Borç, isim ve kılık değiştirerek hücrelerimize sızıyor

SAMİ USLU

Borç, isim ve kılık değiştirerek hücrelerimize sızıyor

Günümüzde finans sektörü, adeta her kişi ve kurumu borçlandırmayı misyon edinmiş. İşin tehlikeli yönü, borç, borçlanma, borçlu gibi sevimsiz sözcüklere, literatürde başka başka adlar verilmiş.

Bunlardan en bilineni, banka borcunun kredi olarak geçmesi. İtibar anlamına gelen bu sözcük, belki kişi veya firmanın sadece kredi sözleşmesine imzasını koyarak bankadan ödünç alabildiği hallerde uygun bir ifade olabilir. Ancak, şirketin ve sahibinin varını yoğunu teminat olarak rehnedip, tüm ortaklara ve bazen eşlere de kefil imzası attırdıktan sonra, bu işleme hâlâ kredi demenin gerçekle ve samimiyetle bir ilgisi yok.

Neyse ki, kredi anlamını artık herkesin öğrendiği deşifre olmuş bir sözcük. Dolayısıyla, borç olgusunu saklayamıyor.

Halkın bankalara vadeli veya vadesiz olarak yatırdığı paralar çok açık biçimde bankanın halka borcudur. Bankaya parasını yatıran her vatandaş bankadan alacaklıdır. Ancak, banka halka borcunu açık edecek kelimeleri hiç kullanmaz. Borcun adı mevduat olarak konmuştur, alacaklı halka da mudi denir. Banka, verdiği borç için kredi derken, aldığı borç için bunu bile fazla görmekte ve emanet ve emanet eden manasına gelen iki Farsça kelimeler arkasına saklanmaktadır.

Borç, ilk bakışta çok ilgisiz gibi görünen başka biçim ve kavramlarda da varlığını gizleyerek her yanımızı sarar. Swap işlemleri buna örnektir.

Swapın sözlük anlamı takas veya trampadır. Yani, iki unsurun birbiriyle mübadele edilmesini anlatır; finansta da ilk bakışta aynı anlama geldiği zannedilebilir. Ancak, finansta takas edilen varlık değil, borçlardır. İki şirket, bir banka aracılığıyla, farklı ülkelerde aldıkları kredileri (borçları) değiş-tokuş ederler. Vade sonunda borçların ödenmesi işlemin sağlık şartıdır. Bu noktada aracı banka, her iki şirkete de kredinin (borcun) ödeneceğine dair kefalet verir ve taraflardan birisi ödemezlik ederse, onun yerine borcu kapatır. Başka bir deyimle, şirketlere karşı şarta bağlı bir borç yükümlülüğüne girer. Böylece, iki iktisadi varlığın birbiriyle trampasını ifade eden swap deyimi ikisi normal, birisi şarta bağlı olmak üzere üç borcu ve üç borçluyu değişik söz ve usuller içinde barındırmakta kullanılır.

Gelecek kontratı bir malın ileri bir tarihte teslimini öngören ve emtia borsalarında aracı kurumlar vasıtasıyla alınıp satılan bir belgedir. Kontratta belirtilen mal bedelinin ödenmesi sadece %10-15 arası bir peşinat hariç teslim tarihinde yapılır. Yani, kontrat sahibi firma aracı kuruma kontrat bedelinin büyük bir kısmı kadar borçlanır.

Aracı kurum aynı tutarı emtia borsasına borçlanır. Borsa ise vadede kontrat konusu malı, yine kontratta yazan miktar ve fiyat üzerinden teslim etmekle yükümlüdür. Yani, bir parti mala karşılık tam üç tane borçlu mevcuttur.

Finansal kiralama (leasing), fabrika, tesis veya ofislere yönelik bir yatırım finansman yöntemidir. Terminolojisinde borç hatta kredi lafı hiç geçmese de leasing bir alacak-borç münasebetidir. Önce, leasing şirketi ödenmiş sermayesinin çok üzerinde montanlarda ödünç kaynak kullanır. Bu kuruluşlardan makine, ekipman kiralayan firmalar peşinat dışındaki mal bedelini leasing şirketine borçlanırlar. Kısaca, borç lafının bile edilmediği leasingde tek bir mala karşılık iki türlü borç ve iki tane borçlu vardır.

Finans teorisinde kaldıraç (leverage), borçlanmayı yücelten bir kavramdır. Kitaplar kaldıraç faktörünün şirket kârını azamileştirdiğinden ve kaynak politikasında mutlaka yer verilmesi gerektiğinden bahseder durur. Ancak, satışlarda piyasa koşullarından ileri gelen bir durgunluk halinde, firmanın iflasa kadar varabilecek bazı sorunlarla karşı karşıya kalabileceğinden hiç bahsetmez.

Özetle, banka ve finans hayatı, borç ve borçlu üretmekte pek mahir. Bunu yaparken de işlemlerdeki borç olgusunu gözden kaçırmak için karmaşık ve aldatıcı bir terminoloji kullanıyor. Çare olarak, finans terminolojisinin yeniden düzenlenerek, söz, deyim ve kavramların gerçeği yansıtacak şekilde yerli yerinde kullanılmasını öneririm.

18 Şubat 2009, Çarşamba

Döküman Arama

Başlık :

Kapat