buat yeri yanlıştır, kesik çizgilerin birleştiği noktaya buat konur.
7. Buata göre iletken sayılarındaki uzaklıklar farklıdır.
8. Kapalı şemadaki boru ve iletken tanım yazılışı yazım kuralına göre yanlış.
9. İletken köşeleri birleşmemiş.
Ø Devrenin Doğru Çizimi
Şekil 1.9’da yapılan hatalar düzeltilmiş ve devre şeması, Şekil 1.10’da tekrar çizilmiştir. Sizler de iki şekli yan yana getirerek çizim hatalarını bulabilirsiniz.
1.3. Bir Zilin İki Ayrı Yerden Çalıştırılmasına Ait Çizimi
Apartman girişi ile kattaki daire kapısı butonundan daire içindeki zili çalıştıran bağlantıdır. İki buton birbirine paralel bağlanır (Şekil 1.11).
NOT: Devreyi, göz estetiğine uygun yapabilmek için zayıf akım tesisatları kareli zemin üzerine çizilmiştir. Devre elemanları arasındaki mesafelere dikkat ediniz.
1.4. Numaratör Tesisatı Çizimi
Butonlardan herhangi birine basıldığında numaratöre bağlı bulunan zil çalar, hangi odadaki butona basıldığını gösteren numara, numaratörün önünde bulunan pencereye düşer. Devre çizimi Şekil 1.12’deki gibidir.
1.5. Kapı Kilidi Otomatiği Tesisatı Çizimi
Apartmanın giriş kapısına gelen kişi, girmek istediği daire ile ilgili butona basarak zili çalar. İlgili dairede bulunan kişi giriş kapısını açmaya yarayan butona basarak kapı otomatiğini çalıştırır ve ana giriş kapısını açar. Devre şeması Şekil 1.13’te gösterilmiştir.
1.6. İki Katlı Dört Daireli Apartmanın Komple Çağırma-Bildirim Tesisatı Çizimi
Apartmanların ana giriş kapısının, dairelerle zil aracı ile haberleşmesini ve dairelerden elektrikle açılmasını sağlayan tesisattır (Şekil 1.14’te açık Şekil 1.15’te kapalı şeması görülmektedir).
Şekil 1.14: İki katlı dört daireli apartmanın komple çağırma ve bildirim tesisatı (açık şeması)
Şekil 1.15: İki katlı dört daireli apartmanın komple çağırma ve bildirim tesisatı (kapalı şema)
3 kat 6 daireli apartmanın zil ve kapı otomatiği tesisatını çiziniz.
İşlem Basamakları Öneriler
Ø Buton ve almaçları kullanım özelliklerine uygun yerlere yerleştirip numaralandırınız (daire numaralarını göz önüne alarak).
Ø Müsvette kağıda kat ve daireleri gösterip numaralandırmayı yapınız. (Daire1, Daire2, …. ).
Ø Zil trafosunun faz ucunu (sigortalı hat) en üst katın buton veya anahtarlarına gelecek şekilde çiziniz.
Ø Diğer buton ve anahtarlara ise bu hattan ek alınız.
Ø Buton ve anahtarların boşta kalan diğer ucunu kontrol ve kumanda edeceği alıcı/alıcılara götürünüz.
Ø En üst kattaki alıcıdan başlayarak alıcının boşta kalan diğer ucunu zil trafosunun nötr hattına götürünüz.
Ø Diğer alıcılara nötr hattından ek alınız.
Ø Çizim bittikten sonra teker teker fazdan gelen elektrik akımını anahtarlardan almaçlara ve oradan nötre tamamlama kuralını yaparak denetleyiniz.

2. AYDINLATMA TESİSATI ÇİZİMİ
Hepimizin evinde elektrik aydınlatması vardır. Bu aydınlatma devresinin tesisatını döşenmeden önce devre elemanlarının bağlantı şeması çizilir. Bu öğrenme faaliyeti ile elektrik devre çizimi yapabilecek ve okuyabileceksiniz.
2.1. Aydınlatma Tesisatında Kullanılan Sembollerin Çizimi
Aydınlatma devrelerinde kullanılan elemanların sembolleri ve anlamlarını bilecek, devre çizimini yapabileceksiniz. Bu semboller Şekil 2.1’de gösterilmektedir.
2.2. Adi Anahtar Tesisatı Çizimi
Bir lamba veya lamba gurubunu bir yerden yakıp söndürmeye yarayan tesisattır
2.3. Komütatör Anahtarlı Aydınlatma Tesisatları Çizimi
İki lamba ya da iki lamba grubunu bir yerden ayrı ayrı yakıp söndürmeye yarayan tesisattır, Şekil 2.3’te görülmektedir.
2.4. Vaviyen Anahtarlı Aydınlatma Tesisatları Çizimi
Bir lamba veya lamba gurubunu iki ayrı yerden yakıp söndürmeye yarayan tesisattır. Şekil 2.4’te görülmektedir. Uzun koridor ve az katlı binaların merdiven boşluklarının aydınlatılmasında kullanılır.
2.5. Merdiven Otomatiği Tesisatı Çizimi
Merdiven otomatiği tesisleri, çok katlı binaların merdiven boşluğu lambalarının belirlenen sürelerde yanıp sönmesini sağlar. Devre şeması şekil 2.5’te görülmektedir.
2.6. Flouresan Lamba Bağlantıları
Işık akılarının fazlalığı ve güç tasarrufu bakımından diğer lambalara göre üstünlükleri vardır. Bu nedenle aydınlatmada tercih edilir. Aşağıda tek (Şekil 2.6) veya iki ayrı grup (Şekil 2.7) flouresan lambanın bağlantısı çizilmiştir.
2.6.1. 40 Watt Flouresan Lambanın Adi Anahtarla Çalıştırılması
2.6.2. Komütatör Anahtarlı 2 40 Watt Flouresan Lamba Bağlantısı
3. ELEKTRONİKTE KULLANILAN SEMBOLLERİN ÇİZİMİ
3.1. Elektronik Devre Sembolleri

Daha az enerji harcamaları, uzun ömürlü olmaları sessiz çalışmaları sebebiyle günümüzde kontrol, kumanda, haberleşme, bilgisayar vb cihazlarda elektronik devre elemanları kullanılmaktadır. Bu cihazların devre kartları üretilmeden önce devre şemaları çizilmelidir.
Bu nedenle devre okuma ve çizme işlemlerinde sembollerin bilinmesi gerekir. Aşağıdaki tabloda kimi malzemelerin sembolleri verilmiştir. İnceleyiniz.
Malzemeler Adı Semboller
Direnç
Potansiyometre
LDR
(Işık etkili direnç)
Termistör
Döner şalter
Buzzer
Elektrolitik
kondansatör
Mercimek
kondansatör
Telli lamba
LED lamba
Semboller, teknik resim kurallarına göre simetrik esasına dayanan devre büyüklüğüne uygun ölçülerde çizilmelidir (Sembol ölçüleri konusunda aşağıdaki tablolar dikkate alınmalıdır.). Bu semboller yapılarına ve kullanım alanlarına göre sembol tabloları Şekil 3.1, Şekil 3.2, Şekil 3.3, Şekil 3.4’te Şekil 3.5, Şekil 3.6’da ve Şekil 3.7’de gösterilmiştir.
Şekil 3.1: Direnç sembolleri
Semboller Adı Semboller Adı
Kutupsuz kondansatör
Trimmer (tornavida ayarlı)
kondansatör
Kutuplu kondansatör
Varyabıl (elle ayarlı)
kondansatör
Gurup olarak değişen
kondansatör
Fotosel
Şekil 3.2: Kondansatör sembolleri
Semboller Adı Semboller Adı
Hava nüveli bobin
Hava nüveli transformatör
Çift telli bobin
Demir nüveli transformatör
Demir nüveli bobin
Primeri kademeli
transformatör
Kademeli bobin
Sekonderi kademeli
transformatör
Ayarlanabilir bobin
Toz çekirdek bobin
Şekil 3.3: Bobin ve transformatör sembolleri
Semboller Adı Semboller Adı
Diyot
Sotki diyot
LED diyot
Varikap diyot
Zener diyot
Köprü diyot
(Açık sembol)
Foto diyot
Köprü diyot
(Kapalı sembol)
Şekil 3.4: Diyot sembolleri
Semboller Adı Semboller Adı
NPN transistör
UJT transistör
PNP transistör
Çift kapılı mosfet
Fototransistör
Alan etkili transistörler
(N ve P kanallı)
Şekil 3.5: Transistor, fet ve mosfet sembolleri
Semboller Adı Semboller Adı
Diyak
Anten
Triyak Şase
Tristör
Fototransistör
Darlington transistör
Termokopul
Sinyal lambası
Sinyal jenaratörü
Motor
Reosta
Voltmetre
Ampermetre
Batarya
Amplifikatör
Röle
Neon lamba
Alternatif röle kontağı
Akkor Flamanlı lamba
Sigorta
Kristal
Anahtar
Koaksiyel kablo
Tek giriş çift çıkışlı anahtar
Döner anahtar
Anlık kontak
(Normalde açık)
Anlık kontak
(Normalde kapalı)
Şekil 3.6: Çeşitli elektronik elemanların sembolleri
Semboller Adı
Genel sembol IEC
Sembol
DEĞİL kapısı
VE kapısı
VE-DEĞİL kapısı
VEYA kapısı
VEYA-DEĞİL kapısı
ÖZEL-VEYA kapısı
ÖZEL-VEYA-DEĞİL kapısı
UYGULAMA FAALİYETİ
4. DC GÜÇ KAYNAĞI ÇİZİMLERİ
4.1. Doğrultma Devreleri

Alternatif gerilimi doğru gerilime dönüştürme işlemine doğrultma denir. Doğrultma diyotlarla yapılır. Doğrultmaç olarak kullanılan diyotlara, IN 4001, IN 4002, IN 4003, IN 4004, IN 4005, IN 4006, IN 4007 örnek verilebilir. Doğrultma işlemi için iki yöntem kullanılır. Bunlar:
Ø Yarım Dalga Doğrultma
Ø Tam Dalga Doğrultma
· Orta uçlu tam dalga doğrultma (iki diyotla yapılır)
· Köprü bağlı tam dalga doğrultma (dört diyotla yapılır)
4.2. Yarım Dalga Doğrultma Çizimi
Yarım dalga doğrultucu, transformatör çıkışı ya da şebeke gerilimine bir diyot seri bağlanarak yapılan doğrultuculardır. Devre ve çıkış dalga biçimi Şekil 4.1’de gösterilmektedir.
4.3. Tam Dalga Doğrultma Çizimi (İki Diyotlu)
İki diyot kullanılır. Bu devre için sekonderi orta uçlu transformatör gereklidir. Şekil 4.2’de devre bağlantısı ve giriş çıkış eğrileri görülmektedir.
4.4. Köprü Tipi Tam Dalga Doğrultma Çizimi
Dört diyotla yapılır. Şekil 4.3’te devre şeması ve gerilim giriş çıkış eğrileri görülmektedir
4.5. Gerilim Katlayıcılar
Gerilim katlayıcı girişe uygulana gerilimi 2, 3, ..n katına çıkarır ve DC gerilime çevirir. Gerilim katlayıcılar çıkış akımını düşürür.
4.5.1. Gerilim İkileyici Devresi Çizimi
C1 ve C2 kondansatörleri birbirine seri bağlı iki pil gibi oldukları için çıkış gerilimi ikisinin toplam gerilimi kadar olur. Trafo çıkışındaki gerilim iki katına çıkar ancak akım %50 oranında azalır. Şekil 4.4’te devre şeması görülmektedir.
4.5.2. Gerilim Üçleyici Devresi Çizimi
Bu devre, transformatörün sekonderindeki gerilimi üç katına çıkarır ve DC gerilime çevirir. Devre şeması Şekil 4.5’te görülmektedir.
4.6. 3 Watt Stereo Amplifikatör
Devrede opamp girişine uygulanan ses frekanslı sinyal opamp. ve çıkış güç transistor leri ile kuvvetlendirilir. T1 ve T2 transistor leri tamamlamalı simetrik güç katını oluşturur. P1 ile geri besleme ayarlanır. devrenin besleme gerilimi 9 .. 15 volt arasındadır.
KAYNAK: http://www.megep.meb.gov.tr/

Döküman Arama

Başlık :